Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਸ਼ਿਸ੍ਯੋਪਨਯਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातः शिष्योपनयनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
2. śiṣyōpanayanīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਵੈਸ਼੍ਯਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮਮਨ੍ਵਯਵਯਃਸ਼ੀਲਸ਼ੌਰ੍ਯਸ਼ੌਚਾਚਾਰਵਿਨਯਸ਼ਕ੍ਤਿਬਲਮੇਧਾਧਤਿਸ੍ਮਤਿਮਤਿਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਂ ਤਨੁਜਿਹ੍ਵੌਸ੍ਠਦਨ੍ਤਾਗ੍ਰਮਜੁਵਕ੍ਤ੍ਰਾਕ੍ਸਿਨਾਸਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਵਾਕ੍ਚੇਸ੍ਟਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਸਹਂ ਚ ਭਿਸਕ੍ ਸ਼ਿਸ੍ਯਮੁਪਨਯੇਤ੍ | ਅਤੋ ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਂ ਨੋਪਨਯੇਤ੍ ||੩||
View original
ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यानामन्यतममन्वयवयःशीलशौर्यशौचाचारविनयशक्तिबलमेधाधृतिस्मृतिमतिप्रतिपत्तियुक्तं तनुजिह्वौष्ठदन्ताग्रमृजुवक्त्राक्षिनासं प्रसन्नचित्तवाक्चेष्टं क्लेशसहं च भिषक् शिष्यमुपनयेत् | अतो विपरीतगुणं नोपनयेत् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਉਪਨਯਨੀਯਂ ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇਸੁ ਤਿਥਿਕਰਣਮੁਹੂਰ੍ਤਨਕ੍ਸਤ੍ਰੇਸੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਸ਼ੁਚੌ ਸਮੇ ਦੇਸ਼ੇ ਚਤੁਰ੍ਹਸ੍ਤਂ ਚਤੁਰਸ੍ਰਂ ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲਮੁਪਲਿਪ੍ਯ ਗੋਮਯੇਨ, ਦਰ੍ਭੈਃ ਸਂਸ੍ਤੀਰ੍ਯ ਰਤ੍ਨਪੁਸ੍ਪਲਾਜਭਕ੍ਤੈਰ੍ਦੇਵਤਾਃ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ ਭਿਸਜਸ਼੍ਚ, ਤਤ੍ਰੋਲ੍ਲਿਖ੍ਯਾਭ੍ਯੁਕ੍ਸ੍ਯ ਚ ਦਕ੍ਸਿਣਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਮੁਪਸਮਾਧਾਯ, ਖਦਿਰਪਲਾਸ਼ਦੇਵਦਾਰੁਬਿਲ੍ਵਾਨਾਂ ਸਮਿਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਾਣਾਂ (ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਮਧੂਕਾਨਾਂ) ਦਧਿਮਧੁਘਤਾਕ੍ਤਾਭਿਰ੍ਦਾਰ੍ਵੀਹੌਮਿਕੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਸਪ੍ਰਣਵਾਭਿਰ੍ਮਹਾਵ੍ਯਾਹਤਿਭਿਃ ਸ੍ਰੁਵੇਣਾਜ੍ਯਾਹੁਤੀਰ੍ਜੁਹੁਯਾਤ੍, ਤਤਃ ਪ੍ਰਤਿਦੈਵਤਮਸੀਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਾਹਾਕਾਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਸ਼ਿਸ੍ਯਮਪਿ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੪||
View original
उपनयनीयं तु ब्राह्मणं प्रशस्तेषु तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रेषु प्रशस्तायां दिशि शुचौ समे देशे चतुर्हस्तं चतुरस्रं स्थण्डिलमुपलिप्य गोमयेन, दर्भैः संस्तीर्य रत्नपुष्पलाजभक्तैर्देवताः पूजयित्वा विप्रान् भिषजश्च, तत्रोल्लिख्याभ्युक्ष्य च दक्षिणतो ब्रह्माणं स्थापयित्वाऽग्निमुपसमाधाय, खदिरपलाशदेवदारुबिल्वानां समिद्भिश्चतुर्णां वा क्षीरिवृक्षाणां (न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थमधूकानां) दधिमधुघृताक्ताभिर्दार्वीहौमिकेन विधिना सप्रणवाभिर्महाव्याहृतिभिः स्रुवेणाज्याहुतीर्जुहुयात्, ततः प्रतिदैवतमृषींश्च स्वाहाकारं कुर्यात्, शिष्यमपि कारयेत् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਵਰ੍ਣਾਨਾਮੁਪਨਯਨਂ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ, (ਰਾਜਨ੍ਯੋ ਦ੍ਵਯਸ੍ਯ, ਵੈਸ਼੍ਯੋ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯੈਵੇਤਿ;) ਸ਼ੂਦ੍ਰਮਪਿ ਕੁਲਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਜਮਨੁਪਨੀਤਮਧ੍ਯਾਪਯੇਦਿਤ੍ਯੇਕੇ ||੫||
View original
ब्राह्मणस्त्रयाणां वर्णानामुपनयनं कर्तुमर्हति, (राजन्यो द्वयस्य, वैश्यो वैश्यस्यैवेति;) शूद्रमपि कुलगुणसम्पन्नं मन्त्रवर्जमनुपनीतमध्यापयेदित्येके ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਤਤੋਗ੍ਨਿਂ ਤ੍ਰਿਃ ਪਰਿਣੀਯਾਗ੍ਨਿਸਾਕ੍ਸਿਕਂ ਸ਼ਿਸ੍ਯਂ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍- ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਲੋਭਮੋਹਮਾਨਾਹਙ੍ਕਾਰੇਰ੍ਸ੍ਯਾਪਾਰੁਸ੍ਯਪੈਸ਼ੁਨ੍ਯਾਨਤਾਲਸ੍ਯਾਯਸ਼ਸ੍ਯਾਨਿ ਹਿਤ੍ਵਾ, ਨੀਚਨਖਰੋਮ੍ਣਾਸ਼ੁਚਿਨਾ ਕਸਾਯਵਾਸਸਾ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਾਭਿਵਾਦਨਤਤ੍ਪਰੇਣਾਵਸ਼੍ਯਂ ਭਵਿਤਵ੍ਯਂ, ਮਦਨੁਮਤਸ੍ਥਾਨਗਮਨਸ਼ਯਨਾਸਨਭੋਜਨਾਧ੍ਯਯਨਪਰੇਣ ਭੂਤ੍ਵਾ ਮਤ੍ਪ੍ਰਿਯਹਿਤੇਸੁ ਵਰ੍ਤਿਤਵ੍ਯਮ੍; ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਤੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯਾਧਰ੍ਮੋ ਭਵਤਿ, ਅਫਲਾ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾ, ਨ ਚ ਪ੍ਰਾਕਾਸ਼੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ||੬||
View original
ततोऽग्निं त्रिः परिणीयाग्निसाक्षिकं शिष्यं ब्रूयात्- कामक्रोधलोभमोहमानाहङ्कारेर्ष्यापारुष्यपैशुन्यानृतालस्यायशस्यानि हित्वा, नीचनखरोम्णाशुचिना कषायवाससा सत्यव्रतब्रह्मचर्याभिवादनतत्परेणावश्यं भवितव्यं, मदनुमतस्थानगमनशयनासनभोजनाध्ययनपरेण भूत्वा मत्प्रियहितेषु वर्तितव्यम्; अतोऽन्यथा ते वर्तमानस्याधर्मो भवति, अफला च विद्या, न च प्राकाश्यं प्राप्नोति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਅਹਂ ਵਾ ਤ੍ਵਯਿ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਯਦ੍ਯਨ੍ਯਥਾਦਰ੍ਸ਼ੀ ਸ੍ਯਾਮੇਨੋਭਾਗ੍ਭਵੇਯਮਫਲਵਿਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ||੭||
View original
अहं वा त्वयि सम्यग्वर्तमाने यद्यन्यथादर्शी स्यामेनोभाग्भवेयमफलविद्यश्च ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਦ੍ਵਿਜਗੁਰੁਦਰਿਦ੍ਰਮਿਤ੍ਰਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤੋਪਨਤਸਾਧ੍ਵਨਾਥਾਭ੍ਯੁਪਗਤਾਨਾਂ ਚਾਤ੍ਮਬਾਨ੍ਧਵਾਨਾਮਿਵ ਸ੍ਵਭੈਸਜੈਃ ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍, ਏਵਂ ਸਾਧੁ ਭਵਤਿ; ਵ੍ਯਾਧਸ਼ਾਕੁਨਿਕਪਤਿਤਪਾਪਕਾਰਿਣਾਂ ਚ ਨ ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍; ਏਵਂ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ਮਿਤ੍ਰਯਸ਼ੋਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ||੮||
View original
द्विजगुरुदरिद्रमित्रप्रव्रजितोपनतसाध्वनाथाभ्युपगतानां चात्मबान्धवानामिव स्वभैषजैः प्रतिकर्तव्यम्, एवं साधु भवति; व्याधशाकुनिकपतितपापकारिणां च न प्रतिकर्तव्यम्; एवं विद्या प्रकाशते मित्रयशोधर्मार्थकामांश्च प्राप्नोति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
ਭਵਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ- ਕਸ੍ਣੇਸ੍ਟਮੀ ਤਨ੍ਨਿਧਨੇਹਨੀ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਤਥਾਪ੍ਯੇਵਮਹਰ੍ਦ੍ਵਿਸਨ੍ਧ੍ਯਮ੍ | ਅਕਾਲਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸ੍ਤਨਯਿਤ੍ਨੁਘੋਸੇ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਰਾਸ੍ਟ੍ਰਕ੍ਸਿਤਿਪਵ੍ਯਥਾਸੁ ||੯|| ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਯਾਨਾਦ੍ਯਤਨਾਹਵੇਸੁ ਮਹੋਤ੍ਸਵੌਤ੍ਪਾਤਿਕਦਰ੍ਸ਼ਨੇਸੁ | ਨਾਧ੍ਯੇਯਮਨ੍ਯੇਸੁ ਚ ਯੇਸੁ ਵਿਪ੍ਰਾ ਨਾਧੀਯਤੇ ਨਾਸ਼ੁਚਿਨਾ ਚ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ||੧੦||
View original
भवतश्चात्र- कृष्णेऽष्टमी तन्निधनेऽहनी द्वे शुक्ले तथाऽप्येवमहर्द्विसन्ध्यम् | अकालविद्युत्स्तनयित्नुघोषे स्वतन्त्रराष्ट्रक्षितिपव्यथासु ||९|| श्मशानयानाद्यतनाहवेषु महोत्सवौत्पातिकदर्शनेषु | नाध्येयमन्येषु च येषु विप्रा नाधीयते नाशुचिना च नित्यम् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਿਸ੍ਯੋਪਨਯਨੀਯੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੨||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने शिष्योपनयनीयो नाम द्वितीयोऽध्यायः ||२||
🔊 Audio coming soon