27. śalyāpanayanīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3

அதாதஃ ஶல்யாபநயநீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨|| ஶல்யஂ த்விவிதமவபத்தமநவபத்தஂ ச ||௩||

அவபத்தமநவபத்தஂ சேதி தத்ராவபத்தஂ விஶேஷேணாऽऽஸக்தம்; அந்யே து “அஸ்த்யாதிப்ரவிஷ்டமவபத்தம் , இதரதநவபத்தம்” இதி மந்யந்தே||௧-௩||

Adhikarana 2 (4) · Śloka 4

தத்ர ஸமாஸேநாநவபத்தஶல்யோத்தரணார்தஂ பஞ்சதஶ ஹேதூந் வக்ஷ்யாமஃ | தத்யதா- ஸ்வபாவஃ, பாசநஂ, பேதநஂ, தாரணஂ, பீடநஂ, ப்ரமார்ஜநஂ, நிர்த்மாபநஂ, வமநஂ, விரேசநஂ, ப்ரக்ஷாலநஂ, ப்ரதிமர்ஶஃ, ப்ரவாஹணம், ஆசூஷணம், அயஸ்காந்தோ, ஹர்ஷஶ்சேதி ||௪||

தத்ராநவபத்தஸ்யைவ ப்ரதமமங்கீகதஸ்ய பரிஸங்க்யாய ஹேதூந் பரிஹரணே தர்ஶயந்நாஹ- தத்ரேத்யாதி| தத்ரேதி தயோர்மத்யே| ஸ்வபாவஃ ப்ரகதிஃ; பாசநமிதி அபக்வஶல்யஸ்ய பாசநத்ரவ்யைஃ பாகவிதாநஂ; பேதநமிதி வத்திபத்ராதிபிஃ ஶஸ்த்ரைஃ ஸ்போடநஂ; தாரணமிதி சிரபில்வாதிபிர்மிஶ்ரகோக்தைரௌஷதைர்விதாரணஂ; பீடநமிதி ‘த்ரவ்யாணாஂ பிச்சிலாநாஂ’(ஸூ. அ.௩௭) இத்யாதிமிஶ்ரகோக்தைர்த்ரவ்யைஃ கத்வா பீட்யதே யத்; ப்ரமார்ஜநமிதி பாலவஸ்த்ராபிஃ ப்ரோஞ்சநஂ; நிர்த்மாபநமிதி ப்ரதமநம், ஏததுக்தஂ பவதி பிப்பலீகட்பலாதிசூர்ணஸ்ய நாட்யா நாஸாந்தஃப்ராபணஂ; ப்ரதிமர்ஶஃ அங்குல்யாதிகர்ஷணஂ; ப்ரவாஹணஂ வி(நி)குந்தநம்; ஆசூஷணஂ முகஶங்கைஃ கத்வா யச்சூஷ்யதே; அயஸ்காந்தஃ பாஷாணவிஶேஷஃ, யத்யப்யயஸ்காந்த இதி ஸாமாந்யேநோபாத்தஸ்ததாऽப்யத்ர கர்ஷகோ க்ராஹ்யஃ; ஹர்ஷஸ்துஷ்டிஃ||௪||

Adhikarana 3 (5) · Śloka 5

தத்ராஶ்ருக்ஷவதூத்காரகாஸமூத்ரபுரீஷாநிலைஃ ஸ்வபாவபலப்ரவத்தைர்நயநாதிப்யஃ பததி | மாஂஸாவகாடஂ ஶல்யமவிதஹ்யமாநஂ பாசயித்வா ப்ரகோதாத்தஸ்ய பூயஶோணிதவேகாத்கௌரவாத்வா பததி | பக்வமபித்யமாநஂ பேதயேத்தாரயேத்வா | பிந்நமநிரஸ்யமாநஂ பீடநீயைஃ பீடயேத் பாணிபிர்வா | அணூந்யக்ஷஶல்யாநி பரிஷேசநாத்மாபநைர்பாலவஸ்த்ரபாணிபிஃ ப்ரமார்ஜயேத் | ஆஹாரஶேஷஶ்லேஷ்மஹீநாணுஶல்யாநி ஶ்வஸநோத்காஸநப்ரதமநைர்நிர்தமேத் | அந்நஶல்யாநி வமநாங்குலிப்ரதிமர்ஶப்ரபதிபிஃ | விரேசநைஃ பக்வாஶயகதாநி | வ்ரணதோஷாஶயகதாநி ப்ரக்ஷாலநைஃ | வாதமூத்ரபுரீஷகர்பஸங்கேஷு ப்ரவாஹணமுக்தம் | மாருதோதகஸவிஷருதிரதுஷ்டஸ்தந்யேஷ்வாசூஷணமாஸ்யேந விஷாணைர்வா | அநுலோமமநவபத்தமகர்ணமநல்பவ்ரணமுகமயஸ்காந்தேந | ஹத்யவஸ்திதமநேககாரணோத்பந்நஂ ஶோகஶல்யஂ ஹர்ஷேணேதி ||௫||

ஸ்வபாவாதிஹேதோர்விஷயமாஹ- தத்ராஶ்ருக்ஷவதூத்காரேத்யாதி| தத்ர தேஷாஂ பஞ்சதஶாநாஂ மத்யே| ஏதைரஶ்ருப்ரபதிபிஃ ஸ்வபாவபலஂ ஸ்வபாவஶக்திஃ, ததஃ ப்ரவத்தைராகதைர்ஹேதுபிர்நயநாதிப்யஃ ஶரீரப்ரதேஶேப்யோ ரஜஃப்ரபதி ஶல்யஂ பததீத்யர்தஃ| பாசநவிஷயமாஹ- மாஂஸாவகாடமித்யாதி| அவகாடம் அப்யந்தரகதம்| அவிதஹ்யமாநம் அபச்யமாநம்| ப்ரகோதாத்தஸ்யேதி பூதிபாவாந்மாஂஸஸ்யேத்யர்தஃ| பேதநதாரணயோர்விஷயமாஹ- பக்வமித்யாதி| பீடநவிஷயமாஹ- பிந்நமித்யாதி| அநிரஸ்யமாநம் அநிஷ்க்ராமந்தம்| ப்ரமார்ஜநவிஷயமாஹ- அணூநீத்யாதி| அக்ஷாணி இந்த்ரியாணி| பரிஷேசநஂ தாராபிஷேசநம்| ஆத்மாபநம் அக்ஷிஷு முகமாருதஸ்ய ப்ராபணம்| நிர்த்மாபநவிஷயமாஹ- ஆஹாரஶேஷத்யாதி|- புஞ்ஜாநஸ்ய நாஸாந்தராதிஸ்திதமந்நமாஹாரஶேஷஃ| ஹீநாநாஂ பதிதாநாஂ ப்ரஷ்டாநாஂ ஶல்யாநாமல்பாவயவா ஹீநாணுஶல்யாந்யுச்யந்தே| ஶ்வஸநஂ ஶ்வாஸஃ, உத்காஸ உத்கஷ்டஂ காஸநம்| நிர்தமேத் நிஷ்காஸயேத்| வமநப்ரதிமர்ஶயோர்விஷயமாஹ- அந்நஶல்யாநீத்யாதி| அந்நஶல்யஂ வமநேந பததி, அங்குலிப்ரதிமர்ஶேந ச; அங்குலிப்ரதிமர்ஶஃ அங்குல்யாதிகர்ஷணம்| விரேசநவிஷயஂ தர்ஶயந்நாஹ- விரேசநைஃ பக்வாஶயகதாநீதி|- பக்வாஶயகதாநி ‘ஶல்யாநி’ இதி ஶேஷஃ| ப்ரக்ஷாலநவிஷயமாஹ- வ்ரணேத்யாதி| வ்ரணதோஷஃ பூயஃ, ஸ ஏவ ஶல்யஂ, வ்ரணாஶயகதாந்யந்யாந்யபி ஶல்யாநீத்யர்தஃ| ப்ரவாஹணவிஷயமாஹ- வாதேத்யாதி| ஸங்கஃ அப்ரவத்திஃ| சூஷணவிஷயமாஹ- மாருதேத்யாதி| அயஸ்காந்தவிஷயமாஹ- அநுலோமமித்யாதி| ஹர்ஷவிஷயமாஹ- ஹத்யவஸ்திதமித்யாதி| கேசிதநவபத்தஶல்யஹரணமத்யே பேதநதாரணபீடநவமநவிரேசநப்ரக்ஷாலநாநி ந மந்யந்தே, தேஷாஂ மதே பேதநதாரணயோரவபத்தஶல்யவிஷயத்வஂ, பீடநாதீநாஂ சதுர்ணாஂ யதாஸம்பவமுக்தேஷ்வேவாந்தர்பாவஃ||௫||

Adhikarana 4 (6) · Śloka 6

ஸர்வஶல்யாநாஂ து மஹதாமணூநாஂ வா த்வாவேவாஹரணஹேதூ பவதஃ- ப்ரதிலோமோऽநுலோமஶ்ச ||௬||

பஞ்சகதீநாஂ ஶல்யாநாமபி ஸர்வேஷாமமார்கமார்கபேதேந த்விவிதமாஹரணஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஸர்வஶல்யாநாமித்யாதி| ப்ரவேஶமார்கேணைவாஹரணஂ ப்ரதிலோமஂ, தத்விபரீதஂ சாநுலோமம்||௬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

தத்ர ப்ரதிலோமமர்வாசீநமாநயேத் , அநுலோமஂ பராசீநம் ||௭||

ப்ரதிலோமாநுலோமாஹரணயோர்விஷயமாஹ- தத்ரேத்யாதி| தத்ரேதி தயோர்மத்யே| அர்வாசீநமிதி நாதிதூரப்ரவேஶாத், நிவிஷ்டஶல்யத்வாராபேக்ஷயா காயஸ்ய பூர்வார்தஸ்திதஂ ஶல்யமார்வாசீநமுச்யதே| தத்து ஶல்யஂ ப்ரதிலோமமாநயேத்| கோऽர்தஃ? பாஶ்சாத்யேऽர்வாசீநதேஶே ஆநயேத், ப்ரவேஶமார்கேணைவாநயேத்; அநுலோமேந பரார்தேந நிர்ஹ்ரியமாணமவித்தமபி பஹுதரஂ ப்ரதேஶஂ வேதயேத்; தத்ர மரணமுபத்ரவா வா பவந்தி| அநுலோமமித்யாதி| பராசீநமிதி தூரப்ரவிஷ்டஂ; காயஸ்ய பரார்தநிர்கதஂ ஶல்யமுச்யதே| தச்சல்யமநுலோமமாநயேத்| கோऽர்தஃ? அக்ரேதநே பராசீநே ப்ரதேஶே ஆநயேத்||௭||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

உத்துண்டிதஂ சித்த்வா நிர்காதயேச்சேதநீயமுகம் ||௮||

யதா த்வநதிவேகாச்சல்யமக்ரேதநப்ரதேஶேந நிர்கதமுத்துண்டிதமுகஂ ச பவதி ததா தஸ்ய ஶல்யஸ்ய சேதநீயமுகஸ்ய சேத்யப்ரதேஶஜடிதஸ்ய பராசீநாநுலோமஹரணே கீதஶஂ விதாநமிதி தர்ஶயந்நாஹ- உத்துண்டிதமித்யாதி| உத்துண்டிதமூர்த்வஂ நிஃஸரந்முகமிவ| நிர்காதயேதிதி இதஸ்ததஶ்சாலயேத்தஸ்தேந முத்கராதிநா வா; ததஶ்சாநுலோமமாஹரேத்| சேதநீயமுகமிதி கண்டககர்ஜூரீபத்ரப்ரபதிகம், ஏதேநோத்துண்டிதஂ சேதநீயமுகஂ பராந்நிர்கதமுகஂ சேத்யப்ரதேஶஜடிதஂ ச ஶல்யஂ பராசீநாநுலோமாஹரணவிஷய இத்யுக்தஂ பவதி||௮||

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

சேதநீயமுகாந்யபி குக்ஷிவக்ஷஃகக்ஷாவங்க்ஷணபர்ஶுகாந்தரபதிதாநி ச ஹஸ்தஶக்யஂ யதாமார்கேண ஹஸ்தேநைவாபஹர்துஂ ப்ரயதேத ||௯||

கிஂ சேதநீயமுகஸ்ய ஸர்வத்ராயஂ விதிர்நேத்யாஹ- சேதநீயேத்யாதி| வக்ஷ இதி ஹதயம்| ஹஸ்தேநாஹர்துஂ யச்சக்யதே ஶல்யஂ தத் ஹஸ்தஶக்யம்| யதாமார்கேணேதி ப்ரவேஶமார்கேணேத்யர்தஃ| ஹஸ்தேநைவேதி ஹஸ்தேநைவோத்தரேத், ந கதாசிந்முத்கராதிபிஶ்சாலயேத்| ப்ரயதேத ப்ரயத்நஂ குர்வீத| அந்யே து ‘அச்சேதநீயமுகாநி து’ இத்யாதி பாடஂ படந்தி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- ந கேவலமநுத்துண்டிதாந்யநிர்காத்யமுகாந்யபீதி ஸமுச்சீயதே துஶப்தேந, தாநி குக்ஷ்யாதிபதிதாநி ஸர்வாண்யேவாச்சேத்யத்வாதநிர்காத்யாஹரணீயாநி | ஏதேநைததுக்தஂ பவதி- பராசீநாநாமபி ஶல்யாநாமநுலோமமாஹரணீயாநாமபி ப்ரதிலோமமேவாஹரணஂ கர்தவ்யம், அநுலோமாஹரணே குக்ஷ்யாதிஷு மஹாந் சேதாநுபந்தோ பவேத்| பர்ஶுகாந்தரபதிதாநி சேத்யஸ்யாக்ரே, “அநுத்துண்டிதஶல்யாநி சேதநீயமுகாநி ச| அநிர்காத்யாநி ஜாநீயாத்பூயஶ்சேதாநுபந்ததஃ”- இதி போஜஸஂஹிதோக்தஂ கேசித் பாடஂ படந்தி, ஸ ச ப்ரமாதபாடஃ, நிபந்தேஷ்வதர்ஶநாத்||௯||

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

ஹஸ்தேநைவாபஹர்துமஶக்யஂ விஶஸ்ய ஶஸ்த்ரேண யந்த்ரேணாபஹரேத் ||௧௦||

ஹஸ்தேநாபஹர்துமஶக்யே ஶல்யே கிஂ விதாநமிதி தர்ஶயதி- ஹஸ்தேநேத்யாதி| விஶஸ்ய சித்த்வா ஶஸ்த்ரேணேத்யர்தஃ| கேசித் ‘ஹஸ்தேந சாஹர்துமஶக்யே அவிஶஸ்ய யந்த்ரேணாபஹரேத்’ இதி பாடஂ மந்யந்தே| தேஷாஂ மதே அவிஶஸ்ய அச்சித்த்வேத்யர்தஃ, ஹஸ்தேந சேதி சகாரேண யந்த்ராஹரணாஶக்யஸ்ய ஶல்யஸ்ய விஶஸ்யேத்யுபலப்யதே||௧௦||

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

பவதி சாத்ர- ஶீதலேந ஜலேநைநஂ மூர்ச்சந்தமவஸேசயேத் | ஸஂரக்ஷேதஸ்ய மர்மாணி முஹுராஶ்வாஸயேச்ச தம் ||௧௧||

ஶல்யாஹரணே உபத்ரவசிகித்ஸாஸூத்ரஂ நிர்திஶந்நாஹ- ஶீதலேநேத்யாதி| ஏநமிதி ஶல்யாதுரம்| அவஸேசயேதிதி ஸிஞ்சேதித்யர்தஃ| ஆஶ்வாஸயேதிதி க்ஷீரதர்பணாதிதாநேந| பாஹுல்யேநாமுஂ பாடஂ கேசிந்ந படந்தி| கயதாஸேந து படித்வாऽயஂ பாடோऽத்ராந்தரே வ்யாக்யாதஃ, யுக்தஶ்சாயஂ, தஸ்மாத் படநீய ஏவ||௧௧||

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

ததஃ ஶல்யமுத்தத்ய நிர்லோஹிதஂ வ்ரணஂ கத்வா ஸ்வேதார்ஹமக்நிகதப்ரபதிபிஃ ஸஂஸ்வேத்யாவதஹ்ய ப்ரதிஹ்ய ஸர்பிர்மதுப்யாஂ பத்த்வாऽऽசாரிகமுபதிஶேத் | (ஸிராஸ்நாயுவிலக்நஂ ஶலாகாதிபிர்விமோச்யாபநயேத்; ஶ்வயதுக்ரஸ்தவாரங்கஂ ஸமவபீட்ய ஶ்வயதுஂ; துர்பலவாரங்கஂ குஶாதிபிர்பத்த்வா|) ||௧௨||

ஹதே ஶல்யே பஶ்சாத்கர்ம தர்ஶயந்நாஹ- தத இத்யாதி| நிர்லோஹிதமிதி அருதிரவந்தம் | ஸஂஸ்வேத்யேதி அதிநிஃஸதஶோணிதமவேதநஂ ஸுகோஷ்ணேந கதேந, ததிதரமக்நிநா ஸஂஸ்வேத்யேதி ஸம்பந்தஃ| அவதஹ்யேதி அக்நிகத்யாந் வ்ரணாந் தக்த்வேத்யர்தஃ| ப்ரதிஹ்யேதி லேபயித்வா, அஸ்வேத்யமதிஸ்ருதஶோணிதஂ ச| அத்ர கேசித் ‘அவதஹ்ய’ இதி ந படந்தி, ‘ப்ரதிஹ்ய’ இத்யஸ்ய ஸ்தாநே ‘தர்பயித்வா’ இதி படந்தி| அத்ர கேசித்கட்டுரிகாப்ரவாஹேண போஜோக்தஂ ‘ஸிராஸ்நாயுவிலக்நஂ ஶலாகாபிர்விமோச்யாபநயேத், ஶ்வயதுக்ரஸ்தவாரங்கஂ ஸமவபீட்ய ஶ்வயதுஂ, துர்பலவாரங்கஂ குஶாதிபிர்பத்த்வா’ இதி பாடஂ படந்தி, ப்ரவாஹபடிதா வ்யாக்யாநயந்தி ச- வாரங்கஂ ஶஸ்த்ரநாலம், அவபீட்ய ஶ்வயதுமபநயேதிதி ஸம்பந்தஃ; குஶாதிபிஃ பத்வா ‘அபநயேத்’ இத்யத்ராபி யோஜ்யதே; குஶா வஂஶவேத்ராதிகம்பீ| அயஂ ச விதிஸ்தந்த்ராந்தராதவஸேயோ ந ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாமஸ்தி, தந்த்ராந்தரதர்ஶநாலஸைஸ்த்வத்ரைவாநீய லிகித இத்யத்ர ந படநீய ஏவ||௧௨||

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

ஹதயமபிதோ வர்தமாநஂ ஶல்யஂ ஶீதஜலாதிபிருத்வேஜிதஸ்யாபஹரேத்யதாமார்கஂ; துருபஹரமந்யதோऽபபாத்யமாநஂ பாடயித்வோத்தரேத் ||௧௩||

வக்ஷஃபதிதேஷு விஶேஷவிதிமாஹ- ஹதயமித்யாதி| ஹதயமபிதோ வர்தமாநமிதி ஹதயஸமீபே ஸ்திதமித்யர்தஃ| உத்வேஜிதஸ்ய உத்விக்நஹதயஸ்ய, ஶீதஜலாதுத்வேஜநஂ ச க்லமபரிஹாராய| யதாமார்கமிதி யேநைவ மார்கேண ப்ரவிஷ்டஂ தேநைவாபஹரேதித்யர்தஃ| தேநாஶக்யே உபாயாந்தரஂ தர்ஶயந்நாஹ- துருபஹரமித்யாதி| துஃகேநோபஹ்ரியதே தத்துருபஹரம்| அந்யத இதி அந்யஸ்மிந்நபி ப்ரதேஶே| அபபாத்யமாநமிதி மர்மபீடாகரஂ, ‘ஶல்யஂ’ இதி ஶேஷஃ| பாடயித்வேதி தாரயித்வேத்யர்தஃ||௧௩||

Adhikarana 12 (14) · Śloka 14

அஸ்திவிவரப்ரவிஷ்டமஸ்திவிதஷ்டஂ வாऽவகஹ்ய பாதாப்யாஂ யந்த்ரேணாபஹரேத், அஶக்யமேவஂ வா பலவத்பிஃ ஸுபரிகஹீதஸ்ய யந்த்ரேண க்ராஹயித்வா ஶல்யவாரங்கஂ ப்ரவிபுஜ்ய தநுர்குணைர்பத்த்வைகதஶ்சாஸ்ய பஞ்சாங்க்யாமுபஸஂயதஸ்யாஶ்வஸ்யவக்த்ரகவிகே பத்நீயாத், அதைநஂ கஶயா தாடயேத்யதோந்நாமயஞ் ஶிரோ வேகேந ஶல்யமுத்தரதி; தடாஂ வா வக்ஷஶாகாமவநம்ய தஸ்யாஂ பூர்வவத்பத்த்வோத்தரேத் ||௧௪||

அவபத்தஶல்யஸ்ய ஹஸ்தேநாபஹர்துமஶக்யஸ்ய நிர்ஹரணோபாயஂ தர்ஶயந்நாஹ- அஸ்தீத்யாதி| அஸ்திவிவரப்ரவிஷ்டமிதி அஸ்திச்சித்ராந்தர்கதம்| விதஷ்டமிதி அத்யாஸக்தம்| ஸுபரிகஹீதஸ்ய ஆதுரஸ்யேத்யர்தஃ| ப்ரவிபுஜ்ய வக்ரீகத்ய| தநுர்குணைரிதி முர்வார்கஸூத்ரமயைஃ| ஏகத ஏகஸ்மிந் ப்ரதேஶே| அஸ்யேதி ஶல்யவதோ நரஸ்ய| பஞ்சாங்க்யாமிதி பந்தவிஶேஷே| உபஸஂயதஸ்ய பத்தஸ்ய| அஶ்வஸ்ய கோடகஸ்ய, வக்த்ரஂ முகஂ, தத்ர கவிகா கடகஂ, தத்ர பத்நீயாத் ஶல்யமிதி ஸம்பந்தஃ| ஏநம் அஶ்வஂ, கஶயா ஸட்டயா, உந்நாமயந்நிதி உச்சைஃ குர்வந்| பக்ஷாந்தரமாஹ- தடாஂ வா வக்ஷஶாகாமித்யாதி| அவநம்ய நமயித்வா, தஸ்யாமிதி வக்ஷஶாகாயாம்| அந்யே து ‘தடாஂ’ இத்யஸ்ய ஸ்தாநே ‘பஞ்சாங்கீ’ இதி மந்யந்தே; தத்ர பஞ்சாங்கீஂ பஞ்சபிஃ ஶாகாந்தரைர்யுதாஂ ஶாகாஂ வதந்தி| அபரே து பஞ்சாங்கீஂ ப்லக்ஷாஶ்வத்தோதும்பரந்யக்ரோதவேதஸாநாமிதி கதயந்தி| அந்யே த்வேவஂ படந்தி ‘அஶக்யமேவஂ வா பலவத்பிஃ ஸுபரிகஹீதஸ்ய யந்த்ரேண க்ராஹயித்வா ஶல்யவாரங்கஂ ப்ரவிபுஜ்ய தநுர்குணைர்பத்த்வைகதோऽஶ்வவக்த்ரகவிகே பத்நீயாத், அதைநஂ கஶயா தாடயேத்யதோந்நாமயஞ்சிரோ வேகேந ஶல்யமுத்தரதி, நாமிதாயாஂ பஞ்சாங்க்யாஂ வக்ஷஶாகாயாஂ வா பூர்வவத்பத்த்வோத்தரேத்’ இதி||௧௪||

Adhikarana 13 (15) · Śloka 15

அதேஶோத்துண்டிதமஷ்டீலாஶ்மமுத்கராணாமந்யதமஸ்ய ப்ரஹாரேண விசால்ய யதாமார்கமேவ யந்த்ரேண ||௧௫||

குக்ஷ்யாத்யச்சேதநீயப்ரதேஶோத்துண்டிதாநாமஸ்த்யாதிவிதஷ்டாநாஂ யதாமார்காபஹரணோபாயஂ தர்ஶயந்நாஹ- அதேஶேத்யாதி| யதாமார்கமேவ யந்த்ரேணேதி ‘அபஹரேத்’ இதி ஶேஷஃ| ‘அஸ்திதேஶோத்துண்டிதஂ’ இத்யந்யே படந்தி||௧௫||

Adhikarana 14 (16) · Śloka 16

விமதிதகர்ணாநி கர்ணவந்த்யநாபாதகரதேஶோத்துண்டிதாநி புரஸ்தாதேவ ||௧௬||

கர்ணவதாமாஹரணஂ ச தர்ஶயந்நாஹ- விமதிதேத்யாதி| கர்ணவத்யச்சல்யஂ ததநாபாதகரப்ரதேஶோத்துண்டிதஂ யதா பவதி ததா விமதிதகர்ணிகஂ கத்வா, கோऽர்தஃ? ஸங்குசிதகர்ணிகஂ கத்வா, புரஸ்தாதேவ கோऽர்தஃ? அக்ரேதநே ப்ரதேஶே ஏவ, ‘ஆகர்ஷயேத்’ இதி ஶேஷஃ||௧௬||

Adhikarana 15 (17) · Śloka 17

ஜாதுஷே கண்டாஸக்தே கண்டே நாடீஂ ப்ரவேஶ்யாக்நிதப்தாஂ ச ஶலாகாஂ, தயாऽவகஹ்ய ஶீதாபிரத்பிஃ பரிஷிச்ய ஸ்திரீபூதஂ ஶல்யமுத்தரேத் ||௧௭||

ஜாதுஷஶல்யஸ்ய விதாநஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஜாதுஷ இத்யாதி| ஜாதுஷே லாக்ஷாமயே| கண்டாஸக்தே கலலக்நே| நாடீமிதி தாம்ராதிரசிதநலிகாஂ, ஸ்திரீபூதாமுத்பந்நகாடதாம்| ஶிஶவோ ஜாதுஷைஃ ஶல்யைஃ க்ரீடந்தி, தே யதா ப்ரமாதாந்நிகிலந்தி ததாऽயஂ விதிர்வேதிதவ்யஃ| அந்யே து ஜாதுஷாணி ஸிராதிஷ்வேவ க(ஜ)டிதாநி மந்யந்தே||௧௭||

Adhikarana 16 (18) · Śloka 18

அஜாதுஷஂ து ஜதுமதூச்சிஷ்டப்ரலிப்தயா ஶலாகயா பூர்வகல்பேநேத்யேகே ||௧௮||

அஜாதுஷே கண்டாஸக்தே விதிமாஹ- அஜாதுஷமித்யாதி| ஜது லாக்ஷா, மதூச்சிஷ்டஂ ஸிக்தகம், பூர்வகல்பேநேதி ஶீதோதகஸ்திரீபூதமித்யர்தஃ||௧௮||

Adhikarana 17 (19) · Śloka 19

அஸ்திஶல்யமந்யத்வா திர்யக்கண்டாஸக்தமவேக்ஷ்ய கேஶோண்டுகஂ தடைகதீர்கஸூத்ரபத்தஂ த்ரவபக்தோபஹிதஂ பாயயேதாகண்டாத் பூர்ணகோஷ்டஂ ச வாமயேத், வமதஶ்ச ஶல்யைகதேஶஸக்தஂ ஜ்ஞாத்வா ஸூத்ரஂ ஸஹஸா த்வாக்ஷிபேத்; மதுநா வா தந்ததாவநகூர்சகேநாபஹரேத் ப்ரணுதேத்வாऽந்தஃ | க்ஷதகண்டாய ச மதுஸர்பிஷீ லேடுஂ ப்ரயச்சேத்த்ரிபலாசூர்ணஂ வா மதுஶர்கராமிஶ்ரம் ||௧௯||

அஸ்த்யாதிஶல்யஸ்யாத்யந்தஂ கண்டாஸக்தஸ்யாஹரணமுத்திஶந்நாஹ- அஸ்திஶல்யமித்யாதி| கேஶோண்டுகஂ பாலகதஂ பிடுகம்| உபஹிதஂ ஸஹிதம்| ஸஹஸா த்வாக்ஷிபேதிதி ஶல்யநிர்கமநார்தம்| தந்ததாவநகூர்சகேநேதி தந்ததாவநாநாஂ கரஞ்ஜகாதீநாஂ குட்டிதாக்ரஂ கூர்சகஂ, தேநாபஹரேதித்யர்தஃ| ப்ரணுதேத்வாऽந்தரிதி பஹிரநிர்கச்சதந்தஃ ப்ரணுதேத் ப்ரவேஶயேதித்யர்தஃ| ‘கேஶோந்துகஂ’ இத்யாதி கேசித் பாடஂ படந்தி| ஆஹதகண்டஶல்யஸ்ய பஶ்சாத்கர்ம தர்ஶயந்நாஹ- க்ஷதகண்டாயேத்யாதி||௧௯||

Adhikarana 18 (20) · Śloka 20

உதகபூர்ணோதரமவாக்ஶிரஸமவபீடயேத்துநீயாத்வாமயேத்வா பஸ்மராஶௌ வா நிகநேதாமுகாத் ||௨௦||

உதகஂ யதாऽந்தர்நிவிஷ்டஂ ஜலமதாதீநாமுதரே பவதி ததா தஸ்யாபஹரணோபாயஂ தர்ஶயந்நாஹ- உதகேத்யாதி| அவாக்ஶிரஸமதோமுகீகதம், அவபீடயேதுதரஂ, துநீயாத் கம்பயேத், வாமயேத் கர்ஷணைரவாக்ஶிரஸமேவ, நிகநேத் ப்ரவேஶயேத், ஆமுகாதிதி முகபர்யந்தம்||௨௦||

Adhikarana 19 (21) · Śloka 21

க்ராஸஶல்யே து கண்டாஸக்தே நிஃஶங்கமநவபுத்தஂ ஸ்கந்தே முஷ்டிநாऽபிஹந்யாத், ஸ்நேஹஂ மத்யஂ பாநீயஂ வா பாயயேத் ||௨௧||

கண்டாஸக்தக்ராஸாஹரணோபாயமாஹ- க்ராஸஶல்யே இத்யாதி| அநவபுத்தமிதி அஜ்ஞாதஂ யதா பவதி| அபிஹந்யாதிதி ப்ரஹாரஂ தத்யாதித்யர்தஃ||௨௧||

Adhikarana 20 (22) · Śloka 22

பாஹுரஜ்ஜுலதாபாஶைஃ கண்டபீடநாத்வாயுஃ ப்ரகுபிதஃ ஶ்லேஷ்மாணஂ கோபயித்வா ஸ்ரோதோ நிருணத்தி, லாலாஸ்ராவஂ பேநாகமநஂ ஸஞ்ஜ்ஞாநாஶஂ சாபாதயதி; தமப்யஜ்ய ஸஂஸ்வேத்ய ஶிரோவிரேசநஂ தஸ்மை தீக்ஷ்ணஂ விதத்யாத்ரஸஂ ச வாதக்நஂ தத்யாதிதி ||௨௨||

பாஹுரஜ்ஜவாதிபீடிதகண்டப்ரகுபிதவாயுஶ்லேஷ்மாபஹரணோபாயமாஹ- பாஹ்வித்யாதி| பாஶஶப்தோ பாஹ்வாதிபிஃ ஸஹ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| கேசிதமுஂ பாடஂ ந படந்தி||௨௨||

Adhikarana 21 (23-26) · Śloka 26

பவந்தி சாத்ர- ஶல்யாகதிவிஶேஷாஂஶ்ச ஸ்தாநாந்யாவேக்ஷ்ய புத்திமாந் | ததா யந்த்ரபதக்த்வஂ ச ஸம்யக் ஶல்யமதாஹரேத் ||௨௩|| கர்ணவந்தி து ஶல்யாநி துஃகாஹார்யாணி யாநி ச | ஆததீத பிஷக் தஸ்மாத்தாநி யுக்த்யா ஸமாஹிதஃ ||௨௪|| ஏதைருபாயைஃ ஶல்யஂ து நைவ நிர்யாத்யதே யதி | மத்யா நிபுணயா வைத்யோ யந்த்ரயோகைஶ்ச நிர்ஹரேத் ||௨௫|| ஶோதபாகௌ ருஜஶ்சோக்ராஃ குர்யாச்சல்யமநாஹதம் | வைகல்யஂ மரணஂ சாபி தஸ்மாத்யத்நாத்விநிர்ஹரேத் ||௨௬||

ஶல்யாகதீநாமாநந்த்யாதநுக்தமபி கர்தவ்யஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஶல்யாகதீத்யாதி| ஸ்தாநாநி ஶிரோऽக்ஷிகர்ணநாஸாஹதயாதீநி| கர்ணவதாஂ துராஹரத்வஂ தர்ஶயந்நாஹ- கர்ணவந்தீத்யாதி| ஆததீதேதி ஸங்கஹ்ணீயாதித்யர்தஃ| யுக்த்யேதி யோகேந, ந து ஹீநயோகாதியோகமித்யாயோகைஃ| ஸமாஹிதஃ ஸாவதாநஃ| அவஶ்யஂ நிர்ஹரணீயஸ்ய ஶல்யஸ்யோக்தைஃ ப்ரகாரைரநாஹரணேऽநுக்தோபாயமநுக்தயந்த்ரகரணஸூத்ரமுத்திஶந்நாஹ- ஏதைரித்யாதி| நைவ நிர்யாத்யதே யதீதி நைவ நிஷ்காஸ்யதே யதீத்யர்தஃ| மத்யா நிபுணயா வைத்ய இதி மத்யா நிபுணயா ஸ்வகர்மணி ப்ரவீணயா புத்த்யா யுக்தஃ| யந்த்ரயோகைஶ்ச நிர்ஹரேதிதி யோகைஃ ஸஂயோகைஃ, யோகைஶ்சேதி சகாராதநுக்தகுணாதிபந்தநாதி ஸமுச்சீயதே| ஶல்யஸ்யாநாஹரணே தோஷஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஶோதபாகாவித்யாதி| அமுஂ ஶ்லோகஂ கேசிதத்ர ந படந்தி, ந்யாயசந்த்ரிகாயாஂ து படிதத்வாதவஶ்யஂ படநீய ஏவ||௨௩-௨௬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 27

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஶல்யாபநயநீயோ நாம ஸப்தவிஂஶதிதமோऽத்யாயஃ ||௨௭||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஸப்தவிஂஶதிதமோऽத்யாயஃ||௨௭||