Skip to content
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation

೨. ಶಿಷ್ಯೋಪನಯನೀಯಾಧ್ಯಾಯಃ

DevanagariIAST (Roman)TeluguTamilMalayalamKannadaGujaratiBengaliGurmukhi

Adhikarana ೧ (೧-೨) · Śloka ೨

ಅಥಾತಃ ಶಿಷ್ಯೋಪನಯನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

View original

अथातः शिष्योपनयनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

Meaning of the śloka

Now, therefore, we shall explain the chapter on the initiation of a student, as the revered Dhanvantari taught it.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿರಿತಿ ಪ್ರತ್ಯಧ್ಯಾಯಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ಅಥಶಬ್ದೋಽತ್ರ ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯಾದಾನನ್ತರ್ಯೇ, ಅತಃಶಬ್ದೋ ಹೇತ್ವರ್ಥೇ, ಸ ಚ ಹೇತುಃ ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯೇ ವಿಸ್ತರೇಣ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಃ; ಏವಂ ಪ್ರತ್ಯಧ್ಯಾಯಂ ಅಥಾತಃಶಬ್ದೌ ಜ್ಞಾತವ್ಯೌ| ಶಿಷ್ಯೋಪನಯನೀಯಮಿತಿ ಶಿಷ್ಯಸ್ಯ ಉಪನಯನಂ ದೀಕ್ಷಾ, ತದಧಿಕೃತ್ಯ ಕೃತೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಶಿಷ್ಯೋಪನಯನೀಯಸ್ತಂ ತಥಾ; ಅನ್ಯೇ ತು ಉಪನಯನಮಾತ್ಮವತ್ತಯಾ ಅರ್ಥೀ(ಙ್ಗೀ)ಕರಣಮ್| ಯದ್ಯಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಯಃ ಪ್ರಾಗುಪನೀತಾಃ, ತಥಾಽಪ್ಯಾಯುರ್ವೇದಪಠನಾರಮ್ಭೇ ಪುನರುಪನಯನಂ, ಯಥಾ ಋಗ್ಯಜುಃಸಾಮಾನ್ಯಧೀತ್ಯ ಅಥರ್ವಾರಮ್ಭೇ ಪುನರ್ವ್ರತಾವತರಣಂ ಧನುರ್ವೇದಾರಮ್ಭೇ ಚ, ತದ್ವದತ್ರಾಪಿ||೧-೨||

Meaning of the commentary

The commentator says that 'as the revered Dhanvantari taught' is to be understood in every chapter. Atha indicates that this chapter follows the previous one, and atah indicates the reason already explained there. Upanayana is explained as diksha, initiation, and the chapter concerns that act. An alternative interpretation relates it to accepting the student as one's own. Although the students described as Brahmanas and others have already undergone initiation, a further initiation is prescribed at the beginning of Ayurveda study. The analogy is renewed observance when beginning the Atharvaveda after studying the other Vedas, or when beginning Dhanurveda.

Key terms

shiShyopanayanIyam (śiṣyopanayanīyam)
Concerning the student's initiation, the subject of this chapter.
dIkShA (dīkṣā)
Initiation into the discipline and its observances.

Adhikarana ೨ (೩) · Śloka ೩

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕ್ಷತ್ರಿಯವೈಶ್ಯಾನಾಮನ್ಯತಮಮನ್ವಯವಯಃಶೀಲಶೌರ್ಯಶೌಚಾಚಾರವಿನಯಶಕ್ತಿಬಲಮೇಧಾಧೃತಿಸ್ಮೃತಿಮತಿಪ್ರತಿಪತ್ತಿಯುಕ್ತಂ ತನುಜಿಹ್ವೌಷ್ಠದನ್ತಾಗ್ರಮೃಜುವಕ್ತ್ರಾಕ್ಷಿನಾಸಂ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತವಾಕ್ಚೇಷ್ಟಂ ಕ್ಲೇಶಸಹಂ ಚ ಭಿಷಕ್ ಶಿಷ್ಯಮುಪನಯೇತ್ | ಅತೋ ವಿಪರೀತಗುಣಂ ನೋಪನಯೇತ್ ||೩||

View original

ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यानामन्यतममन्वयवयःशीलशौर्यशौचाचारविनयशक्तिबलमेधाधृतिस्मृतिमतिप्रतिपत्तियुक्तं तनुजिह्वौष्ठदन्ताग्रमृजुवक्त्राक्षिनासं प्रसन्नचित्तवाक्चेष्टं क्लेशसहं च भिषक् शिष्यमुपनयेत् | अतो विपरीतगुणं नोपनयेत् ||३||

Meaning of the śloka

The physician is instructed to initiate a student from among the Brahmana, Kshatriya, or Vaishya groups who has the specified lineage, age, character, courage, cleanliness, conduct, discipline, energy, strength, understanding, steadiness, memory, judgement, and ability to grasp matters. The passage also specifies a slender tongue, lips, and tips of the teeth; a straight face, eyes, and nose; a clear and composed mind, speech, and manner; and endurance of hardship. It excludes a student with contrary qualities. These are the eligibility criteria stated by this historical text.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕ್ಷತ್ರಿಯವೈಶ್ಯಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಷು ಮಧ್ಯೇ ಅನ್ಯತಮಮೇಕತಮಮ್| ಅನ್ವಯಾದಿಯುಕ್ತಂ; ತತ್ರ, ಅನ್ವಯಃ ಆಯುರ್ವೇದಾಧ್ಯಾಯಿಕುಲಮ್, ಅನ್ಯೇ ವಂಶಶುದ್ಧಿಮಾಹುಃ; ವಯೋಽತ್ರ ಬಾಲ್ಯಂ ತಾರುಣ್ಯಂ ವಾ; ಶೀಲಂ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಾನುಸಾರಿಣೋಽವಿಪರೀತಸ್ವಭಾವಃ; ಶೌರ್ಯಂ ಶೂರತ್ವಂ, ಸರ್ವತ್ರಾವಿಷಾದಿತಾ; ಶೌಚಂ ಶುಚಿತಾ, ತಚ್ಚ ದ್ವಿವಿಧಂ ಬಾಹ್ಯಮಾಭ್ಯನ್ತರಂ ಚ, ತತ್ರ ಬಾಹ್ಯಂ ಸ್ನಾನಾದಿಕಮ್, ಆಭ್ಯನ್ತರಂ ಮನಃಶುದ್ಧಿಃ; ಆಚಾರಃ ಕುಲದೇಶಾದ್ಯನುಗತಂ ಲೌಕಿಕಂ ವಿಧಾನಮ್, ಅನ್ಯೇ ತು ಕಾಯವಾಙ್ಮಾನಸಿಕಂ ಶುಭವ್ಯಾಪಾರಲಕ್ಷಣಂ ತ್ರಿವಿಧಮಾಹುಃ, ಶ್ರುತಿಸ್ಮೃತಿವಿಹಿತಾನುಷ್ಠಾನಮಿತ್ಯೇಕೇ; ವಿನಯಃ ಇನ್ದ್ರಿಯವಶಿತ್ವಂ; ಶಕ್ತಿಃ ಉತ್ಸಾಹಶಕ್ತಿಃ; ಬಲಂ ಕ್ರಿಯಾನಿರ್ವರ್ತನಕ್ಷಮತಾ, ಅನ್ಯೇ ಶಕ್ತಿಬಲಯೋರ್ವಿಪರ್ಯಯಮಾಹುಃ; ಮೇಧಾ ಗ್ರನ್ಥಾವಧಾರಣಕರ್ಷಣಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ; ಧೃತಿಃ ಮನಃಸನ್ತುಷ್ಟಿಃ, ಅನ್ಯೇ ನಿಯಮಾತ್ಮಿಕಾಂ ಬುದ್ಧಿಮಾಹುಃ; ಸ್ಮೃತಿಃ ಪೂರ್ವಾನುಭೂತಸ್ಯ ಸ್ಮರಣಮ್, ಅರ್ಥಧಾರಣಶಕ್ತಿರಿತ್ಯನ್ಯೇ; ಮತಿಃ ಅನಾಗತಾರ್ಥೋದ್ದೇಶಃ, ತ್ರಿಕಾಲವಿಷಯಾ ಬುದ್ಧಿರಿತ್ಯನ್ಯೇ; ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಃ ಅರ್ಥಾವಬೋಧಪ್ರಾಗಲ್ಭ್ಯಮನುಷ್ಠಾನಂ ವಾ| ತನುಜಿಹ್ವೌಷ್ಠದನ್ತಾಗ್ರಮಿತಿ ತನುಶಬ್ದೋ ಜಿಹ್ವಾದಿಭಿಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ, ‘ತನುಜಿಹ್ವೌಷ್ಠದನ್ತಂ’ ಇತ್ಯೇಕೇ ಪಠನ್ತಿ| ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತವಾಕ್ಚೇಷ್ಟಮಿತಿ ಪ್ರಸನ್ನಶಬ್ದೋಽಪಿ ಚಿತ್ತಾದಿಭಿಃ ಸಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ; ಚೇಷ್ಟಾ ಕಾಯಪರಿಸ್ಪನ್ದಃ| ಕ್ಲೇಶಸಹಂ ದುಃಖಸಹಮ್| ಉಪನಯೇತ್ ದೀಕ್ಷೇತ್| ಅತ ಇತಿ ಅತ ಏವಙ್ಗುಣವಿಶಿಷ್ಟಾಚ್ಛಿಷ್ಯಾತ್, ವಿಪರೀತಗುಣಂ ವಿಸದೃಶಗುಣಂ, ನೋಪನಯೇತ್ ನ ದೀಕ್ಷೇತ್| ಅನ್ವಯಾದಿಯುಕ್ತಂ ಶಿಷ್ಯಮುಪನಯೇದಿತ್ಯುಕ್ತೇ ಗುಣಹೀನಸ್ಯ ನಿಷೇಧೇ ಸಿದ್ಧೇ ಪುನರ್ನಿಷೇಧವಚನಂ ನಿಯಮಾರ್ಥಂ, ತೇನ ವಿಪರೀತಗುಣಂ ನೋಪನಯೇದೇವ||೩||

Meaning of the commentary

Anvaya is explained as belonging to a family that studies Ayurveda; another view means purity of lineage. Vayas here is childhood or youth. Shila is a disposition consistent with the teaching, and shaurya is courage or freedom from despondency. Cleanliness has an external form, such as bathing, and an internal form, purity of mind. Achara may mean customs consistent with family and region, beneficial actions of body, speech, and mind, or observances prescribed by shruti and smriti. Vinaya is mastery of the senses. Shakti is energetic initiative and bala the ability to carry action through, though some reverse those meanings. Medha is the capacity to grasp and retain the text. Dhriti is contentment of mind, or alternatively a regulating determination. Smriti is recollection of previous experience, or the power to retain meaning. Mati is anticipation of what is yet to come, or judgement concerning all three times. Pratipatti is ready understanding or its practical enactment. Tanu applies separately to the tongue, lips, and tooth tips; a variant says teeth without specifying the tips. Prasanna likewise qualifies mind, speech, and bodily movement separately. Kleshasaha means able to bear hardship. The repeated prohibition of initiating a student with contrary qualities makes the restriction explicit and firm.

Key terms

anvayaH (anvayaḥ)
An Ayurveda-studying family background, or lineage in the alternative interpretation.
vinayaH (vinayaḥ)
Mastery or restraint of the senses in this commentary.
medhA (medhā)
Capacity to grasp and retain the teaching.
pratipattiH (pratipattiḥ)
Ready understanding or practical enactment of what is understood.

Adhikarana ೩ (೪) · Śloka ೪

ಉಪನಯನೀಯಂ ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪ್ರಶಸ್ತೇಷು ತಿಥಿಕರಣಮುಹೂರ್ತನಕ್ಷತ್ರೇಷು ಪ್ರಶಸ್ತಾಯಾಂ ದಿಶಿ ಶುಚೌ ಸಮೇ ದೇಶೇ ಚತುರ್ಹಸ್ತಂ ಚತುರಸ್ರಂ ಸ್ಥಣ್ಡಿಲಮುಪಲಿಪ್ಯ ಗೋಮಯೇನ, ದರ್ಭೈಃ ಸಂಸ್ತೀರ್ಯ ರತ್ನಪುಷ್ಪಲಾಜಭಕ್ತೈರ್ದೇವತಾಃ ಪೂಜಯಿತ್ವಾ ವಿಪ್ರಾನ್ ಭಿಷಜಶ್ಚ, ತತ್ರೋಲ್ಲಿಖ್ಯಾಭ್ಯುಕ್ಷ್ಯ ಚ ದಕ್ಷಿಣತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾಽಗ್ನಿಮುಪಸಮಾಧಾಯ, ಖದಿರಪಲಾಶದೇವದಾರುಬಿಲ್ವಾನಾಂ ಸಮಿದ್ಭಿಶ್ಚತುರ್ಣಾಂ ವಾ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಣಾಂ (ನ್ಯಗ್ರೋಧೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಮಧೂಕಾನಾಂ) ದಧಿಮಧುಘೃತಾಕ್ತಾಭಿರ್ದಾರ್ವೀಹೌಮಿಕೇನ ವಿಧಿನಾ ಸಪ್ರಣವಾಭಿರ್ಮಹಾವ್ಯಾಹೃತಿಭಿಃ ಸ್ರುವೇಣಾಜ್ಯಾಹುತೀರ್ಜುಹುಯಾತ್, ತತಃ ಪ್ರತಿದೈವತಮೃಷೀಂಶ್ಚ ಸ್ವಾಹಾಕಾರಂ ಕುರ್ಯಾತ್, ಶಿಷ್ಯಮಪಿ ಕಾರಯೇತ್ ||೪||

View original

उपनयनीयं तु ब्राह्मणं प्रशस्तेषु तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रेषु प्रशस्तायां दिशि शुचौ समे देशे चतुर्हस्तं चतुरस्रं स्थण्डिलमुपलिप्य गोमयेन, दर्भैः संस्तीर्य रत्नपुष्पलाजभक्तैर्देवताः पूजयित्वा विप्रान् भिषजश्च, तत्रोल्लिख्याभ्युक्ष्य च दक्षिणतो ब्रह्माणं स्थापयित्वाऽग्निमुपसमाधाय, खदिरपलाशदेवदारुबिल्वानां समिद्भिश्चतुर्णां वा क्षीरिवृक्षाणां (न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थमधूकानां) दधिमधुघृताक्ताभिर्दार्वीहौमिकेन विधिना सप्रणवाभिर्महाव्याहृतिभिः स्रुवेणाज्याहुतीर्जुहुयात्, ततः प्रतिदैवतमृषींश्च स्वाहाकारं कुर्यात्, शिष्यमपि कारयेत् ||४||

Meaning of the śloka

The passage describes initiation of an eligible Brahmana student at an auspicious tithi, karana, muhurta, and nakshatra, in a suitable direction and on clean, level ground. A square ritual area of four hastas is prepared with cow dung and darbha grass. Deities, Brahmanas, and physicians are honoured with gems, flowers, parched grain, and cooked food. The area is marked and sprinkled, Brahma is placed to the south, and the fire is established. Fuel sticks of khadira, palasha, devadaru, and bilva, or of four milky trees—nyagrodha, udumbara, ashvattha, and madhuka—are anointed with curd, honey, and ghee. The prescribed Darvihoma rite includes ghee offerings with a sruva, accompanied by the mahavyahritis and pranava. Svaha offerings are then made for each deity and rishi, and the student is also made to perform them.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ಶಿಷ್ಯಗುಣಸಮ್ಪದಮಭಿಧಾಯ, ಉಪನಯನವಿಧಿಂ ವಕ್ತುಮಾಹ- ಉಪನಯನೀಯಂ ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ|- ಉಪನಯನೀಯಮ್ ಉಪನಯನಾರ್ಹಂ ಪೂರ್ವೋದಿತಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಶಿಷ್ಯಂ ಭಿಷಕ್ ಸ್ವಾಹಾಕಾರಂ ಕಾರಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕದಾ ಕಾರಯೇದಿತ್ಯಾಹ- ಪ್ರಶಸ್ತೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಕಿಂ ಕೃತ್ವೇತ್ಯಾಹ- ಪ್ರಶಸ್ತಾಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ, ತದನು ರತ್ನಪುಷ್ಪೇತ್ಯಾದಿ, ತತಶ್ಚ ತತ್ರೋಲ್ಲಿಖ್ಯೇತ್ಯಾದಿ, ತದನನ್ತರಮಗ್ನಿಮುಪಸಮಾಧಾಯ ಖದಿರಾದೀನಾಂ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ವಾ ದಧಿಮಧುಘೃತಾಕ್ತಾಭಿಃ ಸಮಿದ್ಭಿಃ ಕೃತ್ವಾ ದಾರ್ವೀಹೌಮಿಕೇನ ವಿಧಿನಾ ಜುಹುಯಾತ್, ತಥಾ ಸಪ್ರಣವಾಭಿರ್ಮಹಾವ್ಯಾಹೃತಿಭಿರುಪಲಕ್ಷಿತಾಃ ಸ್ರುವೇಣ ಕೃತ್ವಾ ಆಜ್ಯಾಹುತೀರೇವ ಜುಹುಯಾದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಉಪನಯನೀಯಸ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಉಪನಯನೀಯ ಇತಿ ಕರ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗಃ; ತೇನ ಉಪನೇತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಇದಮಿದಂ ಕೃತ್ವಾ ಆಜ್ಯಾಹುತೀರ್ಜುಹುಯಾದಿತಿ ಕ್ರಿಯಾಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಪ್ರಾಕ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ರಹಣಂ ವರ್ಣೇಷು ಮಧ್ಯೇ ತಸ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತ್ವಾತ್| ಪ್ರಶಸ್ತೇಷು ತಿಥಿಕರಣಮುಹೂರ್ತನಕ್ಷತ್ರೇಷ್ವಿತಿ ತಿಥಯಃ ಪ್ರತಿಪದಾದ್ಯಾಃ, ಕರಣಾನಿ ಬವಬಾಲವಾದೀನಿ, ಮುಹೂರ್ತಾಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ ಶಿವಾದ್ಯಾ ಅನಿಲಪರ್ಯನ್ತಾಃ, ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಅಶ್ವಿನೀಪ್ರಭೃತೀನಿ; ಏಷಾಂ ಪ್ರಶಸ್ತತ್ವಂ ಜ್ಯೋತಿಃಶಾಸ್ತ್ರವಿದಾಂ ವಚನಾದುನ್ನೇಯಮ್| ಪ್ರಶಸ್ತಾಯಾಂ ದಿಶಿ ಪ್ರಾಚ್ಯಾಮುದೀಚ್ಯಾಂ ವಾ| ಚತುರಸ್ರಂ ಚತುಷ್ಕೋಣಮ್| ಗೋಮಯೇನ ಗೋಪುರೀಷೇಣ| ಸ್ಥಣ್ಡಿಲಂ ವ್ರತಸಾಧನಪಿಣ್ಡಿಕಾಂ, ಗೋಚರ್ಮಮಾತ್ರಭೂಪ್ರದೇಶಃ ಸ್ಥಣ್ಡಿಲಮಿತ್ಯನ್ಯೇ; ಏಕೇ ಚತುರ್ಹಸ್ತಸ್ಥಾನೇ ‘ಗೋಚರ್ಮಮಾತ್ರಂ’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ಗೋಚರ್ಮಮಾತ್ರಸ್ಥಣ್ಡಿಲಯೋರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ- ಗೋಚರ್ಮಮಾತ್ರಂ ಚತುರ್ಹಸ್ತಪ್ರಮಾಣಂ, ಸ್ಥಣ್ಡಿಲಂ ಸಂಸ್ಕೃತಾ ಭೂಃ| ತತ್ರೇತಿ ತಸ್ಮಿನ್ ಸ್ಥಣ್ಡಿಲೇ; ಉಲ್ಲಿಖ್ಯ ಊರ್ಧ್ವಮುಖೀಂ ಲೇಖಾಂ ಕೃತ್ವಾ; ಅಭ್ಯುಕ್ಷ್ಯ ಜಲೇನ ಸಿಕ್ತ್ವಾ| ಅಗ್ನಿಮುಪಸಮಾಧಾಯ ಸನ್ನಿಧಾನೇ ಆರೋಪ್ಯ| ಚತುರ್ಣಾಂ ವಾ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಣಾಮಿತಿ ನ್ಯಗ್ರೋಧೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಮಧೂಕಾನಾಮ್| ದಾರ್ವೀಹೌಮಿಕೇನ ವಿಧಿನೇತಿ ದಾರ್ವೀಹೋಮಪ್ರೋಕ್ತಕಲ್ಪೇನ; ದಾರ್ವೀಹೌಮಿಕೋ ವಿಧಿಸ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಛನ್ದೋವಿದಾಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಸಪ್ರಣವಾಭಿಃ ಸೋಙ್ಕಾರಾಭಿಃ, ಮಹಾವ್ಯಾಹೃತಿಭಿಃ ಭೂಃ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಾದಿಭಿಃ; ತಥಾಹಿ- ॐ ಭೂಃ ಸ್ವಾಹಾ, ॐ ಭುವಃ ಸ್ವಾಹಾ, ॐ ಸ್ವಃ ಸ್ವಾಹಾ, ॐ ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವಃ ಸ್ವಾಹಾ, ಇತಿ| ಸ್ರುವೇಣಾಜ್ಯಾಹುತೀರ್ಜುಹುಯಾದಿತಿ ದಾರುಹಸ್ತಕೇನ ಘೃತಾಹುತೀರ್ದದ್ಯಾತ್| ಪ್ರತಿದೈವತಮೃಷೀಂಶ್ಚೇತಿ ಚಕಾರಾತ್ ಋಷೀಂಶ್ಚೇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಪ್ರತಿಶಬ್ದಃ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ; ತೇನ ಪ್ರತಿದೈವತಂ ಪ್ರತಿಋಷೀನಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತತ್ರ ಪ್ರತಿದೈವತಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ಸ್ವಾಹಾ, ಪ್ರಜಾಪತಯೇ ಸ್ವಾಹಾ, ಅಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ಸ್ವಾಹಾ, ಇನ್ದ್ರಾಯ ಸ್ವಾಹಾ; ಪ್ರತಿಋಷೀನಿತಿ ಧನ್ವನ್ತರಯೇ ಸ್ವಾಹಾ, ಭರದ್ವಾಜಾಯ ಸ್ವಾಹಾ, ಆತ್ರೇಯಾಯ ಸ್ವಾಹಾ, ಇತ್ಯಾದಿ||೪||

Meaning of the commentary

The main construction is that the physician has the eligible student perform the svaha offerings after the stated preparations. An alternative reading changes the grammar so that the Brahmana is the initiating teacher who prepares and offers. Brahmana is mentioned first in accordance with the precedence asserted within this ritual account. The auspicious times are to be determined by those versed in jyotisha. The suitable direction is east or north. Chaturasra means four-cornered. Sthandila is explained as a prepared platform for the observance, or as an area the size of a cowhide. Another reading substitutes 'cowhide-sized' for 'four hastas' and interprets the two descriptions as corresponding measures of prepared ground. Ullikhya means making an upward-oriented line, and abhyukshya means sprinkling with water. Establishing the fire means bringing it into place. The commentary identifies the four milky trees and refers the detailed Darvihoma procedure to those knowledgeable in the relevant ritual tradition. Pranava is Om. The mahavyahritis are exemplified by Om bhuh svaha, Om bhuvah svaha, Om svah svaha, and Om bhur bhuvah svah svaha. Sruva is the wooden implement used for the ghee offerings. The repeated sense of 'for each' applies to both deities and rishis: the examples name Brahma, Prajapati, the Ashvins, and Indra, followed by Dhanvantari, Bharadvaja, Atreya, and others.

Key terms

sthaNDilaM (sthaṇḍilaṃ)
The prepared ritual ground or platform for initiation.
dArvIhaumikena (dārvīhaumikena)
According to the Darvihoma ritual procedure referred to in the commentary.
sapraNavAbhiH (sapraṇavābhiḥ)
Accompanied by the pranava, Om.
sruveNa (sruveṇa)
With the wooden offering implement used for ghee.

Adhikarana ೪ (೫) · Śloka ೫

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ತ್ರಯಾಣಾಂ ವರ್ಣಾನಾಮುಪನಯನಂ ಕರ್ತುಮರ್ಹತಿ, (ರಾಜನ್ಯೋ ದ್ವಯಸ್ಯ, ವೈಶ್ಯೋ ವೈಶ್ಯಸ್ಯೈವೇತಿ;) ಶೂದ್ರಮಪಿ ಕುಲಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಮನ್ತ್ರವರ್ಜಮನುಪನೀತಮಧ್ಯಾಪಯೇದಿತ್ಯೇಕೇ ||೫||

View original

ब्राह्मणस्त्रयाणां वर्णानामुपनयनं कर्तुमर्हति, (राजन्यो द्वयस्य, वैश्यो वैश्यस्यैवेति;) शूद्रमपि कुलगुणसम्पन्नं मन्त्रवर्जमनुपनीतमध्यापयेदित्येके ||५||

Meaning of the śloka

The text says that a Brahmana may initiate students of the three named varnas. The parenthetical reading adds that a Rajanya may initiate the latter two and a Vaishya only a Vaishya. Some authorities hold that a Shudra with suitable family background and qualities may also be taught, without mantras and without initiation.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ತ್ರಯಾಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವಸ್ಯಾಗ್ರೇ ‘ರಾಜನ್ಯೋ ದ್ವಯಸ್ಯ, ವೈಶ್ಯೋ ವೈಶ್ಯಸ್ಯೈವ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಸ ಚ ನಿಬನ್ಧೈರನಾರ್ಷೀಕೃತಃ| ಶೂದ್ರಮಪಿ ಕುಲಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಮಿತ್ಯಾದಿ ಕುಲಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಮಿತಿ ಸಮ್ಪನ್ನಶಬ್ದಃ ಕುಲಗುಣಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ, ಕುಲಸಮ್ಪನ್ನಮಾಯುರ್ವೇದಾಧ್ಯಾಯಿಕುಲಸಂಯುಕ್ತಂ, ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ವಯಃಶೌಚಾದಿಶಿಷ್ಯಗುಣಸಂಯುಕ್ತಮ್| ಅನುಪನೀತಂ ದೀಕ್ಷಾರಹಿತಮ್| ‘ಶೂದ್ರಮಪಿ ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಮನ್ತ್ರವರ್ಜಮುಪನೀಯಾಧ್ಯಾಪಯೇದಿತ್ಯೇಕೇ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ||೫||

Meaning of the commentary

The commentator records the added words about Rajanya and Vaishya teachers but notes that commentarial works have treated that addition as not belonging to the authoritative original. Kula-guna-sampanna qualifies both family and personal qualities: the family is explained as one engaged in Ayurveda study, and the qualities as the student's age, cleanliness, and other previously listed attributes. Anupanita means without diksha. A further variant allows a qualified Shudra to be initiated without mantras and then taught. This differs from the reading that permits teaching without initiation, and both are retained as views recorded by the historical text.

Key terms

anupanItaM (anupanītaṃ)
Not initiated; the commentary glosses it as lacking diksha.
mantravarjam
With the mantras omitted.
kulasampannam
Having the specified family background, explained here as an Ayurveda-studying family.

Adhikarana ೫ (೬) · Śloka ೬

ತತೋಽಗ್ನಿಂ ತ್ರಿಃ ಪರಿಣೀಯಾಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿಕಂ ಶಿಷ್ಯಂ ಬ್ರೂಯಾತ್- ಕಾಮಕ್ರೋಧಲೋಭಮೋಹಮಾನಾಹಙ್ಕಾರೇರ್ಷ್ಯಾಪಾರುಷ್ಯಪೈಶುನ್ಯಾನೃತಾಲಸ್ಯಾಯಶಸ್ಯಾನಿ ಹಿತ್ವಾ, ನೀಚನಖರೋಮ್ಣಾಶುಚಿನಾ ಕಷಾಯವಾಸಸಾ ಸತ್ಯವ್ರತಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾಭಿವಾದನತತ್ಪರೇಣಾವಶ್ಯಂ ಭವಿತವ್ಯಂ, ಮದನುಮತಸ್ಥಾನಗಮನಶಯನಾಸನಭೋಜನಾಧ್ಯಯನಪರೇಣ ಭೂತ್ವಾ ಮತ್ಪ್ರಿಯಹಿತೇಷು ವರ್ತಿತವ್ಯಮ್; ಅತೋಽನ್ಯಥಾ ತೇ ವರ್ತಮಾನಸ್ಯಾಧರ್ಮೋ ಭವತಿ, ಅಫಲಾ ಚ ವಿದ್ಯಾ, ನ ಚ ಪ್ರಾಕಾಶ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ||೬||

View original

ततोऽग्निं त्रिः परिणीयाग्निसाक्षिकं शिष्यं ब्रूयात्- कामक्रोधलोभमोहमानाहङ्कारेर्ष्यापारुष्यपैशुन्यानृतालस्यायशस्यानि हित्वा, नीचनखरोम्णाशुचिना कषायवाससा सत्यव्रतब्रह्मचर्याभिवादनतत्परेणावश्यं भवितव्यं, मदनुमतस्थानगमनशयनासनभोजनाध्ययनपरेण भूत्वा मत्प्रियहितेषु वर्तितव्यम्; अतोऽन्यथा ते वर्तमानस्याधर्मो भवति, अफला च विद्या, न च प्राकाश्यं प्राप्नोति ||६||

Meaning of the śloka

After three circumambulations of the fire, the teacher addresses the student with fire as witness. The student is to give up desire, anger, greed, delusion, conceit, self-assertion, envy, harsh speech, tale-bearing, falsehood, laziness, and disreputable conduct; keep nails and hair short, remain clean, wear kashaya-coloured clothing, and be devoted to truth, observances, brahmacharya, and respectful greeting. The student's places of residence, movements, sleeping, sitting, eating, and study are to follow the teacher's permission, and the student is to act for what is pleasing and beneficial to the teacher. Contrary conduct is said to bring adharma, render the learning fruitless, and prevent its recognition.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ತತೋಽಗ್ನಿಮಿತ್ಯಾದಿ| ತ್ರಿಃ ಪರಿಣೀಯ ತ್ರೀನ್ ವಾರಾನ್ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೀಕೃತ್ಯ, ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿಕಂ ಶಿಷ್ಯಂ ಬ್ರೂಯಾದಿತಿ ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿಕಂ ಯಥಾ ಸ್ಯಾದೇವಂ ಶಿಷ್ಯಂ ಬ್ರೂಯಾತ್| ಕಿಂ ಬ್ರೂಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಕಾಮಾದೀನ್ ಹಿತ್ವಾ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ, ಮತ್ಪ್ರಿಯಹಿತೇಷು ವರ್ತಿತವ್ಯಮಿತಿ|- ಕಾಮಃ ವಿಶಿಷ್ಟಸ್ತ್ರೀವಿಷಯಸ್ಪರ್ಶಸಙ್ಕಲ್ಪಃ, ಅಥವಾ ಶಬ್ದಾದಿಷು ಗ್ರಹಣಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ವಾ, ಸ್ವಬಾನ್ಧವಕೃತಸ್ನೇಹೋ ವಾ ಕಾಮಃ; ಕ್ರೋಧಃ ಪರಸ್ಯಾಪಕಾರಪೂರ್ವಕಂ ಹೃದಯೋತ್ತೇಜಃ; ಲೋಭಃ ಪರಸ್ವಗ್ರಹಣೇಚ್ಛಾ; ಮೋಹಸ್ತು ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನೇ ಮೂಢತಾ, ಸಾ ಪುನಸ್ತ್ರಿಭಿಃ ಕಾರಣೈಃ- ಅಜ್ಞಾನಾತ್, ಸಂಶಯಜ್ಞಾನಾತ್, ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನಾಚ್ಚ; ಮಾನಃ ಸರ್ವತ್ರೋತ್ಕರ್ಷೇಣಾತ್ಮನೋ ಜ್ಞಾನಂ; ಕಾರ್ಯೇಽಪರಾಮರ್ಶತೋಽಹಮಿತಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿರಹಙ್ಕಾರಃ; ಈರ್ಷ್ಯಾ ಪರಸಮ್ಪತ್ತಾವಸಹಿಷ್ಣುತಾ; ಪಾರುಷ್ಯಂ ವಾಗ್ರೂಕ್ಷತಾ; ಪೈಶುನ್ಯಂ ಸೂಚಕತಾ; ಅನೃತಮಸತ್ಯಂ; ಆಲಸ್ಯಂ ಕರ್ಮಣ್ಯನುತ್ಸಾಹಃ; ಅಯಶಸ್ಯಾನಿ ವಾಚ್ಯಸ್ಥಾನಪ್ರವರ್ತನಾನಿ; ಹಿತ್ವಾ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ| ನೀಚನಖರೋಮ್ಣೇತಿ ಕ್ಲೃಪ್ತತ್ವಾನ್ನೀಚಮಲ್ಪಂ ನಖಾದಿ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ, ತೇನ| ಸತ್ಯವ್ರತಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾಭಿವಾದನತತ್ಪರೇಣೇತಿ ತತ್ಪರಶಬ್ದಃ ಸತ್ಯಾದಿಭಿಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ; ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ಸಮಸ್ತೇನ್ದ್ರಿಯಸಂಯಮಃ| ಅವಶ್ಯಮಿತಿ ನಾನ್ಯಥೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಮದನುಮತಾನಿ ಮಯಾಽನುಜ್ಞಾತಾನಿ ಮತ್ಕಥಿತಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ; ಸ್ಥಾನಾದಿಪರೇಣ ಭೂತ್ವಾ ತನ್ನಿಷ್ಠೇನ ಭೂತ್ವಾ| ಪ್ರಾಕಾಶ್ಯಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಮ್||೬||

Meaning of the commentary

Three circumambulations means going around the fire three times in the auspicious direction. Kama is explained variously as desire for contact with a particular woman, a drive towards sense objects, or attachment to one's relations. Krodha is an agitation of the heart connected with harming another, and lobha the wish for another's property. Moha is confusion about truth arising from ignorance, doubt, or mistaken knowledge. Mana is regarding oneself as superior, while ahamkara is acting from 'I' without due reflection. Irshya is inability to bear another's prosperity; parushya is rough speech; paishunya is tale-bearing; anrita is untruth; alasya is lack of energy for work; and ayashasya covers conduct that invites blame. Short nails and hair means keeping them trimmed. Devotion applies separately to truth, observance, brahmacharya, and greeting; brahmacharya is explained as restraint of all the senses. Avashyam makes these requirements definite. The teacher-approved activities are those permitted or instructed by the teacher, and prakashya means becoming known or recognised.

Key terms

agnisAkShikaM (agnisākṣikaṃ)
With the fire as witness to the student's undertaking.
brahmacaryaM (brahmacaryaṃ)
Restraint of all the senses, as explained here.
mohaH (mohaḥ)
Confusion about truth, linked to ignorance, doubt, or mistaken knowledge.
prAkAshyaM (prākāśyaṃ)
Recognition or becoming known, referring to the student's learning.

Adhikarana ೬ (೭) · Śloka ೭

ಅಹಂ ವಾ ತ್ವಯಿ ಸಮ್ಯಗ್ವರ್ತಮಾನೇ ಯದ್ಯನ್ಯಥಾದರ್ಶೀ ಸ್ಯಾಮೇನೋಭಾಗ್ಭವೇಯಮಫಲವಿದ್ಯಶ್ಚ ||೭||

View original

अहं वा त्वयि सम्यग्वर्तमाने यद्यन्यथादर्शी स्यामेनोभाग्भवेयमफलविद्यश्च ||७||

Meaning of the śloka

The teacher continues: 'If you conduct yourself properly and I nevertheless act towards you otherwise, I too would bear wrongdoing, and my learning would become fruitless.'

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ಶಿಷ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಮಾತ್ಮವಿಷಯೇ ನಿಯಮ್ಯ, ಶಿಷ್ಯವಿಷಯೇ ಆತ್ಮಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ನಿಯಮಯನ್ನಾಹ- ಅಹಂ ವೇತ್ಯಾದಿ| ಯದ್ಯನ್ಯಥಾದರ್ಶೀ ಸ್ಯಾಮ್ ಅನ್ಯಪ್ರಕಾರದರ್ಶೀ ಭವೇಯಂ, ತದಾ ಏನೋಭಾಗ್ಭವೇಯಂ ಪಾಪಭಾಜನಂ ಭವಾಮೀತ್ಯರ್ಥಃ||೭||

Meaning of the commentary

After regulating the student's conduct towards the teacher, the passage places a corresponding obligation on the teacher towards the student. If the teacher takes an improper attitude towards a student who acts correctly, the teacher becomes a bearer of wrongdoing.

Key terms

samyagvartamAne (samyagvartamāne)
When the student is conducting himself properly.
enobhAg (enobhāg)
A bearer or sharer of wrongdoing.

Adhikarana ೭ (೮) · Śloka ೮

ದ್ವಿಜಗುರುದರಿದ್ರಮಿತ್ರಪ್ರವ್ರಜಿತೋಪನತಸಾಧ್ವನಾಥಾಭ್ಯುಪಗತಾನಾಂ ಚಾತ್ಮಬಾನ್ಧವಾನಾಮಿವ ಸ್ವಭೈಷಜೈಃ ಪ್ರತಿಕರ್ತವ್ಯಮ್, ಏವಂ ಸಾಧು ಭವತಿ; ವ್ಯಾಧಶಾಕುನಿಕಪತಿತಪಾಪಕಾರಿಣಾಂ ಚ ನ ಪ್ರತಿಕರ್ತವ್ಯಮ್; ಏವಂ ವಿದ್ಯಾ ಪ್ರಕಾಶತೇ ಮಿತ್ರಯಶೋಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಾಂಶ್ಚ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ||೮||

View original

द्विजगुरुदरिद्रमित्रप्रव्रजितोपनतसाध्वनाथाभ्युपगतानां चात्मबान्धवानामिव स्वभैषजैः प्रतिकर्तव्यम्, एवं साधु भवति; व्याधशाकुनिकपतितपापकारिणां च न प्रतिकर्तव्यम्; एवं विद्या प्रकाशते मित्रयशोधर्मार्थकामांश्च प्राप्नोति ||८||

Meaning of the śloka

The passage instructs the student to care for dvijas, teachers, the poor, friends, renunciants, those who approach in trust, good people, the unsupported, and those accepted for care, using the student's own medicines as for personal relatives. It then states a historical prohibition against treating hunters, bird-killers, those it calls fallen, and wrongdoers. Following these rules is said to bring recognition to learning and to yield friends, reputation, dharma, artha, and kama.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ಶಿಷ್ಯಸ್ಯ ಆತುರೇ ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ನಿಯಮಯನ್ನಾಹ- ದ್ವಿಜೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರವ್ರಜಿತಾಃ ತಪಸ್ವಿನಃ, ಉಪನತಾಃ ಸನ್ನಿಧಾನೇ ಪ್ರಣಯಯುಕ್ತಾಃ, ಸಾಧವಃ ಸತ್ಪುರುಷಾಃ; ಅನಾಥಾಃ ಏಕಾಕಿನಃ, ಅಭ್ಯುಪಗತಾ ದೂರಾದಾಯಾತಾಃ ಸನ್ತೋಽಙ್ಗೀಕೃತಾಃ ; ಏಷಾಂ ಪ್ರತಿಕರ್ತವ್ಯಂ ಪ್ರತಿವಿಧಾತವ್ಯಮ್| ಏವಂ ಸಾಧು ಭವತಿ ಅನೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಶೋಭನಂ ಭವತಿ| ಇದಾನೀಮಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ವ್ಯಾಧೇತ್ಯಾದಿ|- ವ್ಯಾಧಾದಿಷು ಸತ್ಯಪ್ಯರ್ಥಲಾಭೇ ನ ಪ್ರತಿಕರ್ತವ್ಯಮ್| ವ್ಯಾಧಾ ವಾಗುರಿಕಾದಯಃ, ಶಾಕುನಿಕಾಃ ಪಕ್ಷಿಣಾಂ ಹನ್ತಾರಃ, ಪತಿತಾಃ ಸ್ವಕೀಯಾಚಾರಭ್ರಷ್ಟಾಃ, ಪಾಪಕಾರಿಣಃ ಗುರುತಲ್ಪಗಾದಯಃ| ನ ಪ್ರತಿಕರ್ತವ್ಯಂ ನೋಪಚರಣೀಯಮ್| ಏವಂ ವಿದ್ಯಾ ಪ್ರಕಾಶತೇ ಅನೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ವಿದ್ಯಾ ಸ್ವಯಮೇವ ಪ್ರಕಾಶಂ ಯಾತಿ, ಕೇಚಿತ್ ‘ಪ್ರಕಾಶ್ಯತೇ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ||೮||

Meaning of the commentary

Pravrajita means ascetics; upanata those who have approached nearby with affection or trust; sadhu good people; anatha those alone or without support; and abhyupagata those who have come from afar and been accepted. They are to receive treatment. The commentary explains the prohibition in the second part as applying even if financial gain is available. Vyadha includes trappers, shakunika means killers of birds, patita those who have departed from their own prescribed conduct, and papakarin includes conduct such as sexual relations with a teacher's spouse. It then explains that the learning becomes manifest or recognised through the stated conduct, noting a variant verb form. This records the source's historical prescriptions, not a present-day rule for denying care.

Key terms

anAthAH (anāthāḥ)
People without support or companions, included among those to be cared for.
abhyupagatA (abhyupagatā)
Those who have come from afar and been accepted for care.
svabhaiShajaiH (svabhaiṣajaiḥ)
With one's own medicines, as specified for caring for the listed people.

Adhikarana ೮ (೯-೧೦) · Śloka ೧೦

ಭವತಶ್ಚಾತ್ರ- ಕೃಷ್ಣೇಽಷ್ಟಮೀ ತನ್ನಿಧನೇಽಹನೀ ದ್ವೇ ಶುಕ್ಲೇ ತಥಾಽಪ್ಯೇವಮಹರ್ದ್ವಿಸನ್ಧ್ಯಮ್ | ಅಕಾಲವಿದ್ಯುತ್ಸ್ತನಯಿತ್ನುಘೋಷೇ ಸ್ವತನ್ತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಷಿತಿಪವ್ಯಥಾಸು ||೯|| ಶ್ಮಶಾನಯಾನಾದ್ಯತನಾಹವೇಷು ಮಹೋತ್ಸವೌತ್ಪಾತಿಕದರ್ಶನೇಷು | ನಾಧ್ಯೇಯಮನ್ಯೇಷು ಚ ಯೇಷು ವಿಪ್ರಾ ನಾಧೀಯತೇ ನಾಶುಚಿನಾ ಚ ನಿತ್ಯಮ್ ||೧೦||

View original

भवतश्चात्र- कृष्णेऽष्टमी तन्निधनेऽहनी द्वे शुक्ले तथाऽप्येवमहर्द्विसन्ध्यम् | अकालविद्युत्स्तनयित्नुघोषे स्वतन्त्रराष्ट्रक्षितिपव्यथासु ||९|| श्मशानयानाद्यतनाहवेषु महोत्सवौत्पातिकदर्शनेषु | नाध्येयमन्येषु च येषु विप्रा नाधीयते नाशुचिना च नित्यम् ||१०||

Meaning of the śloka

These verses prescribe occasions for suspending study: certain eighth and end-of-fortnight lunar days in both the dark and bright halves of the month; the two daily twilight periods; unseasonal lightning and thunder; distress affecting one's own community, country, or ruler; cremation grounds, travel on conveyances, places of killing, and battles; major festivals and ominous phenomena; and other occasions when Brahmanas suspend study. Study is also prohibited while unclean.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ಇದಾನೀಮನಧ್ಯಯನಕಾಲಮಾಹ- ಕೃಷ್ಣೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕೃಷ್ಣೇಽಷ್ಟಮೀತಿ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷೇ ಯಾ ಅಷ್ಟಮೀ, ತನ್ನಿಧನೇ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷಾವಸಾನೇ, ಅಹನೀ ದ್ವೇ ಚತುರ್ದಶ್ಯಮಾವಸ್ಯೇ; ಶುಕ್ಲೇ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷೇಽಪಿ, ತಥಾ ತೇನೈವ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ನಾಧ್ಯೇಯಮಿತಿ; ತೇನಾತ್ರಾಪಿ ಅಷ್ಟಮೀಚತುರ್ದಶೀಪೌರ್ಣಮಾಸೀಷು ನಾಧ್ಯೇಯಮಿತಿ| ತತ್ಪ್ರತಿಪದೋಸ್ತು ಪಾಠನಿಷೇಧಃ ‘ಅನ್ಯೇಷು ಚ ಯೇಷು ವಿಪ್ರಾ ನಾಧೀಯತೇ’ ಇತ್ಯನೇನ ಗಮ್ಯತೇ; ಅನ್ಯೇ ತು ಪ್ರತಿಪದಾವನ್ಯಥಾ ಗೃಹೀತುಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ- ತನ್ನಿಧನೇ ಇತಿ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷಾವಸಾನೇ ಅಹನಿ ನಾಧ್ಯೇಯಂ, ತೇನ ಅಮಾವಾಸ್ಯಾ ಗೃಹೀತಾ; ಅಹನೀ ದ್ವೇ ಇತಿ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷಾವಸಾನಸಮೀಪೇ ಯೌ ದ್ವೌ ದಿವಸೌ ತಯೋರಪಿ ನಾಧ್ಯೇಯಂ, ತೇನ ಚತುರ್ದಶೀಪ್ರತಿಪದೌ| ಅಹಾನಿ ನಿಯಮ್ಯ ಅಹರವಯವಾನ್ನಿಯನ್ತುಮಾಹ- ಅಹರ್ದ್ವಿಸನ್ಧ್ಯಮಿತಿ|- ಅಹನಿ ದ್ವಯೋಃ ಸನ್ಧ್ಯಯೋರ್ನಾಧ್ಯೇಯಮಿತಿ| ಅಕಾಲವಿದ್ಯುತ್ಸ್ತನಯಿತ್ನುಘೋಷೇ ಇತಿ ಅಕಾಲಶಬ್ದೋ ವಿದ್ಯುತ್ಸ್ತನಯಿತ್ನುಘೋಷಾಭ್ಯಾಂ ಸಹ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ; ಅಕಾಲವಿದ್ಯುತ್ ಅನಾರ್ತವಾ ವಿದ್ಯುತ್; ವಿದ್ಯುದ್ಗ್ರಹಣಮುಪಲಕ್ಷಣಂ, ತೇನಾಕಾಲಿಕೀ ವೃಷ್ಟಿರ್ಗೃಹ್ಯತೇ, ಅಕಾಲವೃಷ್ಟಿಃ ಅನೃತುವೃಷ್ಟಿಃ, ಸಾ ತು ಹೇಮನ್ತಶಿಶಿರಯೋಃ; ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ- ‘‘ಪೌಷಾದಿಚತುರೋ ಮಾಸಾನ್ ಸ್ಮೃತಾ ವೃಷ್ಟಿರಕಾಲಿಕೀ’’- ಇತಿ; ಅಕಾಲಸ್ತನಯಿತ್ನುಘೋಷ ಇತಿ ಅನೃತುಮೇಘಗರ್ಜಿತಮ್, ಅನ್ಯೇ ಸನ್ಧ್ಯಾಮೇಘಗರ್ಜಿತಮಾಚಕ್ಷತೇ| ಸ್ವತನ್ತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಷಿತಿಪವ್ಯಥಾಸ್ವಿತಿ ಸ್ವಶಬ್ದಸ್ತನ್ತ್ರಾದಿಭಿಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ; ತೇನಾತ್ಮೀಯಲೋಕದೇಶಭೂಪಪೀಡಾಸು| ಶ್ಮಶಾನಯಾನಾದ್ಯತನಾಹವೇಷ್ವಿತಿ ಶ್ಮಶಾನಂ ಮೃತಮರ್ತ್ಯದಾಹಸ್ಥಾನಂ, ಯಾನಂ ಹಸ್ತ್ಯಾದಿ, ಅದ್ಯತನಂ ವಧಸ್ಥಾನಮ್ , ಆಹವಃ ಸಙ್ಗ್ರಾಮಃ| ಮಹೋತ್ಸವೌತ್ಪಾತಿಕದರ್ಶನೇಷ್ವಿತಿ ಮಹೋತ್ಸವಾಃ ಶಕ್ರೋತ್ಸವಾದಯಃ; ತಥಾಹಿ- ಭಾದ್ರಪದಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ಶಕ್ರಸ್ಯ ಮಹೋತ್ಸವಃ, ಆಶ್ವಿನ್ಯಾಂ ಕೌಮುದೀಮಹೋತ್ಸವಃ, ಉತ್ತರಾಯಣಸಙ್ಕ್ರಾನ್ತೌ ಕುಬೇರಮಹೋತ್ಸವಃ, ಚೈತ್ರಶುಕ್ಲತ್ರಯೋದಶ್ಯಾಂ ಮದನಮಹೋತ್ಸವಃ, ಇತ್ಯಾದಯಃ; ಉತ್ಪಾತಃ ಅನಿಷ್ಟಸೂಚಕನಿಮಿತ್ತಂ ನಿರ್ಘಾತಾದಿ; ಅನ್ಯೇ ತೂತ್ಪಾತಂ ತ್ರಿವಿಧಮಾಚಕ್ಷತೇ- ಭೌಮಮ್, ಆನ್ತರಿಕ್ಷಂ, ದಿವ್ಯಮಿತಿ; ತೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಭೌಮ ಉತ್ಪಾತಃ ಸ್ಥಿರಾಜಾತಃ, ಆನ್ತರಿಕ್ಷೋ ಗನ್ಧರ್ವಪುರೇನ್ದ್ರಚಾಪಾದಿ, ದಿವ್ಯೋ ಗ್ರಹನಕ್ಷತ್ರವೈಕೃತಮುತ್ಪಾತಾದಿಶ್ಚ; ಉತ್ಪಾತ ಏವ ಔತ್ಪಾತಿಕಃ| ಅನುಕ್ತಸಙ್ಗ್ರಹಾರ್ಥಮಾಹ- ನಾಧ್ಯೇಯಮನ್ಯೇಷು ಚೇತ್ಯಾದಿ| ತೇ ಚ ಕಾಲವಿಶೇಷಾಶ್ಛನ್ದೋಗಾನಾಂ ವಚನಾದೇವಾವಗನ್ತವ್ಯಾ ಇತಿ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವತ್ರ ಉಚ್ಛಿಷ್ಟಾದಿಭೋಜವಚನಮಾಶ್ರಯನ್ತಿ| ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮೀತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ||೯-೧೦||

Meaning of the commentary

One reading identifies the eighth day, fourteenth day, and new-moon day of the dark fortnight, and the corresponding eighth, fourteenth, and full-moon days of the bright fortnight. The following first days are included under the later reference to other non-study days. Another parsing takes the end-day as new moon and the two adjoining days as the fourteenth and first, thereby accounting for the first day differently. The two twilight periods are morning and evening. Unseasonal qualifies both lightning and thunder. Lightning also stands for unseasonal rain, illustrated through the cold seasons and the four months beginning with Pausha. Another view understands the thunder reference as thunder at twilight. 'One's own' applies to community, country, and ruler. The commentary separately glosses cremation ground, conveyance such as an elephant, a place of killing, and battle. Examples of major festivals include those of Shakra, Kaumudi, Kubera, and Madana. Utpata is a sign understood as foretelling misfortune. Another classification divides such phenomena into terrestrial, atmospheric, and celestial kinds, giving atmospheric appearances and changes involving planets or constellations among its examples. Other occasions are to be learned from the relevant Vedic authorities. The commentary also mentions another approach drawing on Bhoja's statements, including rules concerning ucchishta, and records the alternative reading krishnashtami. The distinctions here concern the text's traditional study observances.

Key terms

anadhyayanakAlam (anadhyayanakālam)
An occasion or time when study is to be suspended.
ahardvisandhyam
The two daily junctions, interpreted as morning and evening twilight.
utpAtaH (utpātaḥ)
A phenomenon interpreted in the text as an omen of misfortune.

Adhikarana ಪುಷ್ಪಿಕಾ · Śloka ೨

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಶಿಷ್ಯೋಪನಯನೀಯೋ ನಾಮ ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೨||

View original

इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने शिष्योपनयनीयो नाम द्वितीयोऽध्यायः ||२||

Meaning of the śloka

Thus ends the second chapter, called Shishyopanayaniya, in the Sutrasthana of the Sushruta Samhita.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨||

Meaning of the commentary

Thus ends the second chapter in the Sutrasthana of the commentary on Sushruta called Nibandhasangraha, composed by Shri Dalhana.

Key terms

shiShyopanayanIyo (śiṣyopanayanīyo)
Concerning student initiation, the title of the second chapter.
← 1. vēdōtpattyadhyāyaḥ3. adhyayanasaṁpradānīyādhyāyaḥ →