Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ஸ்வபாவஸித்தாநாஂ ஶரீரைகதேஶாநாமந்யபாவித்வஂ மரணாய |
தத்யதா- ஶுக்லாநாஂ கஷ்ணத்வஂ, கஷ்ணாநாஂ ஶுக்லதா, ரக்தாநாமந்யவர்ணத்வஂ, ஸ்திராணாஂ மதுத்வஂ , மதூநாஂ ஸ்திரதா, சலாநாமசலத்வஂ, அசலாநாஂ சலதா, பதூநாஂ ஸங்க்ஷிப்தத்வஂ, ஸங்க்ஷிப்தாநாஂ பதுதா, தீர்காணாஂ ஹ்ரஸ்வத்வஂ, ஹ்ரஸ்வாநாஂ தீர்கதா, அபதநதர்மிணாஂ பதநதர்மித்வஂ , பதநதர்மிணாமபதநதர்மித்வமகஸ்மாத், ஶைத்யௌஷ்ண்யஸ்நைக்த்யரௌக்ஷ்யப்ரஸ்தம்பவைவர்ண்யாவஸாதநஂ சாங்காநாம் ||௩||
View original
स्वभावसिद्धानां शरीरैकदेशानामन्यभावित्वं मरणाय |
तद्यथा- शुक्लानां कृष्णत्वं, कृष्णानां शुक्लता, रक्तानामन्यवर्णत्वं, स्थिराणां मृदुत्वं , मृदूनां स्थिरता, चलानामचलत्वं, अचलानां चलता, पृथूनां सङ्क्षिप्तत्वं, सङ्क्षिप्तानां पृथुता, दीर्घाणां ह्रस्वत्वं, ह्रस्वानां दीर्घता, अपतनधर्मिणां पतनधर्मित्वं , पतनधर्मिणामपतनधर्मित्वमकस्मात्, शैत्यौष्ण्यस्नैग्ध्यरौक्ष्यप्रस्तम्भवैवर्ण्यावसादनं चाङ्गानाम् ||३||
தாஂ ஸ்வபாவவிப்ரதிபத்திஂ ஸங்க்ஷேபேண தாவந்நிர்திஷ்டுமாஹ- ஸ்வபாவஸித்தாநாமித்யாதி| அந்யபாவித்வஂ குணகர்மப்யாஂ கத்வா, ததா விஶிஷ்டத்ரவ்யாந்தரஸஂயோகாச்ச; விஶிஷ்டத்ரவ்யாந்தரஸஂயோகஶ்ச ‘ஸிராணாஂ தர்ஶநஂ லலாடே, நாஸாவஂஶே வா பிடகோத்பத்திஃ’ இத்யாதிநா வக்ஷ்யமாணஃ| தத்ர ஸ்வபாவஸித்தாநாஂ ஶரீரைகதேஶாநாமந்யதாபாவித்வஂ விஸ்தரேணோபதர்ஶயந்நாஹ- தத்யதேத்யாதி| அகஸ்மாச்ச ஶுக்லாநாஂ நேத்ரைகதேஶாநாஂ நிர்நிமித்தஂ கார்ஷ்ண்யஂ மரணாய| கஷ்ணாநாஂ லோசநமத்யஸ்ய தாருண்யே கேஶஶ்மஶ்ருலோம்நாஂ ச ஶுக்லத்வமரிஷ்டம்| ரக்தாநாஂ நேத்ராந்தபாதகரதலதால்வோஷ்டஜிஹ்வாநாமாகஸ்மிகமந்யவர்ணத்வஂ ஶ்வேதபீதகஷ்ணநீலத்வமரிஷ்டமிதி| ஸ்திராணாஂ கடிநாநாஂ கேஶஶ்மஶ்ருநகதந்தஶிராஸ்நாயுஸ்ரோதஃப்ரபதீநாஂ மதுத்வஂ கோமலத்வமரிஷ்டமிதி| மதூநாஂ மாஂஸஶோணிதமேதோமஜ்ஜஶுக்ரநாபிஹதயயகத்ப்லீஹப்ரபதீநாஂ ஸ்திரத்வஂ காடிந்யஂ விகதிரிதி| கேசித ‘மதூநாம்’ இத்யத்ர ‘அதடாநாம்’ இதி படந்தி| சலாநாஂ வாதாஶயஶிராஸந்திஜிஹ்வாதீநாமஸ்பந்தநத்வமரிஷ்டமிதி| ஸிரா தஶைவ சலா பவந்தி, தாஸ்து ஶாரீரே வக்ஷ்யதி| அசலா மாஂஸமேதோऽஸ்திநாபயஸ்தேஷாஂ சலத்வமரிஷ்டம், அந்யே து நாஸாகர்ணமாஂஸாதீநாமித்யாஹுஃ| பதூநாஂ ஸங்க்ஷிப்தத்வமிதி விஸ்தீர்ணாநாஂ ஸ்வல்பத்வஂ; தத்ர விஸ்தீர்ணாநி ஶிரோலலாடவக்த்ராஂஸோரஃபஷ்டாதீநி, தேஷாஂ ஸங்க்ஷிப்தத்வமரிஷ்டம்| ஸங்க்ஷிப்தாநாஂ தஷ்டிமண்டலநகரோமகுல்பாதீநாஂ பதுத்வமரிஷ்டம்| தீர்காணாஂ நயநபுஜாங்குலிபர்வோச்ச்வாஸாதீநாஂ ஹ்ரஸ்வத்வமரிஷ்டம்| ஹ்ரஸ்வாநாஂ ஜங்காமேட்ரக்ரீவாதீநாஂ தீர்கத்வமரிஷ்டம்| அபதநதர்மிணாஂ பதநதர்மித்வமிதி அபதநஸ்வபாவாநாஂ பதநஸ்வபாவத்வமித்யர்தஃ| தத்ராபதநதர்மிணஃ கேஶஶ்மஶ்ருலோமநகாதயஃ, தேஷாஂ பதநதர்மித்வமரிஷ்டம்| பதநதர்மிணாமபதநதர்மித்வமிதி பதநதர்மிணாஂ ஸ்வேதமூத்ரபுரீஷாதீநாமபதநதர்மித்வமரிஷ்டம்| அகஸ்மாதிதி அநிமித்தமித்யர்தஃ| அகஸ்மாதித்யேததுக்தைஃ ஶுக்லாநாஂ கஷ்ணத்வமித்யாதிபிர்வக்ஷ்யமாணைஶ்ச ஶைத்யௌஷ்ண்யாதிபிஃ ஸஹ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| ஶைத்யேத்யாதி| ஹஸ்தபாதோச்ச்வாஸாதிஷு ஸ்வபாவோஷ்ணதாயுக்தேஷு ஶைத்யஂ, ஶீதத்வயுக்தேஷு பூத்காராதிஷு சௌஷ்ண்யஂ, ஸ்நிக்ததாயுக்தேஷு நயநதாரகாதிஷு ரௌக்ஷ்யம், அநப்யக்தகேஶத்வகாதிஷு ரூக்ஷேஷு ஸ்நிக்தத்வம்| ப்ரஸ்தம்பஃ ப்ரகர்ஷேண ஸ்தப்ததா| நேத்ரயோரங்காவயவாநாஂ ச வைவர்ண்யஂ கௌரஶ்யாமாதிவர்ணாநாஂ வைபரீத்யம்| அவஸாதோऽப்ரவத்திர்வைகல்யமித்யர்தஃ| கேசித் ‘வைவர்ண்யோபஸர்ஜநஂ சாங்காநாம்’ இதி படந்தி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- உபஸர்ஜநஂ தத்பாவாபத்திரித்யர்தஃ||௩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ஸ்வேப்யஃ ஸ்தாநேப்யஃ ஶரீரைகதேஶாநாமவஸ்த்ரஸ்தோத்க்ஷிப்தப்ராந்தாவக்ஷிப்தபதிதவிமுக்தநிர்கதாந்தர்கதகுருலகுத்வாநி, ப்ரவாலவர்ணவ்யங்கப்ராதுர்பாவோ வாऽப்யகஸ்மாத், ஸிராணாஂ ச தர்ஶநஂ லலாடே, நாஸாவஂஶே வா பிடகோத்பத்திஃ , லலாடே வா ப்ரபாதகாலே ஸ்வேதஃ, நேத்ரரோகாத்விநா வாऽஶ்ருப்ரவத்திஃ, கோமயசூர்ணப்ரகாஶஸ்ய வா ரஜஸோ தர்ஶநமுத்தமாங்கே நிலயநஂ வா கபோதகங்ககாகப்ரபதீநாஂ, மூத்ரபுரீஷவத்திரபுஞ்ஜாநாநாஂ, தத்ப்ரணாஶோ வா புஞ்ஜாநாநாஂ, ஸ்தநமூலஹதயோரஃஸு ச ஶூலோத்பத்தயஃ, மத்யே ஶூநத்வமந்தேஷு பரிம்லாயித்வஂ விபர்யயோ வா, ததாऽர்தாங்கே ஶ்வயதுஃ ஶோஷோऽங்கபக்ஷயோர்வா, நஷ்டஹீநவிகலவிகதஸ்வரதா வா, விவர்ணபுஷ்பப்ராதுர்பாவோ வா தந்தமுகநகஶரீரேஷு, யஸ்ய வாऽப்ஸு கபபுரீஷரேதாஂஸி நிமஜ்ஜந்தி, யஸ்ய வா தஷ்டிமண்டலே பிந்நவிகதாநி ரூபாண்யாலோக்யந்தே, ஸ்நேஹாப்யக்தகேஶாங்க இவ யோ பாதி, யஶ்ச துர்பலோ பக்தத்வேஷாதிஸாராப்யாஂ பீட்யதே, காஸமாநஶ்ச தஷ்ணாபிபூதஃ, க்ஷீணஶ்சர்திபக்தத்வேஷயுக்தஃ ஸபேநபூயருதிரோத்வாமீ ஹதஸ்வரஃ ஶூலாபிபந்நஶ்ச மநுஷ்யஃ, ஶூநகரசரணவதநஃக்ஷீணோऽந்நத்வேஷீ ஸ்ரஸ்தபிண்டிகாஂஸபாணிபாதோ ஜ்வரகாஸாபிபூதஃ, யஸ்து பூர்வாஹ்ணே புக்தமபராஹ்ணே சர்தயத்யவிதக்தமதிஸார்யதே வா ஸ ஶ்வாஸாந்ம்ரியதே, பஸ்தவத்விலபந் யஶ்ச பூமௌ பததி ஸ்ரஸ்தமுஷ்கஃ, ஸ்தப்தமேட்ரோ பக்நக்ரீவஃ ப்ரநஷ்டமேஹநஶ்ச மநுஷ்யஃ, ப்ராக்விஶுஷ்யமாணாஹதய ஆர்த்ரஶரீரஃ, யஶ்ச லோஷ்டஂ லோஷ்டேநாபிஹந்தி காஷ்டஂ காஷ்டேந, தணாநி வா சிநத்தி, அதரோஷ்டஂ தஶதி, உத்தரோஷ்டஂ வா லேடி, ஆலுஞ்சதி வா கர்ணௌ கேஶாஂஶ்ச; தேவத்விஜகுருஸுஹத்வைத்யாஂஶ்ச த்வேஷ்டி, யஸ்ய வக்ராநுவக்ரகா க்ரஹா கர்ஹிதஸ்தாநகதாஃ பீடயந்தி, ஜந்மர்க்ஷஂ வா, யஸ்யோல்காஶநிப்யாமபிஹந்யதே ஹோரா வா, கஹதாரஶயநாஸநயாநவாஹநமணிரத்நோபகரணகர்ஹிதலக்ஷணநிமித்தப்ராதுர்பாவோ வேதி ||௪||
View original
स्वेभ्यः स्थानेभ्यः शरीरैकदेशानामवस्त्रस्तोत्क्षिप्तभ्रान्तावक्षिप्तपतितविमुक्तनिर्गतान्तर्गतगुरुलघुत्वानि, प्रवालवर्णव्यङ्गप्रादुर्भावो वाऽप्यकस्मात्, सिराणां च दर्शनं ललाटे, नासावंशे वा पिडकोत्पत्तिः , ललाटे वा प्रभातकाले स्वेदः, नेत्ररोगाद्विना वाऽश्रुप्रवृत्तिः, गोमयचूर्णप्रकाशस्य वा रजसो दर्शनमुत्तमाङ्गे निलयनं वा कपोतकङ्ककाकप्रभृतीनां, मूत्रपुरीषवृद्धिरभुञ्जानानां, तत्प्रणाशो वा भुञ्जानानां, स्तनमूलहृदयोरःसु च शूलोत्पत्तयः, मध्ये शूनत्वमन्तेषु परिम्लायित्वं विपर्ययो वा, तथाऽर्धाङ्गे श्वयथुः शोषोऽङ्गपक्षयोर्वा, नष्टहीनविकलविकृतस्वरता वा, विवर्णपुष्पप्रादुर्भावो वा दन्तमुखनखशरीरेषु, यस्य वाऽप्सु कफपुरीषरेतांसि निमज्जन्ति, यस्य वा दृष्टिमण्डले भिन्नविकृतानि रूपाण्यालोक्यन्ते, स्नेहाभ्यक्तकेशाङ्ग इव यो भाति, यश्च दुर्बलो भक्तद्वेषातिसाराभ्यां पीड्यते, कासमानश्च तृष्णाभिभूतः, क्षीणश्छर्दिभक्तद्वेषयुक्तः सफेनपूयरुधिरोद्वामी हतस्वरः शूलाभिपन्नश्च मनुष्यः, शूनकरचरणवदनःक्षीणोऽन्नद्वेषी स्रस्तपिण्डिकांसपाणिपादो ज्वरकासाभिभूतः, यस्तु पूर्वाह्णे भुक्तमपराह्णे छर्दयत्यविदग्धमतिसार्यते वा स श्वासान्म्रियते, बस्तवद्विलपन् यश्च भूमौ पतति स्रस्तमुष्कः, स्तब्धमेढ्रो भग्नग्रीवः प्रनष्टमेहनश्च मनुष्यः, प्राग्विशुष्यमाणाहृदय आर्द्रशरीरः, यश्च लोष्टं लोष्टेनाभिहन्ति काष्ठं काष्ठेन, तृणानि वा छिनत्ति, अधरोष्ठं दशति, उत्तरोष्ठं वा लेढि, आलुञ्चति वा कर्णौ केशांश्च; देवद्विजगुरुसुहृद्वैद्यांश्च द्वेष्टि, यस्य वक्रानुवक्रगा ग्रहा गर्हितस्थानगताः पीडयन्ति, जन्मर्क्षं वा, यस्योल्काशनिभ्यामभिहन्यते होरा वा, गृहदारशयनासनयानवाहनमणिरत्नोपकरणगर्हितलक्षणनिमित्तप्रादुर्भावो वेति ||४||
ஸ்வேப்ய இத்யாதி| அவஸ்த்ரஸ்தத்வஂ ப்ரூபக்ஷ்மப்ரபதீநாஂ ஸ்தாநாததஃ ப்ரலம்பநம், உத்க்ஷிப்தத்வஂ தேஷாமேவோர்த்வகமநஂ, ப்ராந்தத்வஂ சக்ஷுராதீநாஂ ப்ரமணம், அவக்ஷிப்தத்வஂ தேஷாமேவ திர்யக்க்ஷிப்தத்வஂ, பதிதத்வஂ ஶிரோக்ரீவாதீநாமதார்யமாணதா, விமுக்தத்வஂ ஸந்தீநாஂ மோக்ஷஃ, நிர்கதத்வஂ பஹிர்நிஃஸரணஂ ஜிஹ்வாநேத்ரப்ரபதீநாம், அந்தர்கதத்வஂ ஜிஹ்வாநேத்ரநாஸாதீநாமந்தஃப்ரவேஶஃ, ‘அநிர்கதத்வம்’ இதி கேசித் படந்தி தத்ராபி ஸ ஏவார்தஃ; குருலகுத்வாநி குரூணி பாஹுஶிரஃஸக்த்யாதீநி, லகூந்யக்ஷிபக்ஷ்மாதீநி, தேஷாஂ விபரீதத்வமரிஷ்டம்; ‘அவக்ஷிப்தத்வம்’ இத்யத்ர ‘அவக்ஷிப்தம்’ இதி கேசித் படந்தி, தத்ராபி ஸ ஏவார்தஃ| ப்ரவாலவர்ணேத்யாதி வ்யங்காநாஂ க்ஷுத்ரரோகவிஶேஷாணாமகஸ்மாதநிமித்தஂ ப்ரவாலஸதஶவர்ணதாப்ராதுர்பாவோ பவதீத்யர்தஃ; ப்ரவாலோ வித்ருமஃ, ஸ ச ஸமுத்ரஜாதோऽத்யந்தரக்தோ வல்லீவிஶேஷஃ; வ்யங்கரோகஸ்ய ஶ்யாவத்வஂ ப்ராகதஂ, ரக்தத்வஂ வைகதம்| ஸிராணாமிதி ப்ரவாலவர்ணாநாமிதி அத்ராபி சகாராத் ஸம்பந்தநீயம்; அதவாऽப்ராகதஸிராணாஂ தர்ஶநமரிஷ்டமிதி| நாஸேத்யாதி ‘பிடகாயாஃ ப்ரவாலவர்ணாயாஃ’ இத்யத்ராபி ஜ்ஞேயஂ, நாஸாவஂஶோ நாஸாஸ்திதண்டஃ, அந்யே து நாஸாவஂஶே லலாடே ச பிடகாயா உத்பத்திஂ வாஶப்தாந்மந்யந்தே| லலாடே இதி அத்ர ‘லேபஜ்வரிண ’ இதி ஶேஷோ ஜ்ஞேயஸ்தந்த்ராந்தரதர்ஶநாத்| நேத்ரரோகாதித்யாதி- அயஂ பாடோ நிபந்தேஷு ந படிதஃ, வத்தைஃ படிதத்வாதஸ்மாபிரபி படிதஃ| கோமயேத்யாதி|- கோமயஂ கோபுரீஷஂ, தஸ்ய ரஜஃப்ரகாஶஸ்யேத்யாதி ப்ரதமஂ மாஸிகமரிஷ்டஂ; நிலயநஂ வேத்யாதி த்விதீயம், ‘உத்தமாங்கே’ இத்யத்ராபி ஸம்பத்யதே, நிலயநமிதி உபவிஶநம்| ஸ்தநமூலேத்யாதி|- அத்ராபி புஞ்ஜாநாநாமேவேதி போத்தவ்யம், ஏதச்ச மலப்ரணாஶேந ஸஹ யதா ஸமுதிதஂ பவதி ததாऽரிஷ்டமிதி ஜ்ஞேயம்| மத்ய இத்யாதி|- மத்யே ஶூநத்வஂ, அந்தேஷு ஹஸ்தபாதாதிஷு பரிம்லாயித்வஂ ஶுஷ்கதா, விபர்யயோ வேதி அந்தே ஶூநத்வஂ மத்யே ச பரிம்லாயித்வமித்யர்தஃ| ஏததரிஷ்டஂ மாஸிகம்| ததேத்யாதி|- அர்தாங்கே ஶ்வயதௌ ஸத்யர்தே பரிம்லாயித்வமிதி யோஜ்யம்| அங்கபக்ஷயோரிதி பக்ஷஃ ஶரீரார்தம்| நஷ்டேத்யாதி|- நஷ்டஸ்வரதா அத்யந்தஸ்வராபாவஃ, ஹீநஸ்வரதா ஶப்தஹ்ரஸ்வத்வஂ, விகலஸ்வரதா கத்கதாதிஸ்வரத்வஂ, விகதஸ்வரதா ஸ்வாபாவிகஸ்வரஸ்ய வைபரீத்யம்| விவர்ணேத்யாதி|- விவர்ணபுஷ்பப்ராதுர்பாவஃ அநுஜ்ஜ்வலவர்ணபிந்துப்ராதுர்பாவோ தந்தாதிஷ்வரிஷ்டம்| யஸ்யேத்யாதி|- யஸ்ய புருஷஸ்ய, அப்ஸு பாநீயேஷு, நிமஜ்ஜந்தி புடந்தி; ஏததரிஷ்டஂ து யதா த்ரயாணாமபி நிமஜ்ஜநஂ பவதி ததா ரிஷ்டமிதி ஜ்ஞேயஂ, மாஸிகஂ சைததரிஷ்டம்| யஸ்யேத்யாதி| பிந்நாநி நாநாவிதாநி கவாஶ்வப்ரபதீநாஂ, விகதாநி பீபத்ஸாநி த்ரிபுஜத்ரிஶிரஆதித்வேநாதிகாங்காநி, ஏகாக்ஷ்யேகபுஜைககர்ணாதித்வேந வா ந்யூநாங்காநி; யஸ்ய புருஷஸ்ய தஷ்டிமண்டலாப்யந்தர ஏவஂவிதாநி ரூபாண்யாலோக்யந்தே தஶ்யந்தே தஸ்யாரிஷ்டம்| அந்யே து “யஸ்ய வா தஷ்டிமண்டலேऽபிந்நே இதி தஷ்டிமண்டலவிஶேஷணஂ ‘அபிந்நே’ இதி குர்வந்தி; தத்ராऽபிந்ந இத்யத்ராபிகாதஜோ பேத ஆத்யாத்மிகதோஷேப்யோ வா பேதோऽபிப்ரேதஃ| தத்ர விகதரூபாவலோகநஂ ஸத்யோऽரிஷ்டஂ பாஞ்சவார்ஷிகஂ வா” இதி வ்யாக்யாநயந்தி| ஸ்நேஹேத்யாதி|- ஸர்வதா யத்யேவஂ பவதி ததேதமரிஷ்டம்| யஶ்சேத்யாதி|- யஃ புமாந் துர்பலோ பலஹீநோ மாஂஸஹீநோ வா; தத்ர காஸதஷ்ணாருச்யதீஸாரா இதி ஸமுதிதமரிஷ்டஂ துர்பலே நரே| க்ஷீணேத்யாதி க்ஷீணே நரே யதா சர்த்யாதய உபத்ரவாஃ ஸமுதிதா பவந்தி ததாऽரிஷ்டம்| ஶூநேத்யாதி|- ஜ்வரகாஸாபிபூதே க்ஷீணே நரே யதா ஶூநகரசரணாத்யுபத்ரவா பவந்தி ததாऽரிஷ்டம்| ஸ்ரஸ்தபிண்டிகஃ ஶிதிலஜாநுகுல்பாந்தராலஸ்திதமாஂஸபிண்டஃ; ஸ்ரஸ்தஶப்தஃ பிண்டிகாதிபிஃ ஸஹ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| அஂஸஃ ஸ்கந்தஃ| யஸ்த்வித்யாதி|- யதா ஶௌநிகேந வ்யாபாத்யமாநோ பஸ்தஶ்சகலகஃ, விலபந் ஶப்தஂ குர்வந், பூமௌ பததி தத்வந்மநுஷ்யோऽப்யரிஷ்டயுக்த இதி| ஸ்ரஸ்தமுஷ்க இதி ஸ்தாநாச்ச்யுதாண்டஃ, ஸ்தப்தமேட்ரஃ ஸ்தப்தலிங்க; பக்நக்ரீவ இதி நதக்ரீவஃ, ப்ரநஷ்டமேஹநஶ்சேதி அந்தஃப்ரவிஷ்டலிங்க இத்யர்தஃ; அத்ர சகாரோ வாஶப்தார்தஃ, தேந ஸ்தப்தமேட்ரோ பவதி ப்ரநஷ்டமேஹநோ வா பவதீத்யர்தஃ| அத்ராபி ஶ்வாஸாந்ம்ரியத இதி யோஜ்யம்| ப்ராகித்யாதி| யஸ்ய மநுஷ்யஸ்ய ஶரீரமார்த்ரமேவாவதிஷ்டதே ஹதயஂ ப்ரதமமேவ ஶுஷ்யதி தஸ்யாரிஷ்டஂ, ஏததரிஷ்டஂ பாக்ஷிகம்| யஶ்சேத்யாதி|- தணாநி சிநத்தி ‘நகைஃ’ இதி ஶேஷஃ| அதரௌஷ்டஂ தஶதீதி அதஸ்தநமோஷ்டஂ தந்தைர்கஹ்ணாதீத்யர்தஃ| உத்தரௌஷ்டஂ வா லேடீதி உபரிதநௌஷ்டஂ ஜிஹ்வயா ஸ்பஶதீத்யர்தஃ| அயஂ பாடோ நிபந்தேஷு ந தஶ்யதே, வத்தைஃ படிதத்வாதஸ்மாபிஃ படிதஃ| ஆலுஞ்சதீத்யாதி| ஆலுஞ்சதி உத்பாடயதீத்யர்தஃ| தேவேத்யாதி| ஸுஹந்மித்ரம்| த்வேஷ்டி அப்ரீதோ பவதி| ஏததரிஷ்டஂ வார்ஷிகம்| யஸ்யேத்யாதி| ஸமாக்ராந்தஂ ராஶிஂ முக்த்வா புநஃ பூர்வமேவ புக்தராஶிஂ நக்ஷத்ரஂ வா யாதி ஸஃ வக்ரகஃ, புநஶ்சாநுகத ஏவோத்தரே ஸ்தாநேऽநுவக்ரகஃ; கர்ஹிதஸ்தாநகதா இதி ‘க்ரஹா’ இதி ஸம்பத்யதே, தச்ச கர்ஹிதஂ நிந்திதஂ ஸ்தாநஂ ஜ்யோதிஃஶாஸ்த்ராதேவாவகந்தவ்யம்| ஜந்மர்க்ஷஂ ஜந்மநக்ஷத்ரம்| தேஜஃபிண்டநிபதநமுல்கா, அஶநிர்வித்யுதக்நிபேதஃ, ஏதாப்யாஂ யதா ஆகாஶே உதிதஂ ஜந்மநக்ஷத்ரஂ ஜந்மநக்ஷத்ரவேலா வா அபிஹந்யதே ததாऽரிஷ்டமித்யர்தஃ| ஹோரா ஜந்மலக்நஂ, ததபி யதோல்காஶநிப்யாஂ ஹந்யத இத்யர்தஃ| கஹேத்யாதி|- கஹாதீநாஂ யாநி கர்ஹிதலக்ஷணாநி வாஸ்துவித்யாதிஷூக்தாநி தந்நிமித்தஸ்தத்காரணஃ ப்ராதுர்பாவ உத்பத்திரரிஷ்டஸ்யேத்யர்தஃ; தாரா பார்யா, யாநஂ ஶிபிகாரதாதி, வாஹநஂ ஹஸ்த்யாதி, மணயஃ ஸ்படிகாதயஃ| ரத்நஶப்தோ கஹாதிபிஃ ஸஹ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| உபகரணாநி கடபிடரஸூர்பாதீநி||௪||