Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో వమనద్రవ్యవికల్పవిజ్ఞానీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो वमनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
43. vamanadravyavikalpavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
వమనద్రవ్యాణాం ఫలాదీనాం మదనఫలాని శ్రేష్ఠతమాని భవంతి | అథ మదనపుష్పాణామాతపపరిశుష్కాణాం చూర్ణప్రకుంజం ప్రత్యక్పుష్పాసదాపుష్పీనింబకషాయాణామన్యతమేనాలోడ్య మధుసైంధవయుక్తాం పుష్పచూర్ణమాత్రాం పాయయిత్వా వామయేత్ | మదనశలాటుచూర్ణాన్యేవం వా బకులరమ్యకోపయుక్తాని మధులవణయుక్తాన్యభిప్రతప్తాని; మదనశలాటుచూర్ణసిద్ధాం వా తిలతండులయవాగూం | నిర్వృత్తానాం వా నాతిహరితపాండూనాం కుశమూఢావబద్ధమృద్గోమయప్రలిప్తానాం యవబు(తు)షముద్గమాషశాల్యాదిధాన్యరాశావష్టరాత్రోషితక్లిన్నభిన్నానాం ఫలానాం ఫలపిప్పలీరుద్ధృత్యాతపే శోషయేత్, తాసాం దధిమధుపలలవిమృదితపరిశుష్కాణాం సుభాజనస్థానామంతర్నఖముష్టిముష్ణే యష్టీమధుకకషాయే కోవిదారాదీనామన్యతమే వా కషాయే ప్రమృద్య రాత్రిపర్యుషితం మధుసైంధవయుక్తమాశీర్భిరభిమంత్రితముదఙ్ముఖః ప్రాఙ్ముఖమాతురం పాయయేదనేన మంత్రేణాభిమంత్ర్య- “బ్రహ్మదక్షాశ్విరుద్రేంద్రభూచంద్రార్కానలానిలాః| ఋషయః సౌషధీగ్రామా భూతసంఘాశ్చ పాంతు తే ||1|| రసాయనమివర్షీణాం దేవానామమృతం యథా | సుధేవోత్తమనాగానాం భైషజ్యమిదమస్తు తే ||2|| విశేషేణ శ్లేష్మజ్వరప్రతిశ్యాయాంతర్విద్రధిషు; అప్రవర్తమానే వా దోషే పిప్పలీవచాగౌరసర్షపకల్కోన్మిశ్రైః సలవణైరుష్ణాంబుభిః పునః పునః ప్రవర్తయేదాసమ్యగ్వాంతలక్షణాదితి | మదనఫలమజ్జచూర్ణం వా తత్క్వాథపరిభావితం మదనఫలకషాయేణ; మదనఫలమజ్జసిద్ధస్య వా పయసః సంతానికాం క్షౌద్రయుక్తాం , మదనఫలమజ్జసిద్ధం వా పయః, మదనఫలమజ్జసిద్ధేన వా పయసా యవాగూం, అధోభాగాసృక్పిత్తహృద్దాహయోః; మదనఫలమజ్జసిద్ధస్య వా పయసో దధిభావముపగతస్య దధ్యుత్తరం దధి వా కఫప్రసేకచ్ఛర్దిమూర్చ్ఛాతమకేషు; మదనఫలమజ్జరసం స్నేహం వా భల్లాతకస్నేహవదాదాయ ఫాణితీభూతం లేహయేత్, ఆతపపరిశుష్కం వా తమేవ జీవంతీకషాయేణ, పిత్తే కఫస్థానగతే; మదనఫలమజ్జక్వాథం వా పిప్పల్యాదిప్రతీవాపం, తచ్చూర్ణం వా నింబరూపికాకషాయయోరన్యతరేణ సంతర్పణకఫజవ్యాధిహరం, మదనఫలమజ్జచూర్ణం వా మధూకకాశ్మర్యద్రాక్షాకషాయేణ | మదనఫలవిధానముక్తం ||3||
View original
वमनद्रव्याणां फलादीनां मदनफलानि श्रेष्ठतमानि भवन्ति | अथ मदनपुष्पाणामातपपरिशुष्काणां चूर्णप्रकुञ्जं प्रत्यक्पुष्पासदापुष्पीनिम्बकषायाणामन्यतमेनालोड्य मधुसैन्धवयुक्तां पुष्पचूर्णमात्रां पाययित्वा वामयेत् | मदनशलाटुचूर्णान्येवं वा बकुलरम्यकोपयुक्तानि मधुलवणयुक्तान्यभिप्रतप्तानि; मदनशलाटुचूर्णसिद्धां वा तिलतण्डुलयवागूम् | निर्वृत्तानां वा नातिहरितपाण्डूनां कुशमूढावबद्धमृद्गोमयप्रलिप्तानां यवबु(तु)षमुद्गमाषशाल्यादिधान्यराशावष्टरात्रोषितक्लिन्नभिन्नानां फलानां फलपिप्पलीरुद्धृत्यातपे शोषयेत्, तासां दधिमधुपललविमृदितपरिशुष्काणां सुभाजनस्थानामन्तर्नखमुष्टिमुष्णे यष्टीमधुककषाये कोविदारादीनामन्यतमे वा कषाये प्रमृद्य रात्रिपर्युषितं मधुसैन्धवयुक्तमाशीर्भिरभिमन्त्रितमुदङ्मुखः प्राङ्मुखमातुरं पाययेदनेन मन्त्रेणाभिमन्त्र्य- “ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रभूचन्द्रार्कानलानिलाः| ऋषयः सौषधीग्रामा भूतसङ्घाश्च पान्तु ते ||१|| रसायनमिवर्षीणां देवानाममृतं यथा | सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते ||२|| विशेषेण श्लेष्मज्वरप्रतिश्यायान्तर्विद्रधिषु; अप्रवर्तमाने वा दोषे पिप्पलीवचागौरसर्षपकल्कोन्मिश्रैः सलवणैरुष्णाम्बुभिः पुनः पुनः प्रवर्तयेदासम्यग्वान्तलक्षणादिति | मदनफलमज्जचूर्णं वा तत्क्वाथपरिभावितं मदनफलकषायेण; मदनफलमज्जसिद्धस्य वा पयसः सन्तानिकां क्षौद्रयुक्तां , मदनफलमज्जसिद्धं वा पयः, मदनफलमज्जसिद्धेन वा पयसा यवागूम्, अधोभागासृक्पित्तहृद्दाहयोः; मदनफलमज्जसिद्धस्य वा पयसो दधिभावमुपगतस्य दध्युत्तरं दधि वा कफप्रसेकच्छर्दिमूर्च्छातमकेषु; मदनफलमज्जरसं स्नेहं वा भल्लातकस्नेहवदादाय फाणितीभूतं लेहयेत्, आतपपरिशुष्कं वा तमेव जीवन्तीकषायेण, पित्ते कफस्थानगते; मदनफलमज्जक्वाथं वा पिप्पल्यादिप्रतीवापं, तच्चूर्णं वा निम्बरूपिकाकषाययोरन्यतरेण सन्तर्पणकफजव्याधिहरं, मदनफलमज्जचूर्णं वा मधूककाश्मर्यद्राक्षाकषायेण | मदनफलविधानमुक्तम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
జీమూతకకుసుమచూర్ణం పూర్వవదేవ క్షీరేణ, నిర్వృత్తేషు క్షీరయవాగూం, రోమశేషు సంతానికాం, అరోమశేషు దధ్యుత్తరం, హరితపాండుషు దధి, తత్కషాయసంసృష్టాం వా సురాం కఫారోచకకాసశ్వాసపాండురోగయక్ష్మసు; పర్యాగతేషు మదనఫలమజ్జవదుపయోగః ||4||
View original
जीमूतककुसुमचूर्णं पूर्ववदेव क्षीरेण, निर्वृत्तेषु क्षीरयवागूं, रोमशेषु सन्तानिकां, अरोमशेषु दध्युत्तरं, हरितपाण्डुषु दधि, तत्कषायसंसृष्टां वा सुरां कफारोचककासश्वासपाण्डुरोगयक्ष्मसु; पर्यागतेषु मदनफलमज्जवदुपयोगः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
తద్వదేవ కుటజఫలవిధానం ||5||
View original
तद्वदेव कुटजफलविधानम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
కృతవేధనానామప్యేష ఏవ కల్పః ||6||
View original
कृतवेधनानामप्येष एव कल्पः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ఇక్ష్వాకుకుసుమచూర్ణం వా పూర్వవత్ , ఏవం క్షీరేణ, కాసశ్వాసచ్ఛర్దికఫరోగేషూపయోగః ||7||
View original
इक्ष्वाकुकुसुमचूर्णं वा पूर्ववत् , एवं क्षीरेण, कासश्वासच्छर्दिकफरोगेषूपयोगः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ధామార్గవస్యాపి మదనఫలమజ్జవదుపయోగః; విశేషతస్తు గరగుల్మోదరకాసశ్వాసశ్లేష్మామయేషు వాయౌ చ కఫస్థానగతే ||8||
View original
धामार्गवस्यापि मदनफलमज्जवदुपयोगः; विशेषतस्तु गरगुल्मोदरकासश्वासश्लेष्मामयेषु वायौ च कफस्थानगते ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
కృతవేధనఫలపిప్పలీనాం వమనద్రవ్యకషాయపరిపీతానాం బహుశశ్చూర్ణముత్పలాదిషు దత్తమాఘ్రాతం వామయతి, తత్త్వనవబద్ధదోషేషు యవాగూమాకంఠాత్పీతవత్సు చ విదధ్యాత్ | వమనవిరేచనశిరోవిరోచనద్రవ్యాణ్యేవం వా ప్రధానతమాని భవంతి ||9||
View original
कृतवेधनफलपिप्पलीनां वमनद्रव्यकषायपरिपीतानां बहुशश्चूर्णमुत्पलादिषु दत्तमाघ्रातं वामयति, तत्त्वनवबद्धदोषेषु यवागूमाकण्ठात्पीतवत्सु च विदध्यात् | वमनविरेचनशिरोविरोचनद्रव्याण्येवं वा प्रधानतमानि भवन्ति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10-11) · Śloka 11
భవతశ్చాత్ర- వమనద్రవ్యయోగాణాం దిగియం సంప్రకీర్తితా | తాన్ విభజ్య యథావ్యాధి కాలశక్తివినిశ్చయాత్ ||10|| కషాయైః స్వరసైః కల్కైశ్చూర్ణైరపి చ బుద్ధిమాన్ | పేయలేహ్యాద్యభోజ్యేషు వమనాన్యుపకల్పయేత్ ||11||
View original
भवतश्चात्र- वमनद्रव्ययोगाणां दिगियं सम्प्रकीर्तिता | तान् विभज्य यथाव्याधि कालशक्तिविनिश्चयात् ||१०|| कषायैः स्वरसैः कल्कैश्चूर्णैरपि च बुद्धिमान् | पेयलेह्याद्यभोज्येषु वमनान्युपकल्पयेत् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 43
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం సూత్రస్థానే వమనద్రవ్యవికల్పవిజ్ఞానీయో నామ త్రిచత్వారింశత్తమోఽధ్యాయః ||43||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने वमनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयो नाम त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ||४३||
🔊 Audio coming soon