Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః శిష్యోపనయనీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1||
యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातः शिष्योपनयनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
అథాత ఇత్యాది| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిరితి ప్రత్యధ్యాయం బోద్ధవ్యం| అథశబ్దోఽత్ర పూర్వాధ్యాయాదానంతర్యే, అతఃశబ్దో హేత్వర్థే, స చ హేతుః పూర్వాధ్యాయే విస్తరేణ వ్యాఖ్యాతః; ఏవం ప్రత్యధ్యాయం అథాతఃశబ్దౌ జ్ఞాతవ్యౌ| శిష్యోపనయనీయమితి శిష్యస్య ఉపనయనం దీక్షా, తదధికృత్య కృతోఽధ్యాయః శిష్యోపనయనీయస్తం తథా; అన్యే తు ఉపనయనమాత్మవత్తయా అర్థీ(ంగీ)కరణం| యద్యపి బ్రాహ్మణాదయః ప్రాగుపనీతాః, తథాఽప్యాయుర్వేదపఠనారంభే పునరుపనయనం, యథా ఋగ్యజుఃసామాన్యధీత్య అథర్వారంభే పునర్వ్రతావతరణం ధనుర్వేదారంభే చ, తద్వదత్రాపి||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
బ్రాహ్మణక్షత్రియవైశ్యానామన్యతమమన్వయవయఃశీలశౌర్యశౌచాచారవినయశక్తిబలమేధాధృతిస్మృతిమతిప్రతిపత్తియుక్తం తనుజిహ్వౌష్ఠదంతాగ్రమృజువక్త్రాక్షినాసం ప్రసన్నచిత్తవాక్చేష్టం క్లేశసహం చ భిషక్ శిష్యముపనయేత్ |
అతో విపరీతగుణం నోపనయేత్ ||3||
View original
ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यानामन्यतममन्वयवयःशीलशौर्यशौचाचारविनयशक्तिबलमेधाधृतिस्मृतिमतिप्रतिपत्तियुक्तं तनुजिह्वौष्ठदन्ताग्रमृजुवक्त्राक्षिनासं प्रसन्नचित्तवाक्चेष्टं क्लेशसहं च भिषक् शिष्यमुपनयेत् |
अतो विपरीतगुणं नोपनयेत् ||३||
బ్రాహ్మణక్షత్రియవైశ్యానామిత్యాది| బ్రాహ్మణాదిషు మధ్యే అన్యతమమేకతమం| అన్వయాదియుక్తం; తత్ర, అన్వయః ఆయుర్వేదాధ్యాయికులం, అన్యే వంశశుద్ధిమాహుః; వయోఽత్ర బాల్యం తారుణ్యం వా; శీలం శాస్త్రార్థానుసారిణోఽవిపరీతస్వభావః; శౌర్యం శూరత్వం, సర్వత్రావిషాదితా; శౌచం శుచితా, తచ్చ ద్వివిధం బాహ్యమాభ్యంతరం చ, తత్ర బాహ్యం స్నానాదికం, ఆభ్యంతరం మనఃశుద్ధిః; ఆచారః కులదేశాద్యనుగతం లౌకికం విధానం, అన్యే తు కాయవాఙ్మానసికం శుభవ్యాపారలక్షణం త్రివిధమాహుః, శ్రుతిస్మృతివిహితానుష్ఠానమిత్యేకే; వినయః ఇంద్రియవశిత్వం; శక్తిః ఉత్సాహశక్తిః; బలం క్రియానిర్వర్తనక్షమతా, అన్యే శక్తిబలయోర్విపర్యయమాహుః; మేధా గ్రంథావధారణకర్షణసామర్థ్యం; ధృతిః మనఃసంతుష్టిః, అన్యే నియమాత్మికాం బుద్ధిమాహుః; స్మృతిః పూర్వానుభూతస్య స్మరణం, అర్థధారణశక్తిరిత్యన్యే; మతిః అనాగతార్థోద్దేశః, త్రికాలవిషయా బుద్ధిరిత్యన్యే; ప్రతిపత్తిః అర్థావబోధప్రాగల్భ్యమనుష్ఠానం వా| తనుజిహ్వౌష్ఠదంతాగ్రమితి తనుశబ్దో జిహ్వాదిభిః ప్రత్యేకం సంబధ్యతే, ‘తనుజిహ్వౌష్ఠదంతం’ ఇత్యేకే పఠంతి| ప్రసన్నచిత్తవాక్చేష్టమితి ప్రసన్నశబ్దోఽపి చిత్తాదిభిః సహ ప్రత్యేకం సంబధ్యతే; చేష్టా కాయపరిస్పందః| క్లేశసహం దుఃఖసహం| ఉపనయేత్ దీక్షేత్| అత ఇతి అత ఏవంగుణవిశిష్టాచ్ఛిష్యాత్, విపరీతగుణం విసదృశగుణం, నోపనయేత్ న దీక్షేత్| అన్వయాదియుక్తం శిష్యముపనయేదిత్యుక్తే గుణహీనస్య నిషేధే సిద్ధే పునర్నిషేధవచనం నియమార్థం, తేన విపరీతగుణం నోపనయేదేవ||3||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ఉపనయనీయం తు బ్రాహ్మణం ప్రశస్తేషు తిథికరణముహూర్తనక్షత్రేషు ప్రశస్తాయాం దిశి శుచౌ సమే దేశే చతుర్హస్తం చతురస్రం స్థండిలముపలిప్య గోమయేన, దర్భైః సంస్తీర్య రత్నపుష్పలాజభక్తైర్దేవతాః పూజయిత్వా విప్రాన్ భిషజశ్చ, తత్రోల్లిఖ్యాభ్యుక్ష్య చ దక్షిణతో బ్రహ్మాణం స్థాపయిత్వాఽగ్నిముపసమాధాయ, ఖదిరపలాశదేవదారుబిల్వానాం సమిద్భిశ్చతుర్ణాం వా క్షీరివృక్షాణాం (న్యగ్రోధోదుంబరాశ్వత్థమధూకానాం) దధిమధుఘృతాక్తాభిర్దార్వీహౌమికేన విధినా సప్రణవాభిర్మహావ్యాహృతిభిః స్రువేణాజ్యాహుతీర్జుహుయాత్, తతః ప్రతిదైవతమృషీంశ్చ స్వాహాకారం కుర్యాత్, శిష్యమపి కారయేత్ ||4||
View original
उपनयनीयं तु ब्राह्मणं प्रशस्तेषु तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रेषु प्रशस्तायां दिशि शुचौ समे देशे चतुर्हस्तं चतुरस्रं स्थण्डिलमुपलिप्य गोमयेन, दर्भैः संस्तीर्य रत्नपुष्पलाजभक्तैर्देवताः पूजयित्वा विप्रान् भिषजश्च, तत्रोल्लिख्याभ्युक्ष्य च दक्षिणतो ब्रह्माणं स्थापयित्वाऽग्निमुपसमाधाय, खदिरपलाशदेवदारुबिल्वानां समिद्भिश्चतुर्णां वा क्षीरिवृक्षाणां (न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थमधूकानां) दधिमधुघृताक्ताभिर्दार्वीहौमिकेन विधिना सप्रणवाभिर्महाव्याहृतिभिः स्रुवेणाज्याहुतीर्जुहुयात्, ततः प्रतिदैवतमृषींश्च स्वाहाकारं कुर्यात्, शिष्यमपि कारयेत् ||४||
శిష్యగుణసంపదమభిధాయ, ఉపనయనవిధిం వక్తుమాహ- ఉపనయనీయం త్విత్యాది|- ఉపనయనీయం ఉపనయనార్హం పూర్వోదితగుణసంపన్నం బ్రాహ్మణం శిష్యం భిషక్ స్వాహాకారం కారయేదితి సంబంధః| కదా కారయేదిత్యాహ- ప్రశస్తేష్విత్యాది| కిం కృత్వేత్యాహ- ప్రశస్తాయామిత్యాది, తదను రత్నపుష్పేత్యాది, తతశ్చ తత్రోల్లిఖ్యేత్యాది, తదనంతరమగ్నిముపసమాధాయ ఖదిరాదీనాం క్షీరివృక్షాణాం వా దధిమధుఘృతాక్తాభిః సమిద్భిః కృత్వా దార్వీహౌమికేన విధినా జుహుయాత్, తథా సప్రణవాభిర్మహావ్యాహృతిభిరుపలక్షితాః స్రువేణ కృత్వా ఆజ్యాహుతీరేవ జుహుయాదితి సంబంధః| అన్యే తు ‘ఉపనయనీయస్తు బ్రాహ్మణః’ ఇతి పఠంతి, వ్యాఖ్యానయంతి చ- ఉపనయనీయ ఇతి కర్తరి ప్రయోగః; తేన ఉపనేతా బ్రాహ్మణ ఇదమిదం కృత్వా ఆజ్యాహుతీర్జుహుయాదితి క్రియాపదేన సంబంధః| ప్రాక్ బ్రాహ్మణగ్రహణం వర్ణేషు మధ్యే తస్య శ్రేష్ఠత్వాత్| ప్రశస్తేషు తిథికరణముహూర్తనక్షత్రేష్వితి తిథయః ప్రతిపదాద్యాః, కరణాని బవబాలవాదీని, ముహూర్తాస్త్రింశత్ శివాద్యా అనిలపర్యంతాః, నక్షత్రాణి అశ్వినీప్రభృతీని; ఏషాం ప్రశస్తత్వం జ్యోతిఃశాస్త్రవిదాం వచనాదున్నేయం| ప్రశస్తాయాం దిశి ప్రాచ్యాముదీచ్యాం వా| చతురస్రం చతుష్కోణం| గోమయేన గోపురీషేణ| స్థండిలం వ్రతసాధనపిండికాం, గోచర్మమాత్రభూప్రదేశః స్థండిలమిత్యన్యే; ఏకే చతుర్హస్తస్థానే ‘గోచర్మమాత్రం’ ఇతి పఠిత్వా గోచర్మమాత్రస్థండిలయోర్వ్యాఖ్యానం కుర్వంతి- గోచర్మమాత్రం చతుర్హస్తప్రమాణం, స్థండిలం సంస్కృతా భూః| తత్రేతి తస్మిన్ స్థండిలే; ఉల్లిఖ్య ఊర్ధ్వముఖీం లేఖాం కృత్వా; అభ్యుక్ష్య జలేన సిక్త్వా| అగ్నిముపసమాధాయ సన్నిధానే ఆరోప్య| చతుర్ణాం వా క్షీరివృక్షాణామితి న్యగ్రోధోదుంబరాశ్వత్థమధూకానాం| దార్వీహౌమికేన విధినేతి దార్వీహోమప్రోక్తకల్పేన; దార్వీహౌమికో విధిస్తు బ్రాహ్మణానాం ఛందోవిదాం ప్రసిద్ధః| సప్రణవాభిః సోంకారాభిః, మహావ్యాహృతిభిః భూః స్వాహేత్యాదిభిః; తథాహి- Oం భూః స్వాహా, Oం భువః స్వాహా, Oం స్వః స్వాహా, Oం భూర్భువః స్వః స్వాహా, ఇతి| స్రువేణాజ్యాహుతీర్జుహుయాదితి దారుహస్తకేన ఘృతాహుతీర్దద్యాత్| ప్రతిదైవతమృషీంశ్చేతి చకారాత్ ఋషీంశ్చేత్యత్రాపి ప్రతిశబ్దః సంబధ్యతే; తేన ప్రతిదైవతం ప్రతిఋషీనిత్యర్థః| తత్ర ప్రతిదైవతం బ్రహ్మణే స్వాహా, ప్రజాపతయే స్వాహా, అశ్విభ్యాం స్వాహా, ఇంద్రాయ స్వాహా; ప్రతిఋషీనితి ధన్వంతరయే స్వాహా, భరద్వాజాయ స్వాహా, ఆత్రేయాయ స్వాహా, ఇత్యాది||4||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
బ్రాహ్మణస్త్రయాణాం వర్ణానాముపనయనం కర్తుమర్హతి, (రాజన్యో ద్వయస్య, వైశ్యో వైశ్యస్యైవేతి;) శూద్రమపి కులగుణసంపన్నం మంత్రవర్జమనుపనీతమధ్యాపయేదిత్యేకే ||5||
View original
ब्राह्मणस्त्रयाणां वर्णानामुपनयनं कर्तुमर्हति, (राजन्यो द्वयस्य, वैश्यो वैश्यस्यैवेति;) शूद्रमपि कुलगुणसम्पन्नं मन्त्रवर्जमनुपनीतमध्यापयेदित्येके ||५||
బ్రాహ్మణస్త్రయాణామిత్యాది| అన్యే త్వస్యాగ్రే ‘రాజన్యో ద్వయస్య, వైశ్యో వైశ్యస్యైవ’ ఇతి పఠంతి, స చ నిబంధైరనార్షీకృతః| శూద్రమపి కులగుణసంపన్నమిత్యాది కులగుణసంపన్నమితి సంపన్నశబ్దః కులగుణాభ్యాం ప్రత్యేకం సంబధ్యతే, కులసంపన్నమాయుర్వేదాధ్యాయికులసంయుక్తం, గుణసంపన్నం వయఃశౌచాదిశిష్యగుణసంయుక్తం| అనుపనీతం దీక్షారహితం| ‘శూద్రమపి గుణసంపన్నం మంత్రవర్జముపనీయాధ్యాపయేదిత్యేకే’ ఇతి కేచిత్ పఠంతి||5||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
తతోఽగ్నిం త్రిః పరిణీయాగ్నిసాక్షికం శిష్యం బ్రూయాత్- కామక్రోధలోభమోహమానాహంకారేర్ష్యాపారుష్యపైశున్యానృతాలస్యాయశస్యాని హిత్వా, నీచనఖరోమ్ణాశుచినా కషాయవాససా సత్యవ్రతబ్రహ్మచర్యాభివాదనతత్పరేణావశ్యం భవితవ్యం, మదనుమతస్థానగమనశయనాసనభోజనాధ్యయనపరేణ భూత్వా మత్ప్రియహితేషు వర్తితవ్యం; అతోఽన్యథా తే వర్తమానస్యాధర్మో భవతి, అఫలా చ విద్యా, న చ ప్రాకాశ్యం ప్రాప్నోతి ||6||
View original
ततोऽग्निं त्रिः परिणीयाग्निसाक्षिकं शिष्यं ब्रूयात्- कामक्रोधलोभमोहमानाहङ्कारेर्ष्यापारुष्यपैशुन्यानृतालस्यायशस्यानि हित्वा, नीचनखरोम्णाशुचिना कषायवाससा सत्यव्रतब्रह्मचर्याभिवादनतत्परेणावश्यं भवितव्यं, मदनुमतस्थानगमनशयनासनभोजनाध्ययनपरेण भूत्वा मत्प्रियहितेषु वर्तितव्यम्; अतोऽन्यथा ते वर्तमानस्याधर्मो भवति, अफला च विद्या, न च प्राकाश्यं प्राप्नोति ||६||
తతోఽగ్నిమిత్యాది| త్రిః పరిణీయ త్రీన్ వారాన్ ప్రదక్షిణీకృత్య, అగ్నిసాక్షికం శిష్యం బ్రూయాదితి అగ్నిసాక్షికం యథా స్యాదేవం శిష్యం బ్రూయాత్| కిం బ్రూయాదిత్యాహ- కామాదీన్ హిత్వా పరిత్యజ్య, మత్ప్రియహితేషు వర్తితవ్యమితి|- కామః విశిష్టస్త్రీవిషయస్పర్శసంకల్పః, అథవా శబ్దాదిషు గ్రహణప్రవృత్తిర్వా, స్వబాంధవకృతస్నేహో వా కామః; క్రోధః పరస్యాపకారపూర్వకం హృదయోత్తేజః; లోభః పరస్వగ్రహణేచ్ఛా; మోహస్తు తత్త్వజ్ఞానే మూఢతా, సా పునస్త్రిభిః కారణైః- అజ్ఞానాత్, సంశయజ్ఞానాత్, మిథ్యాజ్ఞానాచ్చ; మానః సర్వత్రోత్కర్షేణాత్మనో జ్ఞానం; కార్యేఽపరామర్శతోఽహమితి ప్రవృత్తిరహంకారః; ఈర్ష్యా పరసంపత్తావసహిష్ణుతా; పారుష్యం వాగ్రూక్షతా; పైశున్యం సూచకతా; అనృతమసత్యం; ఆలస్యం కర్మణ్యనుత్సాహః; అయశస్యాని వాచ్యస్థానప్రవర్తనాని; హిత్వా పరిత్యజ్య| నీచనఖరోమ్ణేతి క్లృప్తత్వాన్నీచమల్పం నఖాది యస్య స తథా, తేన| సత్యవ్రతబ్రహ్మచర్యాభివాదనతత్పరేణేతి తత్పరశబ్దః సత్యాదిభిః ప్రత్యేకం సంబధ్యతే; బ్రహ్మచర్యం సమస్తేంద్రియసంయమః| అవశ్యమితి నాన్యథేత్యర్థః| మదనుమతాని మయాఽనుజ్ఞాతాని మత్కథితానీత్యర్థః; స్థానాదిపరేణ భూత్వా తన్నిష్ఠేన భూత్వా| ప్రాకాశ్యం ప్రసిద్ధిం||6||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
అహం వా త్వయి సమ్యగ్వర్తమానే యద్యన్యథాదర్శీ స్యామేనోభాగ్భవేయమఫలవిద్యశ్చ ||7||
View original
अहं वा त्वयि सम्यग्वर्तमाने यद्यन्यथादर्शी स्यामेनोभाग्भवेयमफलविद्यश्च ||७||
శిష్యప్రవృత్తిమాత్మవిషయే నియమ్య, శిష్యవిషయే ఆత్మప్రవృత్తిం నియమయన్నాహ- అహం వేత్యాది| యద్యన్యథాదర్శీ స్యాం అన్యప్రకారదర్శీ భవేయం, తదా ఏనోభాగ్భవేయం పాపభాజనం భవామీత్యర్థః||7||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ద్విజగురుదరిద్రమిత్రప్రవ్రజితోపనతసాధ్వనాథాభ్యుపగతానాం చాత్మబాంధవానామివ స్వభైషజైః ప్రతికర్తవ్యం, ఏవం సాధు భవతి; వ్యాధశాకునికపతితపాపకారిణాం చ న ప్రతికర్తవ్యం; ఏవం విద్యా ప్రకాశతే మిత్రయశోధర్మార్థకామాంశ్చ ప్రాప్నోతి ||8||
View original
द्विजगुरुदरिद्रमित्रप्रव्रजितोपनतसाध्वनाथाभ्युपगतानां चात्मबान्धवानामिव स्वभैषजैः प्रतिकर्तव्यम्, एवं साधु भवति; व्याधशाकुनिकपतितपापकारिणां च न प्रतिकर्तव्यम्; एवं विद्या प्रकाशते मित्रयशोधर्मार्थकामांश्च प्राप्नोति ||८||
శిష్యస్య ఆతురే ప్రవృత్తిం నియమయన్నాహ- ద్విజేత్యాది| ప్రవ్రజితాః తపస్వినః, ఉపనతాః సన్నిధానే ప్రణయయుక్తాః, సాధవః సత్పురుషాః; అనాథాః ఏకాకినః, అభ్యుపగతా దూరాదాయాతాః సంతోఽంగీకృతాః ; ఏషాం ప్రతికర్తవ్యం ప్రతివిధాతవ్యం| ఏవం సాధు భవతి అనేన ప్రకారేణ శోభనం భవతి| ఇదానీమప్రవృత్తిం దర్శయన్నాహ- వ్యాధేత్యాది|- వ్యాధాదిషు సత్యప్యర్థలాభే న ప్రతికర్తవ్యం| వ్యాధా వాగురికాదయః, శాకునికాః పక్షిణాం హంతారః, పతితాః స్వకీయాచారభ్రష్టాః, పాపకారిణః గురుతల్పగాదయః| న ప్రతికర్తవ్యం నోపచరణీయం| ఏవం విద్యా ప్రకాశతే అనేన ప్రకారేణ విద్యా స్వయమేవ ప్రకాశం యాతి, కేచిత్ ‘ప్రకాశ్యతే’ ఇతి పఠంతి||8||
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
భవతశ్చాత్ర- కృష్ణేఽష్టమీ తన్నిధనేఽహనీ ద్వే శుక్లే తథాఽప్యేవమహర్ద్విసంధ్యం |
అకాలవిద్యుత్స్తనయిత్నుఘోషే స్వతంత్రరాష్ట్రక్షితిపవ్యథాసు ||9||
శ్మశానయానాద్యతనాహవేషు మహోత్సవౌత్పాతికదర్శనేషు |
నాధ్యేయమన్యేషు చ యేషు విప్రా నాధీయతే నాశుచినా చ నిత్యం ||10||
View original
भवतश्चात्र- कृष्णेऽष्टमी तन्निधनेऽहनी द्वे शुक्ले तथाऽप्येवमहर्द्विसन्ध्यम् |
अकालविद्युत्स्तनयित्नुघोषे स्वतन्त्रराष्ट्रक्षितिपव्यथासु ||९||
श्मशानयानाद्यतनाहवेषु महोत्सवौत्पातिकदर्शनेषु |
नाध्येयमन्येषु च येषु विप्रा नाधीयते नाशुचिना च नित्यम् ||१०||
ఇదానీమనధ్యయనకాలమాహ- కృష్ణే ఇత్యాది| కృష్ణేఽష్టమీతి కృష్ణపక్షే యా అష్టమీ, తన్నిధనే కృష్ణపక్షావసానే, అహనీ ద్వే చతుర్దశ్యమావస్యే; శుక్లే శుక్లపక్షేఽపి, తథా తేనైవ ప్రకారేణ, నాధ్యేయమితి; తేనాత్రాపి అష్టమీచతుర్దశీపౌర్ణమాసీషు నాధ్యేయమితి| తత్ప్రతిపదోస్తు పాఠనిషేధః ‘అన్యేషు చ యేషు విప్రా నాధీయతే’ ఇత్యనేన గమ్యతే; అన్యే తు ప్రతిపదావన్యథా గృహీతుం వ్యాఖ్యానయంతి- తన్నిధనే ఇతి కృష్ణపక్షావసానే అహని నాధ్యేయం, తేన అమావాస్యా గృహీతా; అహనీ ద్వే ఇతి కృష్ణపక్షావసానసమీపే యౌ ద్వౌ దివసౌ తయోరపి నాధ్యేయం, తేన చతుర్దశీప్రతిపదౌ| అహాని నియమ్య అహరవయవాన్నియంతుమాహ- అహర్ద్విసంధ్యమితి|- అహని ద్వయోః సంధ్యయోర్నాధ్యేయమితి| అకాలవిద్యుత్స్తనయిత్నుఘోషే ఇతి అకాలశబ్దో విద్యుత్స్తనయిత్నుఘోషాభ్యాం సహ సంబధ్యతే; అకాలవిద్యుత్ అనార్తవా విద్యుత్; విద్యుద్గ్రహణముపలక్షణం, తేనాకాలికీ వృష్టిర్గృహ్యతే, అకాలవృష్టిః అనృతువృష్టిః, సా తు హేమంతశిశిరయోః; తథా చోక్తం- ‘‘పౌషాదిచతురో మాసాన్ స్మృతా వృష్టిరకాలికీ’’- ఇతి; అకాలస్తనయిత్నుఘోష ఇతి అనృతుమేఘగర్జితం, అన్యే సంధ్యామేఘగర్జితమాచక్షతే| స్వతంత్రరాష్ట్రక్షితిపవ్యథాస్వితి స్వశబ్దస్తంత్రాదిభిః ప్రత్యేకం సంబధ్యతే; తేనాత్మీయలోకదేశభూపపీడాసు| శ్మశానయానాద్యతనాహవేష్వితి శ్మశానం మృతమర్త్యదాహస్థానం, యానం హస్త్యాది, అద్యతనం వధస్థానం , ఆహవః సంగ్రామః| మహోత్సవౌత్పాతికదర్శనేష్వితి మహోత్సవాః శక్రోత్సవాదయః; తథాహి- భాద్రపదపౌర్ణమాస్యాం శక్రస్య మహోత్సవః, ఆశ్విన్యాం కౌముదీమహోత్సవః, ఉత్తరాయణసంక్రాంతౌ కుబేరమహోత్సవః, చైత్రశుక్లత్రయోదశ్యాం మదనమహోత్సవః, ఇత్యాదయః; ఉత్పాతః అనిష్టసూచకనిమిత్తం నిర్ఘాతాది; అన్యే తూత్పాతం త్రివిధమాచక్షతే- భౌమం, ఆంతరిక్షం, దివ్యమితి; తేషు మధ్యే భౌమ ఉత్పాతః స్థిరాజాతః, ఆంతరిక్షో గంధర్వపురేంద్రచాపాది, దివ్యో గ్రహనక్షత్రవైకృతముత్పాతాదిశ్చ; ఉత్పాత ఏవ ఔత్పాతికః| అనుక్తసంగ్రహార్థమాహ- నాధ్యేయమన్యేషు చేత్యాది| తే చ కాలవిశేషాశ్ఛందోగానాం వచనాదేవావగంతవ్యా ఇతి| అన్యే త్వత్ర ఉచ్ఛిష్టాదిభోజవచనమాశ్రయంతి| కృష్ణాష్టమీతి కేచిత్ పఠంతి||9-10||
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం సూత్రస్థానే శిష్యోపనయనీయో నామ ద్వితీయోఽధ్యాయః ||2||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने शिष्योपनयनीयो नाम द्वितीयोऽध्यायः ||२||
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సూత్రస్థానే ద్వితీయోఽధ్యాయః||2||