Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਵਮਨਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਕਲ੍ਪਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातो वमनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਤੋ ਵਮਨਦ੍ਰਵ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਕਲ੍ਪਾਃ ਪ੍ਰਯੋਗਾਃ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਵਮਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਫਲਾਦੀਨਾਂ ਮਦਨਫਲਾਨਿ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤਮਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ | ਅਥ ਮਦਨਪੁਸ੍ਪਾਣਾਮਾਤਪਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਂ ਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਕੁਞ੍ਜਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਪੁਸ੍ਪਾਸਦਾਪੁਸ੍ਪੀਨਿਮ੍ਬਕਸਾਯਾਣਾਮਨ੍ਯਤਮੇਨਾਲੋਡ੍ਯ ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪੁਸ੍ਪਚੂਰ੍ਣਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪਾਯਯਿਤ੍ਵਾ ਵਾਮਯੇਤ੍ | ਮਦਨਸ਼ਲਾਟੁਚੂਰ੍ਣਾਨ੍ਯੇਵਂ ਵਾ ਬਕੁਲਰਮ੍ਯਕੋਪਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਮਧੁਲਵਣਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਯਭਿਪ੍ਰਤਪ੍ਤਾਨਿ; ਮਦਨਸ਼ਲਾਟੁਚੂਰ੍ਣਸਿਦ੍ਧਾਂ ਵਾ ਤਿਲਤਣ੍ਡੁਲਯਵਾਗੂਮ੍ | ਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਾਨਾਂ ਵਾ ਨਾਤਿਹਰਿਤਪਾਣ੍ਡੂਨਾਂ ਕੁਸ਼ਮੂਢਾਵਬਦ੍ਧਮਦ੍ਗੋਮਯਪ੍ਰਲਿਪ੍ਤਾਨਾਂ ਯਵਬੁ(ਤੁ)ਸਮੁਦ੍ਗਮਾਸਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਧਾਨ੍ਯਰਾਸ਼ਾਵਸ੍ਟਰਾਤ੍ਰੋਸਿਤਕ੍ਲਿਨ੍ਨਭਿਨ੍ਨਾਨਾਂ ਫਲਾਨਾਂ ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਰੁਦ੍ਧਤ੍ਯਾਤਪੇ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍, ਤਾਸਾਂ ਦਧਿਮਧੁਪਲਲਵਿਮਦਿਤਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਂ ਸੁਭਾਜਨਸ੍ਥਾਨਾਮਨ੍ਤਰ੍ਨਖਮੁਸ੍ਟਿਮੁਸ੍ਣੇ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਕਸਾਯੇ ਕੋਵਿਦਾਰਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮੇ ਵਾ ਕਸਾਯੇ ਪ੍ਰਮਦ੍ਯ ਰਾਤ੍ਰਿਪਰ੍ਯੁਸਿਤਂ ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਯੁਕ੍ਤਮਾਸ਼ੀਰ੍ਭਿਰਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮੁਦਙ੍ਮੁਖਃ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖਮਾਤੁਰਂ ਪਾਯਯੇਦਨੇਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ- “ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਕ੍ਸਾਸ਼੍ਵਿਰੁਦ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਭੂਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਾਨਲਾਨਿਲਾਃ| ਸਯਃ ਸੌਸਧੀਗ੍ਰਾਮਾ ਭੂਤਸਙ੍ਘਾਸ਼੍ਚ ਪਾਨ੍ਤੁ ਤੇ ||੧|| ਰਸਾਯਨਮਿਵਰ੍ਸੀਣਾਂ ਦੇਵਾਨਾਮਮਤਂ ਯਥਾ | ਸੁਧੇਵੋਤ੍ਤਮਨਾਗਾਨਾਂ ਭੈਸਜ੍ਯਮਿਦਮਸ੍ਤੁ ਤੇ ||੨|| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਾਨ੍ਤਰ੍ਵਿਦ੍ਰਧਿਸੁ; ਅਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਵਾ ਦੋਸੇ ਪਿਪ੍ਪਲੀਵਚਾਗੌਰਸਰ੍ਸਪਕਲ੍ਕੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਸਲਵਣੈਰੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਭਿਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਦਾਸਮ੍ਯਗ੍ਵਾਨ੍ਤਲਕ੍ਸਣਾਦਿਤਿ | ਮਦਨਫਲਮਜ੍ਜਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥਪਰਿਭਾਵਿਤਂ ਮਦਨਫਲਕਸਾਯੇਣ; ਮਦਨਫਲਮਜ੍ਜਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਵਾ ਪਯਸਃ ਸਨ੍ਤਾਨਿਕਾਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਂ , ਮਦਨਫਲਮਜ੍ਜਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਪਯਃ, ਮਦਨਫਲਮਜ੍ਜਸਿਦ੍ਧੇਨ ਵਾ ਪਯਸਾ ਯਵਾਗੂਮ੍, ਅਧੋਭਾਗਾਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਹਦ੍ਦਾਹਯੋਃ; ਮਦਨਫਲਮਜ੍ਜਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਵਾ ਪਯਸੋ ਦਧਿਭਾਵਮੁਪਗਤਸ੍ਯ ਦਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰਂ ਦਧਿ ਵਾ ਕਫਪ੍ਰਸੇਕਚ੍ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਮਕੇਸੁ; ਮਦਨਫਲਮਜ੍ਜਰਸਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਵਾ ਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਨੇਹਵਦਾਦਾਯ ਫਾਣਿਤੀਭੂਤਂ ਲੇਹਯੇਤ੍, ਆਤਪਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਵਾ ਤਮੇਵ ਜੀਵਨ੍ਤੀਕਸਾਯੇਣ, ਪਿਤ੍ਤੇ ਕਫਸ੍ਥਾਨਗਤੇ; ਮਦਨਫਲਮਜ੍ਜਕ੍ਵਾਥਂ ਵਾ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਤੀਵਾਪਂ, ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਨਿਮ੍ਬਰੂਪਿਕਾਕਸਾਯਯੋਰਨ੍ਯਤਰੇਣ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਕਫਜਵ੍ਯਾਧਿਹਰਂ, ਮਦਨਫਲਮਜ੍ਜਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਮਧੂਕਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਸਾਯੇਣ | ਮਦਨਫਲਵਿਧਾਨਮੁਕ੍ਤਮ੍ ||੩||
वमनद्रव्याणां फलादीनां मदनफलानि श्रेष्ठतमानि भवन्ति | अथ मदनपुष्पाणामातपपरिशुष्काणां चूर्णप्रकुञ्जं प्रत्यक्पुष्पासदापुष्पीनिम्बकषायाणामन्यतमेनालोड्य मधुसैन्धवयुक्तां पुष्पचूर्णमात्रां पाययित्वा वामयेत् | मदनशलाटुचूर्णान्येवं वा बकुलरम्यकोपयुक्तानि मधुलवणयुक्तान्यभिप्रतप्तानि; मदनशलाटुचूर्णसिद्धां वा तिलतण्डुलयवागूम् | निर्वृत्तानां वा नातिहरितपाण्डूनां कुशमूढावबद्धमृद्गोमयप्रलिप्तानां यवबु(तु)षमुद्गमाषशाल्यादिधान्यराशावष्टरात्रोषितक्लिन्नभिन्नानां फलानां फलपिप्पलीरुद्धृत्यातपे शोषयेत्, तासां दधिमधुपललविमृदितपरिशुष्काणां सुभाजनस्थानामन्तर्नखमुष्टिमुष्णे यष्टीमधुककषाये कोविदारादीनामन्यतमे वा कषाये प्रमृद्य रात्रिपर्युषितं मधुसैन्धवयुक्तमाशीर्भिरभिमन्त्रितमुदङ्मुखः प्राङ्मुखमातुरं पाययेदनेन मन्त्रेणाभिमन्त्र्य- “ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रभूचन्द्रार्कानलानिलाः| ऋषयः सौषधीग्रामा भूतसङ्घाश्च पान्तु ते ||१|| रसायनमिवर्षीणां देवानाममृतं यथा | सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते ||२|| विशेषेण श्लेष्मज्वरप्रतिश्यायान्तर्विद्रधिषु; अप्रवर्तमाने वा दोषे पिप्पलीवचागौरसर्षपकल्कोन्मिश्रैः सलवणैरुष्णाम्बुभिः पुनः पुनः प्रवर्तयेदासम्यग्वान्तलक्षणादिति | मदनफलमज्जचूर्णं वा तत्क्वाथपरिभावितं मदनफलकषायेण; मदनफलमज्जसिद्धस्य वा पयसः सन्तानिकां क्षौद्रयुक्तां , मदनफलमज्जसिद्धं वा पयः, मदनफलमज्जसिद्धेन वा पयसा यवागूम्, अधोभागासृक्पित्तहृद्दाहयोः; मदनफलमज्जसिद्धस्य वा पयसो दधिभावमुपगतस्य दध्युत्तरं दधि वा कफप्रसेकच्छर्दिमूर्च्छातमकेषु; मदनफलमज्जरसं स्नेहं वा भल्लातकस्नेहवदादाय फाणितीभूतं लेहयेत्, आतपपरिशुष्कं वा तमेव जीवन्तीकषायेण, पित्ते कफस्थानगते; मदनफलमज्जक्वाथं वा पिप्पल्यादिप्रतीवापं, तच्चूर्णं वा निम्बरूपिकाकषाययोरन्यतरेण सन्तर्पणकफजव्याधिहरं, मदनफलमज्जचूर्णं वा मधूककाश्मर्यद्राक्षाकषायेण | मदनफलविधानमुक्तम् ||३||
🔊 Audio coming soon
ਵਮਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਫਲਾਦੀਨਾਮਿਤਿ ਫਲਂ ਮਦਨਫਲਮ੍, ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਕੁਟਜਜੀਮੂਤਕੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਧਾਮਾਰ੍ਗਵਕਤਵੇਧਨਾਨਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਮਦਨਪੁਸ੍ਪਾਣਾਮਿਤਿ ਅਤ੍ਰ ਪੁਸ੍ਪਸ਼ਬ੍ਦਃ ਫਲੇ ਵਰ੍ਤਤੇ, ਕਾਰਣੇ ਕਾਰ੍ਯੋਪਚਾਰਾਤ੍| ਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਕੁਞ੍ਚਂ ਪੁਨਰਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਮਾ ਮਾਤ੍ਰਾ; ਪ੍ਰਕੁਞ੍ਚਃ ਪਲਂ, ‘ਮੁਸ੍ਟਿਃ’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ, ‘ਕਰਾਙ੍ਗੁਲਿਚਤੁਸ੍ਕਮੂਲਾਵਧਿਮਿਤਂ ਚੂਰ੍ਣਮ੍’ ਇਤ੍ਯਪਰੇ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਪੁਸ੍ਪਾ ਅਪਾਮਾਰ੍ਗਃ, ਸਦਾਪੁਸ੍ਪੀ ਅਰ੍ਕਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮੂਲਂ, ਨਿਮ੍ਬਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਕਸਾਯਾਣਾਂ ਤ੍ਰਿਤ੍ਵਾਦ੍ਯੋਗਤ੍ਰਯਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਪੁਸ੍ਪਚੂਰ੍ਣਮਾਤ੍ਰਾਮਿਤਿ ਮਾਤ੍ਰਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੂਰ੍ਣਸ਼ਰਾਵਃ, ਅਤ੍ਰ ਚ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਬ੍ਦੋ ਯਥਾਯੋਗਵਚਨੋਭਿਪ੍ਰੇਤਃ| ਅਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ‘ਅਕ੍ਰੂਰਾਸ਼ਯਮੁਪਸ੍ਥਿਤਦੋਸਂ ਮਦੁਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨਂ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਨ੍ਨ, ਨਿਬਨ੍ਧਕਾਰੈਰਪਠਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਮਦਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਲਾਟੁ ਆਮਂ ਫਲਮ੍| ਏਵਮਿਤਿ ਏਵਂਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਪੁਸ੍ਪਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਰਯਃ ਕਸਾਯਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ, ਤੇਨ ਯੋਗਾ ਅਪਿ ਤ੍ਰਯਃ| ਰਮ੍ਯਕੋ ਮਹਾਨਿਮ੍ਬਃ| ਅਭਿਪ੍ਰਤਪ੍ਤਾਨਿ ਉਸ੍ਣੀਕਤਾਨਿ, ‘ਪਾਯਯਿਤ੍ਵਾ ਵਾਮਯੇਤ੍’ ਇਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਨੀਯਮ੍| ਸ਼ਲਾਟੁਚੂਰ੍ਣੇਸੁ ਯੋਗਾਨ੍ਤਰਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਮਦਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੁਞ੍ਚ ਏਵ, ਤਿਲਤਣ੍ਡੁਲਯੋਸ੍ਤੁ ਯਵਾਗੂਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਮਾਤ੍ਰਾਕਲ੍ਪਨਂ; ਲੇਹਯਿਤ੍ਵਾ ਵਾਮਯੇਦਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਂ, ਲੇਹ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਯਵਾਗ੍ਵਾਃ| ਤਦੇਵਂ ਸ਼ਲਾਟੁਚੂਰ੍ਣੇਸੁ ਮਦਨਸ੍ਯ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਯੋਗਾਃ| ਮਦਨਫਲਾਨਾਂ ਪਕ੍ਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਯੋਗਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਾਨਾਂ ਨਿਸ੍ਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਨਾਤਿਹਰਿਤਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵੇਨ, ਪਰਿਪਾਕਾਤਿਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵੇ ਹਿ ਵੀਰ੍ਯਾਤਿਕ੍ਰਮਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਕੁਸ਼ਮੂਢਃ ਕੁਸ਼ਵਿਰਚਿਤਃ ਪੁਟਕਃ| ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਃ ਮਦਨਫਲਬੀਜਾਨਿ| ਤਾਸਾਮਿਤਿ ਤਾਸਾਂ ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਮ੍| ਅਨ੍ਤਰ੍ਨਖਮੁਸ੍ਟਿਮਿਤਿ ਨਖਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਮੁਸ੍ਟਿਰ੍ਨ ਤੁ ਪਰਿਭਾਸਿਕਾ ਪਲਾਭਿਧਾਨਾ, ਅਨ੍ਤਰ੍ਨਖਮੁਸ੍ਟਿਂ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਕਸਾਯੇ ਆਤੁਰਂ ਪਾਯਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕੋਵਿਦਾਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੋਵਿਦਾਰਾਦੀਨਾਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਸਂਸ਼ਮਨੀਯੋਕ੍ਤਾਨਾਮੇਕਾਦਸ਼ਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯੈਕਤਮਸ੍ਯ ਕਸਾਯੇ| ਏਤੇਨੈਕਾਦਸ਼ਯੋਗਾ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਪ੍ਰਮਦ੍ਯੇਤਿ ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਮਨ੍ਤਰ੍ਨਖਮੁਸ੍ਟਿਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਿਂਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਮਨ੍ਤਰ੍ਨਖਮੁਸ੍ਟਿਂ? ਰਾਤ੍ਰਿਪਰ੍ਯੁਸਿਤਂ ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਯੁਕ੍ਤਂ ਚ| ਆਸ਼ੀਰ੍ਭਿਰਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮਿਤਿ ਇਸ੍ਟਾਸ਼ਾਨਿਸ੍ਪਾਦਨਮਨ੍ਤ੍ਰੋਪ੍ਯਾਸ਼ੀਃ, ਤਾਭਿਰ੍ਵੇਦੋਕ੍ਤਾਭਿਰਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮਨ੍ਤਰ੍ਨਖਮੁਸ੍ਟਿਮ੍| ਉਦਙ੍ਮੁਖ ਉਤ੍ਤਰਾਭਿਮੁਖੋ ਵੈਦ੍ਯਃ, ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖਂ ਪੂਰ੍ਵਾਭਿਮੁਖਮਾਤੁਰਮ੍| ਅਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਣਮਨ੍ਤ੍ਰਮਾਹ- ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਕ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਸ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨੀਯਃ, ਆਵਤ੍ਤ੍ਯੈਵ ਕੇਵਲਯਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਫਲਦਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਸ੍ਯ ਯੋਗਸ੍ਯ ਵਿਸਯਂ ਨਿਯਮਯਨ੍ਨਾਹ- ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਾਦਿਸੁ ‘ਦੇਯ’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰਃ| ਅਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯ ਦੋਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨੇ ਹੇਤੁਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੁਰ੍ਵਮਨਬਹੁਦੋਸਵਿਸਯਯੋਗਮਾਹ- ਮਦਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਦਨਫਲਮਜ੍ਜਾ ਮਦਨਫਲਮਧ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਭਾਗਃ, ‘ਸਕਲਮੇਵ ਮਦਨਫਲਮ੍’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਮਦਨਫਲਕਸਾਯੇਣ ‘ਪਾਯਯੇਤ੍’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰਃ| ਮਦਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਨ੍ਤਾਨਿਕਾਮਿਤਿ ਲੇਹਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ; ਸਨ੍ਤਾਨਿਕਾ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯੋਪਰਿਤਨਃ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨੋ ਭਾਗਃ| ਮਦਨਫਲਮਜ੍ਜਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਪਯਃ ਪਾਯਯੇਦਿਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰਃ; ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਪ੍ਰਕੁਞ੍ਚਃ| ਮਦਨਫਲਪਕ੍ਵਸਿਦ੍ਧੇਨ ਵਾ ਪਯਸਾ ਯਵਾਗੂਂ ਲੇਹਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਪਯਃਸਨ੍ਤਾਨਿਕਾਯਵਾਗੂਨਾਂ ਵਿਸਯਮਾਹ- ਅਧੋਭਵਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਕਤਹਦਯਦਾਹੇ ਚ| ਮਦਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰਂ ਸਰਂ, ਲੇਹਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਦਧਿ ਵਾ ‘ਪਾਯਯੇਤ੍’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰਃ| ਏਤਦ੍ਯੋਗਦ੍ਵਯਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਮਦਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਦਨਫਲਮਜ੍ਜਰਸਂ ਫਾਣਿਤੀਭੂਤਂ ਕਾਕਵੀਭੂਤਂ ਲੇਹਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਨੇਹਵਦਾਦਾਯੇਤਿ ਦ੍ਵਿਵ੍ਰਣੀਯੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਿਨਾ| ਆਤਪੇਤ੍ਯਾਦਿ ਜੀਵਨ੍ਤੀਕਸਾਯੇਣ ਆਤਪਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਤਮੇਵ ਮਦਨਫਲਮਜ੍ਜਰਸਂ ‘ਪਾਯਯੇਤ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਸ਼ੁਸ੍ਕਯਾਵਨਾਲਵਰ੍ਣਾ ਲਤੌਸਧੀ ਪਰ੍ਵਵਤੀ| ਏਤਯੋਰ੍ਯੋਗਯੋਰ੍ਵਿਸਯਮਾਹ- ਪਿਤ੍ਤੇ ਕਫਸ੍ਥਾਨਗਤੇ ਇਤਿ| ਮਦਨਫਲਮਜ੍ਜਕ੍ਵਾਥਂ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ ਮਦਨਫਲਮਜ੍ਜਕ੍ਵਾਥਂ ਵੇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੇਕੋ ਯੋਗਃ| ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਨਿਮ੍ਬਰੂਪਿਕਾਕਸਾਯਯੋਰਨ੍ਯਤਰੇਣੇਤਿ ਯੋਗਦ੍ਵਯਂ; ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਮਦਨਫਲਮਜ੍ਜਚੂਰ੍ਣਂ, ਰੂਪਿਕਾ ਅਰ੍ਕਃ| ਏਤੇਸਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਯੋਗਾਨਾਂ ਵਿਸਯਂ ਨਿਯਮਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਦਨਫਲਮਜ੍ਜਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਮਧੁਕਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਸਾਯੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮਂ ਯੋਗਂ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ| ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਮੇਵੋਪਸਂਹਰਨ੍ਨਾਹ- ਮਦਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੇਨਾਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਵ੍ਯਾਪਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਵਿਹਾਯ ਮਦਨਫਲਯੋਗਾ ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੁਕ੍ਤਾਃ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਜੀਮੂਤਕਕੁਸੁਮਚੂਰ੍ਣਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦੇਵ ਕ੍ਸੀਰੇਣ, ਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤੇਸੁ ਕ੍ਸੀਰਯਵਾਗੂਂ, ਰੋਮਸ਼ੇਸੁ ਸਨ੍ਤਾਨਿਕਾਂ, ਅਰੋਮਸ਼ੇਸੁ ਦਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰਂ, ਹਰਿਤਪਾਣ੍ਡੁਸੁ ਦਧਿ, ਤਤ੍ਕਸਾਯਸਂਸਸ੍ਟਾਂ ਵਾ ਸੁਰਾਂ ਕਫਾਰੋਚਕਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਯਕ੍ਸ੍ਮਸੁ; ਪਰ੍ਯਾਗਤੇਸੁ ਮਦਨਫਲਮਜ੍ਜਵਦੁਪਯੋਗਃ ||੪||
जीमूतककुसुमचूर्णं पूर्ववदेव क्षीरेण, निर्वृत्तेषु क्षीरयवागूं, रोमशेषु सन्तानिकां, अरोमशेषु दध्युत्तरं, हरितपाण्डुषु दधि, तत्कषायसंसृष्टां वा सुरां कफारोचककासश्वासपाण्डुरोगयक्ष्मसु; पर्यागतेषु मदनफलमज्जवदुपयोगः ||४||
🔊 Audio coming soon
ਮਦਨਫਲਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਜ੍ਜੀਮੂਤਕਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਜੀਮੂਤਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜੀਮੂਤਕੋ ਦੇਵਦਾਲੀ| ਪੂਰ੍ਵਵਦੇਵੇਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਪੁਸ੍ਪਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਤ੍ਰਯਕ੍ਵਾਥੈਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਯੋਗਾਃ ਪੁਸ੍ਪਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਚਰਕੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਪੁਸ੍ਪਾਦਿਯੋਗਾ ਨ ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਕ੍ਸੀਰੇਣੈਵਾਨ੍ਯਮੇਕਂ ਯੋਗਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਪੂਰ੍ਵਵਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਪ੍ਰਕੁਞ੍ਚਂ ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਚਾਮਨਨ੍ਤਿ| ਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤੇਸੁ ਜਾਤਮਾਤ੍ਰੇਸੁ; ਕ੍ਸੀਰਯਵਾਗੂਂ ਜੀਮੂਤਸ਼ਲਾਟੁਕ੍ਵਥਿਤਕ੍ਸੀਰਯਵਾਗੂਮ੍| ਰੋਮਸ਼ੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੋਮਸ਼ੇਸੁ ਕਠਿਨਾਵਸ੍ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਸੁ; ਸਨ੍ਤਾਨਿਕਾਮਿਤਿ ਜੀਮੂਤਚੂਰ੍ਣਕ੍ਵਥਿਤਕ੍ਸੀਰਸਨ੍ਤਾਨਿਕਾਮ੍| ਅਰੋਮਸ਼ੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ ਅਰੋਮਸ਼ੇਸੁ ਬਹਤ੍ਤਮੇਸੁ, ਚੂਰ੍ਣਕ੍ਵਥਿਤਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਦਧਿਭਾਵਂ ਗਤਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਂ ਸਰਕਮ੍| ਹਰਿਤਪਾਣ੍ਡੁਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ ਹਰਿਤਪਾਣ੍ਡੁਸੁ ਕਠਿਨਤਮੇਸੁ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਕ੍ਵਥਿਤਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਦਧਿ| ਤਤ੍ਕਸਾਯਸਂਸਸ੍ਟਾਮਿਤਿ ਜੀਮੂਤਕਕਸਾਯਕਤਾਮ੍| ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਕਲ੍ਪਨਂ- ਜੀਮੂਤਕ੍ਵਾਥੇ ਮਾਸਾਃ ਸਾਧਨੀਯਾਃ, ਜੀਮੂਤਕਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥੇਨੈਵ ਸ਼ਾਲਿਤਣ੍ਡੁਲਾਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨੀਯਾਃ, ਮਾਸਾਃ ਸ਼ਾਲਿਤਣ੍ਡੁਲਾਸ੍ਤੇ ਚ ਸਙ੍ਕ੍ਸੁਦ੍ਯੈਕਤ੍ਰ ਪਿਣ੍ਡਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ, ਤਾਞ੍ ਸ਼ੁਸ੍ਕਚੂਰ੍ਣਿਤਾਨ੍ ਕਤ੍ਵਾਪਰਸ਼ਾਲੀਤਣ੍ਡੁਲਚੂਰ੍ਣਂ ਪਿਸ੍ਟਪਾਚਨਿਕਾਯਾਂ ਜੀਮੂਤਕਸਾਯੋਸ੍ਮਣਾ ਸਮ੍ਯਗੁਤ੍ਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾਵਤਾਰਯੇਤ੍, ਤਤਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ਼ੀਤਲਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਪਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਤ੍ਰਯੋ ਭਾਗਾਃ, ਕਿਣ੍ਵਭਾਗਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਃ, ਸਨ੍ਧਾਨਾਰ੍ਥੇ ਭਾਰ੍ਗੀਕ੍ਵਾਥਃ, ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕਲਸ਼ੇ ਨਿਧਾਪਿਤਂ ਜਾਤਰਸਂ ਸੁਰਾ ਭਵਤਿ; ਪੈਸ੍ਟੀਯਂ, ਤੇਨਾਤ੍ਰ ਨਾਸ੍ਤਿ ਗੁਡੋ ਨ ਵਾ ਮਧੁ; ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਃ ‘ਅਤ੍ਰਾਨੁਕ੍ਤੋਪਿ ਗੁਡੋ ਦਾਤਵ੍ਯਃ’ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਗੁਡਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤ੍ਵਰ੍ਸ਼ੋਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਭਯਾਰਿਸ੍ਟਕ੍ਵਾਥਸ਼ੇਸਦ੍ਰੋਣੇ ਗੁਡਪਲਸ਼ਤਦ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਵਿਭਾਗਪਰਿਭਾਸਾਰੂਪੇਣ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਜੀਮੂਤਕਸਾਯੇਣ ਸਹ ਸੁਰਾਮੇਵ, ਨ ਪੁਨਰ੍ਜੀਮੂਤਕਸਾਯਸਾਧਿਤਾਮ੍’ ਇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਜੀਮੂਤਕੁਸੁਮਚੂਰ੍ਣਂ ਵੇਤ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਯੋਗਾਨਾਂ ਵਿਸਯਮਾਹ- ਕਫੇਤ੍ਯਾਦਿ| ‘ਦਦ੍ਯਾਤ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਪਰ੍ਯਾਗਤੇਸੁ ਨਾਤਿਹਰਿਤਪਾਣ੍ਡੁਸ੍ਵਤਿਦੇਸ਼ੇਨ ਯੋਗਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਪਰ੍ਯਾਗਤੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਦਨਫਲਮਜ੍ਜਵਦਿਤਿਵਤ੍ਕਰਣਾਨ੍ਮਦਨਪੁਸ੍ਪਸ਼ਲਾਟੁਯੋਗਾਨ੍ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾਨ੍ਯੇ ਯੇ ਮਦਨਫਲਯੋਗਾਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰ੍ਯਾਗਤੇਸੁ ਜੀਮੂਤਕੇਸੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ| ਏਤੇਨ ਪਰ੍ਯਾਗਤਜੀਮੂਤਕਯੋਗਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੁਕ੍ਤਾਃ| ‘ਪਰ੍ਯਾਗਤੇਸੁ ਪਰਿਪਕ੍ਵੇਸੁ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਕੁਟਜਫਲਵਿਧਾਨਮ੍ ||੫||
तद्वदेव कुटजफलविधानम् ||५||
🔊 Audio coming soon
ਕੁਟਜਫਲਯੋਗਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਦ੍ਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਜੀਮੂਤਕਵਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਯੋਗਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ||੫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਕਤਵੇਧਨਾਨਾਮਪ੍ਯੇਸ ਏਵ ਕਲ੍ਪਃ ||੬||
कृतवेधनानामप्येष एव कल्पः ||६||
🔊 Audio coming soon
ਕਤਵੇਧਨਯੋਗਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਕਤਵੇਧਨਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਕੁਟਜਵਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਯੋਗਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਤਵੇਧਨਂ ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ||੬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਕੁਸੁਮਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ , ਏਵਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣ, ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਚ੍ਛਰ੍ਦਿਕਫਰੋਗੇਸੂਪਯੋਗਃ ||੭||
इक्ष्वाकुकुसुमचूर्णं वा पूर्ववत् , एवं क्षीरेण, कासश्वासच्छर्दिकफरोगेषूपयोगः ||७||
🔊 Audio coming soon
ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਯੋਗਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਃ ਕਟੁਕਾਲਾਬੂਃ| ਏਵਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਤਥਾ ਪੂਰ੍ਵਵਨ੍ਮਦਨਫਲਵਤ੍; ਨ ਪੁਨਃ ਕੁਟਜਵਤ੍ ਕਤਵੇਧਨਵਚ੍ਚ, ਤਯੋਃ ਪੁਸ੍ਪਸ਼ਲਾਟੁਵਰ੍ਜਨਾਤ੍| ਇਤਿ ਮਦਨਫਲਵਦੇਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍, ਤਥਾ ਪੂਰ੍ਵਗ੍ਰਹਣੇਨ ਸੁਰਾ ਗਹ੍ਯਤੇ, ਏਤੇਨੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਯੋਗਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੁਕ੍ਤਾਃ||੭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਸ੍ਯਾਪਿ ਮਦਨਫਲਮਜ੍ਜਵਦੁਪਯੋਗਃ; ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਗਰਗੁਲ੍ਮੋਦਰਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਯੇਸੁ ਵਾਯੌ ਚ ਕਫਸ੍ਥਾਨਗਤੇ ||੮||
धामार्गवस्यापि मदनफलमज्जवदुपयोगः; विशेषतस्तु गरगुल्मोदरकासश्वासश्लेष्मामयेषु वायौ च कफस्थानगते ||८||
🔊 Audio coming soon
ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਯੋਗਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੇਨ ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਯੋਗਾਃ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਪੁਸ੍ਪਸ਼ਲਾਟੁਕ੍ਸੀਰਸੁਰਾਯੋਗਾਸ਼੍ਚ| ਵਮਨਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵਾਤਿਦੇਸ਼ਯੋਗਾਨਾਂ ਮਦਨਫਲਤੁਲ੍ਯਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਮਦਨਫਲਯੋਗਵਿਸਯ ਏਵ ਵਿਸਯੋ ਨਾਪੂਰ੍ਵਃ||੮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ਕਤਵੇਧਨਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਂ ਵਮਨਦ੍ਰਵ੍ਯਕਸਾਯਪਰਿਪੀਤਾਨਾਂ ਬਹੁਸ਼ਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਮੁਤ੍ਪਲਾਦਿਸੁ ਦਤ੍ਤਮਾਘ੍ਰਾਤਂ ਵਾਮਯਤਿ, ਤਤ੍ਤ੍ਵਨਵਬਦ੍ਧਦੋਸੇਸੁ ਯਵਾਗੂਮਾਕਣ੍ਠਾਤ੍ਪੀਤਵਤ੍ਸੁ ਚ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ | ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਸ਼ਿਰੋਵਿਰੋਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯੇਵਂ ਵਾ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੯||
कृतवेधनफलपिप्पलीनां वमनद्रव्यकषायपरिपीतानां बहुशश्चूर्णमुत्पलादिषु दत्तमाघ्रातं वामयति, तत्त्वनवबद्धदोषेषु यवागूमाकण्ठात्पीतवत्सु च विदध्यात् | वमनविरेचनशिरोविरोचनद्रव्याण्येवं वा प्रधानतमानि भवन्ति ||९||
🔊 Audio coming soon
ਕਤਵੇਧਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਤਵੇਧਨਗ੍ਰਹਣਂ ਸਮਸ੍ਤਜੀਮੂਤਕਭੇਦਜ੍ਞਾਪਕਮ੍| ਪਰਿਪੀਤਾਨਾਮਿਤਿ ਭਾਵਿਤਾਨਾਮ੍| ਉਤ੍ਪਲਾਦਿਸ੍ਵਿਤਿ ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ਰਕ੍ਤੋਤ੍ਪਲਕੁਮੁਦਪੁਣ੍ਡਰੀਕਸੌਗਨ੍ਧਿਕਾਨਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਵਿਸਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕੇਸੁ? ਅਨਵਬਦ੍ਧਦੋਸੇਸੁ ਅਤ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਦੋਸੇਸੁ ਪੁਰੁਸੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੁਨਰਪਿ ਕਿਂਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੇਸੁ? ਯਵਾਗੂਮਾਕਣ੍ਠਾਤ੍ ਪੀਤਵਤ੍ਸੁ ਚ| ‘ਤਦਨਵਬਦ੍ਧਦੋਸੇਸੁ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਭਾਵਨਾਯਾਃ ਫਲਾਤਿਸ਼ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵਮਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਮਿਤਿ ਤਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਵਰਸੈਰ੍ਬਹੁਸ਼ੋ ਭਾਵਿਤਾਨਿ||੯||
Adhikarana 9 (10-11) · Śloka 11
ਭਵਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ- ਵਮਨਦ੍ਰਵ੍ਯਯੋਗਾਣਾਂ ਦਿਗਿਯਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ | ਤਾਨ੍ ਵਿਭਜ੍ਯ ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿ ਕਾਲਸ਼ਕ੍ਤਿਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਾਤ੍ ||੧੦|| ਕਸਾਯੈਃ ਸ੍ਵਰਸੈਃ ਕਲ੍ਕੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੈਰਪਿ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ | ਪੇਯਲੇਹ੍ਯਾਦ੍ਯਭੋਜ੍ਯੇਸੁ ਵਮਨਾਨ੍ਯੁਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ||੧੧||
भवतश्चात्र- वमनद्रव्ययोगाणां दिगियं सम्प्रकीर्तिता | तान् विभज्य यथाव्याधि कालशक्तिविनिश्चयात् ||१०|| कषायैः स्वरसैः कल्कैश्चूर्णैरपि च बुद्धिमान् | पेयलेह्याद्यभोज्येषु वमनान्युपकल्पयेत् ||११||
🔊 Audio coming soon
ਵਮਨਦ੍ਰਵ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਿਗਿਯਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤੇਤਿ ਇਯਂ ਦਿਕ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਕਥਿਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਾਨ੍ ਵਾਨ੍ਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਕਲ੍ਪਾਨ੍, ਵਿਭਜ੍ਯ ਪਥਕ੍ਕਤ੍ਯ, ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿ ‘ਵਮਨਾਨ੍ਯੁਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍’ ਇਤ੍ਯਗ੍ਰੇਤਨੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਸ੍ਮਾਤ੍? ਕਾਲਸ਼ਕ੍ਤਿਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਾਤ੍| ਕੇਸੁ ਵਮਨਾਨ੍ਯੁਪਕਲ੍ਪਯੇਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਪੇਯਲੇਹ੍ਯਾਦ੍ਯਭੋਜ੍ਯੇਸੁ| ਕੈਃ ਕਤ੍ਵਾ? ਕਸਾਯੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ| ਕਸਾਯੈਃ ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਫਾਣ੍ਟਭੇਦਾਤ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧੈਃ, ਸ੍ਵਰਸੈਃ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿਪੀਡਿਤਾਰ੍ਦ੍ਰਦ੍ਰਵ੍ਯੋਤ੍ਥੈਃ, ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਦਸਦਿ ਪਿਸ੍ਟੈਃ, ਚੂਰ੍ਣੈਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਪੇਸਣਾਣੂਕਤਾਵਯਵੈਃ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਵਮਨਦ੍ਰਵ੍ਯਪਕ੍ਵੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਰਿਤ੍ਯਨੁਕ੍ਤਂ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ| ਭੋਜ੍ਯਗ੍ਰਹਣਾਨ੍ਮੋਦਕੋਤ੍ਕਾਰਿਕਾਸ਼ਸ੍ਕੁਲੀਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍||੧੦-੧੧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 43
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਮਨਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਕਲ੍ਪਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੪੩||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने वमनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयो नाम त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ||४३||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਤ੍ਰਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪੩||