2. śiṣyōpanayanīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதஃ ஶிஷ்யோபநயநீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

அதாத இத்யாதி| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிரிதி ப்ரத்யத்யாயஂ போத்தவ்யம்| அதஶப்தோऽத்ர பூர்வாத்யாயாதாநந்தர்யே, அதஃஶப்தோ ஹேத்வர்தே, ஸ ச ஹேதுஃ பூர்வாத்யாயே விஸ்தரேண வ்யாக்யாதஃ; ஏவஂ ப்ரத்யத்யாயஂ அதாதஃஶப்தௌ ஜ்ஞாதவ்யௌ| ஶிஷ்யோபநயநீயமிதி ஶிஷ்யஸ்ய உபநயநஂ தீக்ஷா, தததிகத்ய கதோऽத்யாயஃ ஶிஷ்யோபநயநீயஸ்தஂ ததா; அந்யே து உபநயநமாத்மவத்தயா அர்தீ(ங்கீ)கரணம்| யத்யபி ப்ராஹ்மணாதயஃ ப்ராகுபநீதாஃ, ததாऽப்யாயுர்வேதபடநாரம்பே புநருபநயநஂ, யதா க்யஜுஃஸாமாந்யதீத்ய அதர்வாரம்பே புநர்வ்ரதாவதரணஂ தநுர்வேதாரம்பே ச, தத்வதத்ராபி||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ப்ராஹ்மணக்ஷத்ரியவைஶ்யாநாமந்யதமமந்வயவயஃஶீலஶௌர்யஶௌசாசாரவிநயஶக்திபலமேதாததிஸ்மதிமதிப்ரதிபத்தியுக்தஂ தநுஜிஹ்வௌஷ்டதந்தாக்ரமஜுவக்த்ராக்ஷிநாஸஂ ப்ரஸந்நசித்தவாக்சேஷ்டஂ க்லேஶஸஹஂ ச பிஷக் ஶிஷ்யமுபநயேத் | அதோ விபரீதகுணஂ நோபநயேத் ||௩||

ப்ராஹ்மணக்ஷத்ரியவைஶ்யாநாமித்யாதி| ப்ராஹ்மணாதிஷு மத்யே அந்யதமமேகதமம்| அந்வயாதியுக்தஂ; தத்ர, அந்வயஃ ஆயுர்வேதாத்யாயிகுலம், அந்யே வஂஶஶுத்திமாஹுஃ; வயோऽத்ர பால்யஂ தாருண்யஂ வா; ஶீலஂ ஶாஸ்த்ரார்தாநுஸாரிணோऽவிபரீதஸ்வபாவஃ; ஶௌர்யஂ ஶூரத்வஂ, ஸர்வத்ராவிஷாதிதா; ஶௌசஂ ஶுசிதா, தச்ச த்விவிதஂ பாஹ்யமாப்யந்தரஂ ச, தத்ர பாஹ்யஂ ஸ்நாநாதிகம், ஆப்யந்தரஂ மநஃஶுத்திஃ; ஆசாரஃ குலதேஶாத்யநுகதஂ லௌகிகஂ விதாநம், அந்யே து காயவாங்மாநஸிகஂ ஶுபவ்யாபாரலக்ஷணஂ த்ரிவிதமாஹுஃ, ஶ்ருதிஸ்மதிவிஹிதாநுஷ்டாநமித்யேகே; விநயஃ இந்த்ரியவஶித்வஂ; ஶக்திஃ உத்ஸாஹஶக்திஃ; பலஂ க்ரியாநிர்வர்தநக்ஷமதா, அந்யே ஶக்திபலயோர்விபர்யயமாஹுஃ; மேதா க்ரந்தாவதாரணகர்ஷணஸாமர்த்யஂ; ததிஃ மநஃஸந்துஷ்டிஃ, அந்யே நியமாத்மிகாஂ புத்திமாஹுஃ; ஸ்மதிஃ பூர்வாநுபூதஸ்ய ஸ்மரணம், அர்ததாரணஶக்திரித்யந்யே; மதிஃ அநாகதார்தோத்தேஶஃ, த்ரிகாலவிஷயா புத்திரித்யந்யே; ப்ரதிபத்திஃ அர்தாவபோதப்ராகல்ப்யமநுஷ்டாநஂ வா| தநுஜிஹ்வௌஷ்டதந்தாக்ரமிதி தநுஶப்தோ ஜிஹ்வாதிபிஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே, ‘தநுஜிஹ்வௌஷ்டதந்தஂ’ இத்யேகே படந்தி| ப்ரஸந்நசித்தவாக்சேஷ்டமிதி ப்ரஸந்நஶப்தோऽபி சித்தாதிபிஃ ஸஹ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே; சேஷ்டா காயபரிஸ்பந்தஃ| க்லேஶஸஹஂ துஃகஸஹம்| உபநயேத் தீக்ஷேத்| அத இதி அத ஏவங்குணவிஶிஷ்டாச்சிஷ்யாத், விபரீதகுணஂ விஸதஶகுணஂ, நோபநயேத் ந தீக்ஷேத்| அந்வயாதியுக்தஂ ஶிஷ்யமுபநயேதித்யுக்தே குணஹீநஸ்ய நிஷேதே ஸித்தே புநர்நிஷேதவசநஂ நியமார்தஂ, தேந விபரீதகுணஂ நோபநயேதேவ||௩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

உபநயநீயஂ து ப்ராஹ்மணஂ ப்ரஶஸ்தேஷு திதிகரணமுஹூர்தநக்ஷத்ரேஷு ப்ரஶஸ்தாயாஂ திஶி ஶுசௌ ஸமே தேஶே சதுர்ஹஸ்தஂ சதுரஸ்ரஂ ஸ்தண்டிலமுபலிப்ய கோமயேந, தர்பைஃ ஸஂஸ்தீர்ய ரத்நபுஷ்பலாஜபக்தைர்தேவதாஃ பூஜயித்வா விப்ராந் பிஷஜஶ்ச, தத்ரோல்லிக்யாப்யுக்ஷ்ய ச தக்ஷிணதோ ப்ரஹ்மாணஂ ஸ்தாபயித்வாऽக்நிமுபஸமாதாய, கதிரபலாஶதேவதாருபில்வாநாஂ ஸமித்பிஶ்சதுர்ணாஂ வா க்ஷீரிவக்ஷாணாஂ (ந்யக்ரோதோதும்பராஶ்வத்தமதூகாநாஂ) ததிமதுகதாக்தாபிர்தார்வீஹௌமிகேந விதிநா ஸப்ரணவாபிர்மஹாவ்யாஹதிபிஃ ஸ்ருவேணாஜ்யாஹுதீர்ஜுஹுயாத், ததஃ ப்ரதிதைவதமஷீஂஶ்ச ஸ்வாஹாகாரஂ குர்யாத், ஶிஷ்யமபி காரயேத் ||௪||

ஶிஷ்யகுணஸம்பதமபிதாய, உபநயநவிதிஂ வக்துமாஹ- உபநயநீயஂ த்வித்யாதி|- உபநயநீயம் உபநயநார்ஹஂ பூர்வோதிதகுணஸம்பந்நஂ ப்ராஹ்மணஂ ஶிஷ்யஂ பிஷக் ஸ்வாஹாகாரஂ காரயேதிதி ஸம்பந்தஃ| கதா காரயேதித்யாஹ- ப்ரஶஸ்தேஷ்வித்யாதி| கிஂ கத்வேத்யாஹ- ப்ரஶஸ்தாயாமித்யாதி, ததநு ரத்நபுஷ்பேத்யாதி, ததஶ்ச தத்ரோல்லிக்யேத்யாதி, ததநந்தரமக்நிமுபஸமாதாய கதிராதீநாஂ க்ஷீரிவக்ஷாணாஂ வா ததிமதுகதாக்தாபிஃ ஸமித்பிஃ கத்வா தார்வீஹௌமிகேந விதிநா ஜுஹுயாத், ததா ஸப்ரணவாபிர்மஹாவ்யாஹதிபிருபலக்ஷிதாஃ ஸ்ருவேண கத்வா ஆஜ்யாஹுதீரேவ ஜுஹுயாதிதி ஸம்பந்தஃ| அந்யே து ‘உபநயநீயஸ்து ப்ராஹ்மணஃ’ இதி படந்தி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- உபநயநீய இதி கர்தரி ப்ரயோகஃ; தேந உபநேதா ப்ராஹ்மண இதமிதஂ கத்வா ஆஜ்யாஹுதீர்ஜுஹுயாதிதி க்ரியாபதேந ஸம்பந்தஃ| ப்ராக் ப்ராஹ்மணக்ரஹணஂ வர்ணேஷு மத்யே தஸ்ய ஶ்ரேஷ்டத்வாத்| ப்ரஶஸ்தேஷு திதிகரணமுஹூர்தநக்ஷத்ரேஷ்விதி திதயஃ ப்ரதிபதாத்யாஃ, கரணாநி பவபாலவாதீநி, முஹூர்தாஸ்த்ரிஂஶத் ஶிவாத்யா அநிலபர்யந்தாஃ, நக்ஷத்ராணி அஶ்விநீப்ரபதீநி; ஏஷாஂ ப்ரஶஸ்தத்வஂ ஜ்யோதிஃஶாஸ்த்ரவிதாஂ வசநாதுந்நேயம்| ப்ரஶஸ்தாயாஂ திஶி ப்ராச்யாமுதீச்யாஂ வா| சதுரஸ்ரஂ சதுஷ்கோணம்| கோமயேந கோபுரீஷேண| ஸ்தண்டிலஂ வ்ரதஸாதநபிண்டிகாஂ, கோசர்மமாத்ரபூப்ரதேஶஃ ஸ்தண்டிலமித்யந்யே; ஏகே சதுர்ஹஸ்தஸ்தாநே ‘கோசர்மமாத்ரஂ’ இதி படித்வா கோசர்மமாத்ரஸ்தண்டிலயோர்வ்யாக்யாநஂ குர்வந்தி- கோசர்மமாத்ரஂ சதுர்ஹஸ்தப்ரமாணஂ, ஸ்தண்டிலஂ ஸஂஸ்கதா பூஃ| தத்ரேதி தஸ்மிந் ஸ்தண்டிலே; உல்லிக்ய ஊர்த்வமுகீஂ லேகாஂ கத்வா; அப்யுக்ஷ்ய ஜலேந ஸிக்த்வா| அக்நிமுபஸமாதாய ஸந்நிதாநே ஆரோப்ய| சதுர்ணாஂ வா க்ஷீரிவக்ஷாணாமிதி ந்யக்ரோதோதும்பராஶ்வத்தமதூகாநாம்| தார்வீஹௌமிகேந விதிநேதி தார்வீஹோமப்ரோக்தகல்பேந; தார்வீஹௌமிகோ விதிஸ்து ப்ராஹ்மணாநாஂ சந்தோவிதாஂ ப்ரஸித்தஃ| ஸப்ரணவாபிஃ ஸோங்காராபிஃ, மஹாவ்யாஹதிபிஃ பூஃ ஸ்வாஹேத்யாதிபிஃ; ததாஹி- ॐ பூஃ ஸ்வாஹா, ॐ புவஃ ஸ்வாஹா, ॐ ஸ்வஃ ஸ்வாஹா, ॐ பூர்புவஃ ஸ்வஃ ஸ்வாஹா, இதி| ஸ்ருவேணாஜ்யாஹுதீர்ஜுஹுயாதிதி தாருஹஸ்தகேந கதாஹுதீர்தத்யாத்| ப்ரதிதைவதமஷீஂஶ்சேதி சகாராத் ஷீஂஶ்சேத்யத்ராபி ப்ரதிஶப்தஃ ஸம்பத்யதே; தேந ப்ரதிதைவதஂ ப்ரதிஷீநித்யர்தஃ| தத்ர ப்ரதிதைவதஂ ப்ரஹ்மணே ஸ்வாஹா, ப்ரஜாபதயே ஸ்வாஹா, அஶ்விப்யாஂ ஸ்வாஹா, இந்த்ராய ஸ்வாஹா; ப்ரதிஷீநிதி தந்வந்தரயே ஸ்வாஹா, பரத்வாஜாய ஸ்வாஹா, ஆத்ரேயாய ஸ்வாஹா, இத்யாதி||௪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

ப்ராஹ்மணஸ்த்ரயாணாஂ வர்ணாநாமுபநயநஂ கர்துமர்ஹதி, (ராஜந்யோ த்வயஸ்ய, வைஶ்யோ வைஶ்யஸ்யைவேதி;) ஶூத்ரமபி குலகுணஸம்பந்நஂ மந்த்ரவர்ஜமநுபநீதமத்யாபயேதித்யேகே ||௫||

ப்ராஹ்மணஸ்த்ரயாணாமித்யாதி| அந்யே த்வஸ்யாக்ரே ‘ராஜந்யோ த்வயஸ்ய, வைஶ்யோ வைஶ்யஸ்யைவ’ இதி படந்தி, ஸ ச நிபந்தைரநார்ஷீகதஃ| ஶூத்ரமபி குலகுணஸம்பந்நமித்யாதி குலகுணஸம்பந்நமிதி ஸம்பந்நஶப்தஃ குலகுணாப்யாஂ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே, குலஸம்பந்நமாயுர்வேதாத்யாயிகுலஸஂயுக்தஂ, குணஸம்பந்நஂ வயஃஶௌசாதிஶிஷ்யகுணஸஂயுக்தம்| அநுபநீதஂ தீக்ஷாரஹிதம்| ‘ஶூத்ரமபி குணஸம்பந்நஂ மந்த்ரவர்ஜமுபநீயாத்யாபயேதித்யேகே’ இதி கேசித் படந்தி||௫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

ததோऽக்நிஂ த்ரிஃ பரிணீயாக்நிஸாக்ஷிகஂ ஶிஷ்யஂ ப்ரூயாத்- காமக்ரோதலோபமோஹமாநாஹங்காரேர்ஷ்யாபாருஷ்யபைஶுந்யாநதாலஸ்யாயஶஸ்யாநி ஹித்வா, நீசநகரோம்ணாஶுசிநா கஷாயவாஸஸா ஸத்யவ்ரதப்ரஹ்மசர்யாபிவாதநதத்பரேணாவஶ்யஂ பவிதவ்யஂ, மதநுமதஸ்தாநகமநஶயநாஸநபோஜநாத்யயநபரேண பூத்வா மத்ப்ரியஹிதேஷு வர்திதவ்யம்; அதோऽந்யதா தே வர்தமாநஸ்யாதர்மோ பவதி, அபலா ச வித்யா, ந ச ப்ராகாஶ்யஂ ப்ராப்நோதி ||௬||

ததோऽக்நிமித்யாதி| த்ரிஃ பரிணீய த்ரீந் வாராந் ப்ரதக்ஷிணீகத்ய, அக்நிஸாக்ஷிகஂ ஶிஷ்யஂ ப்ரூயாதிதி அக்நிஸாக்ஷிகஂ யதா ஸ்யாதேவஂ ஶிஷ்யஂ ப்ரூயாத்| கிஂ ப்ரூயாதித்யாஹ- காமாதீந் ஹித்வா பரித்யஜ்ய, மத்ப்ரியஹிதேஷு வர்திதவ்யமிதி|- காமஃ விஶிஷ்டஸ்த்ரீவிஷயஸ்பர்ஶஸங்கல்பஃ, அதவா ஶப்தாதிஷு க்ரஹணப்ரவத்திர்வா, ஸ்வபாந்தவகதஸ்நேஹோ வா காமஃ; க்ரோதஃ பரஸ்யாபகாரபூர்வகஂ ஹதயோத்தேஜஃ; லோபஃ பரஸ்வக்ரஹணேச்சா; மோஹஸ்து தத்த்வஜ்ஞாநே மூடதா, ஸா புநஸ்த்ரிபிஃ காரணைஃ- அஜ்ஞாநாத், ஸஂஶயஜ்ஞாநாத், மித்யாஜ்ஞாநாச்ச; மாநஃ ஸர்வத்ரோத்கர்ஷேணாத்மநோ ஜ்ஞாநஂ; கார்யேऽபராமர்ஶதோऽஹமிதி ப்ரவத்திரஹங்காரஃ; ஈர்ஷ்யா பரஸம்பத்தாவஸஹிஷ்ணுதா; பாருஷ்யஂ வாக்ரூக்ஷதா; பைஶுந்யஂ ஸூசகதா; அநதமஸத்யஂ; ஆலஸ்யஂ கர்மண்யநுத்ஸாஹஃ; அயஶஸ்யாநி வாச்யஸ்தாநப்ரவர்தநாநி; ஹித்வா பரித்யஜ்ய| நீசநகரோம்ணேதி க்லப்தத்வாந்நீசமல்பஂ நகாதி யஸ்ய ஸ ததா, தேந| ஸத்யவ்ரதப்ரஹ்மசர்யாபிவாதநதத்பரேணேதி தத்பரஶப்தஃ ஸத்யாதிபிஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே; ப்ரஹ்மசர்யஂ ஸமஸ்தேந்த்ரியஸஂயமஃ| அவஶ்யமிதி நாந்யதேத்யர்தஃ| மதநுமதாநி மயாऽநுஜ்ஞாதாநி மத்கதிதாநீத்யர்தஃ; ஸ்தாநாதிபரேண பூத்வா தந்நிஷ்டேந பூத்வா| ப்ராகாஶ்யஂ ப்ரஸித்திம்||௬||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

அஹஂ வா த்வயி ஸம்யக்வர்தமாநே யத்யந்யதாதர்ஶீ ஸ்யாமேநோபாக்பவேயமபலவித்யஶ்ச ||௭||

ஶிஷ்யப்ரவத்திமாத்மவிஷயே நியம்ய, ஶிஷ்யவிஷயே ஆத்மப்ரவத்திஂ நியமயந்நாஹ- அஹஂ வேத்யாதி| யத்யந்யதாதர்ஶீ ஸ்யாம் அந்யப்ரகாரதர்ஶீ பவேயஂ, ததா ஏநோபாக்பவேயஂ பாபபாஜநஂ பவாமீத்யர்தஃ||௭||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

த்விஜகுருதரித்ரமித்ரப்ரவ்ரஜிதோபநதஸாத்வநாதாப்யுபகதாநாஂ சாத்மபாந்தவாநாமிவ ஸ்வபைஷஜைஃ ப்ரதிகர்தவ்யம், ஏவஂ ஸாது பவதி; வ்யாதஶாகுநிகபதிதபாபகாரிணாஂ ச ந ப்ரதிகர்தவ்யம்; ஏவஂ வித்யா ப்ரகாஶதே மித்ரயஶோதர்மார்தகாமாஂஶ்ச ப்ராப்நோதி ||௮||

ஶிஷ்யஸ்ய ஆதுரே ப்ரவத்திஂ நியமயந்நாஹ- த்விஜேத்யாதி| ப்ரவ்ரஜிதாஃ தபஸ்விநஃ, உபநதாஃ ஸந்நிதாநே ப்ரணயயுக்தாஃ, ஸாதவஃ ஸத்புருஷாஃ; அநாதாஃ ஏகாகிநஃ, அப்யுபகதா தூராதாயாதாஃ ஸந்தோऽங்கீகதாஃ ; ஏஷாஂ ப்ரதிகர்தவ்யஂ ப்ரதிவிதாதவ்யம்| ஏவஂ ஸாது பவதி அநேந ப்ரகாரேண ஶோபநஂ பவதி| இதாநீமப்ரவத்திஂ தர்ஶயந்நாஹ- வ்யாதேத்யாதி|- வ்யாதாதிஷு ஸத்யப்யர்தலாபே ந ப்ரதிகர்தவ்யம்| வ்யாதா வாகுரிகாதயஃ, ஶாகுநிகாஃ பக்ஷிணாஂ ஹந்தாரஃ, பதிதாஃ ஸ்வகீயாசாரப்ரஷ்டாஃ, பாபகாரிணஃ குருதல்பகாதயஃ| ந ப்ரதிகர்தவ்யஂ நோபசரணீயம்| ஏவஂ வித்யா ப்ரகாஶதே அநேந ப்ரகாரேண வித்யா ஸ்வயமேவ ப்ரகாஶஂ யாதி, கேசித் ‘ப்ரகாஶ்யதே’ இதி படந்தி||௮||

Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10

பவதஶ்சாத்ர- கஷ்ணேऽஷ்டமீ தந்நிதநேऽஹநீ த்வே ஶுக்லே ததாऽப்யேவமஹர்த்விஸந்த்யம் | அகாலவித்யுத்ஸ்தநயித்நுகோஷே ஸ்வதந்த்ரராஷ்ட்ரக்ஷிதிபவ்யதாஸு ||௯|| ஶ்மஶாநயாநாத்யதநாஹவேஷு மஹோத்ஸவௌத்பாதிகதர்ஶநேஷு | நாத்யேயமந்யேஷு ச யேஷு விப்ரா நாதீயதே நாஶுசிநா ச நித்யம் ||௧௦||

இதாநீமநத்யயநகாலமாஹ- கஷ்ணே இத்யாதி| கஷ்ணேऽஷ்டமீதி கஷ்ணபக்ஷே யா அஷ்டமீ, தந்நிதநே கஷ்ணபக்ஷாவஸாநே, அஹநீ த்வே சதுர்தஶ்யமாவஸ்யே; ஶுக்லே ஶுக்லபக்ஷேऽபி, ததா தேநைவ ப்ரகாரேண, நாத்யேயமிதி; தேநாத்ராபி அஷ்டமீசதுர்தஶீபௌர்ணமாஸீஷு நாத்யேயமிதி| தத்ப்ரதிபதோஸ்து பாடநிஷேதஃ ‘அந்யேஷு ச யேஷு விப்ரா நாதீயதே’ இத்யநேந கம்யதே; அந்யே து ப்ரதிபதாவந்யதா கஹீதுஂ வ்யாக்யாநயந்தி- தந்நிதநே இதி கஷ்ணபக்ஷாவஸாநே அஹநி நாத்யேயஂ, தேந அமாவாஸ்யா கஹீதா; அஹநீ த்வே இதி கஷ்ணபக்ஷாவஸாநஸமீபே யௌ த்வௌ திவஸௌ தயோரபி நாத்யேயஂ, தேந சதுர்தஶீப்ரதிபதௌ| அஹாநி நியம்ய அஹரவயவாந்நியந்துமாஹ- அஹர்த்விஸந்த்யமிதி|- அஹநி த்வயோஃ ஸந்த்யயோர்நாத்யேயமிதி| அகாலவித்யுத்ஸ்தநயித்நுகோஷே இதி அகாலஶப்தோ வித்யுத்ஸ்தநயித்நுகோஷாப்யாஂ ஸஹ ஸம்பத்யதே; அகாலவித்யுத் அநார்தவா வித்யுத்; வித்யுத்க்ரஹணமுபலக்ஷணஂ, தேநாகாலிகீ வஷ்டிர்கஹ்யதே, அகாலவஷ்டிஃ அநதுவஷ்டிஃ, ஸா து ஹேமந்தஶிஶிரயோஃ; ததா சோக்தஂ- ‘‘பௌஷாதிசதுரோ மாஸாந் ஸ்மதா வஷ்டிரகாலிகீ’’- இதி; அகாலஸ்தநயித்நுகோஷ இதி அநதுமேககர்ஜிதம், அந்யே ஸந்த்யாமேககர்ஜிதமாசக்ஷதே| ஸ்வதந்த்ரராஷ்ட்ரக்ஷிதிபவ்யதாஸ்விதி ஸ்வஶப்தஸ்தந்த்ராதிபிஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே; தேநாத்மீயலோகதேஶபூபபீடாஸு| ஶ்மஶாநயாநாத்யதநாஹவேஷ்விதி ஶ்மஶாநஂ மதமர்த்யதாஹஸ்தாநஂ, யாநஂ ஹஸ்த்யாதி, அத்யதநஂ வதஸ்தாநம் , ஆஹவஃ ஸங்க்ராமஃ| மஹோத்ஸவௌத்பாதிகதர்ஶநேஷ்விதி மஹோத்ஸவாஃ ஶக்ரோத்ஸவாதயஃ; ததாஹி- பாத்ரபதபௌர்ணமாஸ்யாஂ ஶக்ரஸ்ய மஹோத்ஸவஃ, ஆஶ்விந்யாஂ கௌமுதீமஹோத்ஸவஃ, உத்தராயணஸங்க்ராந்தௌ குபேரமஹோத்ஸவஃ, சைத்ரஶுக்லத்ரயோதஶ்யாஂ மதநமஹோத்ஸவஃ, இத்யாதயஃ; உத்பாதஃ அநிஷ்டஸூசகநிமித்தஂ நிர்காதாதி; அந்யே தூத்பாதஂ த்ரிவிதமாசக்ஷதே- பௌமம், ஆந்தரிக்ஷஂ, திவ்யமிதி; தேஷு மத்யே பௌம உத்பாதஃ ஸ்திராஜாதஃ, ஆந்தரிக்ஷோ கந்தர்வபுரேந்த்ரசாபாதி, திவ்யோ க்ரஹநக்ஷத்ரவைகதமுத்பாதாதிஶ்ச; உத்பாத ஏவ ஔத்பாதிகஃ| அநுக்தஸங்க்ரஹார்தமாஹ- நாத்யேயமந்யேஷு சேத்யாதி| தே ச காலவிஶேஷாஶ்சந்தோகாநாஂ வசநாதேவாவகந்தவ்யா இதி| அந்யே த்வத்ர உச்சிஷ்டாதிபோஜவசநமாஶ்ரயந்தி| கஷ்ணாஷ்டமீதி கேசித் படந்தி||௯-௧௦||

Adhikarana puShpikA · Śloka 2

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஶிஷ்யோபநயநீயோ நாம த்விதீயோऽத்யாயஃ ||௨||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே த்விதீயோऽத்யாயஃ||௨||