Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

43. vamanadravyavikalpavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

athātō vamanadravyavikalpavijñānīyamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||

View original

अथातो वमनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

athātō vamanadravyētyādi| vikalpāḥ prayōgāḥ||1-2||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

vamanadravyāṇāṁ phalādīnāṁ madanaphalāni śrēṣṭhatamāni bhavanti | atha madanapuṣpāṇāmātapapariśuṣkāṇāṁ cūrṇaprakuñjaṁ pratyakpuṣpāsadāpuṣpīnimbakaṣāyāṇāmanyatamēnālōḍya madhusaindhavayuktāṁ puṣpacūrṇamātrāṁ pāyayitvā vāmayēt | madanaśalāṭucūrṇānyēvaṁ vā bakularamyakōpayuktāni madhulavaṇayuktānyabhiprataptāni; madanaśalāṭucūrṇasiddhāṁ vā tilataṇḍulayavāgūm | nirvr̥ttānāṁ vā nātiharitapāṇḍūnāṁ kuśamūḍhāvabaddhamr̥dgōmayapraliptānāṁ yavabu(tu)ṣamudgamāṣaśālyādidhānyarāśāvaṣṭarātrōṣitaklinnabhinnānāṁ phalānāṁ phalapippalīruddhr̥tyātapē śōṣayēt, tāsāṁ dadhimadhupalalavimr̥ditapariśuṣkāṇāṁ subhājanasthānāmantarnakhamuṣṭimuṣṇē yaṣṭīmadhukakaṣāyē kōvidārādīnāmanyatamē vā kaṣāyē pramr̥dya rātriparyuṣitaṁ madhusaindhavayuktamāśīrbhirabhimantritamudaṅmukhaḥ prāṅmukhamāturaṁ pāyayēdanēna mantrēṇābhimantrya- “brahmadakṣāśvirudrēndrabhūcandrārkānalānilāḥ| r̥ṣayaḥ sauṣadhīgrāmā bhūtasaṅghāśca pāntu tē ||1|| rasāyanamivarṣīṇāṁ dēvānāmamr̥taṁ yathā | sudhēvōttamanāgānāṁ bhaiṣajyamidamastu tē ||2|| viśēṣēṇa ślēṣmajvarapratiśyāyāntarvidradhiṣu; apravartamānē vā dōṣē pippalīvacāgaurasarṣapakalkōnmiśraiḥ salavaṇairuṣṇāmbubhiḥ punaḥ punaḥ pravartayēdāsamyagvāntalakṣaṇāditi | madanaphalamajjacūrṇaṁ vā tatkvāthaparibhāvitaṁ madanaphalakaṣāyēṇa; madanaphalamajjasiddhasya vā payasaḥ santānikāṁ kṣaudrayuktāṁ , madanaphalamajjasiddhaṁ vā payaḥ, madanaphalamajjasiddhēna vā payasā yavāgūm, adhōbhāgāsr̥kpittahr̥ddāhayōḥ; madanaphalamajjasiddhasya vā payasō dadhibhāvamupagatasya dadhyuttaraṁ dadhi vā kaphaprasēkacchardimūrcchātamakēṣu; madanaphalamajjarasaṁ snēhaṁ vā bhallātakasnēhavadādāya phāṇitībhūtaṁ lēhayēt, ātapapariśuṣkaṁ vā tamēva jīvantīkaṣāyēṇa, pittē kaphasthānagatē; madanaphalamajjakvāthaṁ vā pippalyādipratīvāpaṁ, taccūrṇaṁ vā nimbarūpikākaṣāyayōranyatarēṇa santarpaṇakaphajavyādhiharaṁ, madanaphalamajjacūrṇaṁ vā madhūkakāśmaryadrākṣākaṣāyēṇa | madanaphalavidhānamuktam ||3||

View original

वमनद्रव्याणां फलादीनां मदनफलानि श्रेष्ठतमानि भवन्ति | अथ मदनपुष्पाणामातपपरिशुष्काणां चूर्णप्रकुञ्जं प्रत्यक्पुष्पासदापुष्पीनिम्बकषायाणामन्यतमेनालोड्य मधुसैन्धवयुक्तां पुष्पचूर्णमात्रां पाययित्वा वामयेत् | मदनशलाटुचूर्णान्येवं वा बकुलरम्यकोपयुक्तानि मधुलवणयुक्तान्यभिप्रतप्तानि; मदनशलाटुचूर्णसिद्धां वा तिलतण्डुलयवागूम् | निर्वृत्तानां वा नातिहरितपाण्डूनां कुशमूढावबद्धमृद्गोमयप्रलिप्तानां यवबु(तु)षमुद्गमाषशाल्यादिधान्यराशावष्टरात्रोषितक्लिन्नभिन्नानां फलानां फलपिप्पलीरुद्धृत्यातपे शोषयेत्, तासां दधिमधुपललविमृदितपरिशुष्काणां सुभाजनस्थानामन्तर्नखमुष्टिमुष्णे यष्टीमधुककषाये कोविदारादीनामन्यतमे वा कषाये प्रमृद्य रात्रिपर्युषितं मधुसैन्धवयुक्तमाशीर्भिरभिमन्त्रितमुदङ्मुखः प्राङ्मुखमातुरं पाययेदनेन मन्त्रेणाभिमन्त्र्य- “ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रभूचन्द्रार्कानलानिलाः| ऋषयः सौषधीग्रामा भूतसङ्घाश्च पान्तु ते ||१|| रसायनमिवर्षीणां देवानाममृतं यथा | सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते ||२|| विशेषेण श्लेष्मज्वरप्रतिश्यायान्तर्विद्रधिषु; अप्रवर्तमाने वा दोषे पिप्पलीवचागौरसर्षपकल्कोन्मिश्रैः सलवणैरुष्णाम्बुभिः पुनः पुनः प्रवर्तयेदासम्यग्वान्तलक्षणादिति | मदनफलमज्जचूर्णं वा तत्क्वाथपरिभावितं मदनफलकषायेण; मदनफलमज्जसिद्धस्य वा पयसः सन्तानिकां क्षौद्रयुक्तां , मदनफलमज्जसिद्धं वा पयः, मदनफलमज्जसिद्धेन वा पयसा यवागूम्, अधोभागासृक्पित्तहृद्दाहयोः; मदनफलमज्जसिद्धस्य वा पयसो दधिभावमुपगतस्य दध्युत्तरं दधि वा कफप्रसेकच्छर्दिमूर्च्छातमकेषु; मदनफलमज्जरसं स्नेहं वा भल्लातकस्नेहवदादाय फाणितीभूतं लेहयेत्, आतपपरिशुष्कं वा तमेव जीवन्तीकषायेण, पित्ते कफस्थानगते; मदनफलमज्जक्वाथं वा पिप्पल्यादिप्रतीवापं, तच्चूर्णं वा निम्बरूपिकाकषाययोरन्यतरेण सन्तर्पणकफजव्याधिहरं, मदनफलमज्जचूर्णं वा मधूककाश्मर्यद्राक्षाकषायेण | मदनफलविधानमुक्तम् ||३||

🔊 Audio coming soon

vamanētyādi| phalādīnāmiti phalaṁ madanaphalam, ādigrahaṇāt kuṭajajīmūtakēkṣvākudhāmārgavakr̥tavēdhanāni gr̥hyantē| madanapuṣpāṇāmiti atra puṣpaśabdaḥ phalē vartatē, kāraṇē kāryōpacārāt| cūrṇaprakuñcaṁ punarasya madhyamā mātrā; prakuñcaḥ palaṁ, ‘muṣṭiḥ’ ityēkē, ‘karāṅgulicatuṣkamūlāvadhimitaṁ cūrṇam’ ityaparē| pratyakpuṣpā apāmārgaḥ, sadāpuṣpī arkastasya mūlaṁ, nimbaḥ prasiddhaḥ; kaṣāyāṇāṁ tritvādyōgatrayamuktam| puṣpacūrṇamātrāmiti mātrā ca tantrāntarē cūrṇaśarāvaḥ, atra ca mātrāśabdō yathāyōgavacanō'bhiprētaḥ| asyāgrē ‘akrūrāśayamupasthitadōṣaṁ mr̥dupracchardanaṁ’ iti kēcit paṭhanti; tanna, nibandhakārairapaṭhitatvāt| madanētyādi| śalāṭu āmaṁ phalam| ēvamiti ēvaṁśabdāt pratyakpuṣpādīnāṁ trayaḥ kaṣāyā jñēyāḥ, tēna yōgā api trayaḥ| ramyakō mahānimbaḥ| abhiprataptāni uṣṇīkr̥tāni, ‘pāyayitvā vāmayēt’ ityanuvartanīyam| śalāṭucūrṇēṣu yōgāntaraṁ nirdiśannāha- madanētyādi| atrāpi cūrṇasya prakuñca ēva, tilataṇḍulayōstu yavāgūpramāṇēna mātrākalpanaṁ; lēhayitvā vāmayēditi jñēyaṁ, lēhyatvādyavāgvāḥ| tadēvaṁ śalāṭucūrṇēṣu madanasya catvārō yōgāḥ| madanaphalānāṁ pakvānāṁ pradhānaṁ yōgaṁ nirdiśannāha- nirvr̥ttānāmityādi| nirvr̥ttānāṁ niṣpannānāṁ nātiharitapāṇḍutvēna, paripākātipāṇḍutvē hi vīryātikramaḥ syāt| kuśamūḍhaḥ kuśaviracitaḥ puṭakaḥ| phalapippalīḥ madanaphalabījāni| tāsāmiti tāsāṁ phalapippalīnām| antarnakhamuṣṭimiti nakhānāṁ madhyē muṣṭirna tu paribhāṣikā palābhidhānā, antarnakhamuṣṭiṁ yaṣṭīmadhukakaṣāyē āturaṁ pāyayēditi sambandhaḥ| kōvidārētyādi| kōvidārādīnāṁ saṁśōdhanasaṁśamanīyōktānāmēkādaśānāmanyatamasyaikatamasya kaṣāyē| ētēnaikādaśayōgā uktāḥ| pramr̥dyēti phalapippalīnāmantarnakhamuṣṭimiti sambandhaḥ| kiṁviśiṣṭamantarnakhamuṣṭiṁ? rātriparyuṣitaṁ madhusaindhavayuktaṁ ca| āśīrbhirabhimantritamiti iṣṭāśāniṣpādanamantrō'pyāśīḥ, tābhirvēdōktābhirabhimantritamantarnakhamuṣṭim| udaṅmukha uttarābhimukhō vaidyaḥ, prāṅmukhaṁ pūrvābhimukhamāturam| abhimantraṇamantramāha- brahmadakṣētyādi| mantrārthastvadarśanīyaḥ, āvr̥ttyaiva kēvalayā mantrāṇāṁ phaladatvāt| asya yōgasya viṣayaṁ niyamayannāha- viśēṣēṇētyādi| viśēṣēṇa atiśayēna, ślēṣmajvarādiṣu ‘dēya’ ityadhyāhāraḥ| apravartamānasya dōṣasya pravartanē hētuṁ darśayannāha- apravartamāna ityādi| durvamanabahudōṣaviṣayayōgamāha- madanētyādi| madanaphalamajjā madanaphalamadhyasya snigdhō bhāgaḥ, ‘sakalamēva madanaphalam’ ityanyē| madanaphalakaṣāyēṇa ‘pāyayēt’ ityadhyāhāraḥ| madanētyādi| santānikāmiti lēhayēditi sambandhaḥ; santānikā kṣīrasyōparitanaḥ styānō bhāgaḥ| madanaphalamajjasiddhaṁ vā payaḥ pāyayēdityadhyāhāraḥ; atrāpi prakuñcaḥ| madanaphalapakvasiddhēna vā payasā yavāgūṁ lēhayēditi sambandhaḥ| payaḥsantānikāyavāgūnāṁ viṣayamāha- adhōbhavaraktapittē pittakr̥tahr̥dayadāhē ca| madanētyādi| dadhyuttaraṁ saraṁ, lēhayēditi sambandhaḥ| dadhi vā ‘pāyayēt’ ityadhyāhāraḥ| ētadyōgadvayamuktam| madanētyādi| madanaphalamajjarasaṁ phāṇitībhūtaṁ kākavībhūtaṁ lēhayēditi sambandhaḥ| bhallātakasnēhavadādāyēti dvivraṇīyōktēna vidhinā| ātapētyādi jīvantīkaṣāyēṇa ātapaviśuṣkaṁ tamēva madanaphalamajjarasaṁ ‘pāyayēt’ iti śēṣaḥ| jīvantī śuṣkayāvanālavarṇā latauṣadhī parvavatī| ētayōryōgayōrviṣayamāha- pittē kaphasthānagatē iti| madanaphalamajjakvāthaṁ vētyādi madanaphalamajjakvāthaṁ vētyādyēkō yōgaḥ| taccūrṇaṁ vā nimbarūpikākaṣāyayōranyatarēṇēti yōgadvayaṁ; taccūrṇaṁ madanaphalamajjacūrṇaṁ, rūpikā arkaḥ| ētēṣāṁ trayāṇāṁ yōgānāṁ viṣayaṁ niyamayannāha- santarpaṇētyādi| madanaphalamajjacūrṇaṁ vā madhukakāśmaryadrākṣākaṣāyēṇētyādi dvātriṁśattamaṁ yōgaṁ kēcit paṭhanti, tannēcchati gayī| vyākhyātamēvōpasaṁharannāha- madanētyādi| ētēnāpravartanavyāpaccikitsāṁ vihāya madanaphalayōgā ēkatriṁśaduktāḥ||3||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

jīmūtakakusumacūrṇaṁ pūrvavadēva kṣīrēṇa, nirvr̥ttēṣu kṣīrayavāgūṁ, rōmaśēṣu santānikāṁ, arōmaśēṣu dadhyuttaraṁ, haritapāṇḍuṣu dadhi, tatkaṣāyasaṁsr̥ṣṭāṁ vā surāṁ kaphārōcakakāsaśvāsapāṇḍurōgayakṣmasu; paryāgatēṣu madanaphalamajjavadupayōgaḥ ||4||

View original

जीमूतककुसुमचूर्णं पूर्ववदेव क्षीरेण, निर्वृत्तेषु क्षीरयवागूं, रोमशेषु सन्तानिकां, अरोमशेषु दध्युत्तरं, हरितपाण्डुषु दधि, तत्कषायसंसृष्टां वा सुरां कफारोचककासश्वासपाण्डुरोगयक्ष्मसु; पर्यागतेषु मदनफलमज्जवदुपयोगः ||४||

🔊 Audio coming soon

madanaphalasya paścājjīmūtakaṁ darśayannāha- jīmūtakētyādi| jīmūtakō dēvadālī| pūrvavadēvēti pratyakpuṣpādidravyatrayakvāthaistrayō yōgāḥ puṣpacūrṇasya| anyē tu carakē pratyakpuṣpādiyōgā na santīti kṣīrēṇaivānyamēkaṁ yōgamicchanti, pūrvavadityanēna prakuñcaṁ madhusaindhavādiyuktaṁ cāmananti| nirvr̥ttēṣvityādi| nirvr̥ttēṣu jātamātrēṣu; kṣīrayavāgūṁ jīmūtaśalāṭukvathitakṣīrayavāgūm| rōmaśēṣvityādi| rōmaśēṣu kaṭhināvasthāṁ prāptēṣu; santānikāmiti jīmūtacūrṇakvathitakṣīrasantānikām| arōmaśēṣvityādi arōmaśēṣu br̥hattamēṣu, cūrṇakvathitakṣīrasya dadhibhāvaṁ gatasyōttaraṁ sarakam| haritapāṇḍuṣvityādi haritapāṇḍuṣu kaṭhinatamēṣu taccūrṇakvathitakṣīrasya dadhi| tatkaṣāyasaṁsr̥ṣṭāmiti jīmūtakakaṣāyakr̥tām| tasyāstu kalpanaṁ- jīmūtakvāthē māṣāḥ sādhanīyāḥ, jīmūtakasya kvāthēnaiva śālitaṇḍulāḥ prakṣālanīyāḥ, māṣāḥ śālitaṇḍulāstē ca saṅkṣudyaikatra piṇḍāḥ kāryāḥ, tāñ śuṣkacūrṇitān kr̥tvā'paraśālītaṇḍulacūrṇaṁ piṣṭapācanikāyāṁ jīmūtakaṣāyōṣmaṇā samyagutsvēdyāvatārayēt, tataḥ svinnaśītalasya tasya piṣṭasya trayō bhāgāḥ, kiṇvabhāgaścaturthaḥ, sandhānārthē bhārgīkvāthaḥ, tatsarvaṁ kalaśē nidhāpitaṁ jātarasaṁ surā bhavati; paiṣṭīyaṁ, tēnātra nāsti guḍō na vā madhu; anyē punaḥ ‘atrānuktō'pi guḍō dātavyaḥ’ ityāhuḥ| guḍapramāṇaṁ tvarśōnirdiṣṭābhayāriṣṭakvāthaśēṣadrōṇē guḍapalaśatadvayaṁ prakṣēpavibhāgaparibhāṣārūpēṇa sarvatra| anyē tu ‘jīmūtakaṣāyēṇa saha surāmēva, na punarjīmūtakaṣāyasādhitām’ iti vadanti| jīmūtakusumacūrṇaṁ vētyādīnāṁ yōgānāṁ viṣayamāha- kaphētyādi| ‘dadyāt’ iti śēṣaḥ| paryāgatēṣu nātiharitapāṇḍuṣvatidēśēna yōgaṁ nirdiśannāha- paryāgatēṣvityādi| madanaphalamajjavaditivatkaraṇānmadanapuṣpaśalāṭuyōgān varjayitvā'nyē yē madanaphalayōgāstē sarvē paryāgatēṣu jīmūtakēṣu vijñēyāḥ| ētēna paryāgatajīmūtakayōgāścaturviṁśatiruktāḥ| ‘paryāgatēṣu paripakvēṣu’ ityanyē||4||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

tadvadēva kuṭajaphalavidhānam ||5||

View original

तद्वदेव कुटजफलविधानम् ||५||

🔊 Audio coming soon

kuṭajaphalayōgānnirdiśannāha- tadvadityādi| atrāpi jīmūtakavaccaturviṁśatiyōgā jñēyāḥ||5||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

kr̥tavēdhanānāmapyēṣa ēva kalpaḥ ||6||

View original

कृतवेधनानामप्येष एव कल्पः ||६||

🔊 Audio coming soon

kr̥tavēdhanayōgānnirdiśannāha- kr̥tavēdhanānāmityādi| atrāpi kuṭajavaccaturviṁśatiyōgā ityarthaḥ| kr̥tavēdhanaṁ kōśātakī||6||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

ikṣvākukusumacūrṇaṁ vā pūrvavat , ēvaṁ kṣīrēṇa, kāsaśvāsacchardikapharōgēṣūpayōgaḥ ||7||

View original

इक्ष्वाकुकुसुमचूर्णं वा पूर्ववत् , एवं क्षीरेण, कासश्वासच्छर्दिकफरोगेषूपयोगः ||७||

🔊 Audio coming soon

ikṣvākuyōgānnirdiśannāha- ikṣvākvityādi| ikṣvākuḥ kaṭukālābūḥ| ēvaṁ kṣīrēṇa tathā pūrvavanmadanaphalavat; na punaḥ kuṭajavat kr̥tavēdhanavacca, tayōḥ puṣpaśalāṭuvarjanāt| iti madanaphalavadēkatriṁśat, tathā pūrvagrahaṇēna surā gr̥hyatē, ētēnēkṣvākuyōgāstrayastriṁśaduktāḥ||7||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

dhāmārgavasyāpi madanaphalamajjavadupayōgaḥ; viśēṣatastu garagulmōdarakāsaśvāsaślēṣmāmayēṣu vāyau ca kaphasthānagatē ||8||

View original

धामार्गवस्यापि मदनफलमज्जवदुपयोगः; विशेषतस्तु गरगुल्मोदरकासश्वासश्लेष्मामयेषु वायौ च कफस्थानगते ||८||

🔊 Audio coming soon

dhāmārgavayōgānnirdiśannāha- dhāmārgavasyētyādi| ētēna dhāmārgavasya caturviṁśatiyōgāḥ| apiśabdāt puṣpaśalāṭukṣīrasurāyōgāśca| vamanadravyēṣu sarvēṣāmēvātidēśayōgānāṁ madanaphalatulyakalpānāṁ madanaphalayōgaviṣaya ēva viṣayō nāpūrvaḥ||8||

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

kr̥tavēdhanaphalapippalīnāṁ vamanadravyakaṣāyaparipītānāṁ bahuśaścūrṇamutpalādiṣu dattamāghrātaṁ vāmayati, tattvanavabaddhadōṣēṣu yavāgūmākaṇṭhātpītavatsu ca vidadhyāt | vamanavirēcanaśirōvirōcanadravyāṇyēvaṁ vā pradhānatamāni bhavanti ||9||

View original

कृतवेधनफलपिप्पलीनां वमनद्रव्यकषायपरिपीतानां बहुशश्चूर्णमुत्पलादिषु दत्तमाघ्रातं वामयति, तत्त्वनवबद्धदोषेषु यवागूमाकण्ठात्पीतवत्सु च विदध्यात् | वमनविरेचनशिरोविरोचनद्रव्याण्येवं वा प्रधानतमानि भवन्ति ||९||

🔊 Audio coming soon

kr̥tavēdhanētyādi| kr̥tavēdhanagrahaṇaṁ samastajīmūtakabhēdajñāpakam| paripītānāmiti bhāvitānām| utpalādiṣviti ādigrahaṇādraktōtpalakumudapuṇḍarīkasaugandhikāni gr̥hyantē| tasya prayōgaviśēṣasya viṣayaṁ darśayannāha- tattvityādi| tattu prāguktaṁ cūrṇaṁ vidadhyāditi sambandhaḥ| kēṣu? anavabaddhadōṣēṣu atyutkliṣṭadōṣēṣu puruṣēṣvityarthaḥ| punarapi kiṁviśiṣṭēṣu? yavāgūmākaṇṭhāt pītavatsu ca| ‘tadanavabaddhadōṣēṣu’ iti kēcit paṭhanti| bhāvanāyāḥ phalātiśayaṁ darśayannāha- vamanētyādi| ēvamiti taddravyasvarasairbahuśō bhāvitāni||9||

Adhikarana 9 (10-11) · Śloka 11

bhavataścātra- vamanadravyayōgāṇāṁ digiyaṁ samprakīrtitā | tān vibhajya yathāvyādhi kālaśaktiviniścayāt ||10|| kaṣāyaiḥ svarasaiḥ kalkaiścūrṇairapi ca buddhimān | pēyalēhyādyabhōjyēṣu vamanānyupakalpayēt ||11||

View original

भवतश्चात्र- वमनद्रव्ययोगाणां दिगियं सम्प्रकीर्तिता | तान् विभज्य यथाव्याधि कालशक्तिविनिश्चयात् ||१०|| कषायैः स्वरसैः कल्कैश्चूर्णैरपि च बुद्धिमान् | पेयलेह्याद्यभोज्येषु वमनान्युपकल्पयेत् ||११||

🔊 Audio coming soon

vamanadravyētyādi| digiyaṁ samprakīrtitēti iyaṁ dik samprakīrtitā kathitētyarthaḥ| tān vāntidravyavikalpān, vibhajya pr̥thakkr̥tya, yathāvyādhi ‘vamanānyupakalpayēt’ ityagrētanēna sambandhaḥ| kasmāt? kālaśaktiviniścayāt| kēṣu vamanānyupakalpayēdityāha- pēyalēhyādyabhōjyēṣu| kaiḥ kr̥tvā? kaṣāyairityādibhiḥ| kaṣāyaiḥ śr̥taśītaphāṇṭabhēdāttrividhaiḥ, svarasaiḥ yantrādipīḍitārdradravyōtthaiḥ, kalkairdr̥ṣadi piṣṭaiḥ, cūrṇaiḥ śuṣkapēṣaṇāṇūkr̥tāvayavaiḥ| apiśabdādvamanadravyapakvaiḥ snēhairityanuktaṁ samuccīyatē| bhōjyagrahaṇānmōdakōtkārikāśaṣkulīprabhr̥tīnāṁ grahaṇam||10-11||

Adhikarana puShpikA · Śloka 43

iti suśrutasaṁhitāyāṁ sūtrasthānē vamanadravyavikalpavijñānīyō nāma tricatvāriṁśattamō'dhyāyaḥ ||43||

View original

इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने वमनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयो नाम त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ||४३||

🔊 Audio coming soon

iti śrīḍalha(hla)ṇaviracitāyāṁ nibandhasaṅgrahākhyāyāṁ suśrutavyākhyāyāṁ sūtrasthānē tricatvāriṁśattamō'dhyāyaḥ||43||

43. vamanadravyavikalpavijñānīyādhyāyaḥ — Sushruta Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi