8. śastrāvacāraṇīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதஃ ஶஸ்த்ராவசாரணீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

அதாத இத்யாதி| ஶஸ்த்ராணாமவசாரணஂ ஶஸ்த்ராவசாரணஂ, தத்யஸ்மிந்நத்யாயேऽஸ்தி ஸ ஶஸ்த்ராவசாரணீயஃ, தஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

விஂஶதிஃ ஶஸ்த்ராணி, தத்யதா- மண்டலாக்ரகரபத்ரவத்திபத்ரநகஶஸ்த்ரமுத்ரிகோத்பலபத்ரகார்ததாரஸூசீகுஶபத்ராடீமுக- ஶராரிமுகாந்தர்முகத்ரிகூர்சககுடாரிகாவ்ரீஹிமுகாராவேதஸபத்ரகபடிஶதந்தஶங்க்வேஷண்ய இதி ||௩||

கியந்தி புநஸ்தாநி ஶஸ்த்ராணீத்யாஹ- விஂஶதிரித்யாதி| ஶஸ்த்ராணி மண்டலாக்ராதீநி; மண்டலாக்ரே த்வே ஸூச்யஸ்திஸ்ரஃ, இத்யாத்யவயவாந்தரபேதேந து பஹூந்யபி ஸ்யுஃ| தாநி நாமபிர்நிர்தேஷ்டுமாஹ- தத்யதா மண்டலாக்ரேத்யாதி| ‘தேஷாஂ நாமபிரேவாகதயஃ ப்ராயேண வ்யாக்யாதாஃ’, ததா ‘தத்ர நகஶஸ்த்ரைஷண்யாவஷ்டாங்குலே’ இத்யாதிவாக்யேந ஶஸ்த்ராணாமாகாரஂ ப்ரமாணஂ ச யத்யப்யக்ரே வக்ஷ்யதி, ததாऽபீஹைவ பரதந்த்ரோக்தஂ ஶஸ்த்ராகாரப்ரமாணலக்ஷணஂ ஸுகாவபோதார்தமுபதேக்ஷ்யாமஃ| மண்டலாக்ரமிதி மண்டலமிவாக்ரஂ யஸ்ய தந்மண்டலாக்ரஂ, தச்ச த்விவிதம்| ததாஹி- “யதக்ரே மண்டலஂ வத்தஂ க்ஷுரஸஂஸ்தாநமேவ ச| மண்டலாக்ரஸ்ய ஜாநீயாத் ப்ரமாணஂ து ஷடங்குலம்”- இதி| த்விதா மண்டலாக்ரஂ- ஷடங்குலப்ரமாணமேகஂ வத்தமுகஂ, த்விதீயஂ க்ஷுராகாரம்| கரபத்ரமிதி கரவத் பத்ரஂ யஸ்ய தத் கரபத்ரஂ, யதா கரோऽங்குலிபிராசிதோ பவதி தத்வத்யத் கண்டகைராசிதஂ ஸ்யாத்தத் கரபத்ரமுச்யதே; அந்யே து கரபத்ரஶஸ்த்ரஂ கரபத்ராகாரமேவ, தச்ச த்வாதஶாங்குலஂ தந்த்ராந்தரவசநாத்; நநு, யதி தந்த்ராந்தராத்த்வாதஶாங்குலஂ கரபத்ரமுச்யதே தர்ஹி ஸ்வதந்த்ரே விரோதஃ, குதஃ? ஸ்வதந்த்ரே கரபத்ரஸ்யாநிர்திஷ்டப்ரமாணத்வாத்; `ஶேஷாணி து ஷடங்குலாநி’- இத்யநேந வாக்யேந ஷடங்குலமேவ கரபத்ரஂ ஸ்யாந்ந த்வாதஶாங்குலம்| நைவஂ, ‘தேஷாஂ நாமபிரேவாகதயஃ ப்ராயேண வ்யாக்யாதாஃ’- இத்யஸ்மாத் ஸூத்ராத் ப்ராயஃஶப்தோऽநுவர்ததே, தேநாயமர்தஃ- ஶேஷாணி ப்ராயேண ஷடங்குலாநி, ஏவஂ ஶஸ்த்ரமாநேऽந்யத்ராப்யவிரோதஃ| வத்திபத்ரமிதி வத்தேஃ பத்ரமிவ வத்திபத்ரஂ; தச்ச த்விவிதம்- ஏகமஞ்சிதாக்ரஂ, த்விதீயஂ ப்ரயதாக்ரஂ; த்வே அபி ஸப்தாங்குலப்ரமாணே, த்வயோரபி “அர்தபஞ்சாங்குலஂ வந்தஂ கார்யஂ ஸார்தாங்குலஂ பலம்”- இதி; அநயோர்மத்யேऽஞ்சிதாக்ரஂ வத்திபத்ரஂ க்ஷுரமாஹுஃ | நகஶஸ்த்ரமிதி நகாநாஂ சேதநாய ஶஸ்த்ரஂ நகஶஸ்த்ரஂ, தஸ்ய பலஂ த்வ்யங்குலாயாமமேகாங்குலவிஸ்ததம்| முத்ரிகாஂ ஸ்வயமேவாக்ரே வக்ஷ்யதி| உத்பலபத்ரமிவ பத்ரமஸ்யேத்யுத்பலபத்ரகஂ, ததா ச தந்த்ராந்தரஂ, “துல்யமுத்பலபத்ரேண தீக்ஷ்ணதாரஂ ஸமாஹிதம்| ஷடங்குலஂ ப்ரமாணேந ஶஸ்த்ரமுத்பலபத்ரகம்|| தத்பலஂ த்ர்யங்குலாயாமஂ கார்யமங்குலவிஸ்ததம்”- இதி| அர்ததாரமிதி அர்தே தரா யஸ்ய ததர்ததாரஂ, வக்ரதாரமிதி ப்ரஸித்தஂ; தச்சாஷ்டாங்குலாயதம், உரஸ்யங்குலவிஸ்தாரஂ, த்வ்யங்குலபலம்; அந்யே து ‘அத்யர்ததாரம்‘ இதி படந்தி, அதிகமர்தே தாரா யஸ்ய ததத்யர்ததாரம்| ஸூசீ அக்ரே வக்ஷ்யதே| குஶபத்ரமிதி குஶபத்ரதுல்யஂ குஶபத்ரஂ; தந்மாநமாஹ- “த்வ்யங்குலஂ ருசகஂ வித்யாத(த்த்ர்ய)ங்குலஂ பலமுச்யதே| வந்தஂ ஸ்யாத்த்ர்ய(த்வ்ய)ங்குலஂ மத்யே குஶபத்ரஸ்ய லக்ஷணம்” இதி| ஆடீ(டா) முகமிதி ஆடீ(டா) ஜலவர்தநீ நாம பக்ஷிவிஶேஷஃ, தந்முகவந்முகஂ யஸ்ய ததாடீமுகஂ; ததா சோக்தஂ-“வந்தஂ ஸப்தாங்குலஂ வித்யாத்தஸ்யாக்ரே பலமிஷ்யதே| ஆடீ(டா)முகப்ரகாரஂ ஹி பலமங்குஷ்டமாயதம்- ஆடீ(டா)முகஂ விஜாநீயாத்தத்ஸ்ராவணவிதௌ மதம்”- இதி| ஶராரிமுகமிதி ஶராரிதீர்கசஞ்சுஃ பக்ஷிவிஶேஷஃ, ஸ த்விவிதஃ- தவலஸ்கந்தோஃ ரக்தஶீர்ஷஶ்ச, தவலஸ்கந்தஸ்ய ‘ஶராரீ(ரிஃ)’ இதி ஸஞ்ஜ்ஞா, தந்முகவந்முகஂ யஸ்ய தச்சராரிமுகஂ, தஸ்ய ஶஸ்த்ரஸ்ய லோகே கர்தரீதி ஸஞ்ஜ்ஞா; தாஂ ச த்வாதஶாங்குலாஂ சலத்பாஶாஂ குர்யாத்| அந்தர்முகமிதி மத்யமுகஂ, தல்லக்ஷணமாஹ- “அஷ்டா(ஸப்தா)ங்குலஂ ப்ரமாணேந ஜிஹ்மாதாரேண சாப்லுதம்| ஶஸ்த்ரமந்தர்முகஂ நாம சந்த்ரார்தமிவ சோத்கதம்”- இதி| த்ரிகூர்சகமிதி த்ரயஃ கூர்சா யஸ்ய தத் த்ரிகூர்சகம் ; அத்ர தந்த்ராந்தரஂ- “அங்குலாநி ததாऽஷ்டௌ ச ஶஸ்த்ரஂ கார்யஂ த்ரிகூர்சகம்| பலைரந்தர்முகாகாரைரங்குலைரந்வி(ராசி)தஂ த்ரிபிஃ|| ஏகைகஸ்ய பலஸ்யைஷாமந்தரஂ வ்ரீஹிஸம்மிதம்| வந்தஂ பஞ்சாங்குலாயாமஂ கார்யஂ ருசகபூஷிதம்”- இதி| குடாரிகேதி குடாரதுல்யா குடாரிகா, அத்ர தந்த்ராந்தரஂ “குடாரிகாயா வந்தஂ ஸ்யாத் ஸார்தஸப்தாங்குலாயதம்| பலமர்தாங்குலாயாமஂ கோதந்தஸதஶஂ ஸமம்”- இதி| வ்ரீஹிமுகமிதி வ்ரீஹிமுகமிவ முகஂ யஸ்ய தத்வ்ரீஹிமுகம்; அத்ர போஜஃ- “ஶஸ்த்ரஂ வ்ரீஹிமுகஂ கார்யமங்குலாநி ஷடாயதம்| த்வ்யங்குலஂ தஸ்ய வந்தஂ ஸ்யாத்தத்பலஂ சதுரங்குலம்| தந்முகஂ வ்ரீஹிவிஸ்தாரஂ தநுஸங்கூ(மூ)டகண்டகம்”- இதி| ஆரேதி ஆரேவ ஆரா, ஆரா சர்மகாராணாஂ ஶஸ்த்ரம்; அத்ர தந்த்ராந்தரம்- “ஆரா ஹ்யஷ்டாங்குலாயாமா கர்தவ்யா து விஶாம்பதே?| திலப்ரமாணஂ து பலஂ தஸ்யாஃ கார்யஂ ஸமாஹிதம்| தூர்வாங்குரபரீணாஹஂ வந்தஂ கோபுச்சஸந்நிபம்-” இதி| வேதஸபத்ரமிதி வேதஸபத்ரமிவ வேதஸபத்ரம்; அத்ர போஜ,- “தீக்ஷ்ணமங்குலவிஸ்தாரஂ சதுரங்குலமாயதம்| அங்குலாநி து சத்வாரி வந்தஂ கார்யஂ விஜாநதா-” இதி| படிஶமிதி படிஶதுல்யஂ படிஶஂ, படிஶஂ மத்ஸ்யவேதநமாஹுஃ| அத்ர தந்த்ராந்தரஂ- “படிஶே சாபி கர்தவ்யே ப்ரமாணேந ஷடங்குலே | ஸ்வாநதஂ து தயோரேகமேகஂ நாத்யாநதஂ பவேத்|| அர்தபஞ்சாங்குலஂ வந்தஂ ஶேஷஂ கார்யஂ முகஂ தயோஃ| அர்தசந்த்ராகதி வக்த்ரஂ (முகஂ) கார்யஂ நாத்யாநதஸ்ய து|| ஸ்வாநதஂ நாமயேத்தத்ர படிஶஂ ச பிஷக்வரஃ| வந்தாக்ரயோரந்தரஂ ஸ்யாத்யாவதர்தாங்குலஂ ம(மி)தம்” இதி| தந்தஶங்குரிதி கபாலிகாஶர்கராதிதந்ததோஷஹரணாய ஶங்குர்தந்தஶங்குஃ; அத்ர போஜஃ- “கார்யஃ ஷடங்குலயாமோ தந்தஶங்குர்விஜாநதா | ஶங்குவச்ச முகஂ தஸ்ய கார்யமர்தாங்குலாயதம்|| சதுரஸ்ரஂ ஸமஂ சைவ தீக்ஷ்ணதாரஂ ஸமாஹிதம்| வந்தாக்ர தஸ்ய கர்தவ்யஂ ஶஸ்த்ரவ்ரீஹிமுகாகதி|| கபாலிகாஂ ஶர்கராஂ ச தந்தஸ்தாஂ தேந ஶோதயேத்”- இதி| ஏஷணீதி ‘ஏஷ்யதே அநயா’ இதி ஏஷணீ; அத்ர தந்த்ராந்தரஂ- “வ்ரணைஸ்தாஸாஂ பரீணாஹோ முகஂ கண்டூபதாகதி”- இதி||௩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

தத்ர மண்டலாக்ரகரபத்ரே ஸ்யாதாஂ சேதநே லேகநே ச, வத்திபத்ரநகஶஸ்த்ரமுத்ரிகோத்பலபத்ரகார்ததாராணி சேதநே பேதநே ச, ஸூசீகுஶபத்ராடீ(டா)முகஶராரிமுகாந்தர்முகத்ரிகூர்சகாநி விஸ்ராவணே, குடாரிகாவ்ரீஹிமுகாராவேதஸபத்ரகாணி வ்யதநே ஸூசீ ச, படிஶஂ தந்தஶங்குஶ்சாஹரணே, ஏஷண்யேஷணே ஆநுலோம்யே ச, ஸூச்யஃ ஸீவநே; இத்யஷ்டவிதே கர்மண்யுபயோகஃ ஶஸ்த்ராணாஂ வ்யாக்யாதஃ ||௪||

தேஷாஂ விஷயபேதமஷ்டவிதே கர்மணி தர்ஶயிதுமாஹ- தத்ரேத்யாதி| தத்ர தேஷு மத்யே, ஸ்யாதாஂ பவேதாம்| சகாரஃ கர்மாந்தரஂ ஸமுச்சிநோதி| வத்திபத்ரேத்யாதி| சகாரால்லேகநே ச| ஸூசீ சேதி சகாரஃ குஶபத்ரோத்பலபத்ரகாதீஂஶ்ச வ்யதநே ஸமுச்சிநோதி| நநு, உபயத்ராப்யேகார்தத்வாத் கிமர்தஂ யந்த்ரஶஸ்த்ரயோர்மத்யே படிஶஸ்ய பாடஃ? உச்யதே, யந்த்ரபடிதஂ படிஶஂ யதாயோகபரிணாஹதைர்க்யஂ, ஶஸ்த்ரபடிதஂ து ஷடங்குலமேவ தீக்ஷ்ணகண்டகமுகமேவேத்யதோஷஃ| ஏஷணீதி ஆநுலோம்யமத்ர விஸ்ராவணமபிப்ரேதஂ, ந து ஜுகரணஂ; கஸ்மாத்? ஜுகரணஸ்ய ஶஸ்த்ரகர்மஸ்வநிர்திஷ்டத்வாத்; யதி கதஞ்சித் ஸ்யாத், ததா ஶஸ்த்ரகர்மணாஂ நவத்வப்ரஸங்கஃ, தஸ்மாதாத்ய ஏவ பக்ஷோ ந்யாய்ய இதி; சகாராத்வ்யதநேऽபி| நநு, ஏஷணீ யந்த்ரஶஸ்த்ரயோஃ பட்யதே, ப்ரயோஜநஂ சோபயத்ராப்யேஷணமேவ, தஸ்மாதுபயபாடே கோ விஶேஷஃ? உச்யதே- யந்த்ரபடிதாயா ஏஷண்யா ஆகதிர்கண்டூபதமுகீ, ப்ரமாணஂ து யதாயோகபரிணாஹதைர்க்யஂ; ஶஸ்த்ரேஷு புநரேஷண்யாஃ ப்ரமாணமஷ்டாங்குலம், ஆகதிஸ்து தீக்ஷ்ணகண்டகயவபத்ரமுகீ சேத்யதோஷஃ| த்வ்யங்குலாதிபேதேந ஸூசீநாஂ பஹுத்வாத் ‘ஸூச்ய’ இதி பஹுத்வேந நிர்தேஶஃ||௪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

தேஷாமத யதாயோகஂ க்ரஹணஸமாஸோபாயஃ கர்மஸு வக்ஷ்யதே- தத்ர வத்திபத்ரஂ வந்தபலஸாதாரணே பாகே கஹ்ணீயாத், பேதநாந்யேவஂ ஸர்வாணி, வத்திபத்ரஂ மண்டலாக்ரஂ ச கிஞ்சிதுத்தாநேந பாணிநா லேகநே பஹுஶோऽவசார்யஂ, வந்தாக்ரே விஸ்ராவணாநி, விஶேஷேண து பாலவத்தஸுகுமாரபீருநாரீணாஂ ராஜ்ஞாஂ ராஜமா(பு)த்ராணாஂ ச த்ரிகூர்சகேந விஸ்ராவயேத், தலப்ரச்சாதிதவந்தமங்குஷ்டப்ரதேஶிநீப்யாஂ வ்ரீஹிமுகஂ, குடாரிகாஂ வாமஹஸ்தந்யஸ்தாமிதரஹஸ்தமத்யமாங்குல்யாऽங்குஷ்டவிஷ்டப்தயாऽபிஹந்யாத் , ஆராகரபத்ரைஷண்யோ மூலே, ஶேஷாணி து யதாயோகஂ கஹ்ணீயாத் ||௫||

தேஷாமித்யாதி| வந்தபலஸாதாரணே பாகே இதி வந்தபலயோர்மத்யதேஶ இத்யர்தஃ| ஏவம் இத்யமேவ, யதா வத்திபத்ரஂ வந்தபலயோர்மத்யதேஶே கஹ்யதே ததா பேதநாந்யபீத்யேவஂஶப்தார்தஃ| பஹுஶ இதி பஹூந் வாராந், ‘ஸகதபஹரத்’ (ஸூ. அ.௫) இத்யஸ்யாபவாதஃ| வந்தாக்ரே வாரங்காக்ரே, ‘கஹ்ணீயாத்’ இத்யத்யாஹாரஃ| தலப்ரச்சாதிதவந்தமிதி ஹஸ்ததலபிஹிதவந்தம்; அங்குஷ்டப்ரதேஶிநீப்யாஂ `கஹ்ணீயாத்’ இத்யத்யாஹாரஃ| அங்குஷ்டவிஷ்டப்தயேதி அங்குஷ்டாக்ரே விஷ்டம்பிதவேகயா| மூலஂ, த்ஸரு, வாரங்கஂ, வந்தமிதி பர்யாயாஃ| யதாயோகமிதி யோகாநதிக்ரமேண| தத்யதா- காநிசித்வந்தாக்ரே, காநிசித்வந்தமத்யே, காநிசித்வந்தமூலே, கர்மயோகாபேக்ஷயேத்யர்தஃ||௫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

தேஷாஂ நாமபிரேவாகதயஃ ப்ராயேண வ்யாக்யாதாஃ ||௬||

ஸங்க்ஷேபேண ஶஸ்த்ராகாரஂ தர்ஶயந்நாஹ- தேஷாஂ நாமபிரித்யாதி| தேஷாஂ ஶஸ்த்ராணாம், ஆகதயோ லக்ஷணாநி, நாமபிரேவ ப்ராயேண வ்யாக்யாதாஃ||௬||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

தத்ர நகஶஸ்த்ரைஷண்யாவஷ்டாங்குலே , ஸூச்யோ வக்ஷ்யந்தே, (ப்ரதேஶிந்யக்ரபர்வப்ரதேஶப்ரமாணா முத்ரிகா, தஶாங்குலா ஶராரிமுகீ ஸா ச (யா ஸா) கர்தரீதி கத்யதே) | ஶேஷாணி து ஷடங்குலாநி ||௭||

தேஷாஂ ப்ரமாணாநி தர்ஶயந்நாஹ- தத்ர நகஶஸ்த்ரேத்யாதி| அந்யே து நகஶஸ்த்ரஸ்தாநே நகவர்தநீதி படந்தி வ்யாக்யாநயந்தி ச- நகவர்தநீ நகச்சேதநீ| ஸூச்யோ வக்ஷ்யந்த இதி அஷ்டவிதஶஸ்த்ரகர்மீயே (ஸூ. அ. ௨௫) ‘த்வ்யங்குலா த்ர்யங்குலா’ இத்யாதிநா ஸூச்யோ வக்ஷ்யந்த இதி| ஏதஸ்யாக்ரே முத்ரிகாகர்தரீஶஸ்த்ரயோஃ கேசிந்மாநஂ படந்தி| ததுச்யதே- “ப்ரதேஶிந்யக்ரபர்வப்ரதேஶப்ரமாணா, முத்ரிகா, தஶாங்குலா ஶராரிமுகீ ஸா ச (யா ஸா ) கர்தரீதி கத்யதே”- இதி| ஶேஷாணீதி நிர்திஷ்டப்ரமாணேப்யோ நகவர்தந்யேஷணீஸூசீப்யோऽந்யாநி ஶேஷாணி||௭||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

தாநி ஸுக்ரஹாணி, ஸுலோஹாநி, ஸுதாராணி, ஸுரூபாணி, ஸுஸமாஹிதமுகாக்ராணி, அகராலாநி, சேதி ஶஸ்த்ரஸம்பத் ||௮||

ப்ரமாணாகாராப்யாஂ ஶஸ்த்ராணி நிர்திஶ்ய ஶேஷஶஸ்த்ரகுணஸம்பதஂ தர்ஶயிதுமாஹ- தாநி ஸுக்ரஹாணீத்யாதி| ஸுக்ரஹாணி ஶோபநவாரங்காணி | ஸுலோஹாநி ஶோபநலோஹாநி| ஸுதாராணி ஶோபநதாராணி| ஸுஸமாஹிதமுகாநி பிண்டீகதமுகாநி, அந்யே து ஸுஷ்டு ஸம்யகாஹிதஂ முகஂ யேஷாஂ தாநி ததோக்தாநி| அகராலாநி அதந்துராணி| ஶஸ்த்ரஸம்பத் ஶஸ்த்ரகுணஃ||௮||

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

தத்ர வக்ரஂ, குண்டஂ, கண்டஂ, கரதாரம், அதிஸ்தூலம், அத்யல்பம், அதிதீர்கம், அதிஹ்ரஸ்வம், இத்யஷ்டௌ ஶஸ்த்ரதோஷாஃ | அதோ விபரீதகுணமாததீத, அந்யத்ர கரபத்ராத்; தத்தி கரதாரமஸ்திச்சேதநார்தம் ||௯||

ஶஸ்த்ரதோஷாந்நிர்திஶந்நாஹ- தத்ர வக்ரமித்யாதி| குண்டஂ ஸ்தூலதாரத்வேநாரோமவாஹி| கண்டம் அஸமக்ரம்| கரதாரஂ கர்கஶதாரம்| அத்யல்பம் அதிதநு | அதோ விபரீதமிதி வக்ராதிஶஸ்த்ரேப்யோ விபரீதகுணம், ஜுதீக்ஷ்ணஸகலமஸணதாராதிகுணம்| கிஂ ஸர்வாண்யேவ விபரீதகுணாந்யாததீதேத்யாஹ- அந்யத்ர கரபத்ராதிதி| குதஃ புநரேதத்? தத்தீத்யாதி|- தச்சப்தோ யஸ்மாதர்தே, ஹிஶப்தோ ஹேதௌ, யஸ்மாத் கரபத்ரமஸ்திச்சேதநார்தமதோ ஹேதோஃ கரதாரம்||௯||

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

தத்ர தாரா பேதநாநாஂ மாஸூரீ, லேகநாநாமர்தமாஸூரீ, வ்யதநாநாஂ விஸ்ராவணாநாஂ ச கைஶிகீ, சேதநாநாமர்தகைஶிகீதி ||௧௦||

அஷ்டவிதே கர்மணி ஸுகர்மநிஷ்பாதகத்வேந யதா ஶஸ்த்ராணாஂ ஸுதாரத்வஂ பவதி ததா நிர்திஶந்நாஹ- தத்ர தாரேத்யாதி| பேதநாநாஂ வத்திபத்ரநகஶஸ்த்ராதீநாம்| மாஸூரீ மஸூரதலதாராதந்வீ | லேகநாநாஂ மண்டலாக்ராதீநாம்| அர்தமாஸூரீ மஸூரதலதாரார்ததந்வீ | வ்யதநாநாஂ குடாரிகாதீநாம்| விஸ்ராவணாநாஂ ஸூசீகுஶபத்ராதீநாம்| கைஶிகீ கேஶப்ரமாணா| சேதநாநாமிதி அத்ர சேதநாநி வத்திபத்ராதீந்யேவ, தாநி யதா சேதநே ப்ரயுஜ்யந்தே ததா தேஷாஂ தாரா அர்தகைஶிகீ அர்தகேஶப்ரமாணா தந்வீ கர்தவ்யா||௧௦||

Adhikarana 10 (11) · Śloka 11

படிஶஂ தந்தஶங்குஶ்சாநதாக்ரே | தீக்ஷ்ணகண்டகப்ரதமயவபத்ரமுக்யேஷணீ (கண்டூபதாகாரமுகீ ச) ||௧௧||

ஆஹரணே ஏஷணே ச ஶஸ்த்ராணாஂ தாராவிஶேஷஂ தர்ஶயந்நாஹ- படிஶஂ தந்தஶங்குரித்யாதி| அத்ர ஆநதாக்ரே இதி படிஶஸ்யைவ விஶேஷணஂ, ந தந்தஶங்கோஃ, குதஃ? ஶங்குதுல்யத்வேநைவ தஸ்யாநதத்வதர்ஶநாத்| ஏஷணீ த்ரிவிதா பவதி தீக்ஷ்ணகண்டகமுகீ, ப்ரதமயவபத்ரமுகீ, கண்டூபதாகாரமுகீ ச| அந்யே து ‘தீக்ஷ்ணகண்டகப்ரதமயவபத்ரமுகே’ இதி படந்தி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- ஏதத்விஶேஷணத்வயஂ படிஶதந்தஶங்க்வோஃ; தேந தீக்ஷ்ணகண்டகமுகஂ படிஶஂ, ப்ரதமயவபத்ரமுகோ தந்தஶங்குஃ, ப்ரதமயவபத்ரமுகத்வேந தந்தஶங்கோர்முகதநுத்வமாகாரஶ்ச கதிதஃ, தேந கண்டூபதாகாரமுகீ சேதி சகாராதேதத்விஶேஷணத்வயமேஷண்யாமபி ஸம்பத்நந்தி| அந்யே து ‘தத்ர தாரா பேதநாநாஂ மாஸூரீ’ இத்யாதிக்ரந்தஂ ‘ஏஷணீ கண்டூபதாகாரமுகீ ச’ இதி யாவந்ந படந்தி||௧௧||

Adhikarana 11 (12) · Śloka 12

தேஷாஂ பாயநா த்ரிவிதா க்ஷாரோதகதைலேஷு | தத்ர க்ஷாரபாயிதஂ ஶரஶல்யாஸ்திச்சேதநேஷு, உதகபாயிதஂ மாஂஸச்சேதநபேதநபாடநேஷு, தைலபாயிதஂ ஸிராவ்யதநஸ்நாயுச்சேதநேஷு ||௧௨||

தத்ர பாயநாயாஸ்தீக்ஷ்ணத்வாதயோ குணாஃ கர்மவிஶேஷோத்கர்ஷஹேதவோ பவந்தீதி தாமாஹ- தேஷாஂ பாயநேத்யாதி| பாயநா பாதுஂ ப்ரயோஜநா, ஸா ச லௌஹகாராணாஂ ப்ரஸித்தா கேசித் க்ஷாரதைலபாயநயோரநார்ஷத்வமாசக்ஷதே| க்ஷாராதிபாயநாநாஂ கர்மவிஶேஷவிஷயஂ தர்ஶயந்நாஹ- தத்ர க்ஷாரபாயிதமித்யாதி||௧௨||

Adhikarana 12 (13) · Śloka 13

தேஷாஂ நிஶாநார்தஂ ஶ்லக்ஷ்ணஶிலா மாஷவர்ணா; தாராஸஂஸ்தாபநார்தஂ ஶால்மலீபலகமிதி ||௧௩||

ஸுதாராணீதி ப்ராகுக்தஂ, கதஂ தாரா ஶோபநா கர்தவ்யேத்யத்ராஹ- தேஷாமித்யாதி| ஶ்லக்ஷ்ணா அகர்கஶா| தாராஸஂஸ்தாபநார்தஂ ஸ்திரீகரணார்தம்| பலகஂ பட்டகம்| தத்ராநிஶிததாராணாஂ நிஶாநார்தஂ ஶ்லக்ஷ்ணஶிலா, நிஶிதாநாஂ ஸஂஸ்தாபநார்தஂ ஶால்மலீபலகம்| அந்யே து ‘தேஷாஂ நிஶாநீ ஶ்லக்ஷ்ணஶிலிகா மாஷயூஷப்ரபா, தாராஸஂஸ்தாபநஂ ஶால்மலீபலகம்’ இதி படந்தி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- ஶ்லக்ஷ்ணஶிலிகா நாபிதஶிலிகா, மாஷயூஷப்ரபா கஷ்ணகபிலேத்யர்தஃ||௧௩||

Adhikarana 13 (14) · Śloka 14

பவதி சாத்ர- யதா ஸுநிஶிதஂ ஶஸ்த்ரஂ ரோமச்சேதி ஸுஸஂஸ்திதம் | ஸுகஹீதஂ ப்ரமாணேந ததா கர்மஸு யோஜயேத் ||௧௪||

கதஂ புநஃ ஶஸ்த்ரஂ ஸஂஸ்தாபிததாரஂ ஜ்ஞாதவ்யமித்யாஹ- பவதி சாத்ரேத்யாதி| யதா ஶஸ்த்ரஂ ரோமச்சேதி பவதி ததா ஸுநிஶிதஂ பவதி யாவத்ரோமாணி ந சிநத்தி தாவந்நிஶாதவ்யமித்யர்தஃ| ஸுஸஂஸ்திதஂ ஶோபநாகாரம்| ஸுகஹீதஂ க்ரஹணஂ ஶஸ்த்ராணாஂ ப்ராகுக்தஂ, தத்யதா- ‘வத்திபத்ரஂ வந்தபலஸாதாரணே பாகே கஹ்ணீயாத்’- இத்யாதி| ப்ரமாணேநேதி ப்ரமாணேந லக்ஷிதஂ, ஶஸ்த்ரப்ரமாணஂ ‘தேஷாஂ நகஶஸ்த்ரைஷண்யாவஷ்டாங்குலே’- இத்யாதி| அந்யே து ஸுகஹீதஂ ப்ரமாணேநேதி ப்ரமாணேந ஸுகஹீதமிதி வ்யாக்யாநயந்தி; தத்ர வத்திபத்ராதி வந்தபலஸாதாரணபாகாதிக்ரஹணப்ரமாணேநேத்யர்தஃ| கேசித் ‘ரோமச்சேதி’ இத்யஸ்ய ஸ்தாநே ‘ரோமவாஹி - இதி படந்தி||௧௪||

Adhikarana 14 (15) · Śloka 15

அநுஶஸ்த்ராணி து த்வக்ஸாரஸ்படிககாசகுருவிந்தஜலௌகோக்நிக்ஷாரநககோஜீஶேபாலிகாஶாகபத்ரகரீரபாலாங்குலய இதி ||௧௫||

அஶஸ்த்ராவசாரணீயேஷு ஶிஶுப்ரபதிஷ்வலாபாத்வா ஶஸ்த்ராணாஂ தத்கர்மஸாதகத்ரவ்யாந்தரேண ஶஸ்த்ராதிதேஶஂ குர்வந்நாஹ- அநுஶஸ்த்ராணீத்யாதி| அநுஶஸ்த்ராணி ஹீநஶஸ்த்ராணி ஶஸ்த்ரஸதஶாநி வா| த்வக்ஸாரஃ வஂஶஃ; குருவிந்தஃ பாஷாணவிஶேஷஃ, யேந நிஶிதாநி லோஹாநி தீக்ஷ்ணாநி பவந்தி, அந்யே து குருவிந்தஂ லோஹிதாஶ்ம ரத்நப்ரதாநஂ; கோஜீ கோஜிஹ்வா, அந்யே ஶாகோடகமாஹுஃ; ஶேபாலிகா ரக்தவந்தா ஶாரதகுஸுமா; ஶாகோ மஹாவக்ஷஃ கர்கஶபத்ரஃ; பத்ரஶப்தோ கோஜீப்ரபதிபிஃ ஸஹ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே; கரீரஃ அங்குரஃ||௧௫||

Adhikarana 15 (16-18) · Śloka 19

ஶிஶூநாஂ ஶஸ்த்ரபீரூணாஂ ஶஸ்த்ராபாவே ச யோஜயேத் | த்வக்ஸாராதிசதுர்வர்கஂ சேத்யே பேத்யே ச புத்திமாந் ||௧௬|| ஆஹார்யச்சேத்யபேத்யேஷு நகஂ ஶக்யேஷு யோஜயேத் | விதிஃ ப்ரவக்ஷ்யதே பஶ்சாத் க்ஷாரவஹ்நிஜலௌகஸாம் ||௧௭|| யே ஸ்யுர்முககதா ரோகா நேத்ரவர்த்மகதாஶ்ச யே | கோஜீஶேபாலிகாஶாகபத்ரைர்விஸ்ராவயேத்து தாந் ||௧௮|| ஏஷ்யேஷ்வேஷண்யலாபே து பாலாங்குல்யங்குரா ஹிதாஃ |௧௯|

தேஷாஂ விஷயமாஹ- ஶிஶூநாமித்யாதி| த்வக்ஸாராதிசதுர்வர்கமிதி வஂஶஸ்படிககாசகுருவிந்தாநி| ஆஹார்யச்சேத்யபேத்யேஷு நகஂ ஶக்யேஷ்விதி ஆஹார்யாதிஷு நகஶக்யேஷு நகஂ ப்ரயோஜயேதித்யர்தஃ| நேத்ரவர்த்ம நேத்ரபக்ஷ்ம| ஏஷ்யேஷ்வேஷண்யலாபே த்வித்யாதி ஏஷ்யேஷு ஶல்யேஷு ஏஷண்யா அலாபே பாலாதயோ ஹிதாஃ||௧௬-௧௮||-

Adhikarana 16 (19) · Śloka 19

ஶஸ்த்ராண்யேதாநி மதிமாந் ஶுத்தஶைக்யாயஸாநி து | காரயேத் கரணப்ராப்தஂ கர்மாரஂ கர்மகோவிதம் ||௧௯||

இதாநீஂ ஶஸ்த்ராணாஂ குணஸம்பத்காரணஂ வக்துமாஹ- ஶஸ்த்ராண்யேதாநீத்யாதி| காரயேத் கர்துஂ ப்ரயோஜயேத்| கஃ கர்துஂ ப்ரயோஜயேத்? புத்திமாந் வைத்ய இத்யர்தஃ| கஂ? கர்மாரஂ லௌஹகாரம்| கிஂவிஶிஷ்டஂ கர்மாரஂ? கரணப்ராப்தஂ; கரணே ப்ராப்தஂ ஸ்வகர்மணி நிபுணமித்யர்தஃ| புநஃ கிஂவிஶிஷ்டஂ? கர்மகோவிதஂ கர்மபண்டிதஂ, யதஃ ஸ்வகர்மணி நிபுணமத ஏவ கர்மகோவிதம்| காநி காரயேத்? ஶஸ்த்ராணி| ஏதாநி பூர்வோக்தாநி கிம்பூதாநி ஶஸ்த்ராணி காரயேதித்யாஹ- ஶுத்தஶைக்யாயஸாநி த்விதி; ஶுத்தஂ மலரஹிதஂ, ஶைக்யஂ தீக்ஷ்ணம்; அந்யே து ஶைக்யாயஸாநி ஸாரமயலௌஹகடிதாநி| கேசிச்ச்லோகார்தமந்யதா படந்தி;- “காரயேத் கரணைஃ ப்ரோக்தைஃ கர்மாரைஃ கர்மகோவிதைஃ”- இதி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- கரணைருபகரணைஃ; ஶேஷஂ ஸமம்||௧௯||

Adhikarana 17 (20) · Śloka 20

ப்ரயோகஜ்ஞஸ்ய வைத்யஸ்ய ஸித்திர்பவதி நித்யஶஃ | தஸ்மாத் பரிசயஂ குர்யாச்சஸ்த்ராணாஂ க்ரஹணே ஸதா ||௨௦||

ப்ரயோகஜ்ஞஸ்யேத்யாதி| ப்ரயோகஃ ப்ரகஷ்டோ யோகஃ, யோஜநா, தஜ்ஜ்ஞஸ்ய| ஸித்திஃ ஆரோக்யஸம்பாதநம்| நித்யஶஃ ஸர்வதா| பரிசயஂ ஶஸ்த்ரக்ரஹணாப்யாஸம்| அந்யே ‘ப்ரமாணஜ்ஞஸ்ய வைத்யஸ்ய’- இதி படந்தி; ப்ரமாணஜ்ஞஸ்ய ஶஸ்த்ரக்ரஹணமாநஜ்ஞஸ்ய||௨௦||

Adhikarana puShpikA · Śloka 8

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஶஸ்த்ராவசாரணீயோ நாமாஷ்டமோऽத்யாயஃ ||௮||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஶஸ்த்ராவசாரணீயோ நாமாஷ்டமோऽத்யாயஃ||௮||