Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో వమనద్రవ్యవికల్పవిజ్ఞానీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
अथातो वमनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
అథాతో వమనద్రవ్యేత్యాది| వికల్పాః ప్రయోగాః||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
వమనద్రవ్యాణాం ఫలాదీనాం మదనఫలాని శ్రేష్ఠతమాని భవంతి | అథ మదనపుష్పాణామాతపపరిశుష్కాణాం చూర్ణప్రకుంజం ప్రత్యక్పుష్పాసదాపుష్పీనింబకషాయాణామన్యతమేనాలోడ్య మధుసైంధవయుక్తాం పుష్పచూర్ణమాత్రాం పాయయిత్వా వామయేత్ | మదనశలాటుచూర్ణాన్యేవం వా బకులరమ్యకోపయుక్తాని మధులవణయుక్తాన్యభిప్రతప్తాని; మదనశలాటుచూర్ణసిద్ధాం వా తిలతండులయవాగూం | నిర్వృత్తానాం వా నాతిహరితపాండూనాం కుశమూఢావబద్ధమృద్గోమయప్రలిప్తానాం యవబు(తు)షముద్గమాషశాల్యాదిధాన్యరాశావష్టరాత్రోషితక్లిన్నభిన్నానాం ఫలానాం ఫలపిప్పలీరుద్ధృత్యాతపే శోషయేత్, తాసాం దధిమధుపలలవిమృదితపరిశుష్కాణాం సుభాజనస్థానామంతర్నఖముష్టిముష్ణే యష్టీమధుకకషాయే కోవిదారాదీనామన్యతమే వా కషాయే ప్రమృద్య రాత్రిపర్యుషితం మధుసైంధవయుక్తమాశీర్భిరభిమంత్రితముదఙ్ముఖః ప్రాఙ్ముఖమాతురం పాయయేదనేన మంత్రేణాభిమంత్ర్య- “బ్రహ్మదక్షాశ్విరుద్రేంద్రభూచంద్రార్కానలానిలాః| ఋషయః సౌషధీగ్రామా భూతసంఘాశ్చ పాంతు తే ||1|| రసాయనమివర్షీణాం దేవానామమృతం యథా | సుధేవోత్తమనాగానాం భైషజ్యమిదమస్తు తే ||2|| విశేషేణ శ్లేష్మజ్వరప్రతిశ్యాయాంతర్విద్రధిషు; అప్రవర్తమానే వా దోషే పిప్పలీవచాగౌరసర్షపకల్కోన్మిశ్రైః సలవణైరుష్ణాంబుభిః పునః పునః ప్రవర్తయేదాసమ్యగ్వాంతలక్షణాదితి | మదనఫలమజ్జచూర్ణం వా తత్క్వాథపరిభావితం మదనఫలకషాయేణ; మదనఫలమజ్జసిద్ధస్య వా పయసః సంతానికాం క్షౌద్రయుక్తాం , మదనఫలమజ్జసిద్ధం వా పయః, మదనఫలమజ్జసిద్ధేన వా పయసా యవాగూం, అధోభాగాసృక్పిత్తహృద్దాహయోః; మదనఫలమజ్జసిద్ధస్య వా పయసో దధిభావముపగతస్య దధ్యుత్తరం దధి వా కఫప్రసేకచ్ఛర్దిమూర్చ్ఛాతమకేషు; మదనఫలమజ్జరసం స్నేహం వా భల్లాతకస్నేహవదాదాయ ఫాణితీభూతం లేహయేత్, ఆతపపరిశుష్కం వా తమేవ జీవంతీకషాయేణ, పిత్తే కఫస్థానగతే; మదనఫలమజ్జక్వాథం వా పిప్పల్యాదిప్రతీవాపం, తచ్చూర్ణం వా నింబరూపికాకషాయయోరన్యతరేణ సంతర్పణకఫజవ్యాధిహరం, మదనఫలమజ్జచూర్ణం వా మధూకకాశ్మర్యద్రాక్షాకషాయేణ | మదనఫలవిధానముక్తం ||3||
वमनद्रव्याणां फलादीनां मदनफलानि श्रेष्ठतमानि भवन्ति | अथ मदनपुष्पाणामातपपरिशुष्काणां चूर्णप्रकुञ्जं प्रत्यक्पुष्पासदापुष्पीनिम्बकषायाणामन्यतमेनालोड्य मधुसैन्धवयुक्तां पुष्पचूर्णमात्रां पाययित्वा वामयेत् | मदनशलाटुचूर्णान्येवं वा बकुलरम्यकोपयुक्तानि मधुलवणयुक्तान्यभिप्रतप्तानि; मदनशलाटुचूर्णसिद्धां वा तिलतण्डुलयवागूम् | निर्वृत्तानां वा नातिहरितपाण्डूनां कुशमूढावबद्धमृद्गोमयप्रलिप्तानां यवबु(तु)षमुद्गमाषशाल्यादिधान्यराशावष्टरात्रोषितक्लिन्नभिन्नानां फलानां फलपिप्पलीरुद्धृत्यातपे शोषयेत्, तासां दधिमधुपललविमृदितपरिशुष्काणां सुभाजनस्थानामन्तर्नखमुष्टिमुष्णे यष्टीमधुककषाये कोविदारादीनामन्यतमे वा कषाये प्रमृद्य रात्रिपर्युषितं मधुसैन्धवयुक्तमाशीर्भिरभिमन्त्रितमुदङ्मुखः प्राङ्मुखमातुरं पाययेदनेन मन्त्रेणाभिमन्त्र्य- “ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रभूचन्द्रार्कानलानिलाः| ऋषयः सौषधीग्रामा भूतसङ्घाश्च पान्तु ते ||१|| रसायनमिवर्षीणां देवानाममृतं यथा | सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते ||२|| विशेषेण श्लेष्मज्वरप्रतिश्यायान्तर्विद्रधिषु; अप्रवर्तमाने वा दोषे पिप्पलीवचागौरसर्षपकल्कोन्मिश्रैः सलवणैरुष्णाम्बुभिः पुनः पुनः प्रवर्तयेदासम्यग्वान्तलक्षणादिति | मदनफलमज्जचूर्णं वा तत्क्वाथपरिभावितं मदनफलकषायेण; मदनफलमज्जसिद्धस्य वा पयसः सन्तानिकां क्षौद्रयुक्तां , मदनफलमज्जसिद्धं वा पयः, मदनफलमज्जसिद्धेन वा पयसा यवागूम्, अधोभागासृक्पित्तहृद्दाहयोः; मदनफलमज्जसिद्धस्य वा पयसो दधिभावमुपगतस्य दध्युत्तरं दधि वा कफप्रसेकच्छर्दिमूर्च्छातमकेषु; मदनफलमज्जरसं स्नेहं वा भल्लातकस्नेहवदादाय फाणितीभूतं लेहयेत्, आतपपरिशुष्कं वा तमेव जीवन्तीकषायेण, पित्ते कफस्थानगते; मदनफलमज्जक्वाथं वा पिप्पल्यादिप्रतीवापं, तच्चूर्णं वा निम्बरूपिकाकषाययोरन्यतरेण सन्तर्पणकफजव्याधिहरं, मदनफलमज्जचूर्णं वा मधूककाश्मर्यद्राक्षाकषायेण | मदनफलविधानमुक्तम् ||३||
🔊 Audio coming soon
వమనేత్యాది| ఫలాదీనామితి ఫలం మదనఫలం, ఆదిగ్రహణాత్ కుటజజీమూతకేక్ష్వాకుధామార్గవకృతవేధనాని గృహ్యంతే| మదనపుష్పాణామితి అత్ర పుష్పశబ్దః ఫలే వర్తతే, కారణే కార్యోపచారాత్| చూర్ణప్రకుంచం పునరస్య మధ్యమా మాత్రా; ప్రకుంచః పలం, ‘ముష్టిః’ ఇత్యేకే, ‘కరాంగులిచతుష్కమూలావధిమితం చూర్ణం’ ఇత్యపరే| ప్రత్యక్పుష్పా అపామార్గః, సదాపుష్పీ అర్కస్తస్య మూలం, నింబః ప్రసిద్ధః; కషాయాణాం త్రిత్వాద్యోగత్రయముక్తం| పుష్పచూర్ణమాత్రామితి మాత్రా చ తంత్రాంతరే చూర్ణశరావః, అత్ర చ మాత్రాశబ్దో యథాయోగవచనోఽభిప్రేతః| అస్యాగ్రే ‘అక్రూరాశయముపస్థితదోషం మృదుప్రచ్ఛర్దనం’ ఇతి కేచిత్ పఠంతి; తన్న, నిబంధకారైరపఠితత్వాత్| మదనేత్యాది| శలాటు ఆమం ఫలం| ఏవమితి ఏవంశబ్దాత్ ప్రత్యక్పుష్పాదీనాం త్రయః కషాయా జ్ఞేయాః, తేన యోగా అపి త్రయః| రమ్యకో మహానింబః| అభిప్రతప్తాని ఉష్ణీకృతాని, ‘పాయయిత్వా వామయేత్’ ఇత్యనువర్తనీయం| శలాటుచూర్ణేషు యోగాంతరం నిర్దిశన్నాహ- మదనేత్యాది| అత్రాపి చూర్ణస్య ప్రకుంచ ఏవ, తిలతండులయోస్తు యవాగూప్రమాణేన మాత్రాకల్పనం; లేహయిత్వా వామయేదితి జ్ఞేయం, లేహ్యత్వాద్యవాగ్వాః| తదేవం శలాటుచూర్ణేషు మదనస్య చత్వారో యోగాః| మదనఫలానాం పక్వానాం ప్రధానం యోగం నిర్దిశన్నాహ- నిర్వృత్తానామిత్యాది| నిర్వృత్తానాం నిష్పన్నానాం నాతిహరితపాండుత్వేన, పరిపాకాతిపాండుత్వే హి వీర్యాతిక్రమః స్యాత్| కుశమూఢః కుశవిరచితః పుటకః| ఫలపిప్పలీః మదనఫలబీజాని| తాసామితి తాసాం ఫలపిప్పలీనాం| అంతర్నఖముష్టిమితి నఖానాం మధ్యే ముష్టిర్న తు పరిభాషికా పలాభిధానా, అంతర్నఖముష్టిం యష్టీమధుకకషాయే ఆతురం పాయయేదితి సంబంధః| కోవిదారేత్యాది| కోవిదారాదీనాం సంశోధనసంశమనీయోక్తానామేకాదశానామన్యతమస్యైకతమస్య కషాయే| ఏతేనైకాదశయోగా ఉక్తాః| ప్రమృద్యేతి ఫలపిప్పలీనామంతర్నఖముష్టిమితి సంబంధః| కింవిశిష్టమంతర్నఖముష్టిం? రాత్రిపర్యుషితం మధుసైంధవయుక్తం చ| ఆశీర్భిరభిమంత్రితమితి ఇష్టాశానిష్పాదనమంత్రోఽప్యాశీః, తాభిర్వేదోక్తాభిరభిమంత్రితమంతర్నఖముష్టిం| ఉదఙ్ముఖ ఉత్తరాభిముఖో వైద్యః, ప్రాఙ్ముఖం పూర్వాభిముఖమాతురం| అభిమంత్రణమంత్రమాహ- బ్రహ్మదక్షేత్యాది| మంత్రార్థస్త్వదర్శనీయః, ఆవృత్త్యైవ కేవలయా మంత్రాణాం ఫలదత్వాత్| అస్య యోగస్య విషయం నియమయన్నాహ- విశేషేణేత్యాది| విశేషేణ అతిశయేన, శ్లేష్మజ్వరాదిషు ‘దేయ’ ఇత్యధ్యాహారః| అప్రవర్తమానస్య దోషస్య ప్రవర్తనే హేతుం దర్శయన్నాహ- అప్రవర్తమాన ఇత్యాది| దుర్వమనబహుదోషవిషయయోగమాహ- మదనేత్యాది| మదనఫలమజ్జా మదనఫలమధ్యస్య స్నిగ్ధో భాగః, ‘సకలమేవ మదనఫలం’ ఇత్యన్యే| మదనఫలకషాయేణ ‘పాయయేత్’ ఇత్యధ్యాహారః| మదనేత్యాది| సంతానికామితి లేహయేదితి సంబంధః; సంతానికా క్షీరస్యోపరితనః స్త్యానో భాగః| మదనఫలమజ్జసిద్ధం వా పయః పాయయేదిత్యధ్యాహారః; అత్రాపి ప్రకుంచః| మదనఫలపక్వసిద్ధేన వా పయసా యవాగూం లేహయేదితి సంబంధః| పయఃసంతానికాయవాగూనాం విషయమాహ- అధోభవరక్తపిత్తే పిత్తకృతహృదయదాహే చ| మదనేత్యాది| దధ్యుత్తరం సరం, లేహయేదితి సంబంధః| దధి వా ‘పాయయేత్’ ఇత్యధ్యాహారః| ఏతద్యోగద్వయముక్తం| మదనేత్యాది| మదనఫలమజ్జరసం ఫాణితీభూతం కాకవీభూతం లేహయేదితి సంబంధః| భల్లాతకస్నేహవదాదాయేతి ద్వివ్రణీయోక్తేన విధినా| ఆతపేత్యాది జీవంతీకషాయేణ ఆతపవిశుష్కం తమేవ మదనఫలమజ్జరసం ‘పాయయేత్’ ఇతి శేషః| జీవంతీ శుష్కయావనాలవర్ణా లతౌషధీ పర్వవతీ| ఏతయోర్యోగయోర్విషయమాహ- పిత్తే కఫస్థానగతే ఇతి| మదనఫలమజ్జక్వాథం వేత్యాది మదనఫలమజ్జక్వాథం వేత్యాద్యేకో యోగః| తచ్చూర్ణం వా నింబరూపికాకషాయయోరన్యతరేణేతి యోగద్వయం; తచ్చూర్ణం మదనఫలమజ్జచూర్ణం, రూపికా అర్కః| ఏతేషాం త్రయాణాం యోగానాం విషయం నియమయన్నాహ- సంతర్పణేత్యాది| మదనఫలమజ్జచూర్ణం వా మధుకకాశ్మర్యద్రాక్షాకషాయేణేత్యాది ద్వాత్రింశత్తమం యోగం కేచిత్ పఠంతి, తన్నేచ్ఛతి గయీ| వ్యాఖ్యాతమేవోపసంహరన్నాహ- మదనేత్యాది| ఏతేనాప్రవర్తనవ్యాపచ్చికిత్సాం విహాయ మదనఫలయోగా ఏకత్రింశదుక్తాః||3||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
జీమూతకకుసుమచూర్ణం పూర్వవదేవ క్షీరేణ, నిర్వృత్తేషు క్షీరయవాగూం, రోమశేషు సంతానికాం, అరోమశేషు దధ్యుత్తరం, హరితపాండుషు దధి, తత్కషాయసంసృష్టాం వా సురాం కఫారోచకకాసశ్వాసపాండురోగయక్ష్మసు; పర్యాగతేషు మదనఫలమజ్జవదుపయోగః ||4||
जीमूतककुसुमचूर्णं पूर्ववदेव क्षीरेण, निर्वृत्तेषु क्षीरयवागूं, रोमशेषु सन्तानिकां, अरोमशेषु दध्युत्तरं, हरितपाण्डुषु दधि, तत्कषायसंसृष्टां वा सुरां कफारोचककासश्वासपाण्डुरोगयक्ष्मसु; पर्यागतेषु मदनफलमज्जवदुपयोगः ||४||
🔊 Audio coming soon
మదనఫలస్య పశ్చాజ్జీమూతకం దర్శయన్నాహ- జీమూతకేత్యాది| జీమూతకో దేవదాలీ| పూర్వవదేవేతి ప్రత్యక్పుష్పాదిద్రవ్యత్రయక్వాథైస్త్రయో యోగాః పుష్పచూర్ణస్య| అన్యే తు చరకే ప్రత్యక్పుష్పాదియోగా న సంతీతి క్షీరేణైవాన్యమేకం యోగమిచ్ఛంతి, పూర్వవదిత్యనేన ప్రకుంచం మధుసైంధవాదియుక్తం చామనంతి| నిర్వృత్తేష్విత్యాది| నిర్వృత్తేషు జాతమాత్రేషు; క్షీరయవాగూం జీమూతశలాటుక్వథితక్షీరయవాగూం| రోమశేష్విత్యాది| రోమశేషు కఠినావస్థాం ప్రాప్తేషు; సంతానికామితి జీమూతచూర్ణక్వథితక్షీరసంతానికాం| అరోమశేష్విత్యాది అరోమశేషు బృహత్తమేషు, చూర్ణక్వథితక్షీరస్య దధిభావం గతస్యోత్తరం సరకం| హరితపాండుష్విత్యాది హరితపాండుషు కఠినతమేషు తచ్చూర్ణక్వథితక్షీరస్య దధి| తత్కషాయసంసృష్టామితి జీమూతకకషాయకృతాం| తస్యాస్తు కల్పనం- జీమూతక్వాథే మాషాః సాధనీయాః, జీమూతకస్య క్వాథేనైవ శాలితండులాః ప్రక్షాలనీయాః, మాషాః శాలితండులాస్తే చ సంక్షుద్యైకత్ర పిండాః కార్యాః, తాఞ్ శుష్కచూర్ణితాన్ కృత్వాఽపరశాలీతండులచూర్ణం పిష్టపాచనికాయాం జీమూతకషాయోష్మణా సమ్యగుత్స్వేద్యావతారయేత్, తతః స్విన్నశీతలస్య తస్య పిష్టస్య త్రయో భాగాః, కిణ్వభాగశ్చతుర్థః, సంధానార్థే భార్గీక్వాథః, తత్సర్వం కలశే నిధాపితం జాతరసం సురా భవతి; పైష్టీయం, తేనాత్ర నాస్తి గుడో న వా మధు; అన్యే పునః ‘అత్రానుక్తోఽపి గుడో దాతవ్యః’ ఇత్యాహుః| గుడప్రమాణం త్వర్శోనిర్దిష్టాభయారిష్టక్వాథశేషద్రోణే గుడపలశతద్వయం ప్రక్షేపవిభాగపరిభాషారూపేణ సర్వత్ర| అన్యే తు ‘జీమూతకషాయేణ సహ సురామేవ, న పునర్జీమూతకషాయసాధితాం’ ఇతి వదంతి| జీమూతకుసుమచూర్ణం వేత్యాదీనాం యోగానాం విషయమాహ- కఫేత్యాది| ‘దద్యాత్’ ఇతి శేషః| పర్యాగతేషు నాతిహరితపాండుష్వతిదేశేన యోగం నిర్దిశన్నాహ- పర్యాగతేష్విత్యాది| మదనఫలమజ్జవదితివత్కరణాన్మదనపుష్పశలాటుయోగాన్ వర్జయిత్వాఽన్యే యే మదనఫలయోగాస్తే సర్వే పర్యాగతేషు జీమూతకేషు విజ్ఞేయాః| ఏతేన పర్యాగతజీమూతకయోగాశ్చతుర్వింశతిరుక్తాః| ‘పర్యాగతేషు పరిపక్వేషు’ ఇత్యన్యే||4||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
తద్వదేవ కుటజఫలవిధానం ||5||
तद्वदेव कुटजफलविधानम् ||५||
🔊 Audio coming soon
కుటజఫలయోగాన్నిర్దిశన్నాహ- తద్వదిత్యాది| అత్రాపి జీమూతకవచ్చతుర్వింశతియోగా జ్ఞేయాః||5||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
కృతవేధనానామప్యేష ఏవ కల్పః ||6||
कृतवेधनानामप्येष एव कल्पः ||६||
🔊 Audio coming soon
కృతవేధనయోగాన్నిర్దిశన్నాహ- కృతవేధనానామిత్యాది| అత్రాపి కుటజవచ్చతుర్వింశతియోగా ఇత్యర్థః| కృతవేధనం కోశాతకీ||6||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ఇక్ష్వాకుకుసుమచూర్ణం వా పూర్వవత్ , ఏవం క్షీరేణ, కాసశ్వాసచ్ఛర్దికఫరోగేషూపయోగః ||7||
इक्ष्वाकुकुसुमचूर्णं वा पूर्ववत् , एवं क्षीरेण, कासश्वासच्छर्दिकफरोगेषूपयोगः ||७||
🔊 Audio coming soon
ఇక్ష్వాకుయోగాన్నిర్దిశన్నాహ- ఇక్ష్వాక్విత్యాది| ఇక్ష్వాకుః కటుకాలాబూః| ఏవం క్షీరేణ తథా పూర్వవన్మదనఫలవత్; న పునః కుటజవత్ కృతవేధనవచ్చ, తయోః పుష్పశలాటువర్జనాత్| ఇతి మదనఫలవదేకత్రింశత్, తథా పూర్వగ్రహణేన సురా గృహ్యతే, ఏతేనేక్ష్వాకుయోగాస్త్రయస్త్రింశదుక్తాః||7||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ధామార్గవస్యాపి మదనఫలమజ్జవదుపయోగః; విశేషతస్తు గరగుల్మోదరకాసశ్వాసశ్లేష్మామయేషు వాయౌ చ కఫస్థానగతే ||8||
धामार्गवस्यापि मदनफलमज्जवदुपयोगः; विशेषतस्तु गरगुल्मोदरकासश्वासश्लेष्मामयेषु वायौ च कफस्थानगते ||८||
🔊 Audio coming soon
ధామార్గవయోగాన్నిర్దిశన్నాహ- ధామార్గవస్యేత్యాది| ఏతేన ధామార్గవస్య చతుర్వింశతియోగాః| అపిశబ్దాత్ పుష్పశలాటుక్షీరసురాయోగాశ్చ| వమనద్రవ్యేషు సర్వేషామేవాతిదేశయోగానాం మదనఫలతుల్యకల్పానాం మదనఫలయోగవిషయ ఏవ విషయో నాపూర్వః||8||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
కృతవేధనఫలపిప్పలీనాం వమనద్రవ్యకషాయపరిపీతానాం బహుశశ్చూర్ణముత్పలాదిషు దత్తమాఘ్రాతం వామయతి, తత్త్వనవబద్ధదోషేషు యవాగూమాకంఠాత్పీతవత్సు చ విదధ్యాత్ | వమనవిరేచనశిరోవిరోచనద్రవ్యాణ్యేవం వా ప్రధానతమాని భవంతి ||9||
कृतवेधनफलपिप्पलीनां वमनद्रव्यकषायपरिपीतानां बहुशश्चूर्णमुत्पलादिषु दत्तमाघ्रातं वामयति, तत्त्वनवबद्धदोषेषु यवागूमाकण्ठात्पीतवत्सु च विदध्यात् | वमनविरेचनशिरोविरोचनद्रव्याण्येवं वा प्रधानतमानि भवन्ति ||९||
🔊 Audio coming soon
కృతవేధనేత్యాది| కృతవేధనగ్రహణం సమస్తజీమూతకభేదజ్ఞాపకం| పరిపీతానామితి భావితానాం| ఉత్పలాదిష్వితి ఆదిగ్రహణాద్రక్తోత్పలకుముదపుండరీకసౌగంధికాని గృహ్యంతే| తస్య ప్రయోగవిశేషస్య విషయం దర్శయన్నాహ- తత్త్విత్యాది| తత్తు ప్రాగుక్తం చూర్ణం విదధ్యాదితి సంబంధః| కేషు? అనవబద్ధదోషేషు అత్యుత్క్లిష్టదోషేషు పురుషేష్విత్యర్థః| పునరపి కింవిశిష్టేషు? యవాగూమాకంఠాత్ పీతవత్సు చ| ‘తదనవబద్ధదోషేషు’ ఇతి కేచిత్ పఠంతి| భావనాయాః ఫలాతిశయం దర్శయన్నాహ- వమనేత్యాది| ఏవమితి తద్ద్రవ్యస్వరసైర్బహుశో భావితాని||9||
Adhikarana 9 (10-11) · Śloka 11
భవతశ్చాత్ర- వమనద్రవ్యయోగాణాం దిగియం సంప్రకీర్తితా | తాన్ విభజ్య యథావ్యాధి కాలశక్తివినిశ్చయాత్ ||10|| కషాయైః స్వరసైః కల్కైశ్చూర్ణైరపి చ బుద్ధిమాన్ | పేయలేహ్యాద్యభోజ్యేషు వమనాన్యుపకల్పయేత్ ||11||
भवतश्चात्र- वमनद्रव्ययोगाणां दिगियं सम्प्रकीर्तिता | तान् विभज्य यथाव्याधि कालशक्तिविनिश्चयात् ||१०|| कषायैः स्वरसैः कल्कैश्चूर्णैरपि च बुद्धिमान् | पेयलेह्याद्यभोज्येषु वमनान्युपकल्पयेत् ||११||
🔊 Audio coming soon
వమనద్రవ్యేత్యాది| దిగియం సంప్రకీర్తితేతి ఇయం దిక్ సంప్రకీర్తితా కథితేత్యర్థః| తాన్ వాంతిద్రవ్యవికల్పాన్, విభజ్య పృథక్కృత్య, యథావ్యాధి ‘వమనాన్యుపకల్పయేత్’ ఇత్యగ్రేతనేన సంబంధః| కస్మాత్? కాలశక్తివినిశ్చయాత్| కేషు వమనాన్యుపకల్పయేదిత్యాహ- పేయలేహ్యాద్యభోజ్యేషు| కైః కృత్వా? కషాయైరిత్యాదిభిః| కషాయైః శృతశీతఫాంటభేదాత్త్రివిధైః, స్వరసైః యంత్రాదిపీడితార్ద్రద్రవ్యోత్థైః, కల్కైర్దృషది పిష్టైః, చూర్ణైః శుష్కపేషణాణూకృతావయవైః| అపిశబ్దాద్వమనద్రవ్యపక్వైః స్నేహైరిత్యనుక్తం సముచ్చీయతే| భోజ్యగ్రహణాన్మోదకోత్కారికాశష్కులీప్రభృతీనాం గ్రహణం||10-11||
Adhikarana puShpikA · Śloka 43
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం సూత్రస్థానే వమనద్రవ్యవికల్పవిజ్ఞానీయో నామ త్రిచత్వారింశత్తమోఽధ్యాయః ||43||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने वमनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयो नाम त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ||४३||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాం సూత్రస్థానే త్రిచత్వారింశత్తమోఽధ్యాయః||43||