Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਚਾਰਣੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातः शस्त्रावचारणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
8. śastrāvacāraṇīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ, ਤਦ੍ਯਥਾ- ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰਕਰਪਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਨਖਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮੁਦ੍ਰਿਕੋਤ੍ਪਲਪਤ੍ਰਕਾਰ੍ਧਧਾਰਸੂਚੀਕੁਸ਼ਪਤ੍ਰਾਟੀਮੁਖ- ਸ਼ਰਾਰਿਮੁਖਾਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਤ੍ਰਿਕੂਰ੍ਚਕਕੁਠਾਰਿਕਾਵ੍ਰੀਹਿਮੁਖਾਰਾਵੇਤਸਪਤ੍ਰਕਬਡਿਸ਼ਦਨ੍ਤਸ਼ਙ੍ਕ੍ਵੇਸਣ੍ਯ ਇਤਿ ||੩||
View original
विंशतिः शस्त्राणि, तद्यथा- मण्डलाग्रकरपत्रवृद्धिपत्रनखशस्त्रमुद्रिकोत्पलपत्रकार्धधारसूचीकुशपत्राटीमुख- शरारिमुखान्तर्मुखत्रिकूर्चककुठारिकाव्रीहिमुखारावेतसपत्रकबडिशदन्तशङ्क्वेषण्य इति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰਕਰਪਤ੍ਰੇ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਛੇਦਨੇ ਲੇਖਨੇ ਚ, ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਨਖਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮੁਦ੍ਰਿਕੋਤ੍ਪਲਪਤ੍ਰਕਾਰ੍ਧਧਾਰਾਣਿ ਛੇਦਨੇ ਭੇਦਨੇ ਚ, ਸੂਚੀਕੁਸ਼ਪਤ੍ਰਾਟੀ(ਟਾ)ਮੁਖਸ਼ਰਾਰਿਮੁਖਾਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਤ੍ਰਿਕੂਰ੍ਚਕਾਨਿ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣੇ, ਕੁਠਾਰਿਕਾਵ੍ਰੀਹਿਮੁਖਾਰਾਵੇਤਸਪਤ੍ਰਕਾਣਿ ਵ੍ਯਧਨੇ ਸੂਚੀ ਚ, ਬਡਿਸ਼ਂ ਦਨ੍ਤਸ਼ਙ੍ਕੁਸ਼੍ਚਾਹਰਣੇ, ਏਸਣ੍ਯੇਸਣੇ ਆਨੁਲੋਮ੍ਯੇ ਚ, ਸੂਚ੍ਯਃ ਸੀਵਨੇ; ਇਤ੍ਯਸ੍ਟਵਿਧੇ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯੁਪਯੋਗਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਃ ||੪||
View original
तत्र मण्डलाग्रकरपत्रे स्यातां छेदने लेखने च, वृद्धिपत्रनखशस्त्रमुद्रिकोत्पलपत्रकार्धधाराणि छेदने भेदने च, सूचीकुशपत्राटी(टा)मुखशरारिमुखान्तर्मुखत्रिकूर्चकानि विस्रावणे, कुठारिकाव्रीहिमुखारावेतसपत्रकाणि व्यधने सूची च, बडिशं दन्तशङ्कुश्चाहरणे, एषण्येषणे आनुलोम्ये च, सूच्यः सीवने; इत्यष्टविधे कर्मण्युपयोगः शस्त्राणां व्याख्यातः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਤੇਸਾਮਥ ਯਥਾਯੋਗਂ ਗ੍ਰਹਣਸਮਾਸੋਪਾਯਃ ਕਰ੍ਮਸੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ- ਤਤ੍ਰ ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਂ ਵਨ੍ਤਫਲਸਾਧਾਰਣੇ ਭਾਗੇ ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍, ਭੇਦਨਾਨ੍ਯੇਵਂ ਸਰ੍ਵਾਣਿ, ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਂ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰਂ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਤ੍ਤਾਨੇਨ ਪਾਣਿਨਾ ਲੇਖਨੇ ਬਹੁਸ਼ੋਵਚਾਰ੍ਯਂ, ਵਨ੍ਤਾਗ੍ਰੇ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਾਨਿ, ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤੁ ਬਾਲਵਦ੍ਧਸੁਕੁਮਾਰਭੀਰੁਨਾਰੀਣਾਂ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਰਾਜਮਾ(ਪੁ)ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਤ੍ਰਿਕੂਰ੍ਚਕੇਨ ਵਿਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍, ਤਲਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦਿਤਵਨ੍ਤਮਙ੍ਗੁਸ੍ਠਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀਭ੍ਯਾਂ ਵ੍ਰੀਹਿਮੁਖਂ, ਕੁਠਾਰਿਕਾਂ ਵਾਮਹਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਤਾਮਿਤਰਹਸ੍ਤਮਧ੍ਯਮਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਯਾਭਿਹਨ੍ਯਾਤ੍ , ਆਰਾਕਰਪਤ੍ਰੈਸਣ੍ਯੋ ਮੂਲੇ, ਸ਼ੇਸਾਣਿ ਤੁ ਯਥਾਯੋਗਂ ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍ ||੫||
View original
तेषामथ यथायोगं ग्रहणसमासोपायः कर्मसु वक्ष्यते- तत्र वृद्धिपत्रं वृन्तफलसाधारणे भागे गृह्णीयात्, भेदनान्येवं सर्वाणि, वृद्धिपत्रं मण्डलाग्रं च किञ्चिदुत्तानेन पाणिना लेखने बहुशोऽवचार्यं, वृन्ताग्रे विस्रावणानि, विशेषेण तु बालवृद्धसुकुमारभीरुनारीणां राज्ञां राजमा(पु)त्राणां च त्रिकूर्चकेन विस्रावयेत्, तलप्रच्छादितवृन्तमङ्गुष्ठप्रदेशिनीभ्यां व्रीहिमुखं, कुठारिकां वामहस्तन्यस्तामितरहस्तमध्यमाङ्गुल्याऽङ्गुष्ठविष्टब्धयाऽभिहन्यात् , आराकरपत्रैषण्यो मूले, शेषाणि तु यथायोगं गृह्णीयात् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਤੇਸਾਂ ਨਾਮਭਿਰੇਵਾਕਤਯਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ||੬||
View original
तेषां नामभिरेवाकृतयः प्रायेण व्याख्याताः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਤਤ੍ਰ ਨਖਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਸਣ੍ਯਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲੇ , ਸੂਚ੍ਯੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ, (ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਗ੍ਰਪਰ੍ਵਪ੍ਰਦੇਸ਼ਪ੍ਰਮਾਣਾ ਮੁਦ੍ਰਿਕਾ, ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਾ ਸ਼ਰਾਰਿਮੁਖੀ ਸਾ ਚ (ਯਾ ਸਾ) ਕਰ੍ਤਰੀਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ) | ਸ਼ੇਸਾਣਿ ਤੁ ਸਡਙ੍ਗੁਲਾਨਿ ||੭||
View original
तत्र नखशस्त्रैषण्यावष्टाङ्गुले , सूच्यो वक्ष्यन्ते, (प्रदेशिन्यग्रपर्वप्रदेशप्रमाणा मुद्रिका, दशाङ्गुला शरारिमुखी सा च (या सा) कर्तरीति कथ्यते) | शेषाणि तु षडङ्गुलानि ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਤਾਨਿ ਸੁਗ੍ਰਹਾਣਿ, ਸੁਲੋਹਾਨਿ, ਸੁਧਾਰਾਣਿ, ਸੁਰੂਪਾਣਿ, ਸੁਸਮਾਹਿਤਮੁਖਾਗ੍ਰਾਣਿ, ਅਕਰਾਲਾਨਿ, ਚੇਤਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸਮ੍ਪਤ੍ ||੮||
View original
तानि सुग्रहाणि, सुलोहानि, सुधाराणि, सुरूपाणि, सुसमाहितमुखाग्राणि, अकरालानि, चेति शस्त्रसम्पत् ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ਤਤ੍ਰ ਵਕ੍ਰਂ, ਕੁਣ੍ਠਂ, ਖਣ੍ਡਂ, ਖਰਧਾਰਮ੍, ਅਤਿਸ੍ਥੂਲਮ੍, ਅਤ੍ਯਲ੍ਪਮ੍, ਅਤਿਦੀਰ੍ਘਮ੍, ਅਤਿਹ੍ਰਸ੍ਵਮ੍, ਇਤ੍ਯਸ੍ਟੌ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਦੋਸਾਃ | ਅਤੋ ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਮਾਦਦੀਤ, ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਕਰਪਤ੍ਰਾਤ੍; ਤਦ੍ਧਿ ਖਰਧਾਰਮਸ੍ਥਿਚ੍ਛੇਦਨਾਰ੍ਥਮ੍ ||੯||
View original
तत्र वक्रं, कुण्ठं, खण्डं, खरधारम्, अतिस्थूलम्, अत्यल्पम्, अतिदीर्घम्, अतिह्रस्वम्, इत्यष्टौ शस्त्रदोषाः | अतो विपरीतगुणमाददीत, अन्यत्र करपत्रात्; तद्धि खरधारमस्थिच्छेदनार्थम् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ਤਤ੍ਰ ਧਾਰਾ ਭੇਦਨਾਨਾਂ ਮਾਸੂਰੀ, ਲੇਖਨਾਨਾਮਰ੍ਧਮਾਸੂਰੀ, ਵ੍ਯਧਨਾਨਾਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਾਨਾਂ ਚ ਕੈਸ਼ਿਕੀ, ਛੇਦਨਾਨਾਮਰ੍ਧਕੈਸ਼ਿਕੀਤਿ ||੧੦||
View original
तत्र धारा भेदनानां मासूरी, लेखनानामर्धमासूरी, व्यधनानां विस्रावणानां च कैशिकी, छेदनानामर्धकैशिकीति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ਬਡਿਸ਼ਂ ਦਨ੍ਤਸ਼ਙ੍ਕੁਸ਼੍ਚਾਨਤਾਗ੍ਰੇ | ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਕਣ੍ਟਕਪ੍ਰਥਮਯਵਪਤ੍ਰਮੁਖ੍ਯੇਸਣੀ (ਗਣ੍ਡੂਪਦਾਕਾਰਮੁਖੀ ਚ) ||੧੧||
View original
बडिशं दन्तशङ्कुश्चानताग्रे | तीक्ष्णकण्टकप्रथमयवपत्रमुख्येषणी (गण्डूपदाकारमुखी च) ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
ਤੇਸਾਂ ਪਾਯਨਾ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਤੈਲੇਸੁ | ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਾਰਪਾਯਿਤਂ ਸ਼ਰਸ਼ਲ੍ਯਾਸ੍ਥਿਚ੍ਛੇਦਨੇਸੁ, ਉਦਕਪਾਯਿਤਂ ਮਾਂਸਚ੍ਛੇਦਨਭੇਦਨਪਾਟਨੇਸੁ, ਤੈਲਪਾਯਿਤਂ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਨਸ੍ਨਾਯੁਚ੍ਛੇਦਨੇਸੁ ||੧੨||
View original
तेषां पायना त्रिविधा क्षारोदकतैलेषु | तत्र क्षारपायितं शरशल्यास्थिच्छेदनेषु, उदकपायितं मांसच्छेदनभेदनपाटनेषु, तैलपायितं सिराव्यधनस्नायुच्छेदनेषु ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ਤੇਸਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾਰ੍ਥਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਸ਼ਿਲਾ ਮਾਸਵਰ੍ਣਾ; ਧਾਰਾਸਂਸ੍ਥਾਪਨਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਫਲਕਮਿਤਿ ||੧੩||
View original
तेषां निशानार्थं श्लक्ष्णशिला माषवर्णा; धारासंस्थापनार्थं शाल्मलीफलकमिति ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਯਦਾ ਸੁਨਿਸ਼ਿਤਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਰੋਮਚ੍ਛੇਦਿ ਸੁਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ | ਸੁਗਹੀਤਂ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਤਦਾ ਕਰ੍ਮਸੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ ||੧੪||
View original
भवति चात्र- यदा सुनिशितं शस्त्रं रोमच्छेदि सुसंस्थितम् | सुगृहीतं प्रमाणेन तदा कर्मसु योजयेत् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
ਅਨੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤੁ ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਸ੍ਫਟਿਕਕਾਚਕੁਰੁਵਿਨ੍ਦਜਲੌਕੋਗ੍ਨਿਕ੍ਸਾਰਨਖਗੋਜੀਸ਼ੇਫਾਲਿਕਾਸ਼ਾਕਪਤ੍ਰਕਰੀਰਬਾਲਾਙ੍ਗੁਲਯ ਇਤਿ ||੧੫||
View original
अनुशस्त्राणि तु त्वक्सारस्फटिककाचकुरुविन्दजलौकोग्निक्षारनखगोजीशेफालिकाशाकपत्रकरीरबालाङ्गुलय इति ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (16-18) · Śloka 19
ਸ਼ਿਸ਼ੂਨਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਭੀਰੂਣਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਭਾਵੇ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍ | ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਾਦਿਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਗਂ ਛੇਦ੍ਯੇ ਭੇਦ੍ਯੇ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ||੧੬|| ਆਹਾਰ੍ਯਚ੍ਛੇਦ੍ਯਭੇਦ੍ਯੇਸੁ ਨਖਂ ਸ਼ਕ੍ਯੇਸੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ | ਵਿਧਿਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਵਹ੍ਨਿਜਲੌਕਸਾਮ੍ ||੧੭|| ਯੇ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮੁਖਗਤਾ ਰੋਗਾ ਨੇਤ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਮਗਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ | ਗੋਜੀਸ਼ੇਫਾਲਿਕਾਸ਼ਾਕਪਤ੍ਰੈਰ੍ਵਿਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍ਤੁ ਤਾਨ੍ ||੧੮|| ਏਸ੍ਯੇਸ੍ਵੇਸਣ੍ਯਲਾਭੇ ਤੁ ਬਾਲਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਙ੍ਕੁਰਾ ਹਿਤਾਃ |੧੯|
View original
शिशूनां शस्त्रभीरूणां शस्त्राभावे च योजयेत् | त्वक्सारादिचतुर्वर्गं छेद्ये भेद्ये च बुद्धिमान् ||१६|| आहार्यच्छेद्यभेद्येषु नखं शक्येषु योजयेत् | विधिः प्रवक्ष्यते पश्चात् क्षारवह्निजलौकसाम् ||१७|| ये स्युर्मुखगता रोगा नेत्रवर्त्मगताश्च ये | गोजीशेफालिकाशाकपत्रैर्विस्रावयेत्तु तान् ||१८|| एष्येष्वेषण्यलाभे तु बालाङ्गुल्यङ्कुरा हिताः |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (19) · Śloka 19
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ੈਕ੍ਯਾਯਸਾਨਿ ਤੁ | ਕਾਰਯੇਤ੍ ਕਰਣਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕਰ੍ਮਾਰਂ ਕਰ੍ਮਕੋਵਿਦਮ੍ ||੧੯||
View original
शस्त्राण्येतानि मतिमान् शुद्धशैक्यायसानि तु | कारयेत् करणप्राप्तं कर्मारं कर्मकोविदम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (20) · Śloka 20
ਪ੍ਰਯੋਗਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ | ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਿਚਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਗ੍ਰਹਣੇ ਸਦਾ ||੨੦||
View original
प्रयोगज्ञस्य वैद्यस्य सिद्धिर्भवति नित्यशः | तस्मात् परिचयं कुर्याच्छस्त्राणां ग्रहणे सदा ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਚਾਰਣੀਯੋ ਨਾਮਾਸ੍ਟਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੮||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने शस्त्रावचारणीयो नामाष्टमोऽध्यायः ||८||
🔊 Audio coming soon