Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਸ਼ਿਸ੍ਯੋਪਨਯਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧||
ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातः शिष्योपनयनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰਿਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਧ੍ਯਾਯਂ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਅਥਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਾਦਾਨਨ੍ਤਰ੍ਯੇ, ਅਤਃਸ਼ਬ੍ਦੋ ਹੇਤ੍ਵਰ੍ਥੇ, ਸ ਚ ਹੇਤੁਃ ਪੂਰ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਃ; ਏਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਧ੍ਯਾਯਂ ਅਥਾਤਃਸ਼ਬ੍ਦੌ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯੌ| ਸ਼ਿਸ੍ਯੋਪਨਯਨੀਯਮਿਤਿ ਸ਼ਿਸ੍ਯਸ੍ਯ ਉਪਨਯਨਂ ਦੀਕ੍ਸਾ, ਤਦਧਿਕਤ੍ਯ ਕਤੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸ਼ਿਸ੍ਯੋਪਨਯਨੀਯਸ੍ਤਂ ਤਥਾ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਉਪਨਯਨਮਾਤ੍ਮਵਤ੍ਤਯਾ ਅਰ੍ਥੀ(ਙ੍ਗੀ)ਕਰਣਮ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਯਃ ਪ੍ਰਾਗੁਪਨੀਤਾਃ, ਤਥਾਪ੍ਯਾਯੁਰ੍ਵੇਦਪਠਨਾਰਮ੍ਭੇ ਪੁਨਰੁਪਨਯਨਂ, ਯਥਾ ਗ੍ਯਜੁਃਸਾਮਾਨ੍ਯਧੀਤ੍ਯ ਅਥਰ੍ਵਾਰਮ੍ਭੇ ਪੁਨਰ੍ਵ੍ਰਤਾਵਤਰਣਂ ਧਨੁਰ੍ਵੇਦਾਰਮ੍ਭੇ ਚ, ਤਦ੍ਵਦਤ੍ਰਾਪਿ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਵੈਸ਼੍ਯਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮਮਨ੍ਵਯਵਯਃਸ਼ੀਲਸ਼ੌਰ੍ਯਸ਼ੌਚਾਚਾਰਵਿਨਯਸ਼ਕ੍ਤਿਬਲਮੇਧਾਧਤਿਸ੍ਮਤਿਮਤਿਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਂ ਤਨੁਜਿਹ੍ਵੌਸ੍ਠਦਨ੍ਤਾਗ੍ਰਮਜੁਵਕ੍ਤ੍ਰਾਕ੍ਸਿਨਾਸਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਵਾਕ੍ਚੇਸ੍ਟਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਸਹਂ ਚ ਭਿਸਕ੍ ਸ਼ਿਸ੍ਯਮੁਪਨਯੇਤ੍ |
ਅਤੋ ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਂ ਨੋਪਨਯੇਤ੍ ||੩||
View original
ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यानामन्यतममन्वयवयःशीलशौर्यशौचाचारविनयशक्तिबलमेधाधृतिस्मृतिमतिप्रतिपत्तियुक्तं तनुजिह्वौष्ठदन्ताग्रमृजुवक्त्राक्षिनासं प्रसन्नचित्तवाक्चेष्टं क्लेशसहं च भिषक् शिष्यमुपनयेत् |
अतो विपरीतगुणं नोपनयेत् ||३||
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਵੈਸ਼੍ਯਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਅਨ੍ਯਤਮਮੇਕਤਮਮ੍| ਅਨ੍ਵਯਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ; ਤਤ੍ਰ, ਅਨ੍ਵਯਃ ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਾਧ੍ਯਾਯਿਕੁਲਮ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਵਂਸ਼ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮਾਹੁਃ; ਵਯੋਤ੍ਰ ਬਾਲ੍ਯਂ ਤਾਰੁਣ੍ਯਂ ਵਾ; ਸ਼ੀਲਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਾਨੁਸਾਰਿਣੋਵਿਪਰੀਤਸ੍ਵਭਾਵਃ; ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ ਸ਼ੂਰਤ੍ਵਂ, ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਵਿਸਾਦਿਤਾ; ਸ਼ੌਚਂ ਸ਼ੁਚਿਤਾ, ਤਚ੍ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਬਾਹ੍ਯਮਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਚ, ਤਤ੍ਰ ਬਾਹ੍ਯਂ ਸ੍ਨਾਨਾਦਿਕਮ੍, ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਮਨਃਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ; ਆਚਾਰਃ ਕੁਲਦੇਸ਼ਾਦ੍ਯਨੁਗਤਂ ਲੌਕਿਕਂ ਵਿਧਾਨਮ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕਾਯਵਾਙ੍ਮਾਨਸਿਕਂ ਸ਼ੁਭਵ੍ਯਾਪਾਰਲਕ੍ਸਣਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਮਾਹੁਃ, ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮਤਿਵਿਹਿਤਾਨੁਸ੍ਠਾਨਮਿਤ੍ਯੇਕੇ; ਵਿਨਯਃ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਸ਼ਿਤ੍ਵਂ; ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਉਤ੍ਸਾਹਸ਼ਕ੍ਤਿਃ; ਬਲਂ ਕ੍ਰਿਯਾਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਨਕ੍ਸਮਤਾ, ਅਨ੍ਯੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਬਲਯੋਰ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯਮਾਹੁਃ; ਮੇਧਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਵਧਾਰਣਕਰ੍ਸਣਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ; ਧਤਿਃ ਮਨਃਸਨ੍ਤੁਸ੍ਟਿਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਨਿਯਮਾਤ੍ਮਿਕਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਹੁਃ; ਸ੍ਮਤਿਃ ਪੂਰ੍ਵਾਨੁਭੂਤਸ੍ਯ ਸ੍ਮਰਣਮ੍, ਅਰ੍ਥਧਾਰਣਸ਼ਕ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਮਤਿਃ ਅਨਾਗਤਾਰ੍ਥੋਦ੍ਦੇਸ਼ਃ, ਤ੍ਰਿਕਾਲਵਿਸਯਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਃ ਅਰ੍ਥਾਵਬੋਧਪ੍ਰਾਗਲ੍ਭ੍ਯਮਨੁਸ੍ਠਾਨਂ ਵਾ| ਤਨੁਜਿਹ੍ਵੌਸ੍ਠਦਨ੍ਤਾਗ੍ਰਮਿਤਿ ਤਨੁਸ਼ਬ੍ਦੋ ਜਿਹ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ, ‘ਤਨੁਜਿਹ੍ਵੌਸ੍ਠਦਨ੍ਤਂ’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਵਾਕ੍ਚੇਸ੍ਟਮਿਤਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸ਼ਬ੍ਦੋਪਿ ਚਿਤ੍ਤਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਚੇਸ੍ਟਾ ਕਾਯਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦਃ| ਕ੍ਲੇਸ਼ਸਹਂ ਦੁਃਖਸਹਮ੍| ਉਪਨਯੇਤ੍ ਦੀਕ੍ਸੇਤ੍| ਅਤ ਇਤਿ ਅਤ ਏਵਙ੍ਗੁਣਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਚ੍ਛਿਸ੍ਯਾਤ੍, ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਂ ਵਿਸਦਸ਼ਗੁਣਂ, ਨੋਪਨਯੇਤ੍ ਨ ਦੀਕ੍ਸੇਤ੍| ਅਨ੍ਵਯਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਿਸ੍ਯਮੁਪਨਯੇਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਗੁਣਹੀਨਸ੍ਯ ਨਿਸੇਧੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਪੁਨਰ੍ਨਿਸੇਧਵਚਨਂ ਨਿਯਮਾਰ੍ਥਂ, ਤੇਨ ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਂ ਨੋਪਨਯੇਦੇਵ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਉਪਨਯਨੀਯਂ ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇਸੁ ਤਿਥਿਕਰਣਮੁਹੂਰ੍ਤਨਕ੍ਸਤ੍ਰੇਸੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਸ਼ੁਚੌ ਸਮੇ ਦੇਸ਼ੇ ਚਤੁਰ੍ਹਸ੍ਤਂ ਚਤੁਰਸ੍ਰਂ ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲਮੁਪਲਿਪ੍ਯ ਗੋਮਯੇਨ, ਦਰ੍ਭੈਃ ਸਂਸ੍ਤੀਰ੍ਯ ਰਤ੍ਨਪੁਸ੍ਪਲਾਜਭਕ੍ਤੈਰ੍ਦੇਵਤਾਃ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ ਭਿਸਜਸ਼੍ਚ, ਤਤ੍ਰੋਲ੍ਲਿਖ੍ਯਾਭ੍ਯੁਕ੍ਸ੍ਯ ਚ ਦਕ੍ਸਿਣਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਮੁਪਸਮਾਧਾਯ, ਖਦਿਰਪਲਾਸ਼ਦੇਵਦਾਰੁਬਿਲ੍ਵਾਨਾਂ ਸਮਿਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਾਣਾਂ (ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਮਧੂਕਾਨਾਂ) ਦਧਿਮਧੁਘਤਾਕ੍ਤਾਭਿਰ੍ਦਾਰ੍ਵੀਹੌਮਿਕੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਸਪ੍ਰਣਵਾਭਿਰ੍ਮਹਾਵ੍ਯਾਹਤਿਭਿਃ ਸ੍ਰੁਵੇਣਾਜ੍ਯਾਹੁਤੀਰ੍ਜੁਹੁਯਾਤ੍, ਤਤਃ ਪ੍ਰਤਿਦੈਵਤਮਸੀਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਾਹਾਕਾਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਸ਼ਿਸ੍ਯਮਪਿ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੪||
View original
उपनयनीयं तु ब्राह्मणं प्रशस्तेषु तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रेषु प्रशस्तायां दिशि शुचौ समे देशे चतुर्हस्तं चतुरस्रं स्थण्डिलमुपलिप्य गोमयेन, दर्भैः संस्तीर्य रत्नपुष्पलाजभक्तैर्देवताः पूजयित्वा विप्रान् भिषजश्च, तत्रोल्लिख्याभ्युक्ष्य च दक्षिणतो ब्रह्माणं स्थापयित्वाऽग्निमुपसमाधाय, खदिरपलाशदेवदारुबिल्वानां समिद्भिश्चतुर्णां वा क्षीरिवृक्षाणां (न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थमधूकानां) दधिमधुघृताक्ताभिर्दार्वीहौमिकेन विधिना सप्रणवाभिर्महाव्याहृतिभिः स्रुवेणाज्याहुतीर्जुहुयात्, ततः प्रतिदैवतमृषींश्च स्वाहाकारं कुर्यात्, शिष्यमपि कारयेत् ||४||
ਸ਼ਿਸ੍ਯਗੁਣਸਮ੍ਪਦਮਭਿਧਾਯ, ਉਪਨਯਨਵਿਧਿਂ ਵਕ੍ਤੁਮਾਹ- ਉਪਨਯਨੀਯਂ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਉਪਨਯਨੀਯਮ੍ ਉਪਨਯਨਾਰ੍ਹਂ ਪੂਰ੍ਵੋਦਿਤਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਸ਼ਿਸ੍ਯਂ ਭਿਸਕ੍ ਸ੍ਵਾਹਾਕਾਰਂ ਕਾਰਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਦਾ ਕਾਰਯੇਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਿਂ ਕਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਹ- ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ, ਤਦਨੁ ਰਤ੍ਨਪੁਸ੍ਪੇਤ੍ਯਾਦਿ, ਤਤਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਰੋਲ੍ਲਿਖ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ, ਤਦਨਨ੍ਤਰਮਗ੍ਨਿਮੁਪਸਮਾਧਾਯ ਖਦਿਰਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਾਣਾਂ ਵਾ ਦਧਿਮਧੁਘਤਾਕ੍ਤਾਭਿਃ ਸਮਿਦ੍ਭਿਃ ਕਤ੍ਵਾ ਦਾਰ੍ਵੀਹੌਮਿਕੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਜੁਹੁਯਾਤ੍, ਤਥਾ ਸਪ੍ਰਣਵਾਭਿਰ੍ਮਹਾਵ੍ਯਾਹਤਿਭਿਰੁਪਲਕ੍ਸਿਤਾਃ ਸ੍ਰੁਵੇਣ ਕਤ੍ਵਾ ਆਜ੍ਯਾਹੁਤੀਰੇਵ ਜੁਹੁਯਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਉਪਨਯਨੀਯਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਉਪਨਯਨੀਯ ਇਤਿ ਕਰ੍ਤਰਿ ਪ੍ਰਯੋਗਃ; ਤੇਨ ਉਪਨੇਤਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਇਦਮਿਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਆਜ੍ਯਾਹੁਤੀਰ੍ਜੁਹੁਯਾਦਿਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਪਦੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਪ੍ਰਾਕ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗ੍ਰਹਣਂ ਵਰ੍ਣੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤ੍ਵਾਤ੍| ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇਸੁ ਤਿਥਿਕਰਣਮੁਹੂਰ੍ਤਨਕ੍ਸਤ੍ਰੇਸ੍ਵਿਤਿ ਤਿਥਯਃ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾਦ੍ਯਾਃ, ਕਰਣਾਨਿ ਬਵਬਾਲਵਾਦੀਨਿ, ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਸ਼ਿਵਾਦ੍ਯਾ ਅਨਿਲਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਃ, ਨਕ੍ਸਤ੍ਰਾਣਿ ਅਸ਼੍ਵਿਨੀਪ੍ਰਭਤੀਨਿ; ਏਸਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਵਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦਾਂ ਵਚਨਾਦੁਨ੍ਨੇਯਮ੍| ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਮੁਦੀਚ੍ਯਾਂ ਵਾ| ਚਤੁਰਸ੍ਰਂ ਚਤੁਸ੍ਕੋਣਮ੍| ਗੋਮਯੇਨ ਗੋਪੁਰੀਸੇਣ| ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲਂ ਵ੍ਰਤਸਾਧਨਪਿਣ੍ਡਿਕਾਂ, ਗੋਚਰ੍ਮਮਾਤ੍ਰਭੂਪ੍ਰਦੇਸ਼ਃ ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਏਕੇ ਚਤੁਰ੍ਹਸ੍ਤਸ੍ਥਾਨੇ ‘ਗੋਚਰ੍ਮਮਾਤ੍ਰਂ’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਗੋਚਰ੍ਮਮਾਤ੍ਰਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲਯੋਰ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ- ਗੋਚਰ੍ਮਮਾਤ੍ਰਂ ਚਤੁਰ੍ਹਸ੍ਤਪ੍ਰਮਾਣਂ, ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲਂ ਸਂਸ੍ਕਤਾ ਭੂਃ| ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲੇ; ਉਲ੍ਲਿਖ੍ਯ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੁਖੀਂ ਲੇਖਾਂ ਕਤ੍ਵਾ; ਅਭ੍ਯੁਕ੍ਸ੍ਯ ਜਲੇਨ ਸਿਕ੍ਤ੍ਵਾ| ਅਗ੍ਨਿਮੁਪਸਮਾਧਾਯ ਸਨ੍ਨਿਧਾਨੇ ਆਰੋਪ੍ਯ| ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਾਣਾਮਿਤਿ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਮਧੂਕਾਨਾਮ੍| ਦਾਰ੍ਵੀਹੌਮਿਕੇਨ ਵਿਧਿਨੇਤਿ ਦਾਰ੍ਵੀਹੋਮਪ੍ਰੋਕ੍ਤਕਲ੍ਪੇਨ; ਦਾਰ੍ਵੀਹੌਮਿਕੋ ਵਿਧਿਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਛਨ੍ਦੋਵਿਦਾਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਸਪ੍ਰਣਵਾਭਿਃ ਸੋਙ੍ਕਾਰਾਭਿਃ, ਮਹਾਵ੍ਯਾਹਤਿਭਿਃ ਭੂਃ ਸ੍ਵਾਹੇਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ; ਤਥਾਹਿ- ਭੂਃ ਸ੍ਵਾਹਾ, ਭੁਵਃ ਸ੍ਵਾਹਾ, ਸ੍ਵਃ ਸ੍ਵਾਹਾ, ਭੂਰ੍ਭੁਵਃ ਸ੍ਵਃ ਸ੍ਵਾਹਾ, ਇਤਿ| ਸ੍ਰੁਵੇਣਾਜ੍ਯਾਹੁਤੀਰ੍ਜੁਹੁਯਾਦਿਤਿ ਦਾਰੁਹਸ੍ਤਕੇਨ ਘਤਾਹੁਤੀਰ੍ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਪ੍ਰਤਿਦੈਵਤਮਸੀਂਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਤ੍ ਸੀਂਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਤੇਨ ਪ੍ਰਤਿਦੈਵਤਂ ਪ੍ਰਤਿਸੀਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਦੈਵਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਸ੍ਵਾਹਾ, ਪ੍ਰਜਾਪਤਯੇ ਸ੍ਵਾਹਾ, ਅਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਾਹਾ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਸ੍ਵਾਹਾ; ਪ੍ਰਤਿਸੀਨਿਤਿ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਯੇ ਸ੍ਵਾਹਾ, ਭਰਦ੍ਵਾਜਾਯ ਸ੍ਵਾਹਾ, ਆਤ੍ਰੇਯਾਯ ਸ੍ਵਾਹਾ, ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਵਰ੍ਣਾਨਾਮੁਪਨਯਨਂ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ, (ਰਾਜਨ੍ਯੋ ਦ੍ਵਯਸ੍ਯ, ਵੈਸ਼੍ਯੋ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯੈਵੇਤਿ;) ਸ਼ੂਦ੍ਰਮਪਿ ਕੁਲਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਜਮਨੁਪਨੀਤਮਧ੍ਯਾਪਯੇਦਿਤ੍ਯੇਕੇ ||੫||
View original
ब्राह्मणस्त्रयाणां वर्णानामुपनयनं कर्तुमर्हति, (राजन्यो द्वयस्य, वैश्यो वैश्यस्यैवेति;) शूद्रमपि कुलगुणसम्पन्नं मन्त्रवर्जमनुपनीतमध्यापयेदित्येके ||५||
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ‘ਰਾਜਨ੍ਯੋ ਦ੍ਵਯਸ੍ਯ, ਵੈਸ਼੍ਯੋ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯੈਵ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਸ ਚ ਨਿਬਨ੍ਧੈਰਨਾਰ੍ਸੀਕਤਃ| ਸ਼ੂਦ੍ਰਮਪਿ ਕੁਲਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਕੁਲਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮਿਤਿ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕੁਲਗੁਣਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ, ਕੁਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਾਧ੍ਯਾਯਿਕੁਲਸਂਯੁਕ੍ਤਂ, ਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵਯਃਸ਼ੌਚਾਦਿਸ਼ਿਸ੍ਯਗੁਣਸਂਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਨੁਪਨੀਤਂ ਦੀਕ੍ਸਾਰਹਿਤਮ੍| ‘ਸ਼ੂਦ੍ਰਮਪਿ ਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਜਮੁਪਨੀਯਾਧ੍ਯਾਪਯੇਦਿਤ੍ਯੇਕੇ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਤਤੋਗ੍ਨਿਂ ਤ੍ਰਿਃ ਪਰਿਣੀਯਾਗ੍ਨਿਸਾਕ੍ਸਿਕਂ ਸ਼ਿਸ੍ਯਂ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍- ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਲੋਭਮੋਹਮਾਨਾਹਙ੍ਕਾਰੇਰ੍ਸ੍ਯਾਪਾਰੁਸ੍ਯਪੈਸ਼ੁਨ੍ਯਾਨਤਾਲਸ੍ਯਾਯਸ਼ਸ੍ਯਾਨਿ ਹਿਤ੍ਵਾ, ਨੀਚਨਖਰੋਮ੍ਣਾਸ਼ੁਚਿਨਾ ਕਸਾਯਵਾਸਸਾ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਾਭਿਵਾਦਨਤਤ੍ਪਰੇਣਾਵਸ਼੍ਯਂ ਭਵਿਤਵ੍ਯਂ, ਮਦਨੁਮਤਸ੍ਥਾਨਗਮਨਸ਼ਯਨਾਸਨਭੋਜਨਾਧ੍ਯਯਨਪਰੇਣ ਭੂਤ੍ਵਾ ਮਤ੍ਪ੍ਰਿਯਹਿਤੇਸੁ ਵਰ੍ਤਿਤਵ੍ਯਮ੍; ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਤੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯਾਧਰ੍ਮੋ ਭਵਤਿ, ਅਫਲਾ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾ, ਨ ਚ ਪ੍ਰਾਕਾਸ਼੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ||੬||
View original
ततोऽग्निं त्रिः परिणीयाग्निसाक्षिकं शिष्यं ब्रूयात्- कामक्रोधलोभमोहमानाहङ्कारेर्ष्यापारुष्यपैशुन्यानृतालस्यायशस्यानि हित्वा, नीचनखरोम्णाशुचिना कषायवाससा सत्यव्रतब्रह्मचर्याभिवादनतत्परेणावश्यं भवितव्यं, मदनुमतस्थानगमनशयनासनभोजनाध्ययनपरेण भूत्वा मत्प्रियहितेषु वर्तितव्यम्; अतोऽन्यथा ते वर्तमानस्याधर्मो भवति, अफला च विद्या, न च प्राकाश्यं प्राप्नोति ||६||
ਤਤੋਗ੍ਨਿਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਿਃ ਪਰਿਣੀਯ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਵਾਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸਿਣੀਕਤ੍ਯ, ਅਗ੍ਨਿਸਾਕ੍ਸਿਕਂ ਸ਼ਿਸ੍ਯਂ ਬ੍ਰੂਯਾਦਿਤਿ ਅਗ੍ਨਿਸਾਕ੍ਸਿਕਂ ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਦੇਵਂ ਸ਼ਿਸ੍ਯਂ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍| ਕਿਂ ਬ੍ਰੂਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਕਾਮਾਦੀਨ੍ ਹਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ, ਮਤ੍ਪ੍ਰਿਯਹਿਤੇਸੁ ਵਰ੍ਤਿਤਵ੍ਯਮਿਤਿ|- ਕਾਮਃ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਸ੍ਤ੍ਰੀਵਿਸਯਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਃ, ਅਥਵਾ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਸੁ ਗ੍ਰਹਣਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਾ, ਸ੍ਵਬਾਨ੍ਧਵਕਤਸ੍ਨੇਹੋ ਵਾ ਕਾਮਃ; ਕ੍ਰੋਧਃ ਪਰਸ੍ਯਾਪਕਾਰਪੂਰ੍ਵਕਂ ਹਦਯੋਤ੍ਤੇਜਃ; ਲੋਭਃ ਪਰਸ੍ਵਗ੍ਰਹਣੇਚ੍ਛਾ; ਮੋਹਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨੇ ਮੂਢਤਾ, ਸਾ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਕਾਰਣੈਃ- ਅਜ੍ਞਾਨਾਤ੍, ਸਂਸ਼ਯਜ੍ਞਾਨਾਤ੍, ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਾਚ੍ਚ; ਮਾਨਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੋਤ੍ਕਰ੍ਸੇਣਾਤ੍ਮਨੋ ਜ੍ਞਾਨਂ; ਕਾਰ੍ਯੇਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਤੋਹਮਿਤਿ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰਹਙ੍ਕਾਰਃ; ਈਰ੍ਸ੍ਯਾ ਪਰਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਵਸਹਿਸ੍ਣੁਤਾ; ਪਾਰੁਸ੍ਯਂ ਵਾਗ੍ਰੂਕ੍ਸਤਾ; ਪੈਸ਼ੁਨ੍ਯਂ ਸੂਚਕਤਾ; ਅਨਤਮਸਤ੍ਯਂ; ਆਲਸ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਨੁਤ੍ਸਾਹਃ; ਅਯਸ਼ਸ੍ਯਾਨਿ ਵਾਚ੍ਯਸ੍ਥਾਨਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਾਨਿ; ਹਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ| ਨੀਚਨਖਰੋਮ੍ਣੇਤਿ ਕ੍ਲਪ੍ਤਤ੍ਵਾਨ੍ਨੀਚਮਲ੍ਪਂ ਨਖਾਦਿ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ, ਤੇਨ| ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਾਭਿਵਾਦਨਤਤ੍ਪਰੇਣੇਤਿ ਤਤ੍ਪਰਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਸਮਸ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਯਮਃ| ਅਵਸ਼੍ਯਮਿਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਦਨੁਮਤਾਨਿ ਮਯਾਨੁਜ੍ਞਾਤਾਨਿ ਮਤ੍ਕਥਿਤਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਸ੍ਥਾਨਾਦਿਪਰੇਣ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਠੇਨ ਭੂਤ੍ਵਾ| ਪ੍ਰਾਕਾਸ਼੍ਯਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਮ੍||੬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਅਹਂ ਵਾ ਤ੍ਵਯਿ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਯਦ੍ਯਨ੍ਯਥਾਦਰ੍ਸ਼ੀ ਸ੍ਯਾਮੇਨੋਭਾਗ੍ਭਵੇਯਮਫਲਵਿਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ||੭||
View original
अहं वा त्वयि सम्यग्वर्तमाने यद्यन्यथादर्शी स्यामेनोभाग्भवेयमफलविद्यश्च ||७||
ਸ਼ਿਸ੍ਯਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਮਾਤ੍ਮਵਿਸਯੇ ਨਿਯਮ੍ਯ, ਸ਼ਿਸ੍ਯਵਿਸਯੇ ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਂ ਨਿਯਮਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਹਂ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦ੍ਯਨ੍ਯਥਾਦਰ੍ਸ਼ੀ ਸ੍ਯਾਮ੍ ਅਨ੍ਯਪ੍ਰਕਾਰਦਰ੍ਸ਼ੀ ਭਵੇਯਂ, ਤਦਾ ਏਨੋਭਾਗ੍ਭਵੇਯਂ ਪਾਪਭਾਜਨਂ ਭਵਾਮੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਦ੍ਵਿਜਗੁਰੁਦਰਿਦ੍ਰਮਿਤ੍ਰਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤੋਪਨਤਸਾਧ੍ਵਨਾਥਾਭ੍ਯੁਪਗਤਾਨਾਂ ਚਾਤ੍ਮਬਾਨ੍ਧਵਾਨਾਮਿਵ ਸ੍ਵਭੈਸਜੈਃ ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍, ਏਵਂ ਸਾਧੁ ਭਵਤਿ; ਵ੍ਯਾਧਸ਼ਾਕੁਨਿਕਪਤਿਤਪਾਪਕਾਰਿਣਾਂ ਚ ਨ ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍; ਏਵਂ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ਮਿਤ੍ਰਯਸ਼ੋਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ||੮||
View original
द्विजगुरुदरिद्रमित्रप्रव्रजितोपनतसाध्वनाथाभ्युपगतानां चात्मबान्धवानामिव स्वभैषजैः प्रतिकर्तव्यम्, एवं साधु भवति; व्याधशाकुनिकपतितपापकारिणां च न प्रतिकर्तव्यम्; एवं विद्या प्रकाशते मित्रयशोधर्मार्थकामांश्च प्राप्नोति ||८||
ਸ਼ਿਸ੍ਯਸ੍ਯ ਆਤੁਰੇ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਂ ਨਿਯਮਯਨ੍ਨਾਹ- ਦ੍ਵਿਜੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤਾਃ ਤਪਸ੍ਵਿਨਃ, ਉਪਨਤਾਃ ਸਨ੍ਨਿਧਾਨੇ ਪ੍ਰਣਯਯੁਕ੍ਤਾਃ, ਸਾਧਵਃ ਸਤ੍ਪੁਰੁਸਾਃ; ਅਨਾਥਾਃ ਏਕਾਕਿਨਃ, ਅਭ੍ਯੁਪਗਤਾ ਦੂਰਾਦਾਯਾਤਾਃ ਸਨ੍ਤੋਙ੍ਗੀਕਤਾਃ ; ਏਸਾਂ ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਵਿਧਾਤਵ੍ਯਮ੍| ਏਵਂ ਸਾਧੁ ਭਵਤਿ ਅਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਸ਼ੋਭਨਂ ਭਵਤਿ| ਇਦਾਨੀਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵ੍ਯਾਧੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਵ੍ਯਾਧਾਦਿਸੁ ਸਤ੍ਯਪ੍ਯਰ੍ਥਲਾਭੇ ਨ ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਵ੍ਯਾਧਾ ਵਾਗੁਰਿਕਾਦਯਃ, ਸ਼ਾਕੁਨਿਕਾਃ ਪਕ੍ਸਿਣਾਂ ਹਨ੍ਤਾਰਃ, ਪਤਿਤਾਃ ਸ੍ਵਕੀਯਾਚਾਰਭ੍ਰਸ੍ਟਾਃ, ਪਾਪਕਾਰਿਣਃ ਗੁਰੁਤਲ੍ਪਗਾਦਯਃ| ਨ ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨੋਪਚਰਣੀਯਮ੍| ਏਵਂ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ਅਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਵਿਦ੍ਯਾ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਯਾਤਿ, ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਪ੍ਰਕਾਸ਼੍ਯਤੇ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ||੮||
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
ਭਵਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ- ਕਸ੍ਣੇਸ੍ਟਮੀ ਤਨ੍ਨਿਧਨੇਹਨੀ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਤਥਾਪ੍ਯੇਵਮਹਰ੍ਦ੍ਵਿਸਨ੍ਧ੍ਯਮ੍ |
ਅਕਾਲਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸ੍ਤਨਯਿਤ੍ਨੁਘੋਸੇ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਰਾਸ੍ਟ੍ਰਕ੍ਸਿਤਿਪਵ੍ਯਥਾਸੁ ||੯||
ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਯਾਨਾਦ੍ਯਤਨਾਹਵੇਸੁ ਮਹੋਤ੍ਸਵੌਤ੍ਪਾਤਿਕਦਰ੍ਸ਼ਨੇਸੁ |
ਨਾਧ੍ਯੇਯਮਨ੍ਯੇਸੁ ਚ ਯੇਸੁ ਵਿਪ੍ਰਾ ਨਾਧੀਯਤੇ ਨਾਸ਼ੁਚਿਨਾ ਚ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ||੧੦||
View original
भवतश्चात्र- कृष्णेऽष्टमी तन्निधनेऽहनी द्वे शुक्ले तथाऽप्येवमहर्द्विसन्ध्यम् |
अकालविद्युत्स्तनयित्नुघोषे स्वतन्त्रराष्ट्रक्षितिपव्यथासु ||९||
श्मशानयानाद्यतनाहवेषु महोत्सवौत्पातिकदर्शनेषु |
नाध्येयमन्येषु च येषु विप्रा नाधीयते नाशुचिना च नित्यम् ||१०||
ਇਦਾਨੀਮਨਧ੍ਯਯਨਕਾਲਮਾਹ- ਕਸ੍ਣੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸ੍ਣੇਸ੍ਟਮੀਤਿ ਕਸ੍ਣਪਕ੍ਸੇ ਯਾ ਅਸ੍ਟਮੀ, ਤਨ੍ਨਿਧਨੇ ਕਸ੍ਣਪਕ੍ਸਾਵਸਾਨੇ, ਅਹਨੀ ਦ੍ਵੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਮਾਵਸ੍ਯੇ; ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸੇਪਿ, ਤਥਾ ਤੇਨੈਵ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਨਾਧ੍ਯੇਯਮਿਤਿ; ਤੇਨਾਤ੍ਰਾਪਿ ਅਸ੍ਟਮੀਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀਪੌਰ੍ਣਮਾਸੀਸੁ ਨਾਧ੍ਯੇਯਮਿਤਿ| ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਪਦੋਸ੍ਤੁ ਪਾਠਨਿਸੇਧਃ ‘ਅਨ੍ਯੇਸੁ ਚ ਯੇਸੁ ਵਿਪ੍ਰਾ ਨਾਧੀਯਤੇ’ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਗਮ੍ਯਤੇ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾਵਨ੍ਯਥਾ ਗਹੀਤੁਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ- ਤਨ੍ਨਿਧਨੇ ਇਤਿ ਕਸ੍ਣਪਕ੍ਸਾਵਸਾਨੇ ਅਹਨਿ ਨਾਧ੍ਯੇਯਂ, ਤੇਨ ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾ ਗਹੀਤਾ; ਅਹਨੀ ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ ਕਸ੍ਣਪਕ੍ਸਾਵਸਾਨਸਮੀਪੇ ਯੌ ਦ੍ਵੌ ਦਿਵਸੌ ਤਯੋਰਪਿ ਨਾਧ੍ਯੇਯਂ, ਤੇਨ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀਪ੍ਰਤਿਪਦੌ| ਅਹਾਨਿ ਨਿਯਮ੍ਯ ਅਹਰਵਯਵਾਨ੍ਨਿਯਨ੍ਤੁਮਾਹ- ਅਹਰ੍ਦ੍ਵਿਸਨ੍ਧ੍ਯਮਿਤਿ|- ਅਹਨਿ ਦ੍ਵਯੋਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯਯੋਰ੍ਨਾਧ੍ਯੇਯਮਿਤਿ| ਅਕਾਲਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸ੍ਤਨਯਿਤ੍ਨੁਘੋਸੇ ਇਤਿ ਅਕਾਲਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸ੍ਤਨਯਿਤ੍ਨੁਘੋਸਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਅਕਾਲਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ ਅਨਾਰ੍ਤਵਾ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍; ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਗ੍ਰਹਣਮੁਪਲਕ੍ਸਣਂ, ਤੇਨਾਕਾਲਿਕੀ ਵਸ੍ਟਿਰ੍ਗਹ੍ਯਤੇ, ਅਕਾਲਵਸ੍ਟਿਃ ਅਨਤੁਵਸ੍ਟਿਃ, ਸਾ ਤੁ ਹੇਮਨ੍ਤਸ਼ਿਸ਼ਿਰਯੋਃ; ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ- ‘‘ਪੌਸਾਦਿਚਤੁਰੋ ਮਾਸਾਨ੍ ਸ੍ਮਤਾ ਵਸ੍ਟਿਰਕਾਲਿਕੀ’’- ਇਤਿ; ਅਕਾਲਸ੍ਤਨਯਿਤ੍ਨੁਘੋਸ ਇਤਿ ਅਨਤੁਮੇਘਗਰ੍ਜਿਤਮ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਮੇਘਗਰ੍ਜਿਤਮਾਚਕ੍ਸਤੇ| ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਰਾਸ੍ਟ੍ਰਕ੍ਸਿਤਿਪਵ੍ਯਥਾਸ੍ਵਿਤਿ ਸ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਤੇਨਾਤ੍ਮੀਯਲੋਕਦੇਸ਼ਭੂਪਪੀਡਾਸੁ| ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਯਾਨਾਦ੍ਯਤਨਾਹਵੇਸ੍ਵਿਤਿ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਂ ਮਤਮਰ੍ਤ੍ਯਦਾਹਸ੍ਥਾਨਂ, ਯਾਨਂ ਹਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿ, ਅਦ੍ਯਤਨਂ ਵਧਸ੍ਥਾਨਮ੍ , ਆਹਵਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮਃ| ਮਹੋਤ੍ਸਵੌਤ੍ਪਾਤਿਕਦਰ੍ਸ਼ਨੇਸ੍ਵਿਤਿ ਮਹੋਤ੍ਸਵਾਃ ਸ਼ਕ੍ਰੋਤ੍ਸਵਾਦਯਃ; ਤਥਾਹਿ- ਭਾਦ੍ਰਪਦਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਂ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਯ ਮਹੋਤ੍ਸਵਃ, ਆਸ਼੍ਵਿਨ੍ਯਾਂ ਕੌਮੁਦੀਮਹੋਤ੍ਸਵਃ, ਉਤ੍ਤਰਾਯਣਸਙ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਕੁਬੇਰਮਹੋਤ੍ਸਵਃ, ਚੈਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਲਤ੍ਰਯੋਦਸ਼੍ਯਾਂ ਮਦਨਮਹੋਤ੍ਸਵਃ, ਇਤ੍ਯਾਦਯਃ; ਉਤ੍ਪਾਤਃ ਅਨਿਸ੍ਟਸੂਚਕਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਨਿਰ੍ਘਾਤਾਦਿ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੂਤ੍ਪਾਤਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਮਾਚਕ੍ਸਤੇ- ਭੌਮਮ੍, ਆਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਂ, ਦਿਵ੍ਯਮਿਤਿ; ਤੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਭੌਮ ਉਤ੍ਪਾਤਃ ਸ੍ਥਿਰਾਜਾਤਃ, ਆਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸੋ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਪੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਚਾਪਾਦਿ, ਦਿਵ੍ਯੋ ਗ੍ਰਹਨਕ੍ਸਤ੍ਰਵੈਕਤਮੁਤ੍ਪਾਤਾਦਿਸ਼੍ਚ; ਉਤ੍ਪਾਤ ਏਵ ਔਤ੍ਪਾਤਿਕਃ| ਅਨੁਕ੍ਤਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਨਾਧ੍ਯੇਯਮਨ੍ਯੇਸੁ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇ ਚ ਕਾਲਵਿਸ਼ੇਸਾਸ਼੍ਛਨ੍ਦੋਗਾਨਾਂ ਵਚਨਾਦੇਵਾਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਾ ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਉਚ੍ਛਿਸ੍ਟਾਦਿਭੋਜਵਚਨਮਾਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤਿ| ਕਸ੍ਣਾਸ੍ਟਮੀਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੯-੧੦||
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਿਸ੍ਯੋਪਨਯਨੀਯੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੨||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने शिष्योपनयनीयो नाम द्वितीयोऽध्यायः ||२||
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨||