Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ വമനദ്രവ്യവികല്പവിജ്ഞാനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातो वमनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
43. vamanadravyavikalpavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
വമനദ്രവ്യാണാം ഫലാദീനാം മദനഫലാനി ശ്രേഷ്ഠതമാനി ഭവന്തി | അഥ മദനപുഷ്പാണാമാതപപരിശുഷ്കാണാം ചൂര്ണപ്രകുഞ്ജം പ്രത്യക്പുഷ്പാസദാപുഷ്പീനിമ്ബകഷായാണാമന്യതമേനാലോഡ്യ മധുസൈന്ധവയുക്താം പുഷ്പചൂര്ണമാത്രാം പായയിത്വാ വാമയേത് | മദനശലാടുചൂര്ണാന്യേവം വാ ബകുലരമ്യകോപയുക്താനി മധുലവണയുക്താന്യഭിപ്രതപ്താനി; മദനശലാടുചൂര്ണസിദ്ധാം വാ തിലതണ്ഡുലയവാഗൂമ് | നിര്വൃത്താനാം വാ നാതിഹരിതപാണ്ഡൂനാം കുശമൂഢാവബദ്ധമൃദ്ഗോമയപ്രലിപ്താനാം യവബു(തു)ഷമുദ്ഗമാഷശാല്യാദിധാന്യരാശാവഷ്ടരാത്രോഷിതക്ലിന്നഭിന്നാനാം ഫലാനാം ഫലപിപ്പലീരുദ്ധൃത്യാതപേ ശോഷയേത്, താസാം ദധിമധുപലലവിമൃദിതപരിശുഷ്കാണാം സുഭാജനസ്ഥാനാമന്തര്നഖമുഷ്ടിമുഷ്ണേ യഷ്ടീമധുകകഷായേ കോവിദാരാദീനാമന്യതമേ വാ കഷായേ പ്രമൃദ്യ രാത്രിപര്യുഷിതം മധുസൈന്ധവയുക്തമാശീര്ഭിരഭിമന്ത്രിതമുദങ്മുഖഃ പ്രാങ്മുഖമാതുരം പായയേദനേന മന്ത്രേണാഭിമന്ത്ര്യ- “ബ്രഹ്മദക്ഷാശ്വിരുദ്രേന്ദ്രഭൂചന്ദ്രാര്കാനലാനിലാഃ| ഋഷയഃ സൌഷധീഗ്രാമാ ഭൂതസങ്ഘാശ്ച പാന്തു തേ ||൧|| രസായനമിവര്ഷീണാം ദേവാനാമമൃതം യഥാ | സുധേവോത്തമനാഗാനാം ഭൈഷജ്യമിദമസ്തു തേ ||൨|| വിശേഷേണ ശ്ലേഷ്മജ്വരപ്രതിശ്യായാന്തര്വിദ്രധിഷു; അപ്രവര്തമാനേ വാ ദോഷേ പിപ്പലീവചാഗൌരസര്ഷപകല്കോന്മിശ്രൈഃ സലവണൈരുഷ്ണാമ്ബുഭിഃ പുനഃ പുനഃ പ്രവര്തയേദാസമ്യഗ്വാന്തലക്ഷണാദിതി | മദനഫലമജ്ജചൂര്ണം വാ തത്ക്വാഥപരിഭാവിതം മദനഫലകഷായേണ; മദനഫലമജ്ജസിദ്ധസ്യ വാ പയസഃ സന്താനികാം ക്ഷൌദ്രയുക്താം , മദനഫലമജ്ജസിദ്ധം വാ പയഃ, മദനഫലമജ്ജസിദ്ധേന വാ പയസാ യവാഗൂമ്, അധോഭാഗാസൃക്പിത്തഹൃദ്ദാഹയോഃ; മദനഫലമജ്ജസിദ്ധസ്യ വാ പയസോ ദധിഭാവമുപഗതസ്യ ദധ്യുത്തരം ദധി വാ കഫപ്രസേകച്ഛര്ദിമൂര്ച്ഛാതമകേഷു; മദനഫലമജ്ജരസം സ്നേഹം വാ ഭല്ലാതകസ്നേഹവദാദായ ഫാണിതീഭൂതം ലേഹയേത്, ആതപപരിശുഷ്കം വാ തമേവ ജീവന്തീകഷായേണ, പിത്തേ കഫസ്ഥാനഗതേ; മദനഫലമജ്ജക്വാഥം വാ പിപ്പല്യാദിപ്രതീവാപം, തച്ചൂര്ണം വാ നിമ്ബരൂപികാകഷായയോരന്യതരേണ സന്തര്പണകഫജവ്യാധിഹരം, മദനഫലമജ്ജചൂര്ണം വാ മധൂകകാശ്മര്യദ്രാക്ഷാകഷായേണ | മദനഫലവിധാനമുക്തമ് ||൩||
View original
वमनद्रव्याणां फलादीनां मदनफलानि श्रेष्ठतमानि भवन्ति | अथ मदनपुष्पाणामातपपरिशुष्काणां चूर्णप्रकुञ्जं प्रत्यक्पुष्पासदापुष्पीनिम्बकषायाणामन्यतमेनालोड्य मधुसैन्धवयुक्तां पुष्पचूर्णमात्रां पाययित्वा वामयेत् | मदनशलाटुचूर्णान्येवं वा बकुलरम्यकोपयुक्तानि मधुलवणयुक्तान्यभिप्रतप्तानि; मदनशलाटुचूर्णसिद्धां वा तिलतण्डुलयवागूम् | निर्वृत्तानां वा नातिहरितपाण्डूनां कुशमूढावबद्धमृद्गोमयप्रलिप्तानां यवबु(तु)षमुद्गमाषशाल्यादिधान्यराशावष्टरात्रोषितक्लिन्नभिन्नानां फलानां फलपिप्पलीरुद्धृत्यातपे शोषयेत्, तासां दधिमधुपललविमृदितपरिशुष्काणां सुभाजनस्थानामन्तर्नखमुष्टिमुष्णे यष्टीमधुककषाये कोविदारादीनामन्यतमे वा कषाये प्रमृद्य रात्रिपर्युषितं मधुसैन्धवयुक्तमाशीर्भिरभिमन्त्रितमुदङ्मुखः प्राङ्मुखमातुरं पाययेदनेन मन्त्रेणाभिमन्त्र्य- “ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रभूचन्द्रार्कानलानिलाः| ऋषयः सौषधीग्रामा भूतसङ्घाश्च पान्तु ते ||१|| रसायनमिवर्षीणां देवानाममृतं यथा | सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते ||२|| विशेषेण श्लेष्मज्वरप्रतिश्यायान्तर्विद्रधिषु; अप्रवर्तमाने वा दोषे पिप्पलीवचागौरसर्षपकल्कोन्मिश्रैः सलवणैरुष्णाम्बुभिः पुनः पुनः प्रवर्तयेदासम्यग्वान्तलक्षणादिति | मदनफलमज्जचूर्णं वा तत्क्वाथपरिभावितं मदनफलकषायेण; मदनफलमज्जसिद्धस्य वा पयसः सन्तानिकां क्षौद्रयुक्तां , मदनफलमज्जसिद्धं वा पयः, मदनफलमज्जसिद्धेन वा पयसा यवागूम्, अधोभागासृक्पित्तहृद्दाहयोः; मदनफलमज्जसिद्धस्य वा पयसो दधिभावमुपगतस्य दध्युत्तरं दधि वा कफप्रसेकच्छर्दिमूर्च्छातमकेषु; मदनफलमज्जरसं स्नेहं वा भल्लातकस्नेहवदादाय फाणितीभूतं लेहयेत्, आतपपरिशुष्कं वा तमेव जीवन्तीकषायेण, पित्ते कफस्थानगते; मदनफलमज्जक्वाथं वा पिप्पल्यादिप्रतीवापं, तच्चूर्णं वा निम्बरूपिकाकषाययोरन्यतरेण सन्तर्पणकफजव्याधिहरं, मदनफलमज्जचूर्णं वा मधूककाश्मर्यद्राक्षाकषायेण | मदनफलविधानमुक्तम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ജീമൂതകകുസുമചൂര്ണം പൂര്വവദേവ ക്ഷീരേണ, നിര്വൃത്തേഷു ക്ഷീരയവാഗൂം, രോമശേഷു സന്താനികാം, അരോമശേഷു ദധ്യുത്തരം, ഹരിതപാണ്ഡുഷു ദധി, തത്കഷായസംസൃഷ്ടാം വാ സുരാം കഫാരോചകകാസശ്വാസപാണ്ഡുരോഗയക്ഷ്മസു; പര്യാഗതേഷു മദനഫലമജ്ജവദുപയോഗഃ ||൪||
View original
जीमूतककुसुमचूर्णं पूर्ववदेव क्षीरेण, निर्वृत्तेषु क्षीरयवागूं, रोमशेषु सन्तानिकां, अरोमशेषु दध्युत्तरं, हरितपाण्डुषु दधि, तत्कषायसंसृष्टां वा सुरां कफारोचककासश्वासपाण्डुरोगयक्ष्मसु; पर्यागतेषु मदनफलमज्जवदुपयोगः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
തദ്വദേവ കുടജഫലവിധാനമ് ||൫||
View original
तद्वदेव कुटजफलविधानम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
കൃതവേധനാനാമപ്യേഷ ഏവ കല്പഃ ||൬||
View original
कृतवेधनानामप्येष एव कल्पः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ഇക്ഷ്വാകുകുസുമചൂര്ണം വാ പൂര്വവത് , ഏവം ക്ഷീരേണ, കാസശ്വാസച്ഛര്ദികഫരോഗേഷൂപയോഗഃ ||൭||
View original
इक्ष्वाकुकुसुमचूर्णं वा पूर्ववत् , एवं क्षीरेण, कासश्वासच्छर्दिकफरोगेषूपयोगः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ധാമാര്ഗവസ്യാപി മദനഫലമജ്ജവദുപയോഗഃ; വിശേഷതസ്തു ഗരഗുല്മോദരകാസശ്വാസശ്ലേഷ്മാമയേഷു വായൌ ച കഫസ്ഥാനഗതേ ||൮||
View original
धामार्गवस्यापि मदनफलमज्जवदुपयोगः; विशेषतस्तु गरगुल्मोदरकासश्वासश्लेष्मामयेषु वायौ च कफस्थानगते ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
കൃതവേധനഫലപിപ്പലീനാം വമനദ്രവ്യകഷായപരിപീതാനാം ബഹുശശ്ചൂര്ണമുത്പലാദിഷു ദത്തമാഘ്രാതം വാമയതി, തത്ത്വനവബദ്ധദോഷേഷു യവാഗൂമാകണ്ഠാത്പീതവത്സു ച വിദധ്യാത് | വമനവിരേചനശിരോവിരോചനദ്രവ്യാണ്യേവം വാ പ്രധാനതമാനി ഭവന്തി ||൯||
View original
कृतवेधनफलपिप्पलीनां वमनद्रव्यकषायपरिपीतानां बहुशश्चूर्णमुत्पलादिषु दत्तमाघ्रातं वामयति, तत्त्वनवबद्धदोषेषु यवागूमाकण्ठात्पीतवत्सु च विदध्यात् | वमनविरेचनशिरोविरोचनद्रव्याण्येवं वा प्रधानतमानि भवन्ति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10-11) · Śloka 11
ഭവതശ്ചാത്ര- വമനദ്രവ്യയോഗാണാം ദിഗിയം സമ്പ്രകീര്തിതാ | താന് വിഭജ്യ യഥാവ്യാധി കാലശക്തിവിനിശ്ചയാത് ||൧൦|| കഷായൈഃ സ്വരസൈഃ കല്കൈശ്ചൂര്ണൈരപി ച ബുദ്ധിമാന് | പേയലേഹ്യാദ്യഭോജ്യേഷു വമനാന്യുപകല്പയേത് ||൧൧||
View original
भवतश्चात्र- वमनद्रव्ययोगाणां दिगियं सम्प्रकीर्तिता | तान् विभज्य यथाव्याधि कालशक्तिविनिश्चयात् ||१०|| कषायैः स्वरसैः कल्कैश्चूर्णैरपि च बुद्धिमान् | पेयलेह्याद्यभोज्येषु वमनान्युपकल्पयेत् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 43
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ വമനദ്രവ്യവികല്പവിജ്ഞാനീയോ നാമ ത്രിചത്വാരിംശത്തമോऽധ്യായഃ ||൪൩||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने वमनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयो नाम त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ||४३||
🔊 Audio coming soon