Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਚਾਰਣੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातः शस्त्रावचारणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮਵਚਾਰਣਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਚਾਰਣਂ, ਤਦ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧ੍ਯਾਯੇਸ੍ਤਿ ਸ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਚਾਰਣੀਯਃ, ਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ, ਤਦ੍ਯਥਾ- ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰਕਰਪਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਨਖਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮੁਦ੍ਰਿਕੋਤ੍ਪਲਪਤ੍ਰਕਾਰ੍ਧਧਾਰਸੂਚੀਕੁਸ਼ਪਤ੍ਰਾਟੀਮੁਖ- ਸ਼ਰਾਰਿਮੁਖਾਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਤ੍ਰਿਕੂਰ੍ਚਕਕੁਠਾਰਿਕਾਵ੍ਰੀਹਿਮੁਖਾਰਾਵੇਤਸਪਤ੍ਰਕਬਡਿਸ਼ਦਨ੍ਤਸ਼ਙ੍ਕ੍ਵੇਸਣ੍ਯ ਇਤਿ ||੩||
विंशतिः शस्त्राणि, तद्यथा- मण्डलाग्रकरपत्रवृद्धिपत्रनखशस्त्रमुद्रिकोत्पलपत्रकार्धधारसूचीकुशपत्राटीमुख- शरारिमुखान्तर्मुखत्रिकूर्चककुठारिकाव्रीहिमुखारावेतसपत्रकबडिशदन्तशङ्क्वेषण्य इति ||३||
🔊 Audio coming soon
ਕਿਯਨ੍ਤਿ ਪੁਨਸ੍ਤਾਨਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣੀਤ੍ਯਾਹ- ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰਾਦੀਨਿ; ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਸੂਚ੍ਯਸ੍ਤਿਸ੍ਰਃ, ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਵਯਵਾਨ੍ਤਰਭੇਦੇਨ ਤੁ ਬਹੂਨ੍ਯਪਿ ਸ੍ਯੁਃ| ਤਾਨਿ ਨਾਮਭਿਰ੍ਨਿਰ੍ਦੇਸ੍ਟੁਮਾਹ- ਤਦ੍ਯਥਾ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ‘ਤੇਸਾਂ ਨਾਮਭਿਰੇਵਾਕਤਯਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ’, ਤਥਾ ‘ਤਤ੍ਰ ਨਖਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਸਣ੍ਯਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲੇ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਾਕ੍ਯੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮਾਕਾਰਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਗ੍ਰੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ, ਤਥਾਪੀਹੈਵ ਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਕਾਰਪ੍ਰਮਾਣਲਕ੍ਸਣਂ ਸੁਖਾਵਬੋਧਾਰ੍ਥਮੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ| ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰਮਿਤਿ ਮਣ੍ਡਲਮਿਵਾਗ੍ਰਂ ਯਸ੍ਯ ਤਨ੍ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰਂ, ਤਚ੍ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮ੍| ਤਥਾਹਿ- “ਯਦਗ੍ਰੇ ਮਣ੍ਡਲਂ ਵਤ੍ਤਂ ਕ੍ਸੁਰਸਂਸ੍ਥਾਨਮੇਵ ਚ| ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰਸ੍ਯ ਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਸਡਙ੍ਗੁਲਮ੍”- ਇਤਿ| ਦ੍ਵਿਧਾ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰਂ- ਸਡਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣਮੇਕਂ ਵਤ੍ਤਮੁਖਂ, ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਕ੍ਸੁਰਾਕਾਰਮ੍| ਕਰਪਤ੍ਰਮਿਤਿ ਕਰਵਤ੍ ਪਤ੍ਰਂ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਕਰਪਤ੍ਰਂ, ਯਥਾ ਕਰੋਙ੍ਗੁਲਿਭਿਰਾਚਿਤੋ ਭਵਤਿ ਤਦ੍ਵਦ੍ਯਤ੍ ਕਣ੍ਟਕੈਰਾਚਿਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ ਕਰਪਤ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕਰਪਤ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਕਰਪਤ੍ਰਾਕਾਰਮੇਵ, ਤਚ੍ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਵਚਨਾਤ੍; ਨਨੁ, ਯਦਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਾਦ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਂ ਕਰਪਤ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ਤਰ੍ਹਿ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਵਿਰੋਧਃ, ਕੁਤਃ? ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਕਰਪਤ੍ਰਸ੍ਯਾਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਪ੍ਰਮਾਣਤ੍ਵਾਤ੍; `ਸ਼ੇਸਾਣਿ ਤੁ ਸਡਙ੍ਗੁਲਾਨਿ’- ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਸਡਙ੍ਗੁਲਮੇਵ ਕਰਪਤ੍ਰਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍| ਨੈਵਂ, ‘ਤੇਸਾਂ ਨਾਮਭਿਰੇਵਾਕਤਯਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ’- ਇਤ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸੂਤ੍ਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਯਃਸ਼ਬ੍ਦੋਨੁਵਰ੍ਤਤੇ, ਤੇਨਾਯਮਰ੍ਥਃ- ਸ਼ੇਸਾਣਿ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸਡਙ੍ਗੁਲਾਨਿ, ਏਵਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਾਨੇਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯਵਿਰੋਧਃ| ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਮਿਤਿ ਵਦ੍ਧੇਃ ਪਤ੍ਰਮਿਵ ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਂ; ਤਚ੍ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮ੍- ਏਕਮਞ੍ਚਿਤਾਗ੍ਰਂ, ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪ੍ਰਯਤਾਗ੍ਰਂ; ਦ੍ਵੇ ਅਪਿ ਸਪ੍ਤਾਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣੇ, ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ “ਅਰ੍ਧਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਂ ਵਨ੍ਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਾਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਂ ਫਲਮ੍”- ਇਤਿ; ਅਨਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇਞ੍ਚਿਤਾਗ੍ਰਂ ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸੁਰਮਾਹੁਃ | ਨਖਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਿਤਿ ਨਖਾਨਾਂ ਛੇਦਨਾਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਖਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ, ਤਸ੍ਯ ਫਲਂ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਯਾਮਮੇਕਾਙ੍ਗੁਲਵਿਸ੍ਤਤਮ੍| ਮੁਦ੍ਰਿਕਾਂ ਸ੍ਵਯਮੇਵਾਗ੍ਰੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ| ਉਤ੍ਪਲਪਤ੍ਰਮਿਵ ਪਤ੍ਰਮਸ੍ਯੇਤ੍ਯੁਤ੍ਪਲਪਤ੍ਰਕਂ, ਤਥਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਂ, “ਤੁਲ੍ਯਮੁਤ੍ਪਲਪਤ੍ਰੇਣ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਧਾਰਂ ਸਮਾਹਿਤਮ੍| ਸਡਙ੍ਗੁਲਂ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮੁਤ੍ਪਲਪਤ੍ਰਕਮ੍|| ਤਤ੍ਫਲਂ ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਯਾਮਂ ਕਾਰ੍ਯਮਙ੍ਗੁਲਵਿਸ੍ਤਤਮ੍”- ਇਤਿ| ਅਰ੍ਧਧਾਰਮਿਤਿ ਅਰ੍ਧੇ ਧਰਾ ਯਸ੍ਯ ਤਦਰ੍ਧਧਾਰਂ, ਵਕ੍ਰਧਾਰਮਿਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ; ਤਚ੍ਚਾਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲਾਯਤਮ੍, ਉਰਸ੍ਯਙ੍ਗੁਲਵਿਸ੍ਤਾਰਂ, ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਫਲਮ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਅਧ੍ਯਰ੍ਧਧਾਰਮ੍‘ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਅਧਿਕਮਰ੍ਧੇ ਧਾਰਾ ਯਸ੍ਯ ਤਦਧ੍ਯਰ੍ਧਧਾਰਮ੍| ਸੂਚੀ ਅਗ੍ਰੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਕੁਸ਼ਪਤ੍ਰਮਿਤਿ ਕੁਸ਼ਪਤ੍ਰਤੁਲ੍ਯਂ ਕੁਸ਼ਪਤ੍ਰਂ; ਤਨ੍ਮਾਨਮਾਹ- “ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਰੁਚਕਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ(ਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯ)ਙ੍ਗੁਲਂ ਫਲਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਵਨ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯ(ਦ੍ਵ੍ਯ)ਙ੍ਗੁਲਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕੁਸ਼ਪਤ੍ਰਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍” ਇਤਿ| ਆਟੀ(ਟਾ) ਮੁਖਮਿਤਿ ਆਟੀ(ਟਾ) ਜਲਵਰ੍ਧਨੀ ਨਾਮ ਪਕ੍ਸਿਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਤਨ੍ਮੁਖਵਨ੍ਮੁਖਂ ਯਸ੍ਯ ਤਦਾਟੀਮੁਖਂ; ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ-“ਵਨ੍ਤਂ ਸਪ੍ਤਾਙ੍ਗੁਲਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਫਲਮਿਸ੍ਯਤੇ| ਆਟੀ(ਟਾ)ਮੁਖਪ੍ਰਕਾਰਂ ਹਿ ਫਲਮਙ੍ਗੁਸ੍ਠਮਾਯਤਮ੍- ਆਟੀ(ਟਾ)ਮੁਖਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍ਤਤ੍ਸ੍ਰਾਵਣਵਿਧੌ ਮਤਮ੍”- ਇਤਿ| ਸ਼ਰਾਰਿਮੁਖਮਿਤਿ ਸ਼ਰਾਰਿਦੀਰ੍ਘਚਞ੍ਚੁਃ ਪਕ੍ਸਿਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਸ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ- ਧਵਲਸ੍ਕਨ੍ਧੋਃ ਰਕ੍ਤਸ਼ੀਰ੍ਸਸ਼੍ਚ, ਧਵਲਸ੍ਕਨ੍ਧਸ੍ਯ ‘ਸ਼ਰਾਰੀ(ਰਿਃ)’ ਇਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ, ਤਨ੍ਮੁਖਵਨ੍ਮੁਖਂ ਯਸ੍ਯ ਤਚ੍ਛਰਾਰਿਮੁਖਂ, ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਲੋਕੇ ਕਰ੍ਤਰੀਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ; ਤਾਂ ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਾਂ ਚਲਤ੍ਪਾਸ਼ਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਅਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਮਿਤਿ ਮਧ੍ਯਮੁਖਂ, ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- “ਅਸ੍ਟਾ(ਸਪ੍ਤਾ)ਙ੍ਗੁਲਂ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਜਿਹ੍ਮਾਧਾਰੇਣ ਚਾਪ੍ਲੁਤਮ੍| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਂ ਨਾਮ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਧਮਿਵ ਚੋਦ੍ਗਤਮ੍”- ਇਤਿ| ਤ੍ਰਿਕੂਰ੍ਚਕਮਿਤਿ ਤ੍ਰਯਃ ਕੂਰ੍ਚਾ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਤ੍ਰਿਕੂਰ੍ਚਕਮ੍ ; ਅਤ੍ਰ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਂ- “ਅਙ੍ਗੁਲਾਨਿ ਤਥਾਸ੍ਟੌ ਚ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਕੂਰ੍ਚਕਮ੍| ਫਲੈਰਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਾਕਾਰੈਰਙ੍ਗੁਲੈਰਨ੍ਵਿ(ਰਾਚਿ)ਤਂ ਤ੍ਰਿਭਿਃ|| ਏਕੈਕਸ੍ਯ ਫਲਸ੍ਯੈਸਾਮਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਰੀਹਿਸਮ੍ਮਿਤਮ੍| ਵਨ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਾਯਾਮਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਰੁਚਕਭੂਸਿਤਮ੍”- ਇਤਿ| ਕੁਠਾਰਿਕੇਤਿ ਕੁਠਾਰਤੁਲ੍ਯਾ ਕੁਠਾਰਿਕਾ, ਅਤ੍ਰ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਂ “ਕੁਠਾਰਿਕਾਯਾ ਵਨ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਾਰ੍ਧਸਪ੍ਤਾਙ੍ਗੁਲਾਯਤਮ੍| ਫਲਮਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਾਯਾਮਂ ਗੋਦਨ੍ਤਸਦਸ਼ਂ ਸਮਮ੍”- ਇਤਿ| ਵ੍ਰੀਹਿਮੁਖਮਿਤਿ ਵ੍ਰੀਹਿਮੁਖਮਿਵ ਮੁਖਂ ਯਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵ੍ਰੀਹਿਮੁਖਮ੍; ਅਤ੍ਰ ਭੋਜਃ- “ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵ੍ਰੀਹਿਮੁਖਂ ਕਾਰ੍ਯਮਙ੍ਗੁਲਾਨਿ ਸਡਾਯਤਮ੍| ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਤਸ੍ਯ ਵਨ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਫਲਂ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਮ੍| ਤਨ੍ਮੁਖਂ ਵ੍ਰੀਹਿਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਤਨੁਸਙ੍ਗੂ(ਮੂ)ਢਕਣ੍ਟਕਮ੍”- ਇਤਿ| ਆਰੇਤਿ ਆਰੇਵ ਆਰਾ, ਆਰਾ ਚਰ੍ਮਕਾਰਾਣਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮ੍; ਅਤ੍ਰ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਮ੍- “ਆਰਾ ਹ੍ਯਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲਾਯਾਮਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਤੁ ਵਿਸ਼ਾਮ੍ਪਤੇ?| ਤਿਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਫਲਂ ਤਸ੍ਯਾਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਮਾਹਿਤਮ੍| ਦੂਰ੍ਵਾਙ੍ਕੁਰਪਰੀਣਾਹਂ ਵਨ੍ਤਂ ਗੋਪੁਚ੍ਛਸਨ੍ਨਿਭਮ੍-” ਇਤਿ| ਵੇਤਸਪਤ੍ਰਮਿਤਿ ਵੇਤਸਪਤ੍ਰਮਿਵ ਵੇਤਸਪਤ੍ਰਮ੍; ਅਤ੍ਰ ਭੋਜ,- “ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਙ੍ਗੁਲਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਮਾਯਤਮ੍| ਅਙ੍ਗੁਲਾਨਿ ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਵਨ੍ਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਜਾਨਤਾ-” ਇਤਿ| ਬਡਿਸ਼ਮਿਤਿ ਬਡਿਸ਼ਤੁਲ੍ਯਂ ਬਡਿਸ਼ਂ, ਬਡਿਸ਼ਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਵੇਧਨਮਾਹੁਃ| ਅਤ੍ਰ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਂ- “ਬਡਿਸ਼ੇ ਚਾਪਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਸਡਙ੍ਗੁਲੇ | ਸ੍ਵਾਨਤਂ ਤੁ ਤਯੋਰੇਕਮੇਕਂ ਨਾਤ੍ਯਾਨਤਂ ਭਵੇਤ੍|| ਅਰ੍ਧਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਂ ਵਨ੍ਤਂ ਸ਼ੇਸਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮੁਖਂ ਤਯੋਃ| ਅਰ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਾਕਤਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ (ਮੁਖਂ) ਕਾਰ੍ਯਂ ਨਾਤ੍ਯਾਨਤਸ੍ਯ ਤੁ|| ਸ੍ਵਾਨਤਂ ਨਾਮਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਬਡਿਸ਼ਂ ਚ ਭਿਸਗ੍ਵਰਃ| ਵਨ੍ਤਾਗ੍ਰਯੋਰਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾਵਦਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਂ ਮ(ਮਿ)ਤਮ੍” ਇਤਿ| ਦਨ੍ਤਸ਼ਙ੍ਕੁਰਿਤਿ ਕਪਾਲਿਕਾਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਿਦਨ੍ਤਦੋਸਹਰਣਾਯ ਸ਼ਙ੍ਕੁਰ੍ਦਨ੍ਤਸ਼ਙ੍ਕੁਃ; ਅਤ੍ਰ ਭੋਜਃ- “ਕਾਰ੍ਯਃ ਸਡਙ੍ਗੁਲਯਾਮੋ ਦਨ੍ਤਸ਼ਙ੍ਕੁਰ੍ਵਿਜਾਨਤਾ | ਸ਼ਙ੍ਕੁਵਚ੍ਚ ਮੁਖਂ ਤਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਮਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਾਯਤਮ੍|| ਚਤੁਰਸ੍ਰਂ ਸਮਂ ਚੈਵ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਧਾਰਂ ਸਮਾਹਿਤਮ੍| ਵਨ੍ਤਾਗ੍ਰ ਤਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵ੍ਰੀਹਿਮੁਖਾਕਤਿ|| ਕਪਾਲਿਕਾਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਚ ਦਨ੍ਤਸ੍ਥਾਂ ਤੇਨ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍”- ਇਤਿ| ਏਸਣੀਤਿ ‘ਏਸ੍ਯਤੇ ਅਨਯਾ’ ਇਤਿ ਏਸਣੀ; ਅਤ੍ਰ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਂ- “ਵ੍ਰਣੈਸ੍ਤਾਸਾਂ ਪਰੀਣਾਹੋ ਮੁਖਂ ਗਣ੍ਡੂਪਦਾਕਤਿ”- ਇਤਿ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰਕਰਪਤ੍ਰੇ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਛੇਦਨੇ ਲੇਖਨੇ ਚ, ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਨਖਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮੁਦ੍ਰਿਕੋਤ੍ਪਲਪਤ੍ਰਕਾਰ੍ਧਧਾਰਾਣਿ ਛੇਦਨੇ ਭੇਦਨੇ ਚ, ਸੂਚੀਕੁਸ਼ਪਤ੍ਰਾਟੀ(ਟਾ)ਮੁਖਸ਼ਰਾਰਿਮੁਖਾਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਤ੍ਰਿਕੂਰ੍ਚਕਾਨਿ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣੇ, ਕੁਠਾਰਿਕਾਵ੍ਰੀਹਿਮੁਖਾਰਾਵੇਤਸਪਤ੍ਰਕਾਣਿ ਵ੍ਯਧਨੇ ਸੂਚੀ ਚ, ਬਡਿਸ਼ਂ ਦਨ੍ਤਸ਼ਙ੍ਕੁਸ਼੍ਚਾਹਰਣੇ, ਏਸਣ੍ਯੇਸਣੇ ਆਨੁਲੋਮ੍ਯੇ ਚ, ਸੂਚ੍ਯਃ ਸੀਵਨੇ; ਇਤ੍ਯਸ੍ਟਵਿਧੇ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯੁਪਯੋਗਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਃ ||੪||
तत्र मण्डलाग्रकरपत्रे स्यातां छेदने लेखने च, वृद्धिपत्रनखशस्त्रमुद्रिकोत्पलपत्रकार्धधाराणि छेदने भेदने च, सूचीकुशपत्राटी(टा)मुखशरारिमुखान्तर्मुखत्रिकूर्चकानि विस्रावणे, कुठारिकाव्रीहिमुखारावेतसपत्रकाणि व्यधने सूची च, बडिशं दन्तशङ्कुश्चाहरणे, एषण्येषणे आनुलोम्ये च, सूच्यः सीवने; इत्यष्टविधे कर्मण्युपयोगः शस्त्राणां व्याख्यातः ||४||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਵਿਸਯਭੇਦਮਸ੍ਟਵਿਧੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਤੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਭਵੇਤਾਮ੍| ਚਕਾਰਃ ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤਰਂ ਸਮੁਚ੍ਚਿਨੋਤਿ| ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਕਾਰਾਲ੍ਲੇਖਨੇ ਚ| ਸੂਚੀ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਃ ਕੁਸ਼ਪਤ੍ਰੋਤ੍ਪਲਪਤ੍ਰਕਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਧਨੇ ਸਮੁਚ੍ਚਿਨੋਤਿ| ਨਨੁ, ਉਭਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯੇਕਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਬਡਿਸ਼ਸ੍ਯ ਪਾਠਃ? ਉਚ੍ਯਤੇ, ਯਨ੍ਤ੍ਰਪਠਿਤਂ ਬਡਿਸ਼ਂ ਯਥਾਯੋਗਪਰਿਣਾਹਦੈਰ੍ਘ੍ਯਂ, ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਠਿਤਂ ਤੁ ਸਡਙ੍ਗੁਲਮੇਵ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਕਣ੍ਟਕਮੁਖਮੇਵੇਤ੍ਯਦੋਸਃ| ਏਸਣੀਤਿ ਆਨੁਲੋਮ੍ਯਮਤ੍ਰ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਮਭਿਪ੍ਰੇਤਂ, ਨ ਤੁ ਜੁਕਰਣਂ; ਕਸ੍ਮਾਤ੍? ਜੁਕਰਣਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਸ੍ਵਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਤ੍ਵਾਤ੍; ਯਦਿ ਕਥਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਦਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਾਂ ਨਵਤ੍ਵਪ੍ਰਸਙ੍ਗਃ, ਤਸ੍ਮਾਦਾਦ੍ਯ ਏਵ ਪਕ੍ਸੋ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯ ਇਤਿ; ਚਕਾਰਾਦ੍ਵ੍ਯਧਨੇਪਿ| ਨਨੁ, ਏਸਣੀ ਯਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਯੋਃ ਪਠ੍ਯਤੇ, ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਚੋਭਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯੇਸਣਮੇਵ, ਤਸ੍ਮਾਦੁਭਯਪਾਠੇ ਕੋ ਵਿਸ਼ੇਸਃ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਯਨ੍ਤ੍ਰਪਠਿਤਾਯਾ ਏਸਣ੍ਯਾ ਆਕਤਿਰ੍ਗਣ੍ਡੂਪਦਮੁਖੀ, ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਯਥਾਯੋਗਪਰਿਣਾਹਦੈਰ੍ਘ੍ਯਂ; ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਸੁ ਪੁਨਰੇਸਣ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਮਾਣਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲਮ੍, ਆਕਤਿਸ੍ਤੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਕਣ੍ਟਕਯਵਪਤ੍ਰਮੁਖੀ ਚੇਤ੍ਯਦੋਸਃ| ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਦਿਭੇਦੇਨ ਸੂਚੀਨਾਂ ਬਹੁਤ੍ਵਾਤ੍ ‘ਸੂਚ੍ਯ’ ਇਤਿ ਬਹੁਤ੍ਵੇਨ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਤੇਸਾਮਥ ਯਥਾਯੋਗਂ ਗ੍ਰਹਣਸਮਾਸੋਪਾਯਃ ਕਰ੍ਮਸੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ- ਤਤ੍ਰ ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਂ ਵਨ੍ਤਫਲਸਾਧਾਰਣੇ ਭਾਗੇ ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍, ਭੇਦਨਾਨ੍ਯੇਵਂ ਸਰ੍ਵਾਣਿ, ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਂ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰਂ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਤ੍ਤਾਨੇਨ ਪਾਣਿਨਾ ਲੇਖਨੇ ਬਹੁਸ਼ੋਵਚਾਰ੍ਯਂ, ਵਨ੍ਤਾਗ੍ਰੇ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਾਨਿ, ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤੁ ਬਾਲਵਦ੍ਧਸੁਕੁਮਾਰਭੀਰੁਨਾਰੀਣਾਂ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਰਾਜਮਾ(ਪੁ)ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਤ੍ਰਿਕੂਰ੍ਚਕੇਨ ਵਿਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍, ਤਲਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦਿਤਵਨ੍ਤਮਙ੍ਗੁਸ੍ਠਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀਭ੍ਯਾਂ ਵ੍ਰੀਹਿਮੁਖਂ, ਕੁਠਾਰਿਕਾਂ ਵਾਮਹਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਤਾਮਿਤਰਹਸ੍ਤਮਧ੍ਯਮਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਯਾਭਿਹਨ੍ਯਾਤ੍ , ਆਰਾਕਰਪਤ੍ਰੈਸਣ੍ਯੋ ਮੂਲੇ, ਸ਼ੇਸਾਣਿ ਤੁ ਯਥਾਯੋਗਂ ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍ ||੫||
तेषामथ यथायोगं ग्रहणसमासोपायः कर्मसु वक्ष्यते- तत्र वृद्धिपत्रं वृन्तफलसाधारणे भागे गृह्णीयात्, भेदनान्येवं सर्वाणि, वृद्धिपत्रं मण्डलाग्रं च किञ्चिदुत्तानेन पाणिना लेखने बहुशोऽवचार्यं, वृन्ताग्रे विस्रावणानि, विशेषेण तु बालवृद्धसुकुमारभीरुनारीणां राज्ञां राजमा(पु)त्राणां च त्रिकूर्चकेन विस्रावयेत्, तलप्रच्छादितवृन्तमङ्गुष्ठप्रदेशिनीभ्यां व्रीहिमुखं, कुठारिकां वामहस्तन्यस्तामितरहस्तमध्यमाङ्गुल्याऽङ्गुष्ठविष्टब्धयाऽभिहन्यात् , आराकरपत्रैषण्यो मूले, शेषाणि तु यथायोगं गृह्णीयात् ||५||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਨ੍ਤਫਲਸਾਧਾਰਣੇ ਭਾਗੇ ਇਤਿ ਵਨ੍ਤਫਲਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਵਮ੍ ਇਤ੍ਯਮੇਵ, ਯਥਾ ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਂ ਵਨ੍ਤਫਲਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ੇ ਗਹ੍ਯਤੇ ਤਥਾ ਭੇਦਨਾਨ੍ਯਪੀਤ੍ਯੇਵਂਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ| ਬਹੁਸ਼ ਇਤਿ ਬਹੂਨ੍ ਵਾਰਾਨ੍, ‘ਸਕਦਪਹਰਤ੍’ (ਸੂ. ਅ.੫) ਇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਪਵਾਦਃ| ਵਨ੍ਤਾਗ੍ਰੇ ਵਾਰਙ੍ਗਾਗ੍ਰੇ, ‘ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰਃ| ਤਲਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦਿਤਵਨ੍ਤਮਿਤਿ ਹਸ੍ਤਤਲਪਿਹਿਤਵਨ੍ਤਮ੍; ਅਙ੍ਗੁਸ੍ਠਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀਭ੍ਯਾਂ `ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰਃ| ਅਙ੍ਗੁਸ੍ਠਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਯੇਤਿ ਅਙ੍ਗੁਸ੍ਠਾਗ੍ਰੇ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਤਵੇਗਯਾ| ਮੂਲਂ, ਤ੍ਸਰੁ, ਵਾਰਙ੍ਗਂ, ਵਨ੍ਤਮਿਤਿ ਪਰ੍ਯਾਯਾਃ| ਯਥਾਯੋਗਮਿਤਿ ਯੋਗਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਕਾਨਿਚਿਦ੍ਵਨ੍ਤਾਗ੍ਰੇ, ਕਾਨਿਚਿਦ੍ਵਨ੍ਤਮਧ੍ਯੇ, ਕਾਨਿਚਿਦ੍ਵਨ੍ਤਮੂਲੇ, ਕਰ੍ਮਯੋਗਾਪੇਕ੍ਸਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਤੇਸਾਂ ਨਾਮਭਿਰੇਵਾਕਤਯਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ||੬||
तेषां नामभिरेवाकृतयः प्रायेण व्याख्याताः ||६||
🔊 Audio coming soon
ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਕਾਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤੇਸਾਂ ਨਾਮਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਸਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮ੍, ਆਕਤਯੋ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ, ਨਾਮਭਿਰੇਵ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ||੬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਤਤ੍ਰ ਨਖਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਸਣ੍ਯਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲੇ , ਸੂਚ੍ਯੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ, (ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਗ੍ਰਪਰ੍ਵਪ੍ਰਦੇਸ਼ਪ੍ਰਮਾਣਾ ਮੁਦ੍ਰਿਕਾ, ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਾ ਸ਼ਰਾਰਿਮੁਖੀ ਸਾ ਚ (ਯਾ ਸਾ) ਕਰ੍ਤਰੀਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ) | ਸ਼ੇਸਾਣਿ ਤੁ ਸਡਙ੍ਗੁਲਾਨਿ ||੭||
तत्र नखशस्त्रैषण्यावष्टाङ्गुले , सूच्यो वक्ष्यन्ते, (प्रदेशिन्यग्रपर्वप्रदेशप्रमाणा मुद्रिका, दशाङ्गुला शरारिमुखी सा च (या सा) कर्तरीति कथ्यते) | शेषाणि तु षडङ्गुलानि ||७||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਨਖਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਨਖਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਨਖਵਰ੍ਧਨੀਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਨਖਵਰ੍ਧਨੀ ਨਖਚ੍ਛੇਦਨੀ| ਸੂਚ੍ਯੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤ ਇਤਿ ਅਸ੍ਟਵਿਧਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮੀਯੇ (ਸੂ. ਅ. ੨੫) ‘ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾ ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸੂਚ੍ਯੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤ ਇਤਿ| ਏਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਮੁਦ੍ਰਿਕਾਕਰ੍ਤਰੀਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਯੋਃ ਕੇਚਿਨ੍ਮਾਨਂ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ- “ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਗ੍ਰਪਰ੍ਵਪ੍ਰਦੇਸ਼ਪ੍ਰਮਾਣਾ, ਮੁਦ੍ਰਿਕਾ, ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਾ ਸ਼ਰਾਰਿਮੁਖੀ ਸਾ ਚ (ਯਾ ਸਾ ) ਕਰ੍ਤਰੀਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ”- ਇਤਿ| ਸ਼ੇਸਾਣੀਤਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਪ੍ਰਮਾਣੇਭ੍ਯੋ ਨਖਵਰ੍ਧਨ੍ਯੇਸਣੀਸੂਚੀਭ੍ਯੋਨ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ੇਸਾਣਿ||੭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਤਾਨਿ ਸੁਗ੍ਰਹਾਣਿ, ਸੁਲੋਹਾਨਿ, ਸੁਧਾਰਾਣਿ, ਸੁਰੂਪਾਣਿ, ਸੁਸਮਾਹਿਤਮੁਖਾਗ੍ਰਾਣਿ, ਅਕਰਾਲਾਨਿ, ਚੇਤਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸਮ੍ਪਤ੍ ||੮||
तानि सुग्रहाणि, सुलोहानि, सुधाराणि, सुरूपाणि, सुसमाहितमुखाग्राणि, अकरालानि, चेति शस्त्रसम्पत् ||८||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਮਾਣਾਕਾਰਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਸ਼ੇਸਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਗੁਣਸਮ੍ਪਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ- ਤਾਨਿ ਸੁਗ੍ਰਹਾਣੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਗ੍ਰਹਾਣਿ ਸ਼ੋਭਨਵਾਰਙ੍ਗਾਣਿ | ਸੁਲੋਹਾਨਿ ਸ਼ੋਭਨਲੋਹਾਨਿ| ਸੁਧਾਰਾਣਿ ਸ਼ੋਭਨਧਾਰਾਣਿ| ਸੁਸਮਾਹਿਤਮੁਖਾਨਿ ਪਿਣ੍ਡੀਕਤਮੁਖਾਨਿ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸੁਸ੍ਠੁ ਸਮ੍ਯਗਾਹਿਤਂ ਮੁਖਂ ਯੇਸਾਂ ਤਾਨਿ ਤਥੋਕ੍ਤਾਨਿ| ਅਕਰਾਲਾਨਿ ਅਦਨ੍ਤੁਰਾਣਿ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸਮ੍ਪਤ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਗੁਣਃ||੮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ਤਤ੍ਰ ਵਕ੍ਰਂ, ਕੁਣ੍ਠਂ, ਖਣ੍ਡਂ, ਖਰਧਾਰਮ੍, ਅਤਿਸ੍ਥੂਲਮ੍, ਅਤ੍ਯਲ੍ਪਮ੍, ਅਤਿਦੀਰ੍ਘਮ੍, ਅਤਿਹ੍ਰਸ੍ਵਮ੍, ਇਤ੍ਯਸ੍ਟੌ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਦੋਸਾਃ | ਅਤੋ ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਮਾਦਦੀਤ, ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਕਰਪਤ੍ਰਾਤ੍; ਤਦ੍ਧਿ ਖਰਧਾਰਮਸ੍ਥਿਚ੍ਛੇਦਨਾਰ੍ਥਮ੍ ||੯||
तत्र वक्रं, कुण्ठं, खण्डं, खरधारम्, अतिस्थूलम्, अत्यल्पम्, अतिदीर्घम्, अतिह्रस्वम्, इत्यष्टौ शस्त्रदोषाः | अतो विपरीतगुणमाददीत, अन्यत्र करपत्रात्; तद्धि खरधारमस्थिच्छेदनार्थम् ||९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਦੋਸਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਵਕ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੁਣ੍ਠਂ ਸ੍ਥੂਲਧਾਰਤ੍ਵੇਨਾਰੋਮਵਾਹਿ| ਖਣ੍ਡਮ੍ ਅਸਮਗ੍ਰਮ੍| ਖਰਧਾਰਂ ਕਰ੍ਕਸ਼ਧਾਰਮ੍| ਅਤ੍ਯਲ੍ਪਮ੍ ਅਤਿਤਨੁ | ਅਤੋ ਵਿਪਰੀਤਮਿਤਿ ਵਕ੍ਰਾਦਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਮ੍, ਜੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸਕਲਮਸਣਧਾਰਾਦਿਗੁਣਮ੍| ਕਿਂ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵ ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਾਨ੍ਯਾਦਦੀਤੇਤ੍ਯਾਹ- ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਕਰਪਤ੍ਰਾਦਿਤਿ| ਕੁਤਃ ਪੁਨਰੇਤਤ੍? ਤਦ੍ਧੀਤ੍ਯਾਦਿ|- ਤਚ੍ਛਬ੍ਦੋ ਯਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥੇ, ਹਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਹੇਤੌ, ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਰਪਤ੍ਰਮਸ੍ਥਿਚ੍ਛੇਦਨਾਰ੍ਥਮਤੋ ਹੇਤੋਃ ਖਰਧਾਰਮ੍||੯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ਤਤ੍ਰ ਧਾਰਾ ਭੇਦਨਾਨਾਂ ਮਾਸੂਰੀ, ਲੇਖਨਾਨਾਮਰ੍ਧਮਾਸੂਰੀ, ਵ੍ਯਧਨਾਨਾਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਾਨਾਂ ਚ ਕੈਸ਼ਿਕੀ, ਛੇਦਨਾਨਾਮਰ੍ਧਕੈਸ਼ਿਕੀਤਿ ||੧੦||
तत्र धारा भेदनानां मासूरी, लेखनानामर्धमासूरी, व्यधनानां विस्रावणानां च कैशिकी, छेदनानामर्धकैशिकीति ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਟਵਿਧੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਸੁਕਰ੍ਮਨਿਸ੍ਪਾਦਕਤ੍ਵੇਨ ਯਥਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸੁਧਾਰਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਧਾਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭੇਦਨਾਨਾਂ ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਨਖਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦੀਨਾਮ੍| ਮਾਸੂਰੀ ਮਸੂਰਦਲਧਾਰਾਤਨ੍ਵੀ | ਲੇਖਨਾਨਾਂ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰਾਦੀਨਾਮ੍| ਅਰ੍ਧਮਾਸੂਰੀ ਮਸੂਰਦਲਧਾਰਾਰ੍ਧਤਨ੍ਵੀ | ਵ੍ਯਧਨਾਨਾਂ ਕੁਠਾਰਿਕਾਦੀਨਾਮ੍| ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਾਨਾਂ ਸੂਚੀਕੁਸ਼ਪਤ੍ਰਾਦੀਨਾਮ੍| ਕੈਸ਼ਿਕੀ ਕੇਸ਼ਪ੍ਰਮਾਣਾ| ਛੇਦਨਾਨਾਮਿਤਿ ਅਤ੍ਰ ਛੇਦਨਾਨਿ ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਾਦੀਨ੍ਯੇਵ, ਤਾਨਿ ਯਦਾ ਛੇਦਨੇ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਦਾ ਤੇਸਾਂ ਧਾਰਾ ਅਰ੍ਧਕੈਸ਼ਿਕੀ ਅਰ੍ਧਕੇਸ਼ਪ੍ਰਮਾਣਾ ਤਨ੍ਵੀ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ||੧੦||
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ਬਡਿਸ਼ਂ ਦਨ੍ਤਸ਼ਙ੍ਕੁਸ਼੍ਚਾਨਤਾਗ੍ਰੇ | ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਕਣ੍ਟਕਪ੍ਰਥਮਯਵਪਤ੍ਰਮੁਖ੍ਯੇਸਣੀ (ਗਣ੍ਡੂਪਦਾਕਾਰਮੁਖੀ ਚ) ||੧੧||
बडिशं दन्तशङ्कुश्चानताग्रे | तीक्ष्णकण्टकप्रथमयवपत्रमुख्येषणी (गण्डूपदाकारमुखी च) ||११||
🔊 Audio coming soon
ਆਹਰਣੇ ਏਸਣੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਧਾਰਾਵਿਸ਼ੇਸਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਬਡਿਸ਼ਂ ਦਨ੍ਤਸ਼ਙ੍ਕੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਆਨਤਾਗ੍ਰੇ ਇਤਿ ਬਡਿਸ਼ਸ੍ਯੈਵ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ, ਨ ਦਨ੍ਤਸ਼ਙ੍ਕੋਃ, ਕੁਤਃ? ਸ਼ਙ੍ਕੁਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵੇਨੈਵ ਤਸ੍ਯਾਨਤਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਏਸਣੀ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਭਵਤਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਕਣ੍ਟਕਮੁਖੀ, ਪ੍ਰਥਮਯਵਪਤ੍ਰਮੁਖੀ, ਗਣ੍ਡੂਪਦਾਕਾਰਮੁਖੀ ਚ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਕਣ੍ਟਕਪ੍ਰਥਮਯਵਪਤ੍ਰਮੁਖੇ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਏਤਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਣਦ੍ਵਯਂ ਬਡਿਸ਼ਦਨ੍ਤਸ਼ਙ੍ਕ੍ਵੋਃ; ਤੇਨ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਕਣ੍ਟਕਮੁਖਂ ਬਡਿਸ਼ਂ, ਪ੍ਰਥਮਯਵਪਤ੍ਰਮੁਖੋ ਦਨ੍ਤਸ਼ਙ੍ਕੁਃ, ਪ੍ਰਥਮਯਵਪਤ੍ਰਮੁਖਤ੍ਵੇਨ ਦਨ੍ਤਸ਼ਙ੍ਕੋਰ੍ਮੁਖਤਨੁਤ੍ਵਮਾਕਾਰਸ਼੍ਚ ਕਥਿਤਃ, ਤੇਨ ਗਣ੍ਡੂਪਦਾਕਾਰਮੁਖੀ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਦੇਤਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਣਦ੍ਵਯਮੇਸਣ੍ਯਾਮਪਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਤਤ੍ਰ ਧਾਰਾ ਭੇਦਨਾਨਾਂ ਮਾਸੂਰੀ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥਂ ‘ਏਸਣੀ ਗਣ੍ਡੂਪਦਾਕਾਰਮੁਖੀ ਚ’ ਇਤਿ ਯਾਵਨ੍ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ||੧੧||
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
ਤੇਸਾਂ ਪਾਯਨਾ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਤੈਲੇਸੁ | ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਾਰਪਾਯਿਤਂ ਸ਼ਰਸ਼ਲ੍ਯਾਸ੍ਥਿਚ੍ਛੇਦਨੇਸੁ, ਉਦਕਪਾਯਿਤਂ ਮਾਂਸਚ੍ਛੇਦਨਭੇਦਨਪਾਟਨੇਸੁ, ਤੈਲਪਾਯਿਤਂ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਨਸ੍ਨਾਯੁਚ੍ਛੇਦਨੇਸੁ ||੧੨||
तेषां पायना त्रिविधा क्षारोदकतैलेषु | तत्र क्षारपायितं शरशल्यास्थिच्छेदनेषु, उदकपायितं मांसच्छेदनभेदनपाटनेषु, तैलपायितं सिराव्यधनस्नायुच्छेदनेषु ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਪਾਯਨਾਯਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦਯੋ ਗੁਣਾਃ ਕਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸੋਤ੍ਕਰ੍ਸਹੇਤਵੋ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਤਾਮਾਹ- ਤੇਸਾਂ ਪਾਯਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਯਨਾ ਪਾਤੁਂ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾ, ਸਾ ਚ ਲੌਹਕਾਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ ਕੇਚਿਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਤੈਲਪਾਯਨਯੋਰਨਾਰ੍ਸਤ੍ਵਮਾਚਕ੍ਸਤੇ| ਕ੍ਸਾਰਾਦਿਪਾਯਨਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸਵਿਸਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਾਰਪਾਯਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੨||
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ਤੇਸਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾਰ੍ਥਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਸ਼ਿਲਾ ਮਾਸਵਰ੍ਣਾ; ਧਾਰਾਸਂਸ੍ਥਾਪਨਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਫਲਕਮਿਤਿ ||੧੩||
तेषां निशानार्थं श्लक्ष्णशिला माषवर्णा; धारासंस्थापनार्थं शाल्मलीफलकमिति ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਧਾਰਾਣੀਤਿ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਂ, ਕਥਂ ਧਾਰਾ ਸ਼ੋਭਨਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਹ- ਤੇਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾ ਅਕਰ੍ਕਸ਼ਾ| ਧਾਰਾਸਂਸ੍ਥਾਪਨਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਥਿਰੀਕਰਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਫਲਕਂ ਪਟ੍ਟਕਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਨਿਸ਼ਿਤਧਾਰਾਣਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾਰ੍ਥਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਸ਼ਿਲਾ, ਨਿਸ਼ਿਤਾਨਾਂ ਸਂਸ੍ਥਾਪਨਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਫਲਕਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਤੇਸਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਸ਼ਿਲਿਕਾ ਮਾਸਯੂਸਪ੍ਰਭਾ, ਧਾਰਾਸਂਸ੍ਥਾਪਨਂ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਫਲਕਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਸ਼ਿਲਿਕਾ ਨਾਪਿਤਸ਼ਿਲਿਕਾ, ਮਾਸਯੂਸਪ੍ਰਭਾ ਕਸ੍ਣਕਪਿਲੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੩||
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਯਦਾ ਸੁਨਿਸ਼ਿਤਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਰੋਮਚ੍ਛੇਦਿ ਸੁਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ | ਸੁਗਹੀਤਂ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਤਦਾ ਕਰ੍ਮਸੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ ||੧੪||
भवति चात्र- यदा सुनिशितं शस्त्रं रोमच्छेदि सुसंस्थितम् | सुगृहीतं प्रमाणेन तदा कर्मसु योजयेत् ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਕਥਂ ਪੁਨਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਂਸ੍ਥਾਪਿਤਧਾਰਂ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਰੋਮਚ੍ਛੇਦਿ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਸੁਨਿਸ਼ਿਤਂ ਭਵਤਿ ਯਾਵਦ੍ਰੋਮਾਣਿ ਨ ਛਿਨਤ੍ਤਿ ਤਾਵਨ੍ਨਿਸ਼ਾਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੁਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ੋਭਨਾਕਾਰਮ੍| ਸੁਗਹੀਤਂ ਗ੍ਰਹਣਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਂ, ਤਦ੍ਯਥਾ- ‘ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਂ ਵਨ੍ਤਫਲਸਾਧਾਰਣੇ ਭਾਗੇ ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍’- ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਮਾਣੇਨੇਤਿ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਲਕ੍ਸਿਤਂ, ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਮਾਣਂ ‘ਤੇਸਾਂ ਨਖਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਸਣ੍ਯਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲੇ’- ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸੁਗਹੀਤਂ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨੇਤਿ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਸੁਗਹੀਤਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਾਦਿ ਵਨ੍ਤਫਲਸਾਧਾਰਣਭਾਗਾਦਿਗ੍ਰਹਣਪ੍ਰਮਾਣੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਰੋਮਚ੍ਛੇਦਿ’ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨੇ ‘ਰੋਮਵਾਹਿ - ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ||੧੪||
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
ਅਨੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤੁ ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਸ੍ਫਟਿਕਕਾਚਕੁਰੁਵਿਨ੍ਦਜਲੌਕੋਗ੍ਨਿਕ੍ਸਾਰਨਖਗੋਜੀਸ਼ੇਫਾਲਿਕਾਸ਼ਾਕਪਤ੍ਰਕਰੀਰਬਾਲਾਙ੍ਗੁਲਯ ਇਤਿ ||੧੫||
अनुशस्त्राणि तु त्वक्सारस्फटिककाचकुरुविन्दजलौकोग्निक्षारनखगोजीशेफालिकाशाकपत्रकरीरबालाङ्गुलय इति ||१५||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਚਾਰਣੀਯੇਸੁ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪ੍ਰਭਤਿਸ੍ਵਲਾਭਾਦ੍ਵਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਸਾਧਕਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇਣ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਤਿਦੇਸ਼ਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਹ- ਅਨੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਹੀਨਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸਦਸ਼ਾਨਿ ਵਾ| ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਃ ਵਂਸ਼ਃ; ਕੁਰੁਵਿਨ੍ਦਃ ਪਾਸਾਣਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਯੇਨ ਨਿਸ਼ਿਤਾਨਿ ਲੋਹਾਨਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕੁਰੁਵਿਨ੍ਦਂ ਲੋਹਿਤਾਸ਼੍ਮ ਰਤ੍ਨਪ੍ਰਧਾਨਂ; ਗੋਜੀ ਗੋਜਿਹ੍ਵਾ, ਅਨ੍ਯੇ ਸ਼ਾਖੋਟਕਮਾਹੁਃ; ਸ਼ੇਫਾਲਿਕਾ ਰਕ੍ਤਵਨ੍ਤਾ ਸ਼ਾਰਦਕੁਸੁਮਾ; ਸ਼ਾਕੋ ਮਹਾਵਕ੍ਸਃ ਕਰ੍ਕਸ਼ਪਤ੍ਰਃ; ਪਤ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੋ ਗੋਜੀਪ੍ਰਭਤਿਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਕਰੀਰਃ ਅਙ੍ਕੁਰਃ||੧੫||
Adhikarana 15 (16-18) · Śloka 19
ਸ਼ਿਸ਼ੂਨਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਭੀਰੂਣਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਭਾਵੇ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍ | ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਾਦਿਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਗਂ ਛੇਦ੍ਯੇ ਭੇਦ੍ਯੇ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ||੧੬|| ਆਹਾਰ੍ਯਚ੍ਛੇਦ੍ਯਭੇਦ੍ਯੇਸੁ ਨਖਂ ਸ਼ਕ੍ਯੇਸੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ | ਵਿਧਿਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਵਹ੍ਨਿਜਲੌਕਸਾਮ੍ ||੧੭|| ਯੇ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮੁਖਗਤਾ ਰੋਗਾ ਨੇਤ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਮਗਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ | ਗੋਜੀਸ਼ੇਫਾਲਿਕਾਸ਼ਾਕਪਤ੍ਰੈਰ੍ਵਿਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍ਤੁ ਤਾਨ੍ ||੧੮|| ਏਸ੍ਯੇਸ੍ਵੇਸਣ੍ਯਲਾਭੇ ਤੁ ਬਾਲਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਙ੍ਕੁਰਾ ਹਿਤਾਃ |੧੯|
शिशूनां शस्त्रभीरूणां शस्त्राभावे च योजयेत् | त्वक्सारादिचतुर्वर्गं छेद्ये भेद्ये च बुद्धिमान् ||१६|| आहार्यच्छेद्यभेद्येषु नखं शक्येषु योजयेत् | विधिः प्रवक्ष्यते पश्चात् क्षारवह्निजलौकसाम् ||१७|| ये स्युर्मुखगता रोगा नेत्रवर्त्मगताश्च ये | गोजीशेफालिकाशाकपत्रैर्विस्रावयेत्तु तान् ||१८|| एष्येष्वेषण्यलाभे तु बालाङ्गुल्यङ्कुरा हिताः |१९|
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਵਿਸਯਮਾਹ- ਸ਼ਿਸ਼ੂਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਾਦਿਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਗਮਿਤਿ ਵਂਸ਼ਸ੍ਫਟਿਕਕਾਚਕੁਰੁਵਿਨ੍ਦਾਨਿ| ਆਹਾਰ੍ਯਚ੍ਛੇਦ੍ਯਭੇਦ੍ਯੇਸੁ ਨਖਂ ਸ਼ਕ੍ਯੇਸ੍ਵਿਤਿ ਆਹਾਰ੍ਯਾਦਿਸੁ ਨਖਸ਼ਕ੍ਯੇਸੁ ਨਖਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨੇਤ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਮ ਨੇਤ੍ਰਪਕ੍ਸ੍ਮ| ਏਸ੍ਯੇਸ੍ਵੇਸਣ੍ਯਲਾਭੇ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ ਏਸ੍ਯੇਸੁ ਸ਼ਲ੍ਯੇਸੁ ਏਸਣ੍ਯਾ ਅਲਾਭੇ ਬਾਲਾਦਯੋ ਹਿਤਾਃ||੧੬-੧੮||-
Adhikarana 16 (19) · Śloka 19
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ੈਕ੍ਯਾਯਸਾਨਿ ਤੁ | ਕਾਰਯੇਤ੍ ਕਰਣਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕਰ੍ਮਾਰਂ ਕਰ੍ਮਕੋਵਿਦਮ੍ ||੧੯||
शस्त्राण्येतानि मतिमान् शुद्धशैक्यायसानि तु | कारयेत् करणप्राप्तं कर्मारं कर्मकोविदम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਗੁਣਸਮ੍ਪਤ੍ਕਾਰਣਂ ਵਕ੍ਤੁਮਾਹ- ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯੇਤਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਰਯੇਤ੍ ਕਰ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਕਃ ਕਰ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍? ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਵੈਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਂ? ਕਰ੍ਮਾਰਂ ਲੌਹਕਾਰਮ੍| ਕਿਂਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਕਰ੍ਮਾਰਂ? ਕਰਣਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ; ਕਰਣੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਿ ਨਿਪੁਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੁਨਃ ਕਿਂਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ? ਕਰ੍ਮਕੋਵਿਦਂ ਕਰ੍ਮਪਣ੍ਡਿਤਂ, ਯਤਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਿ ਨਿਪੁਣਮਤ ਏਵ ਕਰ੍ਮਕੋਵਿਦਮ੍| ਕਾਨਿ ਕਾਰਯੇਤ੍? ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ| ਏਤਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨਿ ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਕਾਰਯੇਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ੈਕ੍ਯਾਯਸਾਨਿ ਤ੍ਵਿਤਿ; ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਮਲਰਹਿਤਂ, ਸ਼ੈਕ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸ਼ੈਕ੍ਯਾਯਸਾਨਿ ਸਾਰਮਯਲੌਹਘਟਿਤਾਨਿ| ਕੇਚਿਚ੍ਛ੍ਲੋਕਾਰ੍ਧਮਨ੍ਯਥਾ ਪਠਨ੍ਤਿ;- “ਕਾਰਯੇਤ੍ ਕਰਣੈਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੈਃ ਕਰ੍ਮਾਰੈਃ ਕਰ੍ਮਕੋਵਿਦੈਃ”- ਇਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਕਰਣੈਰੁਪਕਰਣੈਃ; ਸ਼ੇਸਂ ਸਮਮ੍||੧੯||
Adhikarana 17 (20) · Śloka 20
ਪ੍ਰਯੋਗਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ | ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਿਚਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਗ੍ਰਹਣੇ ਸਦਾ ||੨੦||
प्रयोगज्ञस्य वैद्यस्य सिद्धिर्भवति नित्यशः | तस्मात् परिचयं कुर्याच्छस्त्राणां ग्रहणे सदा ||२०||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਯੋਗਜ੍ਞਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਪ੍ਰਕਸ੍ਟੋ ਯੋਗਃ, ਯੋਜਨਾ, ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਯ| ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਆਰੋਗ੍ਯਸਮ੍ਪਾਦਨਮ੍| ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਦਾ| ਪਰਿਚਯਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਗ੍ਰਹਣਾਭ੍ਯਾਸਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ‘ਪ੍ਰਮਾਣਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ’- ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਪ੍ਰਮਾਣਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਗ੍ਰਹਣਮਾਨਜ੍ਞਸ੍ਯ||੨੦||
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਚਾਰਣੀਯੋ ਨਾਮਾਸ੍ਟਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੮||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने शस्त्रावचारणीयो नामाष्टमोऽध्यायः ||८||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਚਾਰਣੀਯੋ ਨਾਮਾਸ੍ਟਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੮||