Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ വമനദ്രവ്യവികല്പവിജ്ഞാനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातो वमनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
അഥാതോ വമനദ്രവ്യേത്യാദി| വികല്പാഃ പ്രയോഗാഃ||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
വമനദ്രവ്യാണാം ഫലാദീനാം മദനഫലാനി ശ്രേഷ്ഠതമാനി ഭവന്തി | അഥ മദനപുഷ്പാണാമാതപപരിശുഷ്കാണാം ചൂര്ണപ്രകുഞ്ജം പ്രത്യക്പുഷ്പാസദാപുഷ്പീനിമ്ബകഷായാണാമന്യതമേനാലോഡ്യ മധുസൈന്ധവയുക്താം പുഷ്പചൂര്ണമാത്രാം പായയിത്വാ വാമയേത് | മദനശലാടുചൂര്ണാന്യേവം വാ ബകുലരമ്യകോപയുക്താനി മധുലവണയുക്താന്യഭിപ്രതപ്താനി; മദനശലാടുചൂര്ണസിദ്ധാം വാ തിലതണ്ഡുലയവാഗൂമ് | നിര്വൃത്താനാം വാ നാതിഹരിതപാണ്ഡൂനാം കുശമൂഢാവബദ്ധമൃദ്ഗോമയപ്രലിപ്താനാം യവബു(തു)ഷമുദ്ഗമാഷശാല്യാദിധാന്യരാശാവഷ്ടരാത്രോഷിതക്ലിന്നഭിന്നാനാം ഫലാനാം ഫലപിപ്പലീരുദ്ധൃത്യാതപേ ശോഷയേത്, താസാം ദധിമധുപലലവിമൃദിതപരിശുഷ്കാണാം സുഭാജനസ്ഥാനാമന്തര്നഖമുഷ്ടിമുഷ്ണേ യഷ്ടീമധുകകഷായേ കോവിദാരാദീനാമന്യതമേ വാ കഷായേ പ്രമൃദ്യ രാത്രിപര്യുഷിതം മധുസൈന്ധവയുക്തമാശീര്ഭിരഭിമന്ത്രിതമുദങ്മുഖഃ പ്രാങ്മുഖമാതുരം പായയേദനേന മന്ത്രേണാഭിമന്ത്ര്യ- “ബ്രഹ്മദക്ഷാശ്വിരുദ്രേന്ദ്രഭൂചന്ദ്രാര്കാനലാനിലാഃ| ഋഷയഃ സൌഷധീഗ്രാമാ ഭൂതസങ്ഘാശ്ച പാന്തു തേ ||൧|| രസായനമിവര്ഷീണാം ദേവാനാമമൃതം യഥാ | സുധേവോത്തമനാഗാനാം ഭൈഷജ്യമിദമസ്തു തേ ||൨|| വിശേഷേണ ശ്ലേഷ്മജ്വരപ്രതിശ്യായാന്തര്വിദ്രധിഷു; അപ്രവര്തമാനേ വാ ദോഷേ പിപ്പലീവചാഗൌരസര്ഷപകല്കോന്മിശ്രൈഃ സലവണൈരുഷ്ണാമ്ബുഭിഃ പുനഃ പുനഃ പ്രവര്തയേദാസമ്യഗ്വാന്തലക്ഷണാദിതി | മദനഫലമജ്ജചൂര്ണം വാ തത്ക്വാഥപരിഭാവിതം മദനഫലകഷായേണ; മദനഫലമജ്ജസിദ്ധസ്യ വാ പയസഃ സന്താനികാം ക്ഷൌദ്രയുക്താം , മദനഫലമജ്ജസിദ്ധം വാ പയഃ, മദനഫലമജ്ജസിദ്ധേന വാ പയസാ യവാഗൂമ്, അധോഭാഗാസൃക്പിത്തഹൃദ്ദാഹയോഃ; മദനഫലമജ്ജസിദ്ധസ്യ വാ പയസോ ദധിഭാവമുപഗതസ്യ ദധ്യുത്തരം ദധി വാ കഫപ്രസേകച്ഛര്ദിമൂര്ച്ഛാതമകേഷു; മദനഫലമജ്ജരസം സ്നേഹം വാ ഭല്ലാതകസ്നേഹവദാദായ ഫാണിതീഭൂതം ലേഹയേത്, ആതപപരിശുഷ്കം വാ തമേവ ജീവന്തീകഷായേണ, പിത്തേ കഫസ്ഥാനഗതേ; മദനഫലമജ്ജക്വാഥം വാ പിപ്പല്യാദിപ്രതീവാപം, തച്ചൂര്ണം വാ നിമ്ബരൂപികാകഷായയോരന്യതരേണ സന്തര്പണകഫജവ്യാധിഹരം, മദനഫലമജ്ജചൂര്ണം വാ മധൂകകാശ്മര്യദ്രാക്ഷാകഷായേണ | മദനഫലവിധാനമുക്തമ് ||൩||
वमनद्रव्याणां फलादीनां मदनफलानि श्रेष्ठतमानि भवन्ति | अथ मदनपुष्पाणामातपपरिशुष्काणां चूर्णप्रकुञ्जं प्रत्यक्पुष्पासदापुष्पीनिम्बकषायाणामन्यतमेनालोड्य मधुसैन्धवयुक्तां पुष्पचूर्णमात्रां पाययित्वा वामयेत् | मदनशलाटुचूर्णान्येवं वा बकुलरम्यकोपयुक्तानि मधुलवणयुक्तान्यभिप्रतप्तानि; मदनशलाटुचूर्णसिद्धां वा तिलतण्डुलयवागूम् | निर्वृत्तानां वा नातिहरितपाण्डूनां कुशमूढावबद्धमृद्गोमयप्रलिप्तानां यवबु(तु)षमुद्गमाषशाल्यादिधान्यराशावष्टरात्रोषितक्लिन्नभिन्नानां फलानां फलपिप्पलीरुद्धृत्यातपे शोषयेत्, तासां दधिमधुपललविमृदितपरिशुष्काणां सुभाजनस्थानामन्तर्नखमुष्टिमुष्णे यष्टीमधुककषाये कोविदारादीनामन्यतमे वा कषाये प्रमृद्य रात्रिपर्युषितं मधुसैन्धवयुक्तमाशीर्भिरभिमन्त्रितमुदङ्मुखः प्राङ्मुखमातुरं पाययेदनेन मन्त्रेणाभिमन्त्र्य- “ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रभूचन्द्रार्कानलानिलाः| ऋषयः सौषधीग्रामा भूतसङ्घाश्च पान्तु ते ||१|| रसायनमिवर्षीणां देवानाममृतं यथा | सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते ||२|| विशेषेण श्लेष्मज्वरप्रतिश्यायान्तर्विद्रधिषु; अप्रवर्तमाने वा दोषे पिप्पलीवचागौरसर्षपकल्कोन्मिश्रैः सलवणैरुष्णाम्बुभिः पुनः पुनः प्रवर्तयेदासम्यग्वान्तलक्षणादिति | मदनफलमज्जचूर्णं वा तत्क्वाथपरिभावितं मदनफलकषायेण; मदनफलमज्जसिद्धस्य वा पयसः सन्तानिकां क्षौद्रयुक्तां , मदनफलमज्जसिद्धं वा पयः, मदनफलमज्जसिद्धेन वा पयसा यवागूम्, अधोभागासृक्पित्तहृद्दाहयोः; मदनफलमज्जसिद्धस्य वा पयसो दधिभावमुपगतस्य दध्युत्तरं दधि वा कफप्रसेकच्छर्दिमूर्च्छातमकेषु; मदनफलमज्जरसं स्नेहं वा भल्लातकस्नेहवदादाय फाणितीभूतं लेहयेत्, आतपपरिशुष्कं वा तमेव जीवन्तीकषायेण, पित्ते कफस्थानगते; मदनफलमज्जक्वाथं वा पिप्पल्यादिप्रतीवापं, तच्चूर्णं वा निम्बरूपिकाकषाययोरन्यतरेण सन्तर्पणकफजव्याधिहरं, मदनफलमज्जचूर्णं वा मधूककाश्मर्यद्राक्षाकषायेण | मदनफलविधानमुक्तम् ||३||
🔊 Audio coming soon
വമനേത്യാദി| ഫലാദീനാമിതി ഫലം മദനഫലമ്, ആദിഗ്രഹണാത് കുടജജീമൂതകേക്ഷ്വാകുധാമാര്ഗവകൃതവേധനാനി ഗൃഹ്യന്തേ| മദനപുഷ്പാണാമിതി അത്ര പുഷ്പശബ്ദഃ ഫലേ വര്തതേ, കാരണേ കാര്യോപചാരാത്| ചൂര്ണപ്രകുഞ്ചം പുനരസ്യ മധ്യമാ മാത്രാ; പ്രകുഞ്ചഃ പലം, ‘മുഷ്ടിഃ’ ഇത്യേകേ, ‘കരാങ്ഗുലിചതുഷ്കമൂലാവധിമിതം ചൂര്ണമ്’ ഇത്യപരേ| പ്രത്യക്പുഷ്പാ അപാമാര്ഗഃ, സദാപുഷ്പീ അര്കസ്തസ്യ മൂലം, നിമ്ബഃ പ്രസിദ്ധഃ; കഷായാണാം ത്രിത്വാദ്യോഗത്രയമുക്തമ്| പുഷ്പചൂര്ണമാത്രാമിതി മാത്രാ ച തന്ത്രാന്തരേ ചൂര്ണശരാവഃ, അത്ര ച മാത്രാശബ്ദോ യഥായോഗവചനോऽഭിപ്രേതഃ| അസ്യാഗ്രേ ‘അക്രൂരാശയമുപസ്ഥിതദോഷം മൃദുപ്രച്ഛര്ദനം’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി; തന്ന, നിബന്ധകാരൈരപഠിതത്വാത്| മദനേത്യാദി| ശലാടു ആമം ഫലമ്| ഏവമിതി ഏവംശബ്ദാത് പ്രത്യക്പുഷ്പാദീനാം ത്രയഃ കഷായാ ജ്ഞേയാഃ, തേന യോഗാ അപി ത്രയഃ| രമ്യകോ മഹാനിമ്ബഃ| അഭിപ്രതപ്താനി ഉഷ്ണീകൃതാനി, ‘പായയിത്വാ വാമയേത്’ ഇത്യനുവര്തനീയമ്| ശലാടുചൂര്ണേഷു യോഗാന്തരം നിര്ദിശന്നാഹ- മദനേത്യാദി| അത്രാപി ചൂര്ണസ്യ പ്രകുഞ്ച ഏവ, തിലതണ്ഡുലയോസ്തു യവാഗൂപ്രമാണേന മാത്രാകല്പനം; ലേഹയിത്വാ വാമയേദിതി ജ്ഞേയം, ലേഹ്യത്വാദ്യവാഗ്വാഃ| തദേവം ശലാടുചൂര്ണേഷു മദനസ്യ ചത്വാരോ യോഗാഃ| മദനഫലാനാം പക്വാനാം പ്രധാനം യോഗം നിര്ദിശന്നാഹ- നിര്വൃത്താനാമിത്യാദി| നിര്വൃത്താനാം നിഷ്പന്നാനാം നാതിഹരിതപാണ്ഡുത്വേന, പരിപാകാതിപാണ്ഡുത്വേ ഹി വീര്യാതിക്രമഃ സ്യാത്| കുശമൂഢഃ കുശവിരചിതഃ പുടകഃ| ഫലപിപ്പലീഃ മദനഫലബീജാനി| താസാമിതി താസാം ഫലപിപ്പലീനാമ്| അന്തര്നഖമുഷ്ടിമിതി നഖാനാം മധ്യേ മുഷ്ടിര്ന തു പരിഭാഷികാ പലാഭിധാനാ, അന്തര്നഖമുഷ്ടിം യഷ്ടീമധുകകഷായേ ആതുരം പായയേദിതി സമ്ബന്ധഃ| കോവിദാരേത്യാദി| കോവിദാരാദീനാം സംശോധനസംശമനീയോക്താനാമേകാദശാനാമന്യതമസ്യൈകതമസ്യ കഷായേ| ഏതേനൈകാദശയോഗാ ഉക്താഃ| പ്രമൃദ്യേതി ഫലപിപ്പലീനാമന്തര്നഖമുഷ്ടിമിതി സമ്ബന്ധഃ| കിംവിശിഷ്ടമന്തര്നഖമുഷ്ടിം? രാത്രിപര്യുഷിതം മധുസൈന്ധവയുക്തം ച| ആശീര്ഭിരഭിമന്ത്രിതമിതി ഇഷ്ടാശാനിഷ്പാദനമന്ത്രോऽപ്യാശീഃ, താഭിര്വേദോക്താഭിരഭിമന്ത്രിതമന്തര്നഖമുഷ്ടിമ്| ഉദങ്മുഖ ഉത്തരാഭിമുഖോ വൈദ്യഃ, പ്രാങ്മുഖം പൂര്വാഭിമുഖമാതുരമ്| അഭിമന്ത്രണമന്ത്രമാഹ- ബ്രഹ്മദക്ഷേത്യാദി| മന്ത്രാര്ഥസ്ത്വദര്ശനീയഃ, ആവൃത്ത്യൈവ കേവലയാ മന്ത്രാണാം ഫലദത്വാത്| അസ്യ യോഗസ്യ വിഷയം നിയമയന്നാഹ- വിശേഷേണേത്യാദി| വിശേഷേണ അതിശയേന, ശ്ലേഷ്മജ്വരാദിഷു ‘ദേയ’ ഇത്യധ്യാഹാരഃ| അപ്രവര്തമാനസ്യ ദോഷസ്യ പ്രവര്തനേ ഹേതും ദര്ശയന്നാഹ- അപ്രവര്തമാന ഇത്യാദി| ദുര്വമനബഹുദോഷവിഷയയോഗമാഹ- മദനേത്യാദി| മദനഫലമജ്ജാ മദനഫലമധ്യസ്യ സ്നിഗ്ധോ ഭാഗഃ, ‘സകലമേവ മദനഫലമ്’ ഇത്യന്യേ| മദനഫലകഷായേണ ‘പായയേത്’ ഇത്യധ്യാഹാരഃ| മദനേത്യാദി| സന്താനികാമിതി ലേഹയേദിതി സമ്ബന്ധഃ; സന്താനികാ ക്ഷീരസ്യോപരിതനഃ സ്ത്യാനോ ഭാഗഃ| മദനഫലമജ്ജസിദ്ധം വാ പയഃ പായയേദിത്യധ്യാഹാരഃ; അത്രാപി പ്രകുഞ്ചഃ| മദനഫലപക്വസിദ്ധേന വാ പയസാ യവാഗൂം ലേഹയേദിതി സമ്ബന്ധഃ| പയഃസന്താനികായവാഗൂനാം വിഷയമാഹ- അധോഭവരക്തപിത്തേ പിത്തകൃതഹൃദയദാഹേ ച| മദനേത്യാദി| ദധ്യുത്തരം സരം, ലേഹയേദിതി സമ്ബന്ധഃ| ദധി വാ ‘പായയേത്’ ഇത്യധ്യാഹാരഃ| ഏതദ്യോഗദ്വയമുക്തമ്| മദനേത്യാദി| മദനഫലമജ്ജരസം ഫാണിതീഭൂതം കാകവീഭൂതം ലേഹയേദിതി സമ്ബന്ധഃ| ഭല്ലാതകസ്നേഹവദാദായേതി ദ്വിവ്രണീയോക്തേന വിധിനാ| ആതപേത്യാദി ജീവന്തീകഷായേണ ആതപവിശുഷ്കം തമേവ മദനഫലമജ്ജരസം ‘പായയേത്’ ഇതി ശേഷഃ| ജീവന്തീ ശുഷ്കയാവനാലവര്ണാ ലതൌഷധീ പര്വവതീ| ഏതയോര്യോഗയോര്വിഷയമാഹ- പിത്തേ കഫസ്ഥാനഗതേ ഇതി| മദനഫലമജ്ജക്വാഥം വേത്യാദി മദനഫലമജ്ജക്വാഥം വേത്യാദ്യേകോ യോഗഃ| തച്ചൂര്ണം വാ നിമ്ബരൂപികാകഷായയോരന്യതരേണേതി യോഗദ്വയം; തച്ചൂര്ണം മദനഫലമജ്ജചൂര്ണം, രൂപികാ അര്കഃ| ഏതേഷാം ത്രയാണാം യോഗാനാം വിഷയം നിയമയന്നാഹ- സന്തര്പണേത്യാദി| മദനഫലമജ്ജചൂര്ണം വാ മധുകകാശ്മര്യദ്രാക്ഷാകഷായേണേത്യാദി ദ്വാത്രിംശത്തമം യോഗം കേചിത് പഠന്തി, തന്നേച്ഛതി ഗയീ| വ്യാഖ്യാതമേവോപസംഹരന്നാഹ- മദനേത്യാദി| ഏതേനാപ്രവര്തനവ്യാപച്ചികിത്സാം വിഹായ മദനഫലയോഗാ ഏകത്രിംശദുക്താഃ||൩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ജീമൂതകകുസുമചൂര്ണം പൂര്വവദേവ ക്ഷീരേണ, നിര്വൃത്തേഷു ക്ഷീരയവാഗൂം, രോമശേഷു സന്താനികാം, അരോമശേഷു ദധ്യുത്തരം, ഹരിതപാണ്ഡുഷു ദധി, തത്കഷായസംസൃഷ്ടാം വാ സുരാം കഫാരോചകകാസശ്വാസപാണ്ഡുരോഗയക്ഷ്മസു; പര്യാഗതേഷു മദനഫലമജ്ജവദുപയോഗഃ ||൪||
जीमूतककुसुमचूर्णं पूर्ववदेव क्षीरेण, निर्वृत्तेषु क्षीरयवागूं, रोमशेषु सन्तानिकां, अरोमशेषु दध्युत्तरं, हरितपाण्डुषु दधि, तत्कषायसंसृष्टां वा सुरां कफारोचककासश्वासपाण्डुरोगयक्ष्मसु; पर्यागतेषु मदनफलमज्जवदुपयोगः ||४||
🔊 Audio coming soon
മദനഫലസ്യ പശ്ചാജ്ജീമൂതകം ദര്ശയന്നാഹ- ജീമൂതകേത്യാദി| ജീമൂതകോ ദേവദാലീ| പൂര്വവദേവേതി പ്രത്യക്പുഷ്പാദിദ്രവ്യത്രയക്വാഥൈസ്ത്രയോ യോഗാഃ പുഷ്പചൂര്ണസ്യ| അന്യേ തു ചരകേ പ്രത്യക്പുഷ്പാദിയോഗാ ന സന്തീതി ക്ഷീരേണൈവാന്യമേകം യോഗമിച്ഛന്തി, പൂര്വവദിത്യനേന പ്രകുഞ്ചം മധുസൈന്ധവാദിയുക്തം ചാമനന്തി| നിര്വൃത്തേഷ്വിത്യാദി| നിര്വൃത്തേഷു ജാതമാത്രേഷു; ക്ഷീരയവാഗൂം ജീമൂതശലാടുക്വഥിതക്ഷീരയവാഗൂമ്| രോമശേഷ്വിത്യാദി| രോമശേഷു കഠിനാവസ്ഥാം പ്രാപ്തേഷു; സന്താനികാമിതി ജീമൂതചൂര്ണക്വഥിതക്ഷീരസന്താനികാമ്| അരോമശേഷ്വിത്യാദി അരോമശേഷു ബൃഹത്തമേഷു, ചൂര്ണക്വഥിതക്ഷീരസ്യ ദധിഭാവം ഗതസ്യോത്തരം സരകമ്| ഹരിതപാണ്ഡുഷ്വിത്യാദി ഹരിതപാണ്ഡുഷു കഠിനതമേഷു തച്ചൂര്ണക്വഥിതക്ഷീരസ്യ ദധി| തത്കഷായസംസൃഷ്ടാമിതി ജീമൂതകകഷായകൃതാമ്| തസ്യാസ്തു കല്പനം- ജീമൂതക്വാഥേ മാഷാഃ സാധനീയാഃ, ജീമൂതകസ്യ ക്വാഥേനൈവ ശാലിതണ്ഡുലാഃ പ്രക്ഷാലനീയാഃ, മാഷാഃ ശാലിതണ്ഡുലാസ്തേ ച സങ്ക്ഷുദ്യൈകത്ര പിണ്ഡാഃ കാര്യാഃ, താഞ് ശുഷ്കചൂര്ണിതാന് കൃത്വാऽപരശാലീതണ്ഡുലചൂര്ണം പിഷ്ടപാചനികായാം ജീമൂതകഷായോഷ്മണാ സമ്യഗുത്സ്വേദ്യാവതാരയേത്, തതഃ സ്വിന്നശീതലസ്യ തസ്യ പിഷ്ടസ്യ ത്രയോ ഭാഗാഃ, കിണ്വഭാഗശ്ചതുര്ഥഃ, സന്ധാനാര്ഥേ ഭാര്ഗീക്വാഥഃ, തത്സര്വം കലശേ നിധാപിതം ജാതരസം സുരാ ഭവതി; പൈഷ്ടീയം, തേനാത്ര നാസ്തി ഗുഡോ ന വാ മധു; അന്യേ പുനഃ ‘അത്രാനുക്തോऽപി ഗുഡോ ദാതവ്യഃ’ ഇത്യാഹുഃ| ഗുഡപ്രമാണം ത്വര്ശോനിര്ദിഷ്ടാഭയാരിഷ്ടക്വാഥശേഷദ്രോണേ ഗുഡപലശതദ്വയം പ്രക്ഷേപവിഭാഗപരിഭാഷാരൂപേണ സര്വത്ര| അന്യേ തു ‘ജീമൂതകഷായേണ സഹ സുരാമേവ, ന പുനര്ജീമൂതകഷായസാധിതാമ്’ ഇതി വദന്തി| ജീമൂതകുസുമചൂര്ണം വേത്യാദീനാം യോഗാനാം വിഷയമാഹ- കഫേത്യാദി| ‘ദദ്യാത്’ ഇതി ശേഷഃ| പര്യാഗതേഷു നാതിഹരിതപാണ്ഡുഷ്വതിദേശേന യോഗം നിര്ദിശന്നാഹ- പര്യാഗതേഷ്വിത്യാദി| മദനഫലമജ്ജവദിതിവത്കരണാന്മദനപുഷ്പശലാടുയോഗാന് വര്ജയിത്വാऽന്യേ യേ മദനഫലയോഗാസ്തേ സര്വേ പര്യാഗതേഷു ജീമൂതകേഷു വിജ്ഞേയാഃ| ഏതേന പര്യാഗതജീമൂതകയോഗാശ്ചതുര്വിംശതിരുക്താഃ| ‘പര്യാഗതേഷു പരിപക്വേഷു’ ഇത്യന്യേ||൪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
തദ്വദേവ കുടജഫലവിധാനമ് ||൫||
तद्वदेव कुटजफलविधानम् ||५||
🔊 Audio coming soon
കുടജഫലയോഗാന്നിര്ദിശന്നാഹ- തദ്വദിത്യാദി| അത്രാപി ജീമൂതകവച്ചതുര്വിംശതിയോഗാ ജ്ഞേയാഃ||൫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
കൃതവേധനാനാമപ്യേഷ ഏവ കല്പഃ ||൬||
कृतवेधनानामप्येष एव कल्पः ||६||
🔊 Audio coming soon
കൃതവേധനയോഗാന്നിര്ദിശന്നാഹ- കൃതവേധനാനാമിത്യാദി| അത്രാപി കുടജവച്ചതുര്വിംശതിയോഗാ ഇത്യര്ഥഃ| കൃതവേധനം കോശാതകീ||൬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ഇക്ഷ്വാകുകുസുമചൂര്ണം വാ പൂര്വവത് , ഏവം ക്ഷീരേണ, കാസശ്വാസച്ഛര്ദികഫരോഗേഷൂപയോഗഃ ||൭||
इक्ष्वाकुकुसुमचूर्णं वा पूर्ववत् , एवं क्षीरेण, कासश्वासच्छर्दिकफरोगेषूपयोगः ||७||
🔊 Audio coming soon
ഇക്ഷ്വാകുയോഗാന്നിര്ദിശന്നാഹ- ഇക്ഷ്വാക്വിത്യാദി| ഇക്ഷ്വാകുഃ കടുകാലാബൂഃ| ഏവം ക്ഷീരേണ തഥാ പൂര്വവന്മദനഫലവത്; ന പുനഃ കുടജവത് കൃതവേധനവച്ച, തയോഃ പുഷ്പശലാടുവര്ജനാത്| ഇതി മദനഫലവദേകത്രിംശത്, തഥാ പൂര്വഗ്രഹണേന സുരാ ഗൃഹ്യതേ, ഏതേനേക്ഷ്വാകുയോഗാസ്ത്രയസ്ത്രിംശദുക്താഃ||൭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ധാമാര്ഗവസ്യാപി മദനഫലമജ്ജവദുപയോഗഃ; വിശേഷതസ്തു ഗരഗുല്മോദരകാസശ്വാസശ്ലേഷ്മാമയേഷു വായൌ ച കഫസ്ഥാനഗതേ ||൮||
धामार्गवस्यापि मदनफलमज्जवदुपयोगः; विशेषतस्तु गरगुल्मोदरकासश्वासश्लेष्मामयेषु वायौ च कफस्थानगते ||८||
🔊 Audio coming soon
ധാമാര്ഗവയോഗാന്നിര്ദിശന്നാഹ- ധാമാര്ഗവസ്യേത്യാദി| ഏതേന ധാമാര്ഗവസ്യ ചതുര്വിംശതിയോഗാഃ| അപിശബ്ദാത് പുഷ്പശലാടുക്ഷീരസുരായോഗാശ്ച| വമനദ്രവ്യേഷു സര്വേഷാമേവാതിദേശയോഗാനാം മദനഫലതുല്യകല്പാനാം മദനഫലയോഗവിഷയ ഏവ വിഷയോ നാപൂര്വഃ||൮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
കൃതവേധനഫലപിപ്പലീനാം വമനദ്രവ്യകഷായപരിപീതാനാം ബഹുശശ്ചൂര്ണമുത്പലാദിഷു ദത്തമാഘ്രാതം വാമയതി, തത്ത്വനവബദ്ധദോഷേഷു യവാഗൂമാകണ്ഠാത്പീതവത്സു ച വിദധ്യാത് | വമനവിരേചനശിരോവിരോചനദ്രവ്യാണ്യേവം വാ പ്രധാനതമാനി ഭവന്തി ||൯||
कृतवेधनफलपिप्पलीनां वमनद्रव्यकषायपरिपीतानां बहुशश्चूर्णमुत्पलादिषु दत्तमाघ्रातं वामयति, तत्त्वनवबद्धदोषेषु यवागूमाकण्ठात्पीतवत्सु च विदध्यात् | वमनविरेचनशिरोविरोचनद्रव्याण्येवं वा प्रधानतमानि भवन्ति ||९||
🔊 Audio coming soon
കൃതവേധനേത്യാദി| കൃതവേധനഗ്രഹണം സമസ്തജീമൂതകഭേദജ്ഞാപകമ്| പരിപീതാനാമിതി ഭാവിതാനാമ്| ഉത്പലാദിഷ്വിതി ആദിഗ്രഹണാദ്രക്തോത്പലകുമുദപുണ്ഡരീകസൌഗന്ധികാനി ഗൃഹ്യന്തേ| തസ്യ പ്രയോഗവിശേഷസ്യ വിഷയം ദര്ശയന്നാഹ- തത്ത്വിത്യാദി| തത്തു പ്രാഗുക്തം ചൂര്ണം വിദധ്യാദിതി സമ്ബന്ധഃ| കേഷു? അനവബദ്ധദോഷേഷു അത്യുത്ക്ലിഷ്ടദോഷേഷു പുരുഷേഷ്വിത്യര്ഥഃ| പുനരപി കിംവിശിഷ്ടേഷു? യവാഗൂമാകണ്ഠാത് പീതവത്സു ച| ‘തദനവബദ്ധദോഷേഷു’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി| ഭാവനായാഃ ഫലാതിശയം ദര്ശയന്നാഹ- വമനേത്യാദി| ഏവമിതി തദ്ദ്രവ്യസ്വരസൈര്ബഹുശോ ഭാവിതാനി||൯||
Adhikarana 9 (10-11) · Śloka 11
ഭവതശ്ചാത്ര- വമനദ്രവ്യയോഗാണാം ദിഗിയം സമ്പ്രകീര്തിതാ | താന് വിഭജ്യ യഥാവ്യാധി കാലശക്തിവിനിശ്ചയാത് ||൧൦|| കഷായൈഃ സ്വരസൈഃ കല്കൈശ്ചൂര്ണൈരപി ച ബുദ്ധിമാന് | പേയലേഹ്യാദ്യഭോജ്യേഷു വമനാന്യുപകല്പയേത് ||൧൧||
भवतश्चात्र- वमनद्रव्ययोगाणां दिगियं सम्प्रकीर्तिता | तान् विभज्य यथाव्याधि कालशक्तिविनिश्चयात् ||१०|| कषायैः स्वरसैः कल्कैश्चूर्णैरपि च बुद्धिमान् | पेयलेह्याद्यभोज्येषु वमनान्युपकल्पयेत् ||११||
🔊 Audio coming soon
വമനദ്രവ്യേത്യാദി| ദിഗിയം സമ്പ്രകീര്തിതേതി ഇയം ദിക് സമ്പ്രകീര്തിതാ കഥിതേത്യര്ഥഃ| താന് വാന്തിദ്രവ്യവികല്പാന്, വിഭജ്യ പൃഥക്കൃത്യ, യഥാവ്യാധി ‘വമനാന്യുപകല്പയേത്’ ഇത്യഗ്രേതനേന സമ്ബന്ധഃ| കസ്മാത്? കാലശക്തിവിനിശ്ചയാത്| കേഷു വമനാന്യുപകല്പയേദിത്യാഹ- പേയലേഹ്യാദ്യഭോജ്യേഷു| കൈഃ കൃത്വാ? കഷായൈരിത്യാദിഭിഃ| കഷായൈഃ ശൃതശീതഫാണ്ടഭേദാത്ത്രിവിധൈഃ, സ്വരസൈഃ യന്ത്രാദിപീഡിതാര്ദ്രദ്രവ്യോത്ഥൈഃ, കല്കൈര്ദൃഷദി പിഷ്ടൈഃ, ചൂര്ണൈഃ ശുഷ്കപേഷണാണൂകൃതാവയവൈഃ| അപിശബ്ദാദ്വമനദ്രവ്യപക്വൈഃ സ്നേഹൈരിത്യനുക്തം സമുച്ചീയതേ| ഭോജ്യഗ്രഹണാന്മോദകോത്കാരികാശഷ്കുലീപ്രഭൃതീനാം ഗ്രഹണമ്||൧൦-൧൧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 43
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ വമനദ്രവ്യവികല്പവിജ്ഞാനീയോ നാമ ത്രിചത്വാരിംശത്തമോऽധ്യായഃ ||൪൩||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने वमनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयो नाम त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ||४३||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ത്രിചത്വാരിംശത്തമോऽധ്യായഃ||൪൩||