Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ವಿಪರೀತಾವಿಪರೀತಸ್ವಪ್ನನಿದರ್ಶನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातो विपरीताविपरीतस्वप्ननिदर्शनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಪ್ನಶಬ್ದಾನನ್ತರಂ ಲುಪ್ತಾದಿಶಬ್ದನಿರ್ದೇಶಾನ್ನಕ್ಷತ್ರವೇಲಾತಿಥಿನಿಮಿತ್ತಶಕುನಾನಿಲದೇಶವೈದ್ಯವಾಗ್ದೇಹಮನಶ್ಚೇಷ್ಟಾ ಅಪಿ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ದೂತದರ್ಶನಸಮ್ಭಾಷಾ ವೇಷಾಶ್ಚೇಷ್ಟಿತಮೇವ ಚ | ಋಕ್ಷಂ ವೇಲಾ ತಿಥಿಶ್ಚೈವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಶಕುನೋಽನಿಲಃ ||೩|| ದೇಶೋ ವೈದ್ಯಸ್ಯ ವಾಗ್ದೇಹಮನಸಾಂ ಚ ವಿಚೇಷ್ಟಿತಮ್ | ಕಥಯನ್ತ್ಯಾತುರಗತಂ ಶುಭಂ ವಾ ಯದಿ ವಾಽಶುಭಮ್ ||೪||
दूतदर्शनसम्भाषा वेषाश्चेष्टितमेव च | ऋक्षं वेला तिथिश्चैव निमित्तं शकुनोऽनिलः ||३|| देशो वैद्यस्य वाग्देहमनसां च विचेष्टितम् | कथयन्त्यातुरगतं शुभं वा यदि वाऽशुभम् ||४||
🔊 Audio coming soon
ಅತ್ರಾಧ್ಯಾಯೇ ನಿರ್ದೇಶ್ಯಾನ್ ದೂತಾದೀನುಪದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ದೂತೇತ್ಯಾದಿ| ದೂತಶಬ್ದೋಽತ್ರ ದರ್ಶನಸಮ್ಭಾಷವೇಶಚೇಷ್ಟಿತೈಃ ಸಹ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಗಮನಾಯ ಪ್ರಶ್ನಾಯ ವಾಽಽಗತಃ ಪುರುಷೋ ದೂತಃ| ಚೇಷ್ಟಾ ಚಾತ್ರ ಕಾಯಕೃತೋ ವ್ಯಾಪಾರಃ, ಋಕ್ಷಾಣಿ ಆರ್ದ್ರಾದೀನಿ, ವೇಲಾ ಮಧ್ಯಾಹ್ನಾದಿಕಾಃ, ತಿಥಯಃ ಚತುರ್ಥ್ಯಾದಯಃ, ನಿಮಿತ್ತಂ ಸರ್ಪಾದಿದರ್ಶನಂ , ದೇಶೋ ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಭೂಮಿಭಾಗಃ, ವಾಗ್ದೇಹಮನಸಾಂ ಚ ವಿಚೇಷ್ಟಿತಮಪಿ ವೈದ್ಯಸ್ಯೈವ| ಆತುರಗತಮಿತಿ ಆತುರಾಶ್ರಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ್ವಪ್ನಾಃ ಪಶ್ಚಾನ್ನಿರ್ದೇಶ್ಯಾಃ||೩-೪||
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 7
ಪಾಖ(ಷ)ಣ್ಡಾಶ್ರಮವರ್ಣಾನಾಂ ಸಪಕ್ಷಾಃ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಯೇ | ತ ಏವ ವಿಪರೀತಾಃ ಸ್ಯುರ್ದೂತಾಃ ಕರ್ಮವಿಪತ್ತಯೇ ||೫|| ನಪುಂಸಕಂ ಸ್ತ್ರೀ ಬಹವೋ ನೈಕಕಾರ್ಯಾ ಅಸೂಯಕಾಃ | ಗರ್ದಭೋಷ್ಟ್ರರಥಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ವಾ ಸ್ಯುಃ ಪರಮ್ಪರಾಃ ||೬|| ವೈದ್ಯಂ ಯ ಉಪಸರ್ಪನ್ತಿ ದೂತಾಸ್ತೇ ಚಾಪಿ ಗರ್ಹಿತಾಃ |೭|
पाख(ष)ण्डाश्रमवर्णानां सपक्षाः कर्मसिद्धये | त एव विपरीताः स्युर्दूताः कर्मविपत्तये ||५|| नपुंसकं स्त्री बहवो नैककार्या असूयकाः | गर्दभोष्ट्ररथप्राप्ताः प्राप्ता वा स्युः परम्पराः ||६|| वैद्यं य उपसर्पन्ति दूतास्ते चापि गर्हिताः |७|
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಥಮಂ ದೂತದರ್ಶನಮಧಿಕೃತ್ಯಾಹ- ಪಾಖಣ್ಡೇತ್ಯಾದಿ| ಪಾಖ(ಷ)ಣ್ಡಾಃ ಕಾಪಾಲಿಕಾದಯಃ, ಆಶ್ರಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗೃಹಸ್ಥವಾನಪ್ರಸ್ಥಯತಯಃ, ವರ್ಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಯಃ| ಸಪಕ್ಷಾ ಇತಿ ತದ್ಯಥಾ- ಕಾಪಾಲೀ ಕಾಪಾಲಿಕಸ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಃ, ವಿಪ್ರೋ ವಿಪ್ರಸ್ಯೇತ್ಯಾದಯಃ| ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಯೇ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧ್ಯರ್ಥಮ್| | ತ ಏವ ವಿಪರೀತಾ ಇತಿ ಕಾಪಾಲಿಕಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಃ ಕಾಪಾಲೀತ್ಯಾದಿ| ಕರ್ಮವಿಪತ್ತಯೇ ಇತಿ ಚಿಕಿತ್ಸಿತನಾಶಾಯ| ನಪುಂಸಕಮಿತಿ ನ ಪುಮಾನ್ ನ ಚ ಸ್ತ್ರೀ| ಸ್ತ್ರೀತಿ ಯೋಷಿದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಬಹವ ಇತಿ ಪ್ರಭೂತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ನೈಕಕಾರ್ಯಾ ಇತಿ ನೈಕಸ್ಮಿನ್ ಕಾರ್ಯೇ ಯೇ ದೂತಾಃ ಸಮಾಗತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಸೂಯಕಾ ಇತಿ ಪರಸ್ಪರಂ ಕಲಹಂ ಕುರ್ವಾಣಾಃ| ಗರ್ದಭೋಷ್ಟ್ರರಥಪ್ರಾಪ್ತಾ ಇತಿ ಗರ್ದಭೋಷ್ಟ್ರಯುಕ್ತೇನ ರಥೇನಾಗತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಾಪ್ತಾ ವಾ ಸ್ಯುಃ ಪರಮ್ಪರಾ ಇತಿ ಆಗತಾ ವಾ ಭವೇಯುಃ, ಪರಮ್ಪರಾ ಪಙ್ಕ್ತಿಃ, ಏತೇನ ಪಙ್ಕ್ತಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಯದಾಽಽಗಚ್ಛನ್ತೋ ಭವನ್ತೀತ್ಯುಕ್ತಮ್| ವೈದ್ಯಂ ಯ ಉಪಸರ್ಪನ್ತೀತ್ಯಾದಿ ಯೇ ದೂತಾ ಏವಙ್ಗುಣವಿಶಿಷ್ಟಾ ವೈದ್ಯಮುಪಸರ್ಪನ್ತಿ ಸಮೀಪಮಾಗಚ್ಛನ್ತಿ , ತೇ ಗರ್ಹಿತಾ ಏವೇತಿ ಸಮ್ಭಾವನೀಯಾಃ| ಅತ್ರ ಚಶಬ್ದ ಏವಕಾರಾರ್ಥಃ, ಅಪಿಶಬ್ದಃ ಸಮ್ಭಾವನಾಯಾಮ್||೫-೬||-
Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8
ಪಾಶದಣ್ಡಾಯುಧಧರಾಃ ಪಾಣ್ಡುರೇತರವಾಸಸಃ ||೭|| ಆರ್ದ್ರಜೀರ್ಣಾಪಸವ್ಯೈಕಮಲಿನೋದ್ಧ್ವಸ್ತವಾಸಸಃ | ನ್ಯೂನಾಧಿಕಾಙ್ಗಾ ಉದ್ವಿಗ್ನಾ ವಿಕೃತಾ ರೌದ್ರರೂಪಿಣಃ ||೮||
पाशदण्डायुधधराः पाण्डुरेतरवाससः ||७|| आर्द्रजीर्णापसव्यैकमलिनोद्ध्वस्तवाससः | न्यूनाधिकाङ्गा उद्विग्ना विकृता रौद्ररूपिणः ||८||
🔊 Audio coming soon
ವೇಷಮಧಿಕೃತ್ಯಾಹ- ಪಾಶೇತ್ಯಾದಿ| ಪಾಶೋ ದೀರ್ಘಃ ಪಶೂನಾಂ ಬನ್ಧನೋ ರಜ್ಜುವಲಯಃ, ದಣ್ಡೋ ಲೌಹಾದಿವಲಯೈರ್ನಿಬದ್ಧೋ ದೀರ್ಘನಿಷ್ಠುರಕಾಷ್ಠಯಷ್ಟಿಃ, ಆಯುಧಾನಿ ಖಡ್ಗಶಕ್ತ್ಯಾದೀನಿ| ಪಾಣ್ಡುರೇತರವಾಸಸ ಇತಿ ಕೃಷ್ಣಪೀತರಕ್ತವಸ್ತ್ರಾಃ| ಆರ್ದ್ರಜೀರ್ಣಾಪಸವ್ಯೈಕಮಲಿನೋದ್ಧ್ವಸ್ತವಾಸಸ ಇತಿ ಆರ್ದ್ರಂ ಸ್ತಿಮಿತಂ, ಜೀರ್ಣಂ ಪುರಾತನಮ್, ಅಪಸವ್ಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾಶ್ರಿತಮುತ್ತರೀಯವಾಸಃ, ಏಕಮ್ ಏಕವಸ್ತ್ರಧಾರಿಣಂ, ಮಲಿನಮಧೌತಂ, ಉದ್ಧ್ವಸ್ತಂ ಪಾಟಿತಂ ವಸ್ತ್ರಮ್| ನ್ಯೂನಾಧಿಕಾಙ್ಗಾ ಇತಿ ನ್ಯೂನಾ ಹಸ್ತಾದ್ಯವಯವೈರ್ಹೀನಾಃ; ಅಧಿಕಾಙ್ಗಾ ಇತಿ ಏಕವಿಂಶತ್ಯಙ್ಗುಲ್ಯಾದಿಯುಕ್ತಾಃ| ಉದ್ವಿಗ್ನಾ ಇತಿ ಭೀತಾಃ| ವಿಕೃತಾ ಇತಿ ಪಙ್ಗುಕುಬ್ಜವಾಮನಾದಯಃ| ರೌದ್ರರೂಪಿಣ ಇತಿ ಭೈರವೋದ್ಧತಕರ್ಕಶಾಃ (ಭಯಾವಹರೂಪಿಣಃ )||೭-೮||
Adhikarana 5 (9) · Śloka 9
ರೂಕ್ಷನಿಷ್ಠುರವಕ್ತಾರಸ್ತ್ವಮಙ್ಗಲ್ಯಾಭಿಧಾಯಿನಃ |೯|
रूक्षनिष्ठुरवक्तारस्त्वमङ्गल्याभिधायिनः |९|
🔊 Audio coming soon
ದೂತಸಮ್ಭಾಷಾಮಧಿಕುರ್ವನ್ನಾಹ- ರೂಕ್ಷೇತ್ಯಾದಿ| ರೂಕ್ಷಂ ಮೈತ್ರೀರಹಿತಂ ವಚಃ, ನಿಷ್ಠುರಂ ಕಠೋರವಚನಮ್| ಅಮಙ್ಗಲ್ಯಾಭಿಧಾಯಿನ ಇತಿ ಗತಭೃತನಷ್ಟರುದಿತೇತ್ಯಾದಿವಚನಮಮಙ್ಗಲಮ್|೯|-
Adhikarana 6 (9-14) · Śloka 15
ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ತೃಣಕಾಷ್ಠಾನಿ ಸ್ಪೃಶನ್ತೋ ನಾಸಿಕಾಂ ಸ್ತನಮ್ ||೯|| ವಸ್ತ್ರಾನ್ತಾನಾಮಿಕಾಕೇಶನಖರೋಮದಶಾಸ್ಪೃಶಃ | ಸ್ರೋತೋವರೋಧಹೃದ್ಗಣ್ಡಮೂರ್ಧೋರಃಕುಕ್ಷಿಪಾಣಯಃ ||೧೦|| ಕಪಾಲೋಪಲಭಸ್ಮಾಸ್ಥಿತುಷಾಙ್ಗಾರಕರಾಶ್ಚ ಯೇ | ವಿಲಿಖನ್ತೋ ಮಹೀಂ ಕಿಞ್ಚಿನ್ಮುಞ್ಚನ್ತೋ ಲೋಷ್ಟಭೇದಿನಃ ||೧೧|| ತೈಲಕರ್ದಮದಿಗ್ಧಾಙ್ಗಾ ರಕ್ತಸ್ರಗನುಲೇಪನಾಃ | ಫಲಂ ಪಕ್ವಮಸಾರಂ ವಾ ಗೃಹೀತ್ವಾಽನ್ಯಚ್ಚ ತದ್ವಿಧಮ್ ||೧೨|| ನಖೈರ್ನಖಾನ್ತರಂ ವಾಽಪಿ ಕರೇಣ ಚರಣಂ ತಥಾ | ಉಪಾನಚ್ಚರ್ಮಹಸ್ತಾ ವಾ ವಿಕೃತವ್ಯಾಧಿಪೀಡಿತಾಃ ||೧೩|| ವಾಮಾಚಾರಾ ರುದನ್ತಶ್ಚ ಶ್ವಾಸಿನೋ ವಿಕೃತೇಕ್ಷಣಾಃ | ಯಾಮ್ಯಾಂ ದಿಶಿ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಯೋ ವಿಷಮೈಕಪದೇ ಸ್ಥಿತಾಃ ||೧೪|| ವೈದ್ಯಂ ಯ ಉಪಸರ್ಪನ್ತಿ ದೂತಾಸ್ತೇ ಚಾಪಿ ಗರ್ಹಿತಾಃ |೧೫|
छिन्दन्तस्तृणकाष्ठानि स्पृशन्तो नासिकां स्तनम् ||९|| वस्त्रान्तानामिकाकेशनखरोमदशास्पृशः | स्रोतोवरोधहृद्गण्डमूर्धोरःकुक्षिपाणयः ||१०|| कपालोपलभस्मास्थितुषाङ्गारकराश्च ये | विलिखन्तो महीं किञ्चिन्मुञ्चन्तो लोष्टभेदिनः ||११|| तैलकर्दमदिग्धाङ्गा रक्तस्रगनुलेपनाः | फलं पक्वमसारं वा गृहीत्वाऽन्यच्च तद्विधम् ||१२|| नखैर्नखान्तरं वाऽपि करेण चरणं तथा | उपानच्चर्महस्ता वा विकृतव्याधिपीडिताः ||१३|| वामाचारा रुदन्तश्च श्वासिनो विकृतेक्षणाः | याम्यां दिशि प्राञ्जलयो विषमैकपदे स्थिताः ||१४|| वैद्यं य उपसर्पन्ति दूतास्ते चापि गर्हिताः |१५|
🔊 Audio coming soon
ಚೇಷ್ಟಿತಮಧಿಕೃತ್ಯಾಹ- ಛಿನ್ದನ್ತ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಸ್ತ್ರಾನ್ತೋ ದಶಾಹೀನಸ್ಯ ವಸ್ತ್ರಸ್ಯಾನ್ತಮ್, ಅನಾಮಿಕಾ ಪವಿತ್ರಾಙ್ಗುಲಿಃ, ಕೇಶಾ ಮಸ್ತಕವಾಲಾಃ, ರೋಮಾಣಿ ಶರೀರೋದ್ಭವಾ ವಾಲಾಃ, ದಶಾಃ ಸದಶಸ್ಯ ವಸ್ತ್ರಸ್ಯ ಪ್ರಾನ್ತಾಃ| ಸ್ರೋತೋವರೋಧೇತ್ಯಾದಿ ಸ್ರೋತೋವರೋಧಾದಿಷು ನಿಕ್ಷಿಪ್ತಪಾಣಯಃ; ಸ್ರೋತಃ ಕರ್ಣಾದಿಛಿದ್ರಮ್, ಅವರೋಧಃ ಸ್ಕನ್ಧದೇಶಃ, ಹೃತ್ ಕಮಲಮುಕುಲಾಕಾರಮಧೋಮುಖಂ, ಗಣ್ಡೋ ಗಲ್ಲಃ, ಮೂರ್ಧಾ ಮಸ್ತಕಮ್, ಉರಃ ಕಣ್ಠಹೃದಯಾನ್ತರಾಲಃ, ಕುಕ್ಷಿರ್ವಙ್ಕ್ಷಣಪಾರ್ಶ್ವಾನ್ತರಾಲಃ| ಕಪಾಲೋಪಲೇತ್ಯಾದಿ| ಕರಶಬ್ದಃ ಕಪಾಲಾದಿಭಿಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ, ತೇನ ಕಪಾಲಾದಿಕರಾ ಇತ್ಯಾದಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ; ಕಪಾಲೋ ಮೃದ್ಭಾಣ್ಡಖಣ್ಡಃ, ಉಪಲಃ ಪಾಷಾಣಃ, ಭಸ್ಮೇತಿ ದಗ್ಧಕಾಷ್ಠಾದಿಕ್ಷಾರಃ, ಅಸ್ಥಿ ಹಡ್ಡಂ, ತುಷಾ ಧಾನ್ಯಾದಿತ್ವಚಃ, ಅಙ್ಗಾರೋಽಭಸ್ಮಸಾತ್ಕೃತೋ ದಗ್ಧಕಾಷ್ಠಖಣ್ಡಃ| ವಿಲಿಖನ್ತೋ ಮಹೀಮಿತಿ ವಿಲಿಖನ್ತೋ ನಖಾದಿನಾ ವಿದಾರಯನ್ತಃ ಪೃಥಿವೀಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಿಞ್ಚಿನ್ಮುಞ್ಚನ್ತ ಇತಿ ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಸ್ತು ಹಸ್ತೇನ ಗೃಹೀತಂ ಮುಞ್ಚನ್ತಃ| ಲೋಷ್ಟಭೇದಿನ ಇತಿ ಮೃತ್ಪಿಣ್ಡಸ್ಫೋಟನಶೀಲಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ದಿಗ್ಧಾಙ್ಗಾ ಇತಿ ಲಿಪ್ತಾಙ್ಗಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ರಕ್ತಸ್ರಗನುಲೇಪನಾ ರಕ್ತಮಾಲಾಧಾರಿಣೋ ರಕ್ತವಿಲೇಪನಾಶ್ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಫಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಸಾರಮಿತಿ ಅಭ್ಯನ್ತರಸಾರವರ್ಜಿತಮ್| ಅನ್ಯಚ್ಚ ತದ್ವಿಧಮಿತಿ ಅನ್ಯದಪಿ ವಸ್ತು ಪಕ್ವಮಸಾರಂ ಚ| ನಖೈರ್ನಖಾನ್ತರಂ ವಾಽಪಿ ಕರೇಣ ಚರಣಂ ತಥೇತ್ಯತ್ರ 'ಗೃಹೀತ್ವಾ' ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಉಪಾನದಿತ್ಯಾದಿ|- ಉಪಾನತ್ ಪಾದಹಿತಾ, ಚರ್ಮಹಸ್ತಾ ವೇತಿ ಚರ್ಮಮಯಸಟ್ಟಾದಿಧಾರಿಣಃ| ವಿಕೃತವ್ಯಾಧಿಪೀಡಿತಾ ಇತಿ ಗಲತ್ಕುಷ್ಠಾದಿವಿಕೃತವ್ಯಾಧಿಪೀಡಿತಾಃ| ವಾಮಾಚಾರಾ ಇತಿ ವಿಪರೀತವ್ಯವಹಾರಾಃ| ಶ್ವಾಸಿನ ಇತಿ ಶ್ರಮಜನಿತಶ್ವಾಸಯುಕ್ತಾಃ | ವಿಕೃತೇಕ್ಷಣಾ ಇತಿ ಪುಷ್ಪಿತನೇತ್ರಾದಯಃ| ಯಾಮ್ಯಾಂ ದಿಶಿ ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯಾಂ ದಿಶಿ, ಪ್ರಾಞ್ಜಲಯಃ ಪ್ರಸಾರಿತಾಞ್ಜಲಯಃ| ವಿಷಮೈಕಪದೇ ಸ್ಥಿತಾ ಇತಿ ವಿಷಮೇ ಏಕಸ್ಮಿನ್ ಸ್ಥಾನೇ ಊರ್ಧ್ವೀಭೂತಾಃ| ಉಪಸರ್ಪನ್ತಿ ಸಮೀಪಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ||೯-೧೪||
Adhikarana 7 (15-16) · Śloka 17
ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖಂ ದೇಶೇ ತ್ವಶುಚೌ ವಾ ಹುತಾಶನಮ್ | ಜ್ವಲಯನ್ತಂ ಪಚನ್ತಂ ವಾ ಕ್ರೂರಕರ್ಮಣಿ ಚೋದ್ಯತಮ್ ||೧೫|| ನಗ್ನಂ ಭೂಮೌ ಶಯಾನಂ ವಾ ವೇಗೋತ್ಸರ್ಗೇಷು ವಾಽಶುಚಿಮ್ | ಪ್ರಕೀರ್ಣಕೇಶಮಭ್ಯಕ್ತಂ ಸ್ವಿನ್ನಂ ವಿಕ್ಲವಮೇವ ವಾ ||೧೬|| ವೈದ್ಯಂ ಯ ಉಪಸರ್ಪನ್ತಿ ದೂತಾಸ್ತೇ ಚಾಪಿ ಗರ್ಹಿತಾಃ |೧೭|
दक्षिणाभिमुखं देशे त्वशुचौ वा हुताशनम् | ज्वलयन्तं पचन्तं वा क्रूरकर्मणि चोद्यतम् ||१५|| नग्नं भूमौ शयानं वा वेगोत्सर्गेषु वाऽशुचिम् | प्रकीर्णकेशमभ्यक्तं स्विन्नं विक्लवमेव वा ||१६|| वैद्यं य उपसर्पन्ति दूतास्ते चापि गर्हिताः |१७|
🔊 Audio coming soon
ಚೇಷ್ಟಿತಮೇವ ಚೇತಿ ಚಕಾರೇಣಾನುಕ್ತಾಽಪಿ ವೈದ್ಯಚೇಷ್ಟಾ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ, ತಾಂ ದೂತದರ್ಶನೇ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ದಕ್ಷಿಣೇತ್ಯಾದಿ|- ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖಮಿತಿ ದಕ್ಷಿಣದಿಙ್ಮುಖಮ್| ದೇಶೇ ಪದೇಶೇ| ಅಶುಚೌ ಅಪವಿತ್ರೇ| ಹುತಾಶನಂ ಜ್ವಲಯನ್ತಮ್ ಅಗ್ನಿಂ ಜ್ವಾಲಯನ್ತಮ್| ಪಚನ್ತಮಿತಿ ಪಾಕಂ ಕುರ್ವಾಣಮ್| ಕ್ರೂರಕರ್ಮಣಿ ಪಶುವಧಾದಿಕೇ| ಉದ್ಯನ್ತಮುದ್ಯಮಂ ಕುರ್ವಾಣಮ್| 'ಕ್ಷುರಕರ್ಮಣಿ' ಇತ್ಯೇಕೇ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರ ಮುಣ್ಡನಾದಿಕರ್ಮಣ್ಯುದ್ಯಮಂ ಕುರ್ವಾಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವೇಗೋತ್ಸರ್ಗೇಷ್ವಿತಿ ಮೂತ್ರಪುರೀಷೋತ್ಸರ್ಗೇಷು| ಅಶುಚಿಮಿತಿ ಅಪವಿತ್ರಮ್| ಪ್ರಕೀರ್ಣಕೇಶಂ ವಿಮುಕ್ತಕೇಶಮ್| ಅಭ್ಯಕ್ತಂ ತೈಲಾದಿನಾ| ಸ್ವಿನ್ನಂ ಪ್ರಸ್ವೇದಸಹಿತಮ್| ವಿಕ್ಲವಂ ವಿಹ್ವಲಮ್| ವೈದ್ಯಂ ಯ ಉಪಸರ್ಪನ್ತೀತ್ಯಾದಿ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಂ ವೈದ್ಯಂ ಯೇ ದೂತಾ ಉಪಸರ್ಪನ್ತಿ ತೇ ಗರ್ಹಿತಾ ನಿನ್ದಿತಾ ಭವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೧೫-೧೬||-
Adhikarana 8 (17) · Śloka 18
ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಪೈತ್ರ್ಯೇ ದೈವೇ ವಾ ಕಾರ್ಯೇ ಚೋತ್ಪಾತದರ್ಶನೇ ||೧೭|| ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಚಾರ್ಧರಾತ್ರೇ ವಾ ಸನ್ಧ್ಯಯೋಃ ... |೧೮|
वैद्यस्य पैत्र्ये दैवे वा कार्ये चोत्पातदर्शने ||१७|| मध्याह्ने चार्धरात्रे वा सन्ध्ययोः ... |१८|
🔊 Audio coming soon
ವೇಲಾಮಧಿಕೃತ್ಯಾಹ- ವೈದ್ಯಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಪೈತ್ರ್ಯೇ ಪಿತೃಕಾರ್ಯೇ| ದೈವೇ ದೇವಕಾರ್ಯೇ| ಉತ್ಪಾತದರ್ಶನ ಇತಿ ಉತ್ಪಾತಾನಾಂ ಭೂಮಿದಿವ್ಯಾನ್ತರೀಕ್ಷಾಣಾಂ ದರ್ಶನೇ||೧೭||-
Adhikarana 9 (18) · Śloka 18
... ಕೃತ್ತಿಕಾಸು ಚ | ಆರ್ದ್ರಾಶ್ಲೇಷಾಮಘಾಮೂಲಪೂರ್ವಾಸು ಭರಣೀಷು ಚ ||೧೮||
... कृत्तिकासु च | आर्द्राश्लेषामघामूलपूर्वासु भरणीषु च ||१८||
🔊 Audio coming soon
ನಕ್ಷತ್ರಮಧಿಕೃತ್ಯಾಹ- ಕೃತ್ತಿಕಾಸ್ವಿತ್ಯಾದಿ||೧೮||
Adhikarana 10 (19) · Śloka 19
ಚತುರ್ಥ್ಯಾಂ ವಾ ನವಮ್ಯಾಂ ವಾ ಷಷ್ಠ್ಯಾಂ ಸನ್ಧಿದಿನೇಷು ಚ | ವೈದ್ಯಂ ಯ ಉಪಸರ್ಪನ್ತಿ ದೂತಾಸ್ತೇ ಚಾಪಿ ಗರ್ಹಿತಾಃ ||೧೯||
चतुर्थ्यां वा नवम्यां वा षष्ठ्यां सन्धिदिनेषु च | वैद्यं य उपसर्पन्ति दूतास्ते चापि गर्हिताः ||१९||
🔊 Audio coming soon
ತಿಥಿಮಧಿಕೃತ್ಯಾಹ- ಚತುರ್ಥ್ಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸನ್ಧಿದಿನಾನಿ ದೇವಪ್ರೇತಕಾರ್ಯಾಹಾಣಿ||೧೯||
Adhikarana 11 (20-22) · Śloka 23
ಸ್ವಿನ್ನಾಭಿತಪ್ತಾ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಜ್ವಲನಸ್ಯ ಸಮೀಪತಃ | ಗರ್ಹಿತಾಃ ಪಿತ್ತರೋಗೇಷು ದೂತಾ ವೈದ್ಯಮುಪಾಗತಾಃ ||೨೦|| ತ ಏವ ಕಫರೋಗೇಷು ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಿಕರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ | ಏತೇನ ಶೇಷಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಸಂವಿಭಜೇತ್ತು ತತ್ ||೨೧|| ರಕ್ತಪಿತ್ತಾತಿಸಾರೇಷು ಪ್ರಮೇಹೇಷು ತಥೈವ ಚ | ಪ್ರಶಸ್ತೋ ಜಲರೋಧೇಷು ದೂತವೈದ್ಯಸಮಾಗಮಃ ||೨೨|| ವಿಜ್ಞಾಯೈವಂ ವಿಭಾಗಂ ತು ಶೇಷಂ ಬುಧ್ಯೇತ ಪಣ್ಡಿತಃ |೨೩|
स्विन्नाभितप्ता मध्याह्ने ज्वलनस्य समीपतः | गर्हिताः पित्तरोगेषु दूता वैद्यमुपागताः ||२०|| त एव कफरोगेषु कर्मसिद्धिकराः स्मृताः | एतेन शेषं व्याख्यातं बुद्ध्वा संविभजेत्तु तत् ||२१|| रक्तपित्तातिसारेषु प्रमेहेषु तथैव च | प्रशस्तो जलरोधेषु दूतवैद्यसमागमः ||२२|| विज्ञायैवं विभागं तु शेषं बुध्येत पण्डितः |२३|
🔊 Audio coming soon
ವಿಶಿಷ್ಟರೋಗೇಷು ವಿಶಿಷ್ಟವೇಲಾದಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ್ವಿನ್ನೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಿನ್ನಾಭಿತಪ್ತಾ ದೂತಾ ಜ್ವಲನಸ್ಯ ಸಮೀಪತಃ ಸನ್ನಿಧಾನಾದ್ಯದಾ ವೈದ್ಯಂ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಉಪಸರ್ಪನ್ತಿ ತದಾ ಗರ್ಹಿತಾ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಏತೇನ ಶೇಷಮಿತ್ಯಾದಿ ಶೇಷಂ ವಾತರೋಗೇ ಶೀತಪ್ರವಾತಾದಿಷ್ವಿತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್, ಅಶುಭಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ರಕ್ತಪಿತ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಜಲರೋಧೇಷು ಜಲನಿರೋಧಯುಕ್ತಪ್ರದೇಶೇಷು| ವಿಜ್ಞಾಯೇತ್ಯಾದಿ| ಶೇಷಂ ಬುಧ್ಯೇತೇತಿ ಉದಾವರ್ತಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಾದೌ ಜಲವೇಗದರ್ಶನಾದಿಕಂ ಪ್ರಶಸ್ತಮಿತಿ ಜಾನೀಯಾತ್||೨೦-೨೨||-
Adhikarana 12 (23-26) · Śloka 26
ಶುಕ್ಲವಾಸಾಃ ಶುಚಿರ್ಗೌರಃ ಶ್ಯಾಮೋ ವಾ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ ||೨೩|| ಸ್ವಸ್ಯಾಂ ಜಾತೌ ಸ್ವಗೋತ್ರೋ ವಾ ದೂತಃ ಕಾರ್ಯಕರಃ ಸ್ಮೃತಃ | ಗೋಯಾನೇನಾಗತಸ್ತುಷ್ಟಃ ಪಾದಾಭ್ಯಾಂ ಶುಭಚೇಷ್ಟಿತಃ ||೨೪|| ಸ್ಮೃತಿಮಾನ್ ವಿಧಿಕಾಲಜ್ಞಃ ಸ್ವತನ್ತ್ರಃ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಮಾನ್ | ಅಲಙ್ಕೃತೋ ಮಙ್ಗಲವಾನ್ ದೂತಃ ಕಾರ್ಯಕರಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೨೫|| ಸ್ವಸ್ಥಂ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖಮಾಸೀನಂ ಸಮೇ ದೇಶೇ ಶುಚೌ ಶುಚಿಮ್ | ಉಪಸರ್ಪತಿ ಯೋ ವೈದ್ಯಂ ಸ ಚ ಕಾರ್ಯಕರಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೨೬||
शुक्लवासाः शुचिर्गौरः श्यामो वा प्रियदर्शनः ||२३|| स्वस्यां जातौ स्वगोत्रो वा दूतः कार्यकरः स्मृतः | गोयानेनागतस्तुष्टः पादाभ्यां शुभचेष्टितः ||२४|| स्मृतिमान् विधिकालज्ञः स्वतन्त्रः प्रतिपत्तिमान् | अलङ्कृतो मङ्गलवान् दूतः कार्यकरः स्मृतः ||२५|| स्वस्थं प्राङ्मुखमासीनं समे देशे शुचौ शुचिम् | उपसर्पति यो वैद्यं स च कार्यकरः स्मृतः ||२६||
🔊 Audio coming soon
ಅಥಾವಿಪರೀತದೂತದರ್ಶನಾದಿಕಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಶುಕ್ಲವಾಸಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಗೋಯಾನೇನೇತಿ ವೃಷಭಾರೂಢೋ ವೃಷಭಯುಕ್ತಯಾನಾರೂಢೋ ವೇತ್ಯರ್ಥಃ; ಅನ್ಯೇ ತು 'ಗೋಯಾನೇನ ಪಶುಯಾನೇನ' ಇತ್ಯರ್ಥಮಾಹುಃ, ಗೋಶಬ್ದಸ್ಯ ಪಶುವಾಚಿತ್ವಾತ್; ಏತೇನ ಯಾಮ್ಯಾದಿಯಾನಖರೋಷ್ಟ್ರಾದಿಕವರ್ಜಮಶ್ವಾದಿಯಾನಮುಕ್ತಮ್| ಸ್ವತನ್ತ್ರಃ ಸ್ವಪ್ರಧಾನಃ| ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಮಾನಿತಿ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿರತ್ರ ಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರಗಲ್ಭತಾ ವಾ| ಶುಕ್ಲವಾಸಾಃ ಶುಚಿರ್ಗೌರ ಇತ್ಯಾದಿದರ್ಶನಮುಕ್ತಮ್| ಶುಭಚೇಷ್ಟಿತ ಇತ್ಯನೇನ ಚೇಷ್ಟೋಕ್ತಾ| ಅಲಙ್ಕೃತ ಇತಿ ವೇಷ ಉಕ್ತಃ| ಸಮ್ಭಾಷಶ್ವಾತ್ರ ವಿಪರೀತಸಮ್ಭಾಷವಿಪರ್ಯಯಾದನುಕ್ತೋಽಪಿ ಜ್ಞೇಯಃ| ತಥಾಹಿ, ತತ್ರ 'ರೂಕ್ಷನಿಷ್ಠುರವಕ್ತಾರ' ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್, ಅತ್ರ ತು ತದ್ವಿಪರ್ಯಯೇಣ 'ಸ್ನಿಗ್ಧಕೋಮಲಾಭಿಧಾಯಿನ' ಇತ್ಯವಿಪರೀತಸಮ್ಭಾಷೋ ಜ್ಞೇಯಃ| ತಥಾ ವೇಲಾನಕ್ಷತ್ರತಿಥೀನಾಮುಕ್ತಾನಾಮೇವ ವಿಪರೀತತ್ವಂ, ತತೋಽನ್ಯದವಿಪರೀತತ್ವಮಿತಿ| ಕಥಮ್ಭೂತಂ ವೈದ್ಯಮುಪಸರ್ಪನ್ ದೂತಃ ಕಾರ್ಯಕಾರೀ ಭವತೀತ್ಯಾಹ- ಸ್ವಸ್ಥಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಸ್ಥಮ್ ಆಧಿವ್ಯಾಧಿವರ್ಜಿತಮ್, ಆಸೀನಮುಪವಿಷ್ಟಂ, ಶುಚೌ ಪವಿತ್ರೇ ದೇಶೇ, ಶುಚಿಂ ವೈದ್ಯಮ್, ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಂ ವೈದ್ಯಂ ಯೋ ದೂತ ಉಪಸರ್ಪತಿ ಸ ಕಾರ್ಯಕಾರೀ ಭವತಿ| ಕೇಚಿನ್ನಿಬನ್ಧಕಾರಾ ಅಮುಂ ಪಾಠಂ ನ ಪಠನ್ತಿ||೨೩-೨೬||
Adhikarana 13 (27-31) · Śloka 32
ಮಾಂಸೋದಕುಮ್ಭಾತಪತ್ರವಿಪ್ರವಾರಣಗೋವೃಷಾಃ | ಶುಕ್ಲವರ್ಣಾಶ್ಚ ಪೂಜ್ಯನ್ತೇ ಪ್ರಸ್ಥಾನೇ ದರ್ಶನಂ ಗತಾಃ ||೨೭|| ಸ್ತ್ರೀ ಪುತ್ರಿಣೀ ಸವತ್ಸಾ ಗೌರ್ವರ್ಧಮಾನಮಲಙ್ಕೃತಾ | ಕನ್ಯಾ ಮತ್ಸ್ಯಾಃ ಫಲಂ ಚಾಮಂ ಸ್ವಸ್ತಿಕಂ ಮೋದಕಾ ದಧಿ ||೨೮|| ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷತಪಾತ್ರಂ ವಾ ರತ್ನಾನಿ ಸುಮನೋ ನೃಪಃ | ಅಪ್ರಶಾನ್ತೋಽನಲೋ ವಾಜೀ ಹಂಸಶ್ಚಾಪಃ ಶಿಖೀ ತಥಾ ||೨೯|| ಬ್ರಹ್ಮದುನ್ದುಭಿಜೀಮೂತಶಙ್ಖವೇಣುರಥಸ್ವನಾಃ | ಸಿಂಹಗೋವೃಷನಾದಾಶ್ಚ ಹ್ರೇ(ಹೇ)ಷಿತಂ ಗಜಬೃಂಹಿತಮ್ ||೩೦|| ಶಸ್ತಂ ಹಂಸರುತಂ ನೄಣಾಂ ಕೌಶಿಕಂ ಚೈವ ವಾಮತಃ | ಪ್ರಸ್ಥಾನೇ ಯಾಯಿನಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ವಾಚಶ್ಚ ಹೃದಯಙ್ಗಮಾಃ |೩೨|
मांसोदकुम्भातपत्रविप्रवारणगोवृषाः | शुक्लवर्णाश्च पूज्यन्ते प्रस्थाने दर्शनं गताः ||२७|| स्त्री पुत्रिणी सवत्सा गौर्वर्धमानमलङ्कृता | कन्या मत्स्याः फलं चामं स्वस्तिकं मोदका दधि ||२८|| हिरण्याक्षतपात्रं वा रत्नानि सुमनो नृपः | अप्रशान्तोऽनलो वाजी हंसश्चापः शिखी तथा ||२९|| ब्रह्मदुन्दुभिजीमूतशङ्खवेणुरथस्वनाः | सिंहगोवृषनादाश्च ह्रे(हे)षितं गजबृंहितम् ||३०|| शस्तं हंसरुतं नॄणां कौशिकं चैव वामतः | प्रस्थाने यायिनः श्रेष्ठा वाचश्च हृदयङ्गमाः |३२|
🔊 Audio coming soon
ಅಥಾವಿಪರೀತಲಕ್ಷಣಾನ್ಯಾಹ- ಮಾಂಸೇತ್ಯಾದಿ| ಮಾಂಸಮಾಮಮತ್ರ| ಉದಕುಮ್ಭ ಇತಿ ಅತ್ರೋದಕುಮ್ಭಶಬ್ದೇನ ಪೂರ್ಣೋ ರಿಕ್ತಶ್ಚ ಘಟೋ ಗೃಹ್ಯತೇ; ತತ್ರಾತುರಗೃಹೇ ಪ್ರವಿಶನ್ ಪೂರ್ಣಃ, ಆತುರಗೃಹಾನ್ನಿಃಸರನ್ ರಿಕ್ತ ಇತಿ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಆತಪತ್ರಂ ಛತ್ರಮ್| ವೃಷೋ ವೃಷಭಃ| ಶುಕ್ಲವರ್ಣಾಃ ಪದಾರ್ಥಾಃ ಕಾರ್ಪಾಸಾಸ್ಥಿತಕ್ರಭಸ್ಮಕ್ಷಾರಾದಿವ್ಯತಿರಿಕ್ತಾಃ ಸುಮನೋದಧ್ಯಕ್ಷತಮೌಕ್ತಿಕಾದಯಃ| ಪೂಜ್ಯನ್ತೇ ಶ್ಲಾಘ್ಯನ್ತೇ| ಗತಾಃ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ| ವರ್ಧಮಾನಂ ಶರಾವಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ವಿಶಿಷ್ಟಮೇವ ದರ್ಪಣಂ ಮಙ್ಗಲ್ಯಾರ್ಥಂ ಚಷಕಂ ವಾ ವರ್ಧಮಾನಮಾಚಕ್ಷತೇ | ಅಲಙ್ಕೃತಾ ಕನ್ಯಾ ಭೂಷಣವತೀ ಕನ್ಯಾ| ಕೇಚಿತ್ ‘ವರ್ಧಮಾನಾಃ ಸ್ವಲಙ್ಕೃತಾ' ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಆಲೇಪನಧವಲತ್ವಾದಿಸ್ವಲಙ್ಕೃತಾಃ ಶರಾವಾ ವರ್ಧಮಾನಾ ಇತಿ| ಸ್ವಸ್ತಿಕಂ ಮುಕ್ತಾದಾಮವಿಶೇಷಃ, ಅನ್ಯೇ ಸ್ವಸ್ತಿಕಂ ಸ್ವಸ್ತಿಕಾಕಾರಂ ದೂರ್ವಾಶಕಲಮಣ್ಡಿತಂ ಧವಲಂ ದರ್ಪಣಸಕ್ತಂ ಮೃನ್ಮಯಂ ಗೋಮಯಕೃತಂ ವಾ ಮಙ್ಗಲ್ಯಮವತಾರಣಕಾರ್ಥಂ ಕುರ್ವತೇ ಮಾಙ್ಗಲಿಕಕೃತ್ಸ್ತ್ರಿಯಃ| ಮೋದಕಾ ಲಡ್ಡುಕಾಃ| ಹಿರಣ್ಯಂ ಸ್ವರ್ಣಮ್, ಅನ್ಯೇ ಕಪರ್ದಕಾನ್ಯಾಹುಃ; ಅಕ್ಷತಾ ಲಾಜಾಃ, ಅನ್ಯೇಽಕ್ಷತಾನಿ ಯವಧಾನ್ಯಾನ್ಯಾಹುಃ; ಪಾತ್ರಂ ತಣ್ಡುಲಭೃತಶರಾವಾದಿಕಮ್| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಅಕ್ಷತಪಾತ್ರಮ್' ಇತ್ಯೇಕಮೇವ ತಣ್ಡುಲಭೃತಶರಾವಮಿಚ್ಛನ್ತಿ| ರತ್ನಾನಿ ಮಾಣಿಕ್ಯಾದೀನಿ| ಸುಮನ ಇತಿ ಶೋಭನಮಾನಸಮಿತ್ಯರ್ಥಃ, ‘ವೈದ್ಯಸ್ಯ' ಇತಿ ಶೇಷಃ| ನೃಪಃ ಪೃಥ್ವೀಪತಿಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಶೋಭನಚಿತ್ತೋ ರಾಜಾ' ಇತ್ಯಾಹುಃ| ಅಪ್ರಶಾನ್ತೋಽನಲಃ ಪ್ರಜ್ವಲಿತವೈಶ್ವಾನರಃ| ವಾಜೀ ಘೋಟಕಃ| ಚಾಷಃ ಕರಟಾಸಃ| ಶಿಖೀ ಮಯೂರಃ| ಬ್ರಹ್ಮದುನ್ದುಭೀತ್ಯಾದಿ|- ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ವೇದಃ, ದುನ್ದುಭಿಃ ನಿಃಸ್ವಾನಃ, ಜೀಮೂತೋ ಮೇಘಃ, ಏತೇಷಾಂ ಸ್ವನಾಃ ಶಬ್ದಾಃ ಶಸ್ತಾಃ| ಸಿಂಹೇತ್ಯಾದಿ| ಹ್ರೇಷಿತಂ ವಾಜಿಧ್ವನಿಃ| ಗಜಬೃಂಹಿತಂ ಹಸ್ತಿಸ್ವನಃ| ರುತಂ ಶಬ್ದಃ| ರುತಶಬ್ದಃ ಕೌಶಿಕಂ ಚೇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಃ, ತೇನೋಲೂಕಸ್ಯ ರುತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಯಾಯಿನ ಇತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಃ ಪುರುಷಾಃ; ವಿಪರೀತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಪಶ್ಚಾದ್ದರ್ಶನೀಯಮ್||೨೭-೩೧||
Adhikarana 14 (32-40) · Śloka 40
ಪತ್ರಪುಷ್ಪಫಲೋಪೇತಾನ್ ಸಕ್ಷೀರಾನ್ನೀರುಜೋ ದ್ರುಮಾನ್ | ಆಶ್ರಿತಾ ವಾ ನಭೋವೇಶ್ಮಧ್ವಜತೋರಣವೇದಿಕಾಃ ||೩೨|| ದಿಕ್ಷು ಶಾನ್ತಾಸು ವಕ್ತಾರೋ ಮಧುರಂ ಪೃಷ್ಠತೋಽನುಗಾಃ | ವಾಮಾ ವಾ ದಕ್ಷಿಣಾ ವಾಽಪಿ ಶಕುನಾಃ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಯೇ ||೩೩|| ಶುಷ್ಕೇಽಶನಿಹತೇಽಪತ್ರೇ ವಲ್ಲೀನದ್ಧೇ ಸಕಣ್ಟಕೇ | ವೃಕ್ಷೇಽಥವಾಽಶ್ಮಭಸ್ಮಾಸ್ಥಿವಿಟ್ತುಷಾಙ್ಗಾರಪಾಂಶುಷು ||೩೪|| ಚೈತ್ಯವಲ್ಮೀಕವಿಷಮಸ್ಥಿತಾ ದೀಪ್ತಖರಸ್ವರಾಃ | ಪುರತೋ ದಿಕ್ಷು ದೀಪ್ತಾಸು ವಕ್ತಾರೋ ನಾರ್ಥಸಾಧಕಾಃ ||೩೫|| ಪುನ್ನಾಮಾನಃ ಖಗಾ ವಾಮಾಃ ಸ್ತ್ರೀಸಞ್ಜ್ಞಾ ದಕ್ಷಿಣಾಃ ಶುಭಾಃ | ದಕ್ಷಿಣಾದ್ವಾಮಗಮನಂ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ಶ್ವಶೃಗಾಲಯೋಃ | ವಾಮಂ ನಕುಲಚಾಷಾಣಾಂ ನೋಭಯಂ ಶಶಸರ್ಪಯೋಃ ||೩೬|| ಭಾಸಕೌಶಿಕಯೋಶ್ಚೈವ ನ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ಕಿಲೋಭಯಮ್ | ದರ್ಶನಂ ವಾ ರುತಂ ವಾಽಪಿ ನ ಗೋಧಾಕೃಕಲಾಸಯೋಃ ||೩೭|| ದೂತೈರನಿಷ್ಟೈಸ್ತುಲ್ಯಾನಾಮಶಸ್ತಂ ದರ್ಶನಂ ನೃಣಾಮ್ | ಕುಲತ್ಥತಿಲಕಾರ್ಪಾಸತುಷಪಾಷಾಣಭಸ್ಮನಾಮ್ ||೩೮|| ಪಾತ್ರಂ ನೇಷ್ಟಂ ತಥಾಽಙ್ಗಾರತೈಲಕರ್ದಮಪೂರಿತಮ್ | ಪ್ರಸನ್ನೇತರಮದ್ಯಾನಾಂ ಪೂರ್ಣಂ ವಾ ರಕ್ತಸರ್ಷಪೈಃ ||೩೯|| ಶವಕಾಷ್ಠಪಲಾಶಾನಾಂ ಶುಷ್ಕಾಣಾಂ ಪಥಿ ಸಙ್ಗಮಾಃ | ನೇಷ್ಯನ್ತೇ ಪತಿತಾನ್ತಸ್ಥದೀನಾನ್ಧರಿಪವಸ್ತಥಾ ||೪೦||
पत्रपुष्पफलोपेतान् सक्षीरान्नीरुजो द्रुमान् | आश्रिता वा नभोवेश्मध्वजतोरणवेदिकाः ||३२|| दिक्षु शान्तासु वक्तारो मधुरं पृष्ठतोऽनुगाः | वामा वा दक्षिणा वाऽपि शकुनाः कर्मसिद्धये ||३३|| शुष्केऽशनिहतेऽपत्रे वल्लीनद्धे सकण्टके | वृक्षेऽथवाऽश्मभस्मास्थिविट्तुषाङ्गारपांशुषु ||३४|| चैत्यवल्मीकविषमस्थिता दीप्तखरस्वराः | पुरतो दिक्षु दीप्तासु वक्तारो नार्थसाधकाः ||३५|| पुन्नामानः खगा वामाः स्त्रीसञ्ज्ञा दक्षिणाः शुभाः | दक्षिणाद्वामगमनं प्रशस्तं श्वशृगालयोः | वामं नकुलचाषाणां नोभयं शशसर्पयोः ||३६|| भासकौशिकयोश्चैव न प्रशस्तं किलोभयम् | दर्शनं वा रुतं वाऽपि न गोधाकृकलासयोः ||३७|| दूतैरनिष्टैस्तुल्यानामशस्तं दर्शनं नृणाम् | कुलत्थतिलकार्पासतुषपाषाणभस्मनाम् ||३८|| पात्रं नेष्टं तथाऽङ्गारतैलकर्दमपूरितम् | प्रसन्नेतरमद्यानां पूर्णं वा रक्तसर्षपैः ||३९|| शवकाष्ठपलाशानां शुष्काणां पथि सङ्गमाः | नेष्यन्ते पतितान्तस्थदीनान्धरिपवस्तथा ||४०||
🔊 Audio coming soon
ಶಕುನಾನ್ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಪತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ನೀರುಜ ಇತಿ ಕೃಮಿದಾವಾಗ್ನ್ಯಾದ್ಯನುಪಹತಾನ್| ಆಶ್ರಿತಶಬ್ದೋ ನಭಃಪ್ರಭೃತಿಭಿಃ ಸಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ನಭ ಆಕಾಶಂ, ವೇಶ್ಮ ಗೃಹಂ, ಧ್ವಜಾ ಪತಾಕಾ ದೇವಾದೀನಾಂ, ತೋರಣಮಾರ್ದ್ರವಂಶಾದಿರಚಿತಂ ಪ್ರತೋಲ್ಯಾಕಾರಂ, ವೇದಿಕಾ ಇತಿ ವಿವಾಹಾದಿನಿಮಿತ್ತಮಾಮೇಷ್ಟಕಾದಿರಚಿತಶ್ಚತುರಕಃ| ದಿಕ್ಷು ಶಾನ್ತಾಸ್ವಿತಿ ಪೂರ್ವಾಸೂತ್ತರಾಸು ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ; ಅನ್ಯೇ ತು ಆಲಿಙ್ಗಿತಾಽವಧೂಮಿತದೀಪ್ತವರ್ಜಿತಾಸ್ವಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ| ವಕ್ತಾರ ಇತಿ ಶಬ್ದಾಯಮಾನಾಃ| ಪೃಷ್ಠತೋಽನುಗಾ ಇತಿ ಪೃಷ್ಠಪ್ರದೇಶಾನುಗತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿಪರೀತಾಞ್ ಶಕುನಾನ್ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಶುಷ್ಕೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಶನಿಹತೇ ವಜ್ರಹತೇ| ಅಪತ್ರೇ ಪತ್ರರಹಿತೇ| ವಲ್ಲಿನದ್ಧೇ ಲತಾವೇಷ್ಟಿತೇ| ಸಕಣ್ಟಕೇ ಕಣ್ಟಕಸಹಿತೇ| ಇತ್ಥಮ್ಭೂತೇ ವೃಕ್ಷೇ ‘ಆಶ್ರಿತಾ' ಇತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರಃ| ಅಶ್ಮಾ ಪಾಷಾಣಃ| ಭಸ್ಮ ರಕ್ಷಾ| ವಿಟ್ ವಿಷ್ಠಾ| ತುಷಾ ಧಾನ್ಯತ್ವಚಃ| ಪಾಂಶುಃ ಧೂಲಿಃ| ಚೈತ್ಯಂ ಶ್ಮಶಾನವೃಕ್ಷಃ| ದೀಪ್ತಸ್ವರಾಃ ಕುಸ್ವರಾಃ ಚಿಚೀಚೀಕಾರಾದಯಃ, ಖರಸ್ವರಾಃ ಉತ್ಕಟಶಬ್ದಾಃ| ದಿಕ್ಷು ದೀಪ್ತಾಸ್ವಿತಿ ಆಗ್ನೇಯಯಾಮ್ಯನೈರೃತೀಷು| ಪುನ್ನಾಮಾನಃ ಖಗಾ ವಾಮಾ ಇತಿ ಪುನ್ನಾಮಧೇಯಾಃ ಪಕ್ಷಿಣೋ ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವೇ ವಕ್ತಾರಃ ಶುಭಾಃ; ತದ್ಯಥಾ- ಹಂಸಕಾರಣ್ಡವಚಕ್ರವಾಕಾದಯಃ| ಸ್ತ್ರೀಸಞ್ಜ್ಞಾ ದಕ್ಷಿಣಾಃ ಶುಭಾ ಇತಿ ಕೋಕಿಲಾಬಲಾಕಾದಯಃ ಸ್ತ್ರೀಸಞ್ಜ್ಞಾ ದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವವರ್ತಿನಃ ಶುಭಾಃ| ಏತೇನ ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಞ್ಜ್ಞಾಃ ಪಕ್ಷಿಣ ಇತ್ಥಮೇವ ಶುಭಾಃ, ಅನ್ಯಥಾ ಅಶುಭಾಃ, ಇತಿ ಪರಮಾರ್ಥತೋ ವಿಪರೀತಶಕುನಮೇವ ಕಥಿತಂ ಭವತಿ| ಪೂರ್ವಾನುಕ್ತವಿಪರೀತನಿಮಿತ್ತಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ದಕ್ಷಿಣಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರಾಪಿ ತದ್ವಿಪರ್ಯಯೇಣ ದಕ್ಷಿಣಗಮನಂ ಪ್ರಶಸ್ತಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಭವತಿ| ನೋಭಯಮಿತಿ ಉಭಯಮಪಿ ವಾಮದಕ್ಷಿಣಮಪಿ ಗಮನಂ ನ ಪ್ರಶಸ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಭಾಸೇತ್ಯಾದಿ ಭಾಸೋ ಗೋಕುಲಚಾರೀ ಗೃಧ್ರವಿಶೇಷಃ| ಉಭಯಮಿತಿ ವಾಮದಕ್ಷಿಣಮಿತಿ| ದರ್ಶನಂ ವಾ ರುತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕೃಕಲಾಸಃ ‘ಕಣ್ಟಿಕಾಯಾ' ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಪೂರ್ವದೇಶೀಯಾಸ್ತು ಗಿರಿಗಿಟಮಾಚಕ್ಷತೇ| ಗೋಧಾಕೃಕಲಾಸಯೋರ್ದರ್ಶನಂ ರುತಂ ವಾಮತೋ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪುರತಃ ಪೃಷ್ಠತೋ ವಾ ನ ಪ್ರಶಸ್ತಮಿತಿ| ದೂತೈರನಿಷ್ಟೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಅನಿಷ್ಟೈರಿತಿ ನಪುಂಸಕಗರ್ದಭೋಷ್ಟ್ರರಥಪ್ರಾಪ್ತಾದಿಭಿಸ್ತುಲ್ಯಾನಾಂ ಸಮಾನಾನಾಮನ್ಯೇಷಾಮಪಿ ನೃಣಾಂ ದರ್ಶನಂ ಪ್ರಸ್ಥಾನೇ ನ ಪ್ರಶಸ್ತಮ್| ಕುಲತ್ಥೇತ್ಯಾದಿ| ಕುಲತ್ಥಾದೀನಾಂ ಪಾತ್ರಮಙ್ಗಾರಾದಿಪೂರಿತಂ ಚ ನೇಷ್ಟಂ ನ ಪ್ರಶಸ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಸನ್ನೇತರಮದ್ಯಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಸನ್ನಾ ಮದ್ಯಸ್ಯೋಪರ್ಯಚ್ಛೋ ಭಾಗಃ; ತದಿತರೇಷಾಂ ಮದ್ಯಾನಾಂ ಪೂರ್ಣಮಪ್ರಶಸ್ತಂ, ತಥಾ ರಕ್ತಸರ್ಷಪಪೂರ್ಣಂ ಚ ನ ಪ್ರಶಸ್ತಮ್| ಶವಕಾಷ್ಠೇತ್ಯಾದಿ ಶವಾದೀನಾಂ ಪಥಿ ಮಾರ್ಗೇ ಸಙ್ಗಮಾಃ ಸಂಯೋಗಾ ನ ಪ್ರಶಸ್ತಾಃ| ಶವೋ ಮೃತಕಃ| ಕಾಷ್ಠಂ ದಾರು, ಪಲಾಶಂ ಪರ್ಣಮ್| ‘ಶುಷ್ಕಾಣಾಂ' ಇತ್ಯತ್ರ ಸ್ಥಾನೇ ಕೇಚಿತ್ ‘ರೂಢಾನಾಂ' ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ತೇಷಾಂ ಮತೇ ರೂಢಾನಾಂ ಪುರಾಣಾನಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ನೇಷ್ಯನ್ತೇ ನ ಪ್ರಶಸ್ಯನ್ತೇ| ಪತಿತಾಃ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಪಾತಕಿನಃ| ಅನ್ತಃಸ್ಥಾಃ ಚಣ್ಡಾಲಾದಯಃ| ದೀನೋ ನಿರುತ್ಸಾಹಃ||೩೨-೪೦||
Adhikarana 15 (41) · Śloka 41
ಮೃದುಃ ಶೀತೋಽನುಕೂಲಶ್ಚ ಸುಗನ್ಧಿಶ್ಚಾನಿಲಃ ಶುಭಃ | ಖರೋಷ್ಣೋಽನಿಷ್ಟಗನ್ಧಶ್ಚ ಪ್ರತಿಲೋಮಶ್ಚ ಗರ್ಹಿತಃ ||೪೧||
मृदुः शीतोऽनुकूलश्च सुगन्धिश्चानिलः शुभः | खरोष्णोऽनिष्टगन्धश्च प्रतिलोमश्च गर्हितः ||४१||
🔊 Audio coming soon
ಅನಿಲಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಮೃದುರಿತ್ಯಾದಿ| ಅನುಕೂಲಃ ಪೃಷ್ಟಾನುಗಾಮೀ| ಪ್ರತಿಲೋಮಃ ಅಭಿಮುಖಃ||೪೧||
Adhikarana 16 (42-43) · Śloka 43
ಗ್ರನ್ಥ್ಯರ್ಬುದಾದಿಷು ಸದಾ ಛೇದಶಬ್ದಸ್ತು ಪೂಜಿತಃ | ವಿದ್ರಧ್ಯುದರಗುಲ್ಮೇಷು ಭೇದಶಬ್ದಸ್ತಥೈವ ಚ ||೪೨|| ರಕ್ತಪಿತ್ತಾತಿಸಾರೇಷು ರುದ್ಧಶಬ್ದಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ | ಏವಂ ವ್ಯಾಧಿವಿಶೇಷೇಣ ನಿಮಿತ್ತಮುಪಧಾರಯೇತ್ ||೪೩||
ग्रन्थ्यर्बुदादिषु सदा छेदशब्दस्तु पूजितः | विद्रध्युदरगुल्मेषु भेदशब्दस्तथैव च ||४२|| रक्तपित्तातिसारेषु रुद्धशब्दः प्रशस्यते | एवं व्याधिविशेषेण निमित्तमुपधारयेत् ||४३||
🔊 Audio coming soon
ರೋಗವಿಶೇಷಾದಪಿ ನಿಮಿತ್ತವಿಶೇಷಮನುಕ್ತಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಗ್ರನ್ಥೀತ್ಯಾದಿ| ವ್ಯಾಧಿವಿಶೇಷೇಣ ಅನುಕ್ತೇನ ವ್ಯಾಧಿಭೇದೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ನಿಮಿತ್ತಮಿತಿ ಶುಭಾಶುಭಸೂಚಕಮ್| ಅನ್ಯೇ ತು- "ಏವಂ ವ್ಯಾಧಿವಿಶೇಷೇಣ ನಿಮಿತ್ತಮುಪಧಾರಯೇತ್" ಇತ್ಯಮುಂ ಪಾಠಮನ್ಯಥಾ ಪಠನ್ತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ, ಸ ಚಾಭಾವಾನ್ನ ಲಿಖಿತಃ||೪೨-೪೩||
Adhikarana 17 (44) · Śloka 44
ತಥೈವಾಕ್ರುಷ್ಟಹಾಕಷ್ಟಮಾಕ್ರನ್ದರುದಿತಸ್ವನಾಃ | ಛರ್ದ್ಯಾಂ ವಾತಪುರೀಷಾಣಾಂ ಶಬ್ದೋ ವೈ ಗರ್ದಭೋಷ್ಟ್ರಯೋಃ ||೪೪||
तथैवाक्रुष्टहाकष्टमाक्रन्दरुदितस्वनाः | छर्द्यां वातपुरीषाणां शब्दो वै गर्दभोष्ट्रयोः ||४४||
🔊 Audio coming soon
ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಶಬ್ದನಿಮಿತ್ತಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತಥೈವೇತ್ಯಾದಿ| ಆಕ್ರುಷ್ಟಮಾಕ್ರೋಶಃ ಆಕ್ರುಷ್ಟಾದಿಭಿಃ ಸ್ವನಶಬ್ದಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಹಾಕಷ್ಟಂಶಬ್ದಃ ಖೇದಾರ್ಥಃ| ಆಕ್ರನ್ದ ಆಕ್ರೋಶಸ್ವನಃ| ಅಮುಂ ಶ್ಲೋಕಂ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ನ ಪಠನ್ತಿ| ಪಞ್ಜಿಕಾಕಾರಗಯದಾಸೇನ ತು ವಿಶಿಷ್ಟಪಾಠಶುದ್ಧಿಕಾರೇಣ ಲಿಖಿತೋ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಶ್ಚೇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಲಿಖಿತಃ||೪೪||
Adhikarana 18 (45) · Śloka 45
ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಂ ತಥಾ ಭಗ್ನಂ ಕ್ಷುತಂ ಸ್ಖಲಿತಮಾಹತಮ್ | ದೌರ್ಮನಸ್ಯಂ ಚ ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಯಾತ್ರಾಯಾಂ ನ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ||೪೫||
प्रतिषिद्धं तथा भग्नं क्षुतं स्खलितमाहतम् | दौर्मनस्यं च वैद्यस्य यात्रायां न प्रशस्यते ||४५||
🔊 Audio coming soon
ವೈದ್ಯಸ್ಯಾಪಿ ಗೇಹೇ ವಾಗಾದಿಚೇಷ್ಟಿತಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪ್ರತೀತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಮಿತಿ ನಿಷೇಧವಚನಂ ‘ಮಾಗಚ್ಛ' ಇತ್ಯಾದಿಕಂ, ಭಗ್ನಂ ಕೀಲಕಾದಿಭಙ್ಗವಚನಂ, ಕ್ಷುತಂ ಛಿಕ್ಕಿತಂ; ತ್ರಯಮೇತದ್ವಾಗ್ವಿಚೇಷ್ಟಿತಮ್| ‘ಭಗ್ನಂ' ಇತ್ಯಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಕೇಚಿತ್ ‘ಲಗ್ನಂ' ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಲಗ್ನಂ ವಸ್ತ್ರಾದಿಸಙ್ಗಃ| ಸ್ಖಲಿತಮಾಹತಮೇತತ್ ಕಾಯವಿಚೇಷ್ಟಿತಮ್| ಸ್ಖಲಿತಂ ಲುಣ್ಠನಂ ಪಾದಾದೇಃ, ಆಹತಮಿತಿ ಆಹನನಮ್| ದೌರ್ಮನಸ್ಯಂ ಚಿತ್ತವಿಚೇಷ್ಟಿತಮ್||೪೫||
Adhikarana 19 (46) · Śloka 46
ಪ್ರವೇಶೇಽಪ್ಯೇತದುದ್ದೇಶಾದವೇಕ್ಷ್ಯಂ ಚ ತಥಾಽಽತುರೇ | ಪ್ರತಿದ್ವಾರಂ ಗೃಹೇ ಚಾಸ್ಯ ಪುನರೇತನ್ನ ಗಣ್ಯತೇ ||೪೬||
प्रवेशेऽप्येतदुद्देशादवेक्ष्यं च तथाऽऽतुरे | प्रतिद्वारं गृहे चास्य पुनरेतन्न गण्यते ||४६||
🔊 Audio coming soon
ವೈದ್ಯಗೃಹವಿಧಿಮಾತುರಗೃಹೇಽಪ್ಯತಿದಿಶನ್ನಾಹ- ಪ್ರವೇಶೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಏತತ್ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಶುಭಾಶುಭನಿಮಿತ್ತಂ, ಪ್ರವೇಶೇಽಪ್ಯವೇಕ್ಷ್ಯಂ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್| ಉದ್ದೇಶಾತ್ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪಾತ್| ಆತುರೇ ಆತುರಗೃಹೇ| ಪ್ರತಿದ್ವಾರಂ ದ್ವಾರಂ ಪ್ರತಿ| ಗೃಹೇ ಗೃಹಾಭ್ಯನ್ತರೇ, ಅಸ್ಯ ಆತುರಸ್ಯ, ಏತತ್ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ, ನ ಗಣ್ಯತೇ ನ ಮನ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಪ್ರತಿದ್ವಾರಂ ಗೃಹಂ ಚಾಸ್ಯ' ಇತ್ಯಾದಿ ಪಾಠಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ| ಪ್ರತಿಶಬ್ದೋ ಲಕ್ಷಣಾ(ಣೇಽ)ರ್ಥೇ; ತೇನ ದ್ವಾರಂ ಲಕ್ಷೀಕೃತ್ಯ, ಗೃಹಂ ಚ ಲಕ್ಷೀಕೃತ್ಯೇತಿ| ಅತ್ರೋದ್ದೇಶಾತ್ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪಾದಾತುರೇಽಪ್ಯವೇಕ್ಷ್ಯಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ||೪೬||
Adhikarana 20 (47-48) · Śloka 48
ಕೇಶಭಸ್ಮಾಸ್ಥಿಕಾಷ್ಠಾಶ್ಮತುಷಕಾರ್ಪಾಸಕಣ್ಟಕಾಃ | ಖಟ್ವೋರ್ಧ್ವಪಾದಾ ಮದ್ಯಾಪೋ ವಸಾ ತೈಲಂ ತಿಲಾಸ್ತೃಣಮ್ ||೪೭|| ನಪುಂಸಕವ್ಯಙ್ಗಭಗ್ನನಗ್ನಮುಣ್ಡಾಸಿತಾಮ್ಬರಾಃ | ಪ್ರಸ್ಥಾನೇ ವಾ ಪ್ರವೇಶೇ ವಾ ನೇಷ್ಯನ್ತೇ ದರ್ಶನಂ ಗತಾಃ ||೪೮||
केशभस्मास्थिकाष्ठाश्मतुषकार्पासकण्टकाः | खट्वोर्ध्वपादा मद्यापो वसा तैलं तिलास्तृणम् ||४७|| नपुंसकव्यङ्गभग्ननग्नमुण्डासिताम्बराः | प्रस्थाने वा प्रवेशे वा नेष्यन्ते दर्शनं गताः ||४८||
🔊 Audio coming soon
ಆತುರಗೃಹೇ ಗತಸ್ಯ ಯಾತ್ರೋನ್ಮುಖಸ್ಯ ಚ ವೈದ್ಯಸ್ಯ ವಿಪರೀತನಿಮಿತ್ತಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕೇಶಭಸ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ಮುಣ್ಡಾ ಮುಣ್ಡಿತಮುಣ್ಡಾಃ| ಅಸಿತಾಮ್ಬರಾ ರಕ್ತವಸ್ತ್ರಾಃ||೪೭-೪೮||
Adhikarana 21 (49-52) · Śloka 53
ಭಾಣ್ಡಾನಾಂ ಸಙ್ಕರಸ್ಥಾನಾಂ ಸ್ಥಾನಾತ್ ಸಞ್ಚಾರಣಂ ತಥಾ | ನಿಖಾತೋತ್ಪಾಟನಂ ಭಙ್ಗಃ ಪತನಂ ನಿರ್ಗಮಸ್ತಥಾ ||೪೯|| ವೈದ್ಯಾಸನಾವಸಾದೋ ವಾ ರೋಗೀ ವಾ ಸ್ಯಾದಧೋಮುಖಃ | ವೈದ್ಯಂ ಸಮ್ಭಾಷಮಾಣೋಽಙ್ಗಂ ಕುಡ್ಯಮಾಸ್ತರಣಾನಿ ವಾ ||೫೦|| ಪ್ರಮೃಜ್ಯಾದ್ವಾ ಧುನೀಯಾದ್ವಾ ಕರೌ ಪೃಷ್ಠಂ ಶಿರಸ್ತಥಾ | ಹಸ್ತಂ ಚಾಕೃಷ್ಯ ವೈದ್ಯಸ್ಯ ನ್ಯಸೇಚ್ಛಿರಸಿ ಚೋರಸಿ ||೫೧|| ಯೋ ವೈದ್ಯಮುನ್ಮುಖಃ ಪಶ್ಯನ್ನುನ್ಮಾರ್ಷ್ಟಿ ಸ್ವಾಙ್ಗಮಾತುರಃ | ನ ಸ ಸಿಧ್ಯತಿ ವೈದ್ಯೋ ವಾ ಗೃಹೇ ಯಸ್ಯ ನ ಪೂಜ್ಯತೇ ||೫೨|| ಭವನೇ ಪೂಜ್ಯತೇ ವಾಽಪಿ ಯಸ್ಯ ವೈದ್ಯಃ ಸ ಸಿಧ್ಯತಿ |೫೩|
भाण्डानां सङ्करस्थानां स्थानात् सञ्चारणं तथा | निखातोत्पाटनं भङ्गः पतनं निर्गमस्तथा ||४९|| वैद्यासनावसादो वा रोगी वा स्यादधोमुखः | वैद्यं सम्भाषमाणोऽङ्गं कुड्यमास्तरणानि वा ||५०|| प्रमृज्याद्वा धुनीयाद्वा करौ पृष्ठं शिरस्तथा | हस्तं चाकृष्य वैद्यस्य न्यसेच्छिरसि चोरसि ||५१|| यो वैद्यमुन्मुखः पश्यन्नुन्मार्ष्टि स्वाङ्गमातुरः | न स सिध्यति वैद्यो वा गृहे यस्य न पूज्यते ||५२|| भवने पूज्यते वाऽपि यस्य वैद्यः स सिध्यति |५३|
🔊 Audio coming soon
ಏತತ್ಪುನರಾತುರಗೃಹೇಽಪಿ ಗಣ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ- ಭಾಣ್ಡಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಭಾಣ್ಡಾನಾಮ್ ಉಪಕರಣದ್ರವ್ಯಾಣಾಮ್| ಸಙ್ಕರಸ್ಥಾನಾಂ ಮಿಲಿತಾನಾಮ್| ಸಞ್ಚಾರಣಮ್ ಇತಸ್ತತೋ ನಯನಮ್| ನಿಖಾತಸ್ಯ ಭಾಣ್ಡಸ್ಯೋತ್ಪಾಟನಮುದ್ಧರಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಭಙ್ಗಃ ಸ್ಫುಟನಮ್| ಪತನಂ ಹಸ್ತಾದೇರಧೋಭ್ರಂಶಃ| ನಿರ್ಗಮೋ ಗೃಹಾಭ್ಯನ್ತರಾದ್ಬಾಹ್ಯತೋ ಗಮನಮ್| ಅವಸಾದೋ ಭಙ್ಗಃ| ವೈದ್ಯಂ ಸಮ್ಭಾಷಮಾಣೋ ವೈದ್ಯೇನ ಸಹಾಲಾಪಂ ಕುರ್ವಾಣೋಽಙ್ಗಂ ಪ್ರಮೃಜ್ಯಾತ್, ಕುಡ್ಯಂ ಭಿತ್ತಿಂ ವಾ ಆಸ್ತರಣಾನಿ ಪ್ರಚ್ಛಾದನವಸ್ತ್ರಾಣಿ ವಾ ಪ್ರಮೃಜ್ಯಾತ್ ಪ್ರೋಞ್ಛಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಧುನೀಯಾತ್ ಕಮ್ಪಯೇತ್| ಕಾನಿತ್ಯಾಹ- ಕರೌ ಪೃಷ್ಠಂ ಶಿರಸ್ತಥಾ| ನ್ಯಸೇತ್ ನಿಕ್ಷಿಪೇತ್| ಉನ್ಮುಖಃ ಇತಿ ಊರ್ಧ್ವಮುಖಃ| ಉನ್ಮಾರ್ಷ್ಟಿ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರೋಚ್ಛತಿ| ಕೇಚಿದ್ವೃದ್ಧಾಃ ಪಠನ್ತಿ- ನ ಸ ಸಿಧ್ಯತೀತ್ಯಾದಿ||೪೯-೫೨||-
Adhikarana 22 (53) · Śloka 54
ಶುಭಂ ಶುಭೇಷು ದೂತಾದಿಷ್ವಶುಭಂ ಹ್ಯಶುಭೇಷು ಚ ||೫೩|| ಆತುರಸ್ಯ ಧ್ರುವಂ ತಸ್ಮಾದ್ದೂತಾದೀನ್ ಲಕ್ಷಯೇದ್ಭಿಷಕ್ |೫೪|
शुभं शुभेषु दूतादिष्वशुभं ह्यशुभेषु च ||५३|| आतुरस्य ध्रुवं तस्माद्दूतादीन् लक्षयेद्भिषक् |५४|
🔊 Audio coming soon
ದೂತಾದೇಃ ಶುಭಾಶುಭಸ್ಯ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಶುಭಾಶುಭಮೇವ ಫಲಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಶುಭಮಿತ್ಯಾದಿ||೫೩||-
Adhikarana 23 (54-66) · Śloka 66
ಸ್ವಪ್ನಾನತಃ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಮರಣಾಯ ಶುಭಾಯ ಚ ||೫೪|| ಸುಹೃದೋ ಯಾಂಶ್ಚ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ವ್ಯಾಧಿತೋ ವಾ ಸ್ವಯಂ ತಥಾ | ಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಕ್ತಶರೀರಸ್ತು ಕರಭವ್ಯಾಲಗರ್ದಭೈಃ ||೫೫|| ವರಾಹೈರ್ಮಹಿಷೈರ್ವಾಽಪಿ ಯೋ ಯಾಯಾದ್ದಕ್ಷಿಣಾಮುಖಃ | ರಕ್ತಾಮ್ಬರಧರಾ ಕೃಷ್ಣಾ ಹಸನ್ತೀ ಮುಕ್ತಮೂರ್ಧಜಾ ||೫೬|| ಯಂ ಚಾಕರ್ಷತಿ ಬದ್ಧ್ವಾ ಸ್ತ್ರೀ ನೃತ್ಯನ್ತೀ ದಕ್ಷಿಣಾಮುಖಮ್ | ಅನ್ತಾವಸಾಯಿಭಿರ್ಯೋ ವಾಽಽಕೃಷ್ಯತೇ ದಕ್ಷಿಣಾಮುಖಃ ||೫೭|| ಪರಿಷ್ವಜೇರನ್ ಯಂ ವಾಽಪಿ ಪ್ರೇತಾಃ ಪ್ರವ್ರಜಿತಾ(ನ)ಸ್ತಥಾ | ಮುಹುರಾಘ್ರಾಯತೇ ಯಸ್ತು ಶ್ವಾಪದೈರ್ವಿಕೃತಾನನೈಃ ||೫೮|| ಪಿಬೇನ್ಮಧು ಚ ತೈಲಂ ಚ ಯೋ ವಾ ಪಙ್ಕೇಽವಸೀದತಿ | ಪಙ್ಕಪ್ರದಿಗ್ಧಗಾತ್ರೋ ವಾ ಪ್ರನೃತ್ಯೇತ್ ಪ್ರಹಸೇತ್ತಥಾ ||೫೯|| ನಿರಮ್ಬರಶ್ಚ ಯೋ ರಕ್ತಾಂ ಧಾರಯೇಚ್ಛಿರಸಾ ಸ್ರಜಮ್ | ಯಸ್ಯ ವಂಶೋ ನಲೋ ವಾಽಪಿ ತಾಲೋ ವೋರಸಿ ಜಾಯತೇ ||೬೦|| ಯಂ ವಾ ಮತ್ಸ್ಯೋ ಗ್ರಸೇದ್ಯೋ ವಾ ಜನನೀಂ ಪ್ರವಿಶೇನ್ನರಃ | ಪರ್ವತಾಗ್ರಾತ್ ಪತೇದ್ಯೋ ವಾ ಶ್ವಭ್ರೇ ವಾ ತಮಸಾಽಽವೃತೇ ||೬೧|| ಹ್ರಿಯೇತ ಸ್ರೋತಸಾ ಯೋ ವಾ ಯೋ ವಾ ಮೌಣ್ಡ್ಯಮವಾಪ್ನುಯಾತ್ | ಪರಾಜೀಯೇತ ಬಧ್ಯೇತ ಕಾಕಾದ್ಯೈರ್ವಾಽಭಿಭೂಯತೇ ||೬೨|| ಪತನಂ ತಾರಕಾದೀನಾಂ ಪ್ರಣಾಶಂ ದೀಪಚಕ್ಷುಷೋಃ | ಯಃ ಪಶ್ಯೇದ್ದೇವತಾನಾಂ ವಾ ಪ್ರಕಮ್ಪಮವನೇಸ್ತಥಾ ||೬೩|| ಯಸ್ಯ ಛರ್ದಿರ್ವಿರೇಕೋ ವಾ ದಶನಾಃ ಪ್ರಪತನ್ತಿ ವಾ | ಶಾಲ್ಮಲೀಂ ಕಿಂಶುಕಂ ಯೂಪಂ ವಲ್ಮೀಕಂ ಪಾರಿಭದ್ರಕಮ್ ||೬೪|| ಪುಷ್ಪಾಢ್ಯಂ ಕೋವಿದಾರಂ ವಾ ಚಿತಾಂ ವಾ ಯೋಽಧಿರೋಹತಿ | ಕಾರ್ಪಾಸತೈಲಪಿಣ್ಯಾಕಲೋಹಾನಿ ಲವಣಂ ತಿಲಾನ್ ||೬೫|| ಲಭೇತಾಶ್ನೀತ ವಾ ಪಕ್ವಮನ್ನಂ ಯಶ್ಚ ಪಿಬೇತ್ ಸುರಾಮ್ | ಸ್ವಸ್ಥಃ ಸ ಲಭತೇ ವ್ಯಾಧಿಂ ವ್ಯಾಧಿತೋ ಮೃತ್ಯುಮೃಚ್ಛತಿ ||೬೬||
स्वप्नानतः प्रवक्ष्यामि मरणाय शुभाय च ||५४|| सुहृदो यांश्च पश्यन्ति व्याधितो वा स्वयं तथा | स्नेहाभ्यक्तशरीरस्तु करभव्यालगर्दभैः ||५५|| वराहैर्महिषैर्वाऽपि यो यायाद्दक्षिणामुखः | रक्ताम्बरधरा कृष्णा हसन्ती मुक्तमूर्धजा ||५६|| यं चाकर्षति बद्ध्वा स्त्री नृत्यन्ती दक्षिणामुखम् | अन्तावसायिभिर्यो वाऽऽकृष्यते दक्षिणामुखः ||५७|| परिष्वजेरन् यं वाऽपि प्रेताः प्रव्रजिता(न)स्तथा | मुहुराघ्रायते यस्तु श्वापदैर्विकृताननैः ||५८|| पिबेन्मधु च तैलं च यो वा पङ्केऽवसीदति | पङ्कप्रदिग्धगात्रो वा प्रनृत्येत् प्रहसेत्तथा ||५९|| निरम्बरश्च यो रक्तां धारयेच्छिरसा स्रजम् | यस्य वंशो नलो वाऽपि तालो वोरसि जायते ||६०|| यं वा मत्स्यो ग्रसेद्यो वा जननीं प्रविशेन्नरः | पर्वताग्रात् पतेद्यो वा श्वभ्रे वा तमसाऽऽवृते ||६१|| ह्रियेत स्रोतसा यो वा यो वा मौण्ड्यमवाप्नुयात् | पराजीयेत बध्येत काकाद्यैर्वाऽभिभूयते ||६२|| पतनं तारकादीनां प्रणाशं दीपचक्षुषोः | यः पश्येद्देवतानां वा प्रकम्पमवनेस्तथा ||६३|| यस्य छर्दिर्विरेको वा दशनाः प्रपतन्ति वा | शाल्मलीं किंशुकं यूपं वल्मीकं पारिभद्रकम् ||६४|| पुष्पाढ्यं कोविदारं वा चितां वा योऽधिरोहति | कार्पासतैलपिण्याकलोहानि लवणं तिलान् ||६५|| लभेताश्नीत वा पक्वमन्नं यश्च पिबेत् सुराम् | स्वस्थः स लभते व्याधिं व्याधितो मृत्युमृच्छति ||६६||
🔊 Audio coming soon
ದೂತಾದಿಶೇಷಂ ಸ್ವಪ್ನಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ್ವಪ್ನಾನಿತ್ಯಾದಿ| ನಿದ್ರೋಪಪ್ಲುತೇನ ರಜೋಯುಕ್ತೇನ ಮನಸಾ ವಿಷಯಗ್ರಹಣಂ ಸ್ವಪ್ನಃ| ಸುಹೃದ್ದೃಷ್ಟಾಃ ಸ್ವಪ್ನಾ ನಿಮಿತ್ತಮಾತ್ರಮೇವ; ಸ್ವಯಂ ದೃಷ್ಟಾಸ್ತು ಪ್ರಕೃತ್ಯಾದಿವರ್ಜಂ ಗುರುತರಾಃ| ಅಶುಭಸ್ವಪ್ನಾನ್ನಿದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ್ನೇಹೇತ್ಯಾದಿ| ಕರಭಾದಿಷ್ವಾರುಹ್ಯ ತೈಲಾಭ್ಯಕ್ತಶರೀರಃ ಸನ್ ಯೋ ಯಾಯಾದ್ಗಚ್ಛೇತ್; ಅನೇನ ದುಃಸ್ವಪ್ನೇನ ಷಣ್ಮಾಸೈರ್ಮ್ರಿಯತೇ ಪರಂ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣಾ ರೋಗೇಣ| ಅನ್ತಾವಸಾಯಿಭಿಃ ಚಾಣ್ಡಾಲೈಃ| ಪರಿಷ್ವಜೇರನ್ ಆಲಿಙ್ಗೇಯುಃ| ಪ್ರವ್ರಜಿತಾಃ ಶೈವಪಾಶುಪತಾದಯಃ| ಮುಹುರ್ವಾರಂವಾರಮ್| ಆಘ್ರಾಯತೇ ಚುಮ್ಬ್ಯತೇ, ‘ಭಕ್ಷ್ಯತೇ' ಇತ್ಯನ್ತೇ| ಶ್ವಾಪದೈಃ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಭಿಃ| ಪಿಬೇನ್ಮಧು ಚ ತೈಲಂ ಚೇತಿ ಮಧು ಪುಷ್ಪರಸಃ| ಚಕಾರದ್ವಯಾದೇಕೈಕಶಃ ಪಾನಮತ್ರ ಜ್ಞೇಯಮ್; ಕೇಚಿದತ್ರ ಮಧು ಮದ್ಯಮಿತ್ಯಾಹುಃ; ತನ್ನ, ಕೇವಲಸ್ಯ ಮದ್ಯಸ್ಯ ಪಾನಂ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ಸ್ವಪ್ನಾಧ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರೇಷು ಕಥಿತಂ; ಯತ್ರ ತು ಸುರಾಪಾನಮಶೋಭನಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ, ತತ್ರ ಸುರಾ ಪಿಷ್ಟಮಯೀ ಗ್ರಾಹ್ಯಾ| ಪಙ್ಕೇಽವಸೀದತೀತಿ ಪಙ್ಕೇ ಕರ್ದಮೇ, ಅವಸೀದತಿ ಬ್ರುಡತೀತ್ಯರ್ಥಃ, ಪಙ್ಕಾವಸಾದಸ್ತು ಸದ್ಯೋಮೃತ್ಯುಕರಃ| ರಕ್ತಾಂ ಸ್ರಜಂ ರಕ್ತಪುಷ್ಪಮಾಲಾಮ್| ಗ್ರಸೇದಿತಿ ಗಿಲತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಜನನೀಂ ಪ್ರವಿಶೇದಿತಿ ಮಾತುರುದರೇ ಪ್ರವಿಶತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಶ್ವಭ್ರೇ ವಿವರೇ| ತಮಸಾಽಽವೃತೇ ಅನ್ಧಕಾರವೇಷ್ಟಿತೇ| ಹ್ರಿಯೇತ ನೀಯೇತ, ಸ್ರೋತಸಾ ನಾಡ್ಯಾ| ಮೌಣ್ಡ್ಯಂ ಕೃತ್ತಕೇಶತಾ| ಪರಾಜೀಯೇತ ಪರಾಜಿತೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಬಧ್ಯೇತ ಬನ್ಧನಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಾರಕಾದೀನಾಮಿತಿ ಆದಿಗ್ರಹಣಾಚ್ಚನ್ದ್ರಾದಿಗ್ರಹಣಮ್| ಪ್ರಣಾಶಂ ದೀಪಚಕ್ಷುಷೋರಿತಿ ಸ್ವಪ್ನೇಽಕಸ್ಮಾದ್ದೀಪಂ ನಷ್ಟಂ ಪಶ್ಯತಿ, ಸ್ವಚಕ್ಷುಷೀ ವಿಗಲಿತೇ ಪಶ್ಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ದೇವತಾನಾಂ ಪ್ರಕಮ್ಪಮಿತಿ ದೇವತಾನಾಂ ದೇವತಾಪ್ರತಿಮಾನಾಂ ಕಮ್ಪಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅವನೇಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ| ಯೂಪೋ ಯಜ್ಞಪಶುಬನ್ಧನಕಾಷ್ಠಂ , ಪಾರಿಭದ್ರಕೋ ನಿಮ್ಬವೃಕ್ಷಃ, ಕೋವಿದಾರಃ ಕಾಞ್ಚನಾರಃ| ಲೌಹಾನಿ ಲೋಹಮಯಾನಿ ವಸ್ತೂನಿ| ಪಕ್ವಮನ್ನಂ ಸಿದ್ಧಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಕೇಚಿದನ್ನಸ್ಥಾನೇ ‘ಮಾಂಸಂ' ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಸುರಾ ಪಿಷ್ಟಮಯೀ ನ ತು ಮದ್ಯಂ, ತಸ್ಯ ಶೋಭನತ್ವಾತ್| ಋಚ್ಛತಿ ಪ್ರಾಪ್ನೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೫೪-೬೬||
Adhikarana 24 (67) · Śloka 67
ಯಥಾಸ್ವಂ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವಪ್ನೋ ವಿಸ್ಮೃತೋ ವಿಹತಸ್ತಥಾ | ಚಿನ್ತಾಕೃತೋ ದಿವಾ ದೃಷ್ಟೋ ಭವನ್ತ್ಯಫಲದಾಸ್ತು ತೇ ||೬೭||
यथास्वं प्रकृतिस्वप्नो विस्मृतो विहतस्तथा | चिन्ताकृतो दिवा दृष्टो भवन्त्यफलदास्तु ते ||६७||
🔊 Audio coming soon
ವಿಫಲಾನ್ ಸ್ವಪ್ನಾನನರಿಷ್ಟಭೂತಾನ್ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಯಥಾಸ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಸ್ಯಾಃ ಪ್ರಕೃತೇರನತಿಕ್ರಮೇಣ ಯಥಾಸ್ವಂ, ಯಥಾ- ವಾತಪ್ರಕೃತೌ ‘ವಿಯತಿ ಗಚ್ಛತಿ ಸಮ್ಭ್ರಮೇಣ ಚ; (ಶಾ. ಅ. ೪), ಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತೌ ‘ಸಮ್ಪಶ್ಯೇದಪಿ ಚ ಹುತಾಶವಿದ್ಯುದುಲ್ಕಾಃ' (ಶಾ. ಅ. ೪), ಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಕೃತೌ ‘ಪ್ರಸುಪ್ತಃ ಸನ್ ಕಮಲಹಂಸಚಕ್ರವಾಕಾನ್ ಸಮ್ಪಶ್ಯೇದಪಿ ಚ ಜಲಾಶಯಾನ್ ಮನೋಜ್ಞಾನ್' (ಶಾ. ಅ. ೪)| ವಿಸ್ಮೃತೋಽತಿಶಯೇನ ನ ಸ್ಮೃತಃ| ವಿಹತಃ ಪೂರ್ವಂ ವಿರೂಪೋ ದೃಷ್ಟಃ ಸ ಚಾನನ್ತರಂ ವಿಶಿಷ್ಟೇನ ಸ್ವಪ್ನೇನ ಹತಃ| ಉಕ್ತಂ ಚ- “ಅಕಲ್ಯಾಣಮಪಿ ಸ್ವಪ್ನಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತತ್ರೈವ ಯಃ ಪುನಃ| ಸೌಮ್ಯಂ ಪಶ್ಯೇಚ್ಛುಭಾಕಾರಂ ತಸ್ಯ ವಿದ್ಯಾಚ್ಛುಭಂ ಫಲಮ್”- (ಚ. ಇ. ಅ. ೫) ಇತಿ| ತಥಾಗ್ರಹಣಾತ್ ಸುಸ್ವಪ್ನಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾಽಸ್ವಪತಾಂ ಸದ್ಯಃಫಲತ್ವಂ ಮಹಾಫಲತ್ವಂ ಚ ಸೂಚ್ಯತೇ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ವಿಹಿತಶ್ಚ ಯಃ' ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ದಿವಾದೃಷ್ಟ ಇತಿ 'ಸ್ವಪ್ನಃ' ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಭವನ್ತ್ಯಫಲದಾಸ್ತು ತೇ ಇತಿ ತುಶಬ್ದಶ್ಚಕಾರಾರ್ಥಃ, ತೇನಾತಿಹ್ರಸ್ವಾತಿದೀರ್ಘಪ್ರಥಮಯಾಮದೃಷ್ಟಾಶ್ಚಾಫಲಾಃ ಸಮುಚ್ಚೀಯನ್ತೇ| ‘ಭವತ್ಯಫಲ ಏವ ಸ' ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ||೬೭||
Adhikarana 25 (68-70) · Śloka 71
ಜ್ವರಿತಾನಾಂ ಶುನಾ ಸಖ್ಯಂ ಕಪಿಸಖ್ಯಂ ತು ಶೋಷಿಣಾಮ್ | ಉನ್ಮಾದೇ ರಾಕ್ಷಸೈಃ ಪ್ರೇತೈರಪಸ್ಮಾರೇ ಪ್ರವರ್ತನಮ್ ||೬೮|| ಮೇಹಾತಿಸಾರಿಣಾಂ ತೋಯಪಾನಂ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಕುಷ್ಠಿನಾಮ್ | ಗುಲ್ಮೇಷು ಸ್ಥಾವರೋತ್ಪತ್ತಿಃ ಕೋಷ್ಠೇ, ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಶಿರೋರುಜಿ ||೬೯|| ಶಷ್ಕುಲೀಭಕ್ಷಣಂ ಛರ್ದ್ಯಾಮಧ್ವಾ ಶ್ವಾಸಪಿಪಾಸಯೋಃ | ಹಾರಿದ್ರಂ ಭೋಜನಂ ವಾಽಪಿ ಯಸ್ಯ ಸ್ಯಾತ್ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಿಣಃ ||೭೦|| ರಕ್ತಪಿತ್ತೀ ಪಿಬೇದ್ಯಸ್ತು ಶೋಣಿತಂ ಸ ವಿನಶ್ಯತಿ |೭೧|
ज्वरितानां शुना सख्यं कपिसख्यं तु शोषिणाम् | उन्मादे राक्षसैः प्रेतैरपस्मारे प्रवर्तनम् ||६८|| मेहातिसारिणां तोयपानं स्नेहस्य कुष्ठिनाम् | गुल्मेषु स्थावरोत्पत्तिः कोष्ठे, मूर्ध्नि शिरोरुजि ||६९|| शष्कुलीभक्षणं छर्द्यामध्वा श्वासपिपासयोः | हारिद्रं भोजनं वाऽपि यस्य स्यात् पाण्डुरोगिणः ||७०|| रक्तपित्ती पिबेद्यस्तु शोणितं स विनश्यति |७१|
🔊 Audio coming soon
ಉತ್ತರತನ್ತ್ರಪಠಿತವಿಶಿಷ್ಟವ್ಯಾಧಿಷು ವಿಶಿಷ್ಟಮೇವ ಸ್ವಪ್ನದರ್ಶನಾರಿಷ್ಟಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಜ್ವರಿತಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶುನಾ ಸಖ್ಯಮಿತಿ ಕುಕ್ಕುರೇಣ ಸಹ ಮೈತ್ರ್ಯಂ, ಕಪಿಸಖ್ಯಮಿತಿ ವಾನರಮೈತ್ರ್ಯಮ್| ಪ್ರವರ್ತನಶಬ್ದ ಉನ್ಮಾದಾಪಸ್ಮಾರಾಭ್ಯಾಂ ಸಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಗುಲ್ಮೇಷು ಗುಲ್ಮರೋಗೇಷು, ಸ್ಥಾವರೋತ್ಪತ್ತಿರ್ವೃಕ್ಷೋತ್ಪತ್ತಿಃ, ಕೋಷ್ಠೇ ಉದರೇ| ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಮಸ್ತಕೇ ಸ್ಥಾವರೋತ್ಪತ್ತಿಃ, ಶಿರೋರುಜಿ ಮಸ್ತಕವ್ಯಥಾಯಾಮ್| ಛರ್ದ್ಯಾಂ ‘ಚಣಕಾದಿಪಿಷ್ಟಕೃತಾ ಸತಿಲಾ ತೈಲಭೃಷ್ಟಾ ಶಷ್ಕುಲೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ, ತಸ್ಯಾ ಭಕ್ಷಣಮ್| ಅಧ್ವಾ ಮಾರ್ಗಃ, ತತ್ರ ಗಮನಂ, ಶ್ವಾಸಪಿಪಾಸಯೋಃ| ಹಾರಿದ್ರಮಿತಿ ಹರಿದ್ರಾರಕ್ತಭೋಜನಭಕ್ಷಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೬೮-೭೦||
Adhikarana 26 (71-74) · Śloka 74
ಸ್ವಪ್ನಾನೇವಂವಿಧಾನ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರಾತರುತ್ಥಾಯ ಯತ್ನವಾನ್ ||೭೧|| ದದ್ಯಾನ್ಮಾಷಾಂಸ್ತಿಲಾಂಲ್ಲೋಹಂ ವಿಪ್ರೇಭ್ಯಃ ಕಾಞ್ಚನಂ ತಥಾ | ಜಪೇಚ್ಚಾಪಿ ಶುಭಾನ್ ಮನ್ತ್ರಾನ್ ಗಾಯತ್ರೀಂ ತ್ರಿಪದಾಂ ತಥಾ ||೭೨|| ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತು ಪ್ರಥಮೇ ಯಾಮೇ ಸ್ವಪ್ಯಾದ್ ಧ್ಯಾತ್ವಾ ಪುನಃ ಶುಭಮ್ | ಜಪೇದ್ವಾಽನ್ಯತಮಂ ವೇದಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಸಮಾಹಿತಃ ||೭೩|| ನ ಚಾಚಕ್ಷೀತ ಕಸ್ಮೈಚಿದ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ್ವಪ್ನಮಶೋಭನಮ್ | ದೇವತಾಯತನೇ ಚೈವ ವಸೇದ್ರಾತ್ರಿತ್ರಯಂ ತಥಾ | ವಿಪ್ರಾಂಶ್ಚ ಪೂಜಯೇನ್ನಿತ್ಯಂ ದುಃಸ್ವಪ್ನಾತ್ ಪ್ರವಿಮುಚ್ಯತೇ ||೭೪||
स्वप्नानेवंविधान् दृष्ट्वा प्रातरुत्थाय यत्नवान् ||७१|| दद्यान्माषांस्तिलांल्लोहं विप्रेभ्यः काञ्चनं तथा | जपेच्चापि शुभान् मन्त्रान् गायत्रीं त्रिपदां तथा ||७२|| दृष्ट्वा तु प्रथमे यामे स्वप्याद् ध्यात्वा पुनः शुभम् | जपेद्वाऽन्यतमं वेदं ब्रह्मचारी समाहितः ||७३|| न चाचक्षीत कस्मैचिद्दृष्ट्वा स्वप्नमशोभनम् | देवतायतने चैव वसेद्रात्रित्रयं तथा | विप्रांश्च पूजयेन्नित्यं दुःस्वप्नात् प्रविमुच्यते ||७४||
🔊 Audio coming soon
ಅಶುಭಸ್ವಪ್ನದರ್ಶನೇ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಸ್ವಪ್ನಾನಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಥಮೇ ಯಾಮೇ ಪ್ರಥಮಪ್ರಹರೇ| ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿಲೋಕ್ಯ ದುಃಸ್ವಪ್ನಮ್| ಸ್ವಪ್ಯಾತ್ ಶಯೀತ| ಕಿಂ ಕೃತ್ವಾ? ಧ್ಯಾತ್ವಾ ಶುಭಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಯದ್ಯಪಿ ಪ್ರಥಮಯಾಮಲಕ್ಷ್ಯ(ದೃಷ್ಟ) ಸ್ವಪ್ನಸ್ಯ ನಿಷ್ಫಲತ್ವಂ ಕಥಿತಂ, ತಥಾಽಪಿ ದುಃಸ್ವಪ್ನಭಯಾದಯಂ ವಿಧಿಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ| ಅನ್ಯತಮಮ್ ಏಕತಮಮ್| ಸಮಾಹಿತಃ ಸಾವಧಾನಃ| ನ ಚಾಚಕ್ಷೀತ ನ ಚ ಕಥಯೇತ್||೭೧-೭೪||
Adhikarana 27 (75-81) · Śloka 81
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ಸ್ವಪ್ನದರ್ಶನಮ್ | ದೇವಾನ್ ದ್ವಿಜಾನ್ಗೋವೃಷಭಾನ್ ಜೀವತಃ ಸುಹೃದೋ ನೃಪಾನ್ ||೭೫|| ಸಮಿದ್ಧಮಗ್ನಿಂ ಸಾಧೂಂಶ್ಚ ನಿರ್ಮಲಾನಿ ಜಲಾನಿ ಚ | ಪಶ್ಯೇತ್ ಕಲ್ಯಾಣಲಾಭಾಯ ವ್ಯಾಧೇರಪಗಮಾಯ ಚ ||೭೬|| ಮಾಂಸಂ ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ ಸ್ರಜಃ ಶ್ವೇತಾ ವಾಸಾಂಸಿ ಚ ಫಲಾನಿ ಚ | ಲಭೇತ ಧನಲಾಭಾಯ ವ್ಯಾಧೇರಪಗಮಾಯ ಚ ||೭೭|| ಮಹಾಪ್ರಾಸಾದಸಫಲವೃಕ್ಷವಾರಣಪರ್ವತಾನ್ | ಆರೋಹೇದ್ದ್ರವ್ಯಲಾಭಾಯ ವ್ಯಾಧೇರಪಗಮಾಯ ಚ ||೭೮|| ನದೀನದಸಮುದ್ರಾಂಶ್ಚ ಕ್ಷುಭಿತಾನ್ ಕಲುಷೋದಕಾನ್ | ತರೇತ್ ಕಲ್ಯಾಣಲಾಭಾಯ ವ್ಯಾಧೇರಪಗಮಾಯ ಚ ||೭೯|| ಉರಗೋ ವಾ ಜಲೌಕೋ ವಾ ಭ್ರಮರೋ ವಾಽಪಿ ಯಂ ದಶೇತ್ | ಆರೋಗ್ಯಂ ನಿರ್ದಿಶೇತ್ತಸ್ಯ ಧನಲಾಭಂ ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ||೮೦|| ಏವಂ ರೂಪಾಞ್ ಶುಭಾನ್ ಸ್ವಪ್ನಾನ್ ಯಃ ಪಶ್ಯೇದ್ವ್ಯಾಧಿತೋ ನರಃ | ಸ ದೀರ್ಘಾಯುರಿತಿ ಜ್ಞೇಯಸ್ತಸ್ಮೈ ಕರ್ಮ ಸಮಾಚರೇತ್ ||೮೧||
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि प्रशस्तं स्वप्नदर्शनम् | देवान् द्विजान्गोवृषभान् जीवतः सुहृदो नृपान् ||७५|| समिद्धमग्निं साधूंश्च निर्मलानि जलानि च | पश्येत् कल्याणलाभाय व्याधेरपगमाय च ||७६|| मांसं मत्स्यान् स्रजः श्वेता वासांसि च फलानि च | लभेत धनलाभाय व्याधेरपगमाय च ||७७|| महाप्रासादसफलवृक्षवारणपर्वतान् | आरोहेद्द्रव्यलाभाय व्याधेरपगमाय च ||७८|| नदीनदसमुद्रांश्च क्षुभितान् कलुषोदकान् | तरेत् कल्याणलाभाय व्याधेरपगमाय च ||७९|| उरगो वा जलौको वा भ्रमरो वाऽपि यं दशेत् | आरोग्यं निर्दिशेत्तस्य धनलाभं च बुद्धिमान् ||८०|| एवं रूपाञ् शुभान् स्वप्नान् यः पश्येद्व्याधितो नरः | स दीर्घायुरिति ज्ञेयस्तस्मै कर्म समाचरेत् ||८१||
🔊 Audio coming soon
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸುಹೃದೋ ಮಿತ್ರಾಣಿ| ಸಮಿದ್ಧಮಗ್ನಿಂ ಪ್ರಜ್ವಲಿತಂ ವಹ್ನಿಮ್| ಕಲ್ಯಾಣಲಾಭಾಯೇತಿ ಶುಭವಸ್ತುಪ್ರಾಪ್ತಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಪಗಮೋ ನಿವೃತ್ತಿಃ| ನದ್ಯೋ ಗಙ್ಗಾದ್ಯಾಃ, ನದಾಃ ಶೋಣಾದ್ಯಾಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾಃ, ಕ್ಷುಭಿತಾನ್ ಪ್ರಚಲಿತಾನ್ ವೃದ್ಧಿಂ ಗತಾನಿತ್ಯರ್ಥಃ, ಕಲುಷೋದಕಾನ್ ಯತ ಏವ ಕ್ಷುಭಿತಾನತ ಏವಾಪ್ರಶಸ್ತೋದಕಾನಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಉರಗಃ ಸರ್ಪಃ, ದಶೇದ್ಭಕ್ಷಯೇತ್||೭೫-೮೧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 29
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ವಿಪರೀತಾವಿಪರೀತಸ್ವಪ್ನನಿದರ್ಶನೀಯೋ ನಾಮೈಕೋನತ್ರಿಂಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೨೯||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने विपरीताविपरीतस्वप्ननिदर्शनीयो नामैकोनत्रिंशत्तमोऽध्यायः ||२९||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಏಕೋನತ್ರಿಂಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೯||