Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਕਲ੍ਪਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातो विरेचनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਤੋ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਕਲ੍ਪੋ ਭੇਦਃ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ਅਰੁਣਾਭਂ ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮੂਲਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਮੂਲਵਿਰੇਚਨੇ | ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਤਿਲ੍ਵਕਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਸੁ ਫਲੇਸ੍ਵਪਿ ਹਰੀਤਕੀ ||੩|| ਤੈਲੇਸ੍ਵੇਰਣ੍ਡਜਂ ਤੈਲਂ ਸ੍ਵਰਸੇ ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਿਕਾ | ਸੁਧਾਪਯਃ ਪਯਃਸੂਕ੍ਤਮਿਤਿ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ | ਤੇਸਾਂ ਵਿਧਾਨਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਵਦਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ ||੪||
अरुणाभं त्रिवृन्मूलं श्रेष्ठं मूलविरेचने | प्रधानं तिल्वकस्त्वक्षु फलेष्वपि हरीतकी ||३|| तैलेष्वेरण्डजं तैलं स्वरसे कारवेल्लिका | सुधापयः पयःसूक्तमिति प्राधान्यसङ्ग्रहः | तेषां विधानं वक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः ||४||
🔊 Audio coming soon
ਅਰੁਣਾਭਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਰੁਣਾਭਮੀਸਲ੍ਲੋਹਿਤਮ੍| ਤ੍ਰਿਵਤ੍ ‘ਨਿਸ਼ੋਥ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਮੂਲਵਿਰੇਚਨੇ ਮੂਲਵਿਰੇਚਨਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ| ਤਿਲ੍ਵਕਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਰੋਧ੍ਰਃ| ਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਸ੍ਵਿਤਿ ਤ੍ਵਗ੍ਵਿਰੇਚਨਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਤਿਲ੍ਵਕਤ੍ਵਕ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੁਧਾ ‘ਸੇਹੁਣ੍ਡ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਪਯਃਸੂਕ੍ਤਮਿਤਿ ਪਯਃਸੁ ਕ੍ਸੀਰਵਿਰੇਚਨਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਸੁਧਾਪਯਃ ਪ੍ਰਧਾਨਮੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਫਲੇਸ੍ਵਪਿ ਹਰੀਤਕੀ ਅਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ‘ਤੈਲੇਸ੍ਵੇਰਣ੍ਡਜਂ ਤੈਲਂ ਸ੍ਵਰਸੇ ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਿਕਾ’ ਇਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯਃ ਪਠਤਿ, ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ| ਵਿਧਾਨਮਿਤਿ ਵਿਧਾਨਂ ਪ੍ਰਯੋਗਕਰਣਮ੍| ਏਸਾਂ ਤ੍ਰਿਵਦਾਦੀਨਾਮ੍| ਯਥਾਵਤ੍ ਸਤ੍ਯਮ੍| ਅਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ ਅਨੁਕ੍ਰਮੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩-੪||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ਵੈਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਰਸਾਨੁਪੀਤਂ ਮੂਲਂ ਮਹਤ੍ਤ੍ਰੈਵਤਮਸ੍ਤਦੋਸਮ੍ | ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਂ ਸੈਨ੍ਧਵਨਾਗਰਾਢ੍ਯਮਮ੍ਲੈਃ ਪਿਬੇਨ੍ਮਾਰੁਤਰੋਗਜੁਸ੍ਟਃ ||੫||
वैरेचनद्रव्यरसानुपीतं मूलं महत्त्रैवृतमस्तदोषम् | चूर्णीकृतं सैन्धवनागराढ्यमम्लैः पिबेन्मारुतरोगजुष्टः ||५||
🔊 Audio coming soon
ਵੈਰੇਚਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵੈਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਰਸਾਨੁਪੀਤਂ ਤ੍ਰਿਵਦਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਰਸਾਨੁਭਾਵਿਤਮ੍| ਅਸ੍ਤਦੋਸਂ ਕਮ੍ਯਾਦਿਦੋਸਰਹਿਤਮ੍| ਆਢ੍ਯਮਧਿਕਮ੍| ਅਮ੍ਲੈਃ ਸ਼ੁਕ੍ਤਸੌਵੀਰਤੁਸੋਦਕਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਮਦ੍ਯਮਸ੍ਤੁਭਿਃ| ‘ਵੈਰੇਚਨਸ੍ਵਰਸਕ੍ਵਾਥਪੀਤਾਂ ਗਾਢਮੂਲਾਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਂ ਕਾਲਪੁਸ੍ਟਾਮ੍| ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਾਂ ਨਾਗਰਸੈਨ੍ਧਵਾਢ੍ਯਾਂ ਪਿਬੇਦਮ੍ਲੈਰਨਿਲਵ੍ਯਾਧਿਜੁਸ੍ਟਃ’ ਇਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪਾਠਃ||੫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ਇਕ੍ਸੋਰ੍ਵਿਕਾਰੈਰ੍ਮਧੁਰੈ ਰਸੈਸ੍ਤਤ੍ ਪੈਤ੍ਤੇ ਗਦੇ ਕ੍ਸੀਰਯੁਤਂ ਪਿਬੇਚ੍ਚ |੬|
इक्षोर्विकारैर्मधुरै रसैस्तत् पैत्ते गदे क्षीरयुतं पिबेच्च |६|
🔊 Audio coming soon
ਇਕ੍ਸੋਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਕ੍ਸੋਰ੍ਵਿਕਾਰੈਃ ਖਣ੍ਡਾਦਿਭਿਃ; ਨ ਪੁਨਰ੍ਗੁਡੇਨ, ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤਸ੍ਯ; ਨ ਚ ਫਾਣਿਤੇਨ, ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਰਤ੍ਵਾਤ੍ਤਸ੍ਯ; ਨਾਪੀਕ੍ਸੁਰਸੇਨ, ਵਿਦਾਹਿਤ੍ਵਾਤ੍ਤਸ੍ਯੇਤਿ| ਮਧੁਰੈ ਰਸੈਃ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਕ੍ਵਾਥੈਃ| ਤਦਿਤਿ ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮੂਲਮ੍| ‘ਸ੍ਵਾਦੁਕ੍ਵਾਥੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨੋਸ੍ਣੈਰ੍ਵਿਕਾਰੇ ਪੈਤ੍ਤੇ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕ੍ਸੀਰਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ|੬|-
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਗੁਡੂਚ੍ਯਰਿਸ੍ਟਤ੍ਰਿਫਲਾਰਸੇਨ ਸਵ੍ਯੋਸਮੂਤ੍ਰਂ ਕਫਜੇ ਪਿਬੇਤ੍ਤਤ੍ ||੬||
गुडूच्यरिष्टत्रिफलारसेन सव्योषमूत्रं कफजे पिबेत्तत् ||६||
🔊 Audio coming soon
ਗੁਡੂਚੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਰਿਸ੍ਟੋ ਨਿਮ੍ਬਃ| ਰਸੋਤ੍ਰ ਕ੍ਵਾਥਃ| ਤਤ੍ ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮੂਲਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਵਾਥਯੁਕ੍ਤਾ ਮੂਤ੍ਰੈਃ ਪੇਯਾ ਕਫਜੇ ਵ੍ਯੋਸਗਾਢਾ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਵਤੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤਮਪਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਂ; ਤੇਨ ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੇਨ, ਕਫਾਧਿਕੇ ਮੂਤ੍ਰੈਰਿਤਿ; ਅਯਂ ਤੁ ਪਾਠੋਭਾਵਾਤ੍ ਸਮਗ੍ਰੋ ਨ ਲਿਖਿਤਃ||੬||
Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8
ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਣਕਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਯੁਕ੍ਤਮੇਤਦ੍ਗੁਡੇਨ ਲਿਹ੍ਯਾਦਨਵੇਨ ਚੂਰ੍ਣਮ੍ | ਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਚ ਤਨ੍ਮੂਲਰਸਸ੍ਯ ਦਤ੍ਵਾ ਤਨ੍ਮੂਲਕਲ੍ਕਂ ਕੁਡਵਪ੍ਰਮਾਣਮ੍ ||੭|| ਕਰ੍ਸੋਨ੍ਮਿਤੇ ਸੈਨ੍ਧਵਨਾਗਰੇ ਚ ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਕਲ੍ਕੀਕਤਮੇਤਦਦ੍ਯਾਤ੍ | ਤਤ੍ਕਲ੍ਕਭਾਗਃ ਸਮਹੌਸਧਾਰ੍ਧਃ ਸਸੈਨ੍ਧਵੋ ਮੂਤ੍ਰਯੁਤਸ਼੍ਚ ਪੇਯਃ ||੮||
त्रिवर्णकत्र्यूषणयुक्तमेतद्गुडेन लिह्यादनवेन चूर्णम् | प्रस्थे च तन्मूलरसस्य दत्वा तन्मूलकल्कं कुडवप्रमाणम् ||७|| कर्षोन्मिते सैन्धवनागरे च विपाच्य कल्कीकृतमेतदद्यात् | तत्कल्कभागः समहौषधार्धः ससैन्धवो मूत्रयुतश्च पेयः ||८||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ- ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਣਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਣਂ ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਮ੍| ਏਤਤ੍ ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮੂਲਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਣਤ੍ਰਿਕਟੁਕਗੁਡਾਨਾਮੇਕੋ ਭਾਗਃ, ਅਪਰਾਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਵਤਾਯਾਃ, ਤਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਧਾਨਤ੍ਵਾਤ੍| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਸਯਮਪਰਮਪਿ ਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ- ਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ, ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਨ੍ਮੂਲਰਸਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮੂਲਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ, ਤਨ੍ਮੂਲਂ ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮੂਲਮ੍| ਕੁਡਵਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨਿ| ਕਰ੍ਸੋਨ੍ਮਿਤ ਇਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣੇ| ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਕਲ੍ਕੀਕਤਮੇਤਦਿਤਿ ਏਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਤਾਵਤ੍ ਪਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਾਵਤ੍ ਕਲ੍ਕਾਵਸ਼ੇਸਂ ਭਵਤਿ| ਅਦ੍ਯਾਤ੍ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਪਠਨ੍ਤਿ- ‘ਕ੍ਵਾਥਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਕੁਡਵਂ ਤਸ੍ਯ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨਾਗਰਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਚ| ਪਚੇਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਯਾਵਦੇਤਦ੍ਘਨਂ ਸ੍ਯਾਲ੍ਲੇਹੀਭੂਤਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਤਤਸ੍ਤੁ” ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਕੁਡਵਂ ਘਤਸ੍ਯ ਦਦ੍ਯਾਤ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਕੁਡਵੋਸ੍ਟੌ ਪਲਾਨਿ, ਸੈਨ੍ਧਵਨਾਗਰੇ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪਲਿਕੇ| ਤਨ੍ਮਤੇ ਘਤਮੇਤਦ੍ਵਿਰੇਚਨਂ, ਤਚ੍ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ, ‘ਵਾਤਾਧਿਕਕਫੇ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਸਯਮੇਵ ਯੋਗਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਤਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਕਲ੍ਕਃ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਲ੍ਕਃ| ਸਮਹੌਸਧਾਰ੍ਧਃ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਃ ਪਲਾਰ੍ਧਯੁਕ੍ਤਃ| ਸਸੈਨ੍ਧਵ ਇਤਿ ਸੈਨ੍ਧਵਮਪਿ ਤ੍ਰਿਵਦਰ੍ਧਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪਠਨ੍ਤਿ- ‘ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਲ੍ਕੋ ਨਾਗਰਭਾਗਯੁਕ੍ਤਃ ਸਸੈਨ੍ਧਵੋ ਮੂਤ੍ਰਯੁਤਃ ਪ੍ਰਦੇਯਃ’- ਇਤਿ||੭-੮||
Adhikarana 7 (9-11) · Śloka 11
ਸਮਾਸ੍ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਨਾਗਰਕਾਭਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਭਾਗਾਰ੍ਧਕਂ ਪੂਗਫਲਂ ਸੁਪਕ੍ਵਮ੍ | ਵਿਡਙ੍ਗਸਾਰੋ ਮਰਿਚਂ ਸਦਾਰੁ ਯੋਗਃ ਸਸਿਨ੍ਧੂਦ੍ਭਵਮੂਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਃ ||੯|| (ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਭਵਂ ਤੁ ਚੂਰ੍ਣਂ ਰਸੇਨ ਤੇਸਾਂ ਭਿਸਜਾ ਵਿਮਦ੍ਯ | ਤਨ੍ਮੂਲਸਿਦ੍ਧੇਨ ਚ ਸਰ੍ਪਿਸਾਕ੍ਤਂ ਸੇਵ੍ਯਂ ਤਦਾਜ੍ਯੇ ਗੁਟਿਕੀਕਤਂ ਚ ||੧੦|| ਗੁਡੇ ਚ ਪਾਕਾਭਿਮੁਖੇ ਨਿਧਾਯ ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਂ ਸਮ੍ਯਗਿਦਂ ਵਿਪਾਚ੍ਯ | ਸ਼ੀਤਂ ਤ੍ਰਿਜਾਤਾਕ੍ਤਮਥੋ ਵਿਮਦ੍ਯ ਯੋਗਾਨੁਰੂਪਾ ਗੁਟਿਕਾਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਃ) ||੧੧||
समास्त्रिवृन्नागरकाभयाः स्युर्भागार्धकं पूगफलं सुपक्वम् | विडङ्गसारो मरिचं सदारु योगः ससिन्धूद्भवमूत्रयुक्तः ||९|| (विरेचनद्रव्यभवं तु चूर्णं रसेन तेषां भिषजा विमृद्य | तन्मूलसिद्धेन च सर्पिषाऽऽक्तं सेव्यं तदाज्ये गुटिकीकृतं च ||१०|| गुडे च पाकाभिमुखे निधाय चूर्णीकृतं सम्यगिदं विपाच्य | शीतं त्रिजाताक्तमथो विमृद्य योगानुरूपा गुटिकाः प्रयोज्याः) ||११||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਵਿਸਯਾਨ੍ ਯੋਗਾਨਾਹ- ਸਮਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਾਗਾਰ੍ਧਕਮਿਤਿ ਆਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਪੂਗਾਦਿਕਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਰ੍ਧਭਾਗਿਕਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਵਿਡਙ੍ਗਸਾਰੋ ਵਿਡਙ੍ਗਬੀਜਾਨਿ| ਸਿਨ੍ਧੂਦ੍ਭਵਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ, ਤਦਪ੍ਯਰ੍ਧਭਾਗੇਨ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਸਸੈਨ੍ਧਵਮੂਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤੋ ਯੋਗਃ ਪੇਯ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ‘ਸਮੇ ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਨਾਗਰਕੇ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਕੇਚਿਤ੍ਪਠਨ੍ਤਿ- ਵਿਰੇਚਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਭਵਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਯਦਚ੍ਛਯਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਰਸੇਨ ਤੇਸਾਂ ਵਿਮਦ੍ਯੇਤਿ ਤੇਸਾਂ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਰਸੇਨ ਭਾਵਨਾ ਕਾਰ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਯਾਵਤਾ ਚੂਰ੍ਣਮਾਰ੍ਦ੍ਰੀਭਵਤਿ ਤਾਵਦ੍ਰਸੋ ਦੇਯਃ| ਭਿਸਜਾ ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਯੋਗਾਨੁਰੂਪਾ ਵਟਕਾਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤਨ੍ਮੂਲਸਿਦ੍ਧੇਨ ਚ ਸਰ੍ਪਿਸਾਕ੍ਤਮਿਤਿ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਜਟਾਪਕ੍ਵੇਨ ਘਤੇਨ ਪੁਨਰਪਿ ਭਾਵਨਾ ਕਾਰ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਯਾਵਤਾ ਸ੍ਨੈਗ੍ਧ੍ਯਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਘਤਂ ਦੇਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੇਵ੍ਯਂ ਸੇਵਨੀਯਮ੍| ਤਦਾਜ੍ਯੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਘਤੇ| ਗੁਟਿਕੀਕਤਂ ਗੁਟਿਕਾਰੂਪਂ ਕਤਮ੍| ਨਿਧਾਯ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ| ਗੁਡੋਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਗੁਣੋ ਦੇਯਃ| ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਮਤ੍ਰ ਯਾਵਤਾ ਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਂ ਭਵਤਿ||੯-੧੧||
Adhikarana 8 (12-13) · Śloka 13
ਵੈਰੇਕੀਯਦ੍ਰਵ੍ਯਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਭਾਗਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਾਰ੍ਧਂ ਕ੍ਵਾਥਭਾਗੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ | ਆਮਦ੍ਨੀਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਤਚ੍ਛਤੇਨ ਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥੋਸ੍ਮਸ੍ਵੇਦਿਤਂ ਸਾਮਿਤਂ ਚ ||੧੨|| ਪਾਕਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਫਾਣਿਤੇ ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਤਤ੍ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਪਕ੍ਵਂ ਚਾਵਤਾਰ੍ਯ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਤ੍ | ਸ਼ੀਤੀਭੂਤਾ ਮੋਦਕਾ ਹਦ੍ਯਗਨ੍ਧਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵੇਤੇ ਭਕ੍ਸ੍ਯਕਲ੍ਪਾਃ ਸਮਾਸਾਤ੍ ||੧੩||
वैरेकीयद्रव्यचूर्णस्य भागं सिद्धं सार्धं क्वाथभागैश्चतुर्भिः | आमृद्नीयात् सर्पिषा तच्छृतेन तत्क्वाथोष्मस्वेदितं सामितं च ||१२|| पाकप्राप्ते फाणिते चूर्णितं तत् क्षिप्तं पक्वं चावतार्य प्रयत्नात् | शीतीभूता मोदका हृद्यगन्धाः कार्यास्त्वेते भक्ष्यकल्पाः समासात् ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਮੋਦਕਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਵੈਰੇਕੀਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵੈਰੇਕੀਯਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛ੍ਯਾਮਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਕ੍ਵਾਥਭਾਗੈਰਿਤਿ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਵਾਥਭਾਗੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਘਤੇਨ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਸਿਦ੍ਧੇਨ, ਸਾਮਿਤਾਭਾਗਂ ਗੋਧੂਮਚੂਰ੍ਣਂ ਤੁਲ੍ਯਭਾਗਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਮਰ੍ਦਯਿਤ੍ਵਾ ਪਿਸ੍ਟਪਾਚਨਿਕਾਯਾਂ ਧਤ੍ਵਾ ਊਸ੍ਮਣਾ ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਫਾਣਿਤੇ ਪਾਕਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਮੋਦਕਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ||੧੨-੧੩||
Adhikarana 9 (14) · Śloka 14
ਰਸੇਨ ਤੇਸਾਂ ਪਰਿਭਾਵ੍ਯ ਮੁਦ੍ਗਾਨ੍ ਯੂਸਃ ਸਸਿਨ੍ਧੂਦ੍ਭਵਸਰ੍ਪਿਰਿਸ੍ਟਃ | ਵੈਰੇਚਨੇਨ੍ਯੈਰਪਿ ਵੈਦਲੈਃ ਸ੍ਯਾਦੇਵਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦ੍ਵਮਨੌਸਧੈਸ਼੍ਚ ||੧੪||
रसेन तेषां परिभाव्य मुद्गान् यूषः ससिन्धूद्भवसर्पिरिष्टः | वैरेचनेऽन्यैरपि वैदलैः स्यादेवं विदध्याद्वमनौषधैश्च ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਯੂਸਕਲ੍ਪਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਰਸੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਸਾਮਿਤਿ ਤੇਸਾਂ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਪਠਨ੍ਤਿ- ‘ਮੁਦ੍ਗਾਨਾਂ ਵਾ ਤਦ੍ਰਸੇ ਭਾਵਿਤਾਨਾਂ ਯੂਸਃ ਕਲ੍ਪ੍ਯਃ ਸਘਤਃ ਸੈਨ੍ਧਵਾਢ੍ਯਃ’ ਇਤਿ| ਤਦ੍ਰਸੇ ਪ੍ਰਧਾਨਕਲ੍ਪਨਯਾ ਤ੍ਰਿਵਤਾਰਸੇ| ਵੈਰੇਚਨੇ ਇਤਿ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਭਾਵਿਤੈਰਨ੍ਯੈਰਪਿ ਵੈਦਲੈਰ੍ਮਸੂਰਾਦਿਭਿਰ੍ਯੂਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਭਵੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਸ ਏਵ ਵਮਨੀਯਾਦਿਯੂਸਾਣਾਂ ਕਰ੍ਮਮਾਰ੍ਗਃ||੧੪||
Adhikarana 10 (15) · Śloka 15
ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਧੇਕ੍ਸੁਂ ਪਰਿਲਿਪ੍ਯ ਕਲ੍ਕੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਣ੍ਡਿਜਾਤੈਃ ਪ੍ਰਤਿਬਧ੍ਯ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾ | ਪਕ੍ਵਂ ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪੁਟਪਾਕਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਖਾਦੇਤ੍ਤੁ ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਗਦੀ ਸੁਸ਼ੀਤਮ੍ ||੧੫||
भित्त्वा द्विधेक्षुं परिलिप्य कल्कैस्त्रिभण्डिजातैः प्रतिबध्य रज्ज्वा | पक्वं च सम्यक् पुटपाकयुक्त्या खादेत्तु तं पित्तगदी सुशीतम् ||१५||
🔊 Audio coming soon
ਪੁਟਪਾਕਕ੍ਰਮਵਿਰੇਚਨਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਭਿਤ੍ਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਦਾਰ੍ਯ| ਤ੍ਰਿਭਣ੍ਡੀ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਤ੍ਰਿਵਤ੍| ਪੁਟਪਾਕਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪੁਟਪਾਕਕ੍ਰਮੇਣ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯੋਕ੍ਤਕ੍ਰਿਯਾਕਲ੍ਪਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਪੁਟਪਾਕਵਿਧਿਨਾ; ਤੇਨ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਦਿਪਤ੍ਰਾਚ੍ਛਾਦਨਕੁਸ਼ਪਰਿਵੇਸ੍ਟਨਂ ਮਦਾਵਲੇਪਨਂ ਨਿਰ੍ਧੂਮਾਙ੍ਗਾਰਾਨ੍ਤਰੁਪਸ੍ਵੇਦਨਾਦਿ ਸਰ੍ਵਮਤਿਦੇਸ਼ੇਨ ਲਭ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਪਠਨ੍ਤਿ- “ਇਕ੍ਸੁ ਦ੍ਵਿਧਾਂ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾਵਲਿਖ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਲ੍ਕੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਨ੍ਧਾਯ ਚਾਪਿ| ਪਕ੍ਵਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪੁਟਪਾਕਕ੍ਰਮੇਣ ਖਾਦੇਚ੍ਛੀਤਂ ਪਿਤ੍ਤਰੋਗਾਭਿਭੂਤਃ” ਇਤਿ; ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਲ੍ਕੈਰਿਤਿ ਬਹੁਵਚਨਾਤ੍ਤ੍ਰਿਵਦਾਦਿਕਲ੍ਕੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਲੁਪ੍ਤਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੋ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ, ਤੇਨਾਨ੍ਯੇਸਾਂ ਵੈਰੇਚਨਿਕਾਨਾਮਯਮੇਵ ਪੁਟਪਾਕਵਿਧਿਰਿਤਿ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ||੧੫||
Adhikarana 11 (16-22) · Śloka 22
ਸਿਤਾਜਗਨ੍ਧਾਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਸੀਰੀਵਿਦਾਰੀਤ੍ਰਿਵਤਃ ਸਮਾਃ | ਲਿਹ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁਘਤਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਤਡ੍ਦਾਹਜ੍ਵਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ||੧੬|| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍ | ਰੇਚਨਂ ਸੁਕੁਮਾਰਾਣਾਂ ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਮਰਿਚਾਂਸ਼ਕਮ੍ ||੧੭|| ਪਚੇਲ੍ਲੇਹਂ ਸਿਤਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਲਾਰ੍ਧਕੁਡਵਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ | ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਯੁਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਤਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍ ||੧੮|| ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛ੍ਯਾਮਾਕ੍ਸਾਰਸ਼ੁਣ੍ਠੀਪਿਪ੍ਪਲੀਰ੍ਮਧੁਨਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ | ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮੇਤਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍ ||੧੯|| ਬੀਜਾਢ੍ਯਪਥ੍ਯਾਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਧਾਤ੍ਰੀਦਾਡਿਮਕੋਲਜਾਨ੍ | ਤੈਲਭਸ੍ਟਾਨ੍ ਰਸਾਨਮ੍ਲਫਲੈਰਾਵਾਪ੍ਯ ਸਾਧਯੇਤ੍ ||੨੦|| ਘਨੀਭੂਤਂ ਤ੍ਰਿਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ | ਲੇਹ੍ਯਮੇਤਤ੍ਕਫਪ੍ਰਾਯੈਃ ਸੁਕੁਮਾਰੈਰ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍ ||੨੧|| ਨੀਲੀਤੁਲ੍ਯਂ ਤ੍ਵਗੇਲਂ ਚ ਤੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਸਸਿਤੋਪਲਾ | ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਫਲਾਮ੍ਲਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਨੁਤ੍ ||੨੨||
सिताजगन्धात्वक्क्षीरीविदारीत्रिवृतः समाः | लिह्यान्मधुघृताभ्यां तु तृड्दाहज्वरशान्तये ||१६|| शर्कराक्षौद्रसंयुक्तं त्रिवृच्चूर्णावचूर्णितम् | रेचनं सुकुमाराणां त्वक्पत्रमरिचांशकम् ||१७|| पचेल्लेहं सिताक्षौद्रपलार्धकुडवान्वितम् | त्रिवृच्चूर्णयुतं शीतं पित्तघ्नं तद्विरेचनम् ||१८|| त्रिवृच्छ्यामाक्षारशुण्ठीपिप्पलीर्मधुनाऽऽप्नुयात् | सर्वश्लेष्मविकाराणां श्रेष्ठमेतद्विरेचनम् ||१९|| बीजाढ्यपथ्याकाश्मर्यधात्रीदाडिमकोलजान् | तैलभृष्टान् रसानम्लफलैरावाप्य साधयेत् ||२०|| घनीभूतं त्रिसौगन्ध्यत्रिवृत्क्षौद्रसमन्वितम् | लेह्यमेतत्कफप्रायैः सुकुमारैर्विरेचनम् ||२१|| नीलीतुल्यं त्वगेलं च तैस्त्रिवृत्ससितोपला | चूर्णं सन्तर्पणं क्षौद्रफलाम्लं सन्निपातनुत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਵੈਰੇਚਨਲੇਹਾਨਾਹ- ਸਿਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਤਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ; ਅਜਗਨ੍ਧਾ ਜਵਾਨਿਕਾ, ‘ਬੋਥ-ਇਕਾ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਸੀਰੀ ਵਂਸ਼ਲੋਚਨਾ; ਵਿਦਾਰੀ ਬਿਡਾਲੀ (ਵਿਰਾਲੀ); ਤ੍ਰਿਵਤ੍ ‘ਨਿਸ਼ੋਤ੍ਰ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਸ਼ਰ੍ਕਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਰਿਚਾਂਸ਼ਕਮਿਤਿ ਅਂਸ਼ਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਭਾਗਃ| ਪਚੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਤਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪਲਂ, ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਮਧੁ, ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਧਕੁਡਵਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨਿ; ਤ੍ਰਿਵਤ੍ ਲੇਹਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੇਨ| ਅਤ੍ਰ ਮਧੁਨੋਗ੍ਨਿਸਂਯੋਗੋ ਨ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ, ਅਨਵਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਗਾਭਾਵਾਚ੍ਚ| ਤ੍ਰਿਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਵਦ੍ਧਦਾਰੁਕਃ, ਕ੍ਸਾਰੋ ਯਵਕ੍ਸਾਰਃ, ਆਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਬੀਜਾਢ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ ਬੀਜਾਢ੍ਯਾਨ੍ ਸੁਪਕ੍ਵਾਨ੍ ਪਥ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਸਹੈਵ ਬੀਜੈਃ ਸਾਧਯੇਤ੍; ਤਾਨ੍ ਰਸਾਨ੍ ਪਥ੍ਯਾਧਾਤ੍ਰੀਦਾਡਿਮਕੋਲਜਾਨੇਰਣ੍ਡਤੈਲਭਸ੍ਟਾਨ੍, ਪੁਨਰਮ੍ਲਫਲੈਰ੍ਬੀਜਪੂਰਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਆਵਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਸਾਧਯੇਤ੍; ਪਥ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਯਦਚ੍ਛਯਾ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਜਲੇ ਤੁ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣੇ ਤੇਸਾਂ ਕ੍ਵਾਥਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ, ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਮਾਤ੍ਰਾ ਤੁ ਯਾਵਤਾ ਤਸ੍ਯ ਭਰ੍ਜਨਂ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਅਮ੍ਲਫਲਂ ਤੁ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੇਨ, ਤ੍ਰਿਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਮਾਤ੍ਰਾ ਤੁ ਯਾਵਤਾ ਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਂ ਭਵਤਿ, ਤ੍ਰਿਵਤ੍ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਲੇਹਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੇਨ| ਕਫਪ੍ਰਾਯੈਰ੍ਭੂਯਿਸ੍ਠਕਫੈਃ ਪੁਰੁਸੈਃ ਸੇਵ੍ਯਮ੍| ਨੀਲੀਤੁਲ੍ਯਮਿਤਿ ਨੀਲੀਫਲਤੁਲ੍ਯਂ ਤ੍ਵਗੇਲਂ, ਨੀਲੀ ਸ਼੍ਰੀਫਲਿਕਾ| ਤੈਰ੍ਨੀਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਤੁਲ੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਵਤ੍| ਸਸਿਤੋਪਲਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਕ੍ਤਾ| ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਪ੍ਰੀਣਨਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਸਤਰ੍ਪਣਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਤਰ੍ਪਣਾਃ ਸ਼ਕ੍ਤਵਃ, ਤੈਃ ਸਹ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਫਲਾਮ੍ਲਂ ਮਧੁਬੀਜਪੂਰਾਮ੍ਲਰਸੇਨ ਸਹ ਚੂਰ੍ਣਂ ਦੇਯਮ੍| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਨੁਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨੁਬਨ੍ਧਪਰਿਰਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੬-੨੨||
Adhikarana 12 (23) · Śloka 23
ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛ੍ਯਾਮਾਸਿਤਾਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰਿਫਲਾਮਾਕ੍ਸਿਕੈਃ ਸਮੈਃ | ਮੋਦਕਾਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਰ੍ਧ੍ਵਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਾਪਹਾਃ ||੨੩||
त्रिवृच्छ्यामासिताकृष्णात्रिफलामाक्षिकैः समैः | मोदकाः सन्निपातोर्ध्वरक्तपित्तज्वरापहाः ||२३||
🔊 Audio coming soon
ਵੈਰੇਚਨਿਕਮੋਦਕਮਾਹ- ਤ੍ਰਿਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਵਦ੍ਧਦਾਰੁਕਃ| ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਭਾਗਾਃ ਸਮਾਃ| ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਤ੍ਰ ਭਾਗਸ਼੍ਰੁਤਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਥਾਪਿ ਸਿਤਾਮਾਕ੍ਸਿਕੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ, ਸਿਤਾਮਾਕ੍ਸਿਕੇ ਸਮਸ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੇ||੨੩||
Adhikarana 13 (24-25) · Śloka 26
ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਭਾਗਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਤਤ੍ਸਮਾ ਤਥਾ | ਕ੍ਸਾਰਕਸ੍ਣਾਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸਾ ||੨੪|| ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਗੁਡੇਨ ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਤ੍ਵਾ ਵਾਪ੍ਯਥ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍ | ਕਫਵਾਤਕਤਾਨ੍ ਗੁਲ੍ਮਾਨ੍ ਪ੍ਲੀਹੋਦਰਹਲੀਮਕਾਨ੍ ||੨੫|| ਹਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਾਨਪਿ ਚਾਪ੍ਯੇਤਨ੍ਨਿਰਪਾਯਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ |੨੬|
त्रिवृद्भागास्त्रयः प्रोक्तास्त्रिफला तत्समा तथा | क्षारकृष्णाविडङ्गानि सञ्चूर्ण्य मधुसर्पिषा ||२४|| लिह्याद्गुडेन गुटिकाः कृत्वा वाऽप्यथ भक्षयेत् | कफवातकृतान् गुल्मान् प्लीहोदरहलीमकान् ||२५|| हन्त्यन्यानपि चाप्येतन्निरपायं विरेचनम् |२६|
🔊 Audio coming soon
ਲੇਹਗੁਟਿਕਯੋਃ ਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ- ਤ੍ਰਿਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾ ਅਪਿ ਤ੍ਰਯੋ ਭਾਗਾਃ, ਕ੍ਸਾਰਕਸ੍ਣਾਵਿਡਙ੍ਗਾਨਾਮਪਿ ਤ੍ਰਯੋ ਭਾਗਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਃ| ਨਿਰਪਾਯਂ ਵ੍ਯਾਪਦ੍ਰਹਿਤਮ੍||੨੪-੨੫||-
Adhikarana 14 (26-27) · Śloka 27
ਚੂਰ੍ਣਂ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਨੀਲੀ ਕਟ੍ਵੀ ਮੁਸ੍ਤਾ ਦੁਰਾਲਭਾ ||੨੬|| ਚਵ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਬੀਜਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਾਂਸਰਸਾਮ੍ਬੁਭਿਃ | ਪੀਤਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਤਦ੍ਧਿ ਰੂਕ੍ਸਾਣਾਮਪਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੨੭||
चूर्णं श्यामा त्रिवृन्नीली कट्वी मुस्ता दुरालभा ||२६|| चव्येन्द्रबीजं त्रिफला सर्पिर्मांसरसाम्बुभिः | पीतं विरेचनं तद्धि रूक्षाणामपि शस्यते ||२७||
🔊 Audio coming soon
ਚੂਰ੍ਣਮਾਹ- ਚੂਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨੀਲੀ ਨੀਲਿਨੀ, ਸ਼੍ਰੀਫਲਿਕੇਤਿ ਲੋਕੇ| ਕਟ੍ਵੀ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ| ਰੂਕ੍ਸਾਣਾਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਮਾਂਸਰਸੇਨ ਚ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਾਂ ਪੁਨਰਪਿਸ਼ਬ੍ਦਸਮੁਚ੍ਚਿਤਾਨਾਮਮ੍ਬੁਨਾ ਪਾਨੀਯੇਨ ਸਹ ਯੋਗੋ ਦੇਯਃ||੨੬-੨੭||
Adhikarana 15 (28-30) · Śloka 30
ਵੈਰੇਚਨਿਕਨਿਃਕ੍ਵਾਥਭਾਗਾਃ ਸ਼ੀਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਮਤਾਃ | ਦ੍ਵੌ ਫਾਣਿਤਸ੍ਯ ਤਚ੍ਚਾਪਿ ਪੁਨਰਗ੍ਨਾਵਧਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ ||੨੮|| ਤਤ੍ ਸਾਧੁਸਿਦ੍ਧਂ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਸ਼ੀਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍ | ਕਲਸੇ ਕਤਸਂਸ੍ਕਾਰੇ ਵਿਭਜ੍ਯਰ੍ਤੂ ਹਿਮਾਹਿਮੌ ||੨੯|| ਮਾਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਜਾਤਰਸਂ ਮਧੁਗਨ੍ਧਂ ਵਰਾਸਵਮ੍ | ਪਿਬੇਦਸਾਵੇਵ ਵਿਧਿਃ ਕ੍ਸਾਰਮੂਤ੍ਰਾਸਵੇਸ੍ਵਪਿ ||੩੦||
वैरेचनिकनिःक्वाथभागाः शीतास्त्रयो मताः | द्वौ फाणितस्य तच्चापि पुनरग्नावधिश्रयेत् ||२८|| तत् साधुसिद्धं विज्ञाय शीतं कृत्वा निधापयेत् | कलसे कृतसंस्कारे विभज्यर्तू हिमाहिमौ ||२९|| मासादूर्ध्वं जातरसं मधुगन्धं वरासवम् | पिबेदसावेव विधिः क्षारमूत्रासवेष्वपि ||३०||
🔊 Audio coming soon
ਵੈਰੇਚਨਿਕਂ ਗੌਡਮਾਸਵਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਵੈਰੇਚਨਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵੈਰੇਚਨਿਕਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸੇਹੁਣ੍ਡਵਰ੍ਜਿਤਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍, ਏਕੈਵ ਤ੍ਰਿਵਦਿਤ੍ਯੇਕੇ| ਸ਼ੀਤਾ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਵੈਰੇਚਨਿਕਕ੍ਵਾਥੇ ਉਸ੍ਣੇ ਫਾਣਿਤਂ ਨ ਯੋਜਯੇਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਦ੍ਵੌ ਫਾਣਿਤਸ੍ਯੇਤਿ ਫਾਣਿਤਂ ਕਾਕਵੀ ; ਏਤੇਨ ਪਞ੍ਚ ਭਾਗਾਃ ਕ੍ਵਥਨੀਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਾਧੁਸਿਦ੍ਧਮਿਤਿ ਅਰ੍ਧਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਮ੍| ਪੁਨਃ ਸ਼ੀਤਗ੍ਰਹਣੇਨੋਸ੍ਣਂ ਨ ਸਨ੍ਧਾਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤ੍ਰਿਵਦਧਿਕਾਰੇ ਵੈਰੇਚਨਿਕਕ੍ਵਾਥਭਾਗਾ ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਪ੍ਰਯੋਗਾਦਪਰਵੈਰੇਚਨਿਕਾਨਾਮਪ੍ਯੇਵਮੇਵਾਸਵ ਇਤਿ ਬੋਧਯਤਿ| ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍ ਕ੍ਵ? ਇਤ੍ਯਾਹ- ਕਲਸੇ| ਕਥਮ੍ਭੂਤੇ? ਕਤਸਂਸ੍ਕਾਰੇ; ਅਨ੍ਤਃਕ੍ਸਾਲਿਤਸ਼ੁਸ੍ਕਸ੍ਯ ਮਧੁਪਿਪ੍ਪਲੀਲੇਪੋਗੁਰੁਧੂਪਨਂ ਚੇਤਿ ਸਂਸ੍ਕਾਰਃ| ਵਿਭਜ੍ਯਰ੍ਤੂ ਹਿਮਾਹਿਮਾਵਿਤਿ ਹਿਮੇ ਮਾਸਂ ਧਾਨ੍ਯਰਾਸ਼ੌ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਮ੍, ਅਹਿਮੇ ਪੁਨਰੁਸ੍ਣੇ ਪਕ੍ਸਮਿਤਿ| ਜਾਤਰਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਰਸਂ ਵਰਾਸਵਂ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਜਾਤਰਸਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਮਧੁਗਨ੍ਧਮਿਤਿ| ਅਸਾਵੇਵ ਵਿਧਿਃ ਕ੍ਸਾਰਮੂਤ੍ਰਾਸਵੇਸ੍ਵਿਤਿ ਅਯਮੇਵ ਵਿਧਿਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਦੌ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਕ੍ਸਾਰੋਦਕਾਸਵਾਦਿਸੁ ਗੁਡਮਧੁਯੋਨਿਸ੍ਵਨ੍ਯੇਸੁ ਚ ਹਿਮਾਹਿਮਕਾਲਸ੍ਥਾਪਨਸ੍ਯ ਪਾਕਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣਸ੍ਯ ਚੇਤਿ||੨੮-੩੦||
Adhikarana 16 (31-34) · Śloka 34
ਵੈਰੇਚਨਿਕਮੂਲਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੇ ਮਾਸਾਨ੍ ਸੁਭਾਵਿਤਾਨ੍ | ਸੁਧੌਤਾਂਸ੍ਤਤ੍ਕਸਾਯੇਣ ਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਚਾਪਿ ਤਣ੍ਡੁਲਾਨ੍ ||੩੧|| ਅਵਕ੍ਸੁਦ੍ਯੈਕਤਃ ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ ਕਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਨ੍ ਸੁਚੂਰ੍ਣਿਤਾਨ੍ | ਸ਼ਾਲਿਤਣ੍ਡੁਲਚੂਰ੍ਣਂ ਚ ਤਤ੍ਕਸਾਯੋਸ੍ਮਸਾਧਿਤਮ੍ ||੩੨|| ਤਸ੍ਯ ਪਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਭਾਗਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਕਿਣ੍ਵਭਾਗਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍ | ਮਣ੍ਡੋਦਕਾਰ੍ਥੇ ਕ੍ਵਾਥਂ ਚ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮੇਕਤਃ ||੩੩|| ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ਕਲਸੇ ਤਾਂ ਤੁ ਸੁਰਾਂ ਜਾਤਰਸਾਂ ਪਿਬੇਤ੍ | ਏਸ ਏਵ ਸੁਰਾਕਲ੍ਪੋ ਵਮਨੇਸ੍ਵਪਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ||੩੪||
वैरेचनिकमूलानां क्वाथे माषान् सुभावितान् | सुधौतांस्तत्कषायेण शालीनां चापि तण्डुलान् ||३१|| अवक्षुद्यैकतः पिण्डान् कृत्वा शुष्कान् सुचूर्णितान् | शालितण्डुलचूर्णं च तत्कषायोष्मसाधितम् ||३२|| तस्य पिष्टस्य भागांस्त्रीन् किण्वभागविमिश्रितान् | मण्डोदकार्थे क्वाथं च दद्यात्तत्सर्वमेकतः ||३३|| निदध्यात्कलसे तां तु सुरां जातरसां पिबेत् | एष एव सुराकल्पो वमनेष्वपि कीर्तितः ||३४||
🔊 Audio coming soon
ਪੈਸ੍ਟੀਂ ਸੁਰਾਂ ਵੈਰੇਚਨੀਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵੈਰੇਚਨਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਿਵਦਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇਨ ਮਾਸਵਿਦਲਾਨਿ ਵਿਭਾਵਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਕਸਾਯੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ ਤੇਨੈਵ ਵੈਰੇਚਨਿਕਕ੍ਵਾਥੇਨ| ਅਵਕ੍ਸੁਦ੍ਯੈਕਤਃ ਏਕੀਕਤ੍ਯ ਕੁਟ੍ਟਯਿਤ੍ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ ਕਤ੍ਵੇਤਿ ਕਿਣ੍ਵਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪਿਣ੍ਡਂ ਕਤ੍ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਕਸਾਯੋਸ੍ਮਸਾਧਿਤਮਿਤਿ ਤ੍ਰਿਵਦਾਦਿਕ੍ਵਾਥੋਸ੍ਮਸ੍ਵੇਦਿਤਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਪਿਸ੍ਟਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ ਪਿਸ੍ਟਪਾਚਨਿਕਾਯਾਂ ਸ਼ੀਤਲੀਕਤ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਪਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਭਾਗਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਕਿਣ੍ਵਭਾਗੇਨੈਕੇਨ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍ ਕਤ੍ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਵਾਥਂ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤਿ ਤ੍ਰਿਵਦਾਦੇਃ| ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਆਸੁਤੀਵਲਾ ਏਵ ਜਾਨਨ੍ਤਿ| ਏਤਸ੍ਯੈਵ ਯੋਗਸ੍ਯਾਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯਤਿਦੇਸ਼ਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਏਸ ਏਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਸ ਏਵ ਸਰ੍ਵਪਿਸ੍ਟਸੁਰਾਣਾਂ ਵਿਧਿਃ; ਤਥਾ ਵਾਮਨੀਯੇਸੁ ਮਦਨਫਲਾਦਿਸ੍ਵਪੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੧-੩੪||
Adhikarana 17 (35-39) · Śloka 40
ਮੂਲਾਨਿ ਤ੍ਰਿਵਦਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਯ ਗਣਸ੍ਯ ਚ | ਮਹਤਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਵਾਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਸ੍ਟਯੋਰਪਿ ||੩੫|| ਸੁਧਾਂ ਹੈਮਵਤੀਂ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਫਲਾਤਿਵਿਸੇ ਵਚਾਮ੍ | ਸਂਹਤ੍ਯੈਤਾਨਿ ਭਾਗੌ ਦ੍ਵੌ ਕਾਰਯੇਦੇਕਮੇਤਯੋਃ ||੩੬|| ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਃਕ੍ਵਾਥਮੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਮੇਵ ਤੁ | ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਾਂਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਨਿਃਕ੍ਵਾਥੇ ਭਾਵਯੇਦ੍ਬਹੁਸ਼ੋ ਯਵਾਨ੍ ||੩੭|| ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਂ ਮਦੁਭਸ੍ਟਾਨਾਂ ਤੇਸਾਂ ਭਾਗਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਮਤਾਃ | ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਭਾਗਮਾਵਾਪ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਾਨਾਮਤ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ||੩੮|| ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਕਲਸੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਤਤਸ੍ਤਂ ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ | ਤੇਸਾਮੇਵ ਕਸਾਯੇਣ ਸ਼ੀਤਲੇਨ ਸੁਯੋਜਿਤਮ੍ ||੩੯|| ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਸਨ੍ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸੌਵੀਰਕਂ ਹਿ ਤਤ੍ |੪੦|
मूलानि त्रिवृदादीनां प्रथमस्य गणस्य च | महतः पञ्चमूलस्य मूर्वाशार्ङ्गष्टयोरपि ||३५|| सुधां हैमवतीं चैव त्रिफलातिविषे वचाम् | संहृत्यैतानि भागौ द्वौ कारयेदेकमेतयोः ||३६|| कुर्यान्निःक्वाथमेकस्मिन्नेकस्मिंश्चूर्णमेव तु | क्षुण्णांस्तस्मिंस्तु निःक्वाथे भावयेद्बहुशो यवान् ||३७|| शुष्काणां मृदुभृष्टानां तेषां भागास्त्रयो मताः | चतुर्थं भागमावाप्य चूर्णानामत्र कीर्तितम् ||३८|| प्रक्षिप्य कलसे सम्यक् ततस्तं तदनन्तरम् | तेषामेव कषायेण शीतलेन सुयोजितम् ||३९|| पूर्ववत् सन्निदध्यात्तु ज्ञेयं सौवीरकं हि तत् |४०|
🔊 Audio coming soon
ਸੌਵੀਰਕਵੈਰੇਚਨਮਮ੍ਲਸਨ੍ਧਾਨਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਮੂਲਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਿਵਦਾਦੀਨਾਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਸਂਸ਼ਮਨੀਯੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਪ੍ਰਥਮੋ ਗਣੋ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦਿਃ| ਮੂਰ੍ਵਾ ਚੋਰਸ੍ਨਾਯੁਃ; ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਸ੍ਟਾ ਵਿਟਪਕਰਞ੍ਜਃ, ਚਿਰਪੋਟਿਕੇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ, ਅਪਰੇ ਤੁ ਕਾਕਜਙ੍ਘਾਮਾਹੁਃ| ਸੁਧਾ ਸੇਹੁਣ੍ਡਃ| ਹੈਮਵਤੀ ਸ਼੍ਵੇਤਵਚਾ| ਏਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਪਿ ਤ੍ਰਿਵਦਾਦੀਨਿ ਸਂਹਤ੍ਯ ਏਕੀਕਤ੍ਯ ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ ਕਾਰਯੇਤ੍| ਤਤਸ਼੍ਚੈਤਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਭਾਗਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯ ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਾਗ ਏਕਂ ਨਿਃਕ੍ਵਾਥਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਏਕਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁਭਾਗੇ ਚੂਰ੍ਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਾਨ੍ ਕੁਟ੍ਟਿਤਾਨ੍| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇ ਨਿਃਕ੍ਵਾਥੇ ਭਾਵਯੇਤ੍ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਯਾਵਤ੍| ਤੇਸਾਂ ਯਵਾਨਾਮ੍| ਅਵਾਪ੍ਯ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ| ਚੂਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੋਰ੍ਵਰਿਤਤ੍ਰਿਵਦਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯੈਕਭਾਗਚੂਰ੍ਣਾਨਾਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਅਸ੍ਮਿਞ੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ| ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਕਥਿਤਮ੍| ਸੌਵੀਰਕਂ ਹਿਤਂ ਜ੍ਞੇਯਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚੂਰ੍ਣਭਾਗਨਿਕ੍ਸੇਪਣਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਕਲਸੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ, ਤਤ੍ ਸੌਵੀਰਕਂ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਤੇਸਾਮੇਵ ਤ੍ਰਿਵਦਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਕਸਾਯੇਣ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸ਼ੀਤਲੇਨ ਸੁਯੋਜਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਸਨ੍ਨਿਦਧ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸੌਵੀਰਕਂ ਸੌਵੀਰਕਸਞ੍ਜ੍ਞਮ੍||੩੫-੩੯||
Adhikarana 18 (40-44) · Śloka 45
ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਵਰ੍ਗਮਾਹਤ੍ਯ ਦ੍ਵਿਧਾ ਕਤ੍ਵੈਕਮੇਤਯੋਃ ||੪੦|| ਭਾਗਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸੁਦ੍ਯ ਸਂਸਜ੍ਯ ਯਵੈਃ ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਮਧਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ | ਅਜਸ਼ਙ੍ਗ੍ਯਾਃ ਕਸਾਯੇਣ ਤਮਭ੍ਯਾਸਿਚ੍ਯ ਸਾਧਯੇਤ੍ ||੪੧|| ਸੁਸਿਦ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚਾਵਤਾਰ੍ਯੈਤਾਨੌਸਧਿਭ੍ਯੋ ਵਿਵੇਚਯੇਤ੍ | ਵਿਮਦ੍ਯ ਸਤੁਸਾਨ੍ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਤਤਸ੍ਤਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਵਨ੍ਮਿਤਾਨ੍ ||੪੨|| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੌਸਧਭਾਗਸ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ | ਤੇਨੈਵ ਸਹ ਯੂਸੇਣ ਕਲਸੇ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ ||੪੩|| ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਜਾਤਰਸਂ ਚਾਪਿ ਤਤ੍ਤੁਸੋਦਕਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ | ਤੁਸਾਮ੍ਬੁਸੌਵੀਰਕਯੋਰ੍ਵਿਧਿਰੇਸ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ||੪੪|| ਸਡ੍ਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਦ੍ਵਾ ਤੇ ਚ ਪੇਯੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤੇ |੪੫|
पूर्वोक्तं वर्गमाहृत्य द्विधा कृत्वैकमेतयोः ||४०|| भागं सङ्क्षुद्य संसृज्य यवैः स्थाल्यामधिश्रयेत् | अजशृङ्ग्याः कषायेण तमभ्यासिच्य साधयेत् ||४१|| सुसिद्धांश्चावतार्यैतानौषधिभ्यो विवेचयेत् | विमृद्य सतुषान् सम्यक् ततस्तान् पूर्ववन्मितान् ||४२|| पूर्वोक्तौषधभागस्य चूर्णं दत्त्वा तु पूर्ववत् | तेनैव सह यूषेण कलसे पूर्ववत् क्षिपेत् ||४३|| ज्ञात्वा जातरसं चापि तत्तुषोदकमादिशेत् | तुषाम्बुसौवीरकयोर्विधिरेष प्रकीर्तितः ||४४|| षड्रात्रात् सप्तरात्राद्वा ते च पेये प्रकीर्तिते |४५|
🔊 Audio coming soon
ਤੁਸੋਦਕਕਲ੍ਪਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਿਵਦਾਦਿਮੂਲਂ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦਿਸ੍ਤਥਾ ਮਹਤ੍ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਮੂਰ੍ਵਾ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਸ੍ਟਾ ਚੇਤਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੋ ਵਰ੍ਗਃ| ਦ੍ਵਿਧਾ ਕਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ ਕਤ੍ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤਯੋਰ੍ਭਾਗਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਏਕਂ ਭਾਗਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸੁਦ੍ਯ ਕੁਟ੍ਟਯਿਤ੍ਵਾ ਸਤੁਸੈਰ੍ਯਵੈਃ ਸਹ ਸਂਸਜ੍ਯ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧੀਕਤ੍ਯ, ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਮਧਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਯਵਾਨਾਮੇਕੋ ਭਾਗਃ| ਅਜਸ਼ਙ੍ਗੀ ਕਰ੍ਕਟਸ਼ਙ੍ਗੀ, ‘ਵਿਸਾਣਿਕਾ’ ਇਤ੍ਯਪਰੇ| ਤਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਸਯਵਂ ਭਾਗਂ, ਸਾਧਯੇਤ੍ ਰਨ੍ਧਯੇਤ੍| ਸੁਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨ੍, ਏਤਾਨ੍ ਯਵਾਨ੍, ਔਸਧੇਭ੍ਯੋ ਵਿਵੇਚਯੇਤ੍ ਪਥਕ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਾਨ੍ ਯਵਾਨ੍| ਪੂਰ੍ਵਵਨ੍ਮਿਤਾਨ੍ ਭਾਗਦ੍ਵਯਪਰਿਮਿਤਾਨ੍, ‘ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੌਸਧਭਾਗਸ੍ਯੋਦ੍ਧ(ਰ੍ਵ)ਰਿਤਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਚਤੁਰ੍ਥਭਾਗਪ੍ਰਮਾਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ | ਤੇਨੈਵ ਸਹ ਯੂਸੇਣੇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਵਿਨ੍ਨੌਸਧਵਰ੍ਗਯਵਾਜਸ਼ਙ੍ਗੀਕਸਾਯੇਣੋਦ੍ਧਤੌਸਧਯਵੇਨ; ਸ ਪੁਨਰੌਸਧਸਂਸਰ੍ਗੇਣ ਘਨਤ੍ਵਾਦ੍ਯੂਸ ਇਵ ਜਾਤਃ| ਜਾਤਰਸਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਮ੍ਲਮ੍| ਤਯੋਃ ਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕਯੋਰ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਮ੍ਲਤ੍ਵੇ ਕਾਲਾਵਧਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਡ੍ਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਦ੍ਵਾ; ਸਡ੍ਰਾਤ੍ਰਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਵਿਕਲ੍ਪੋਪ੍ਯੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤਕਾਲਾਪੇਕ੍ਸਃ| ਤੇ ਚੇਤਿ ਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕੇ||੪੦-੪੪||-
Adhikarana 19 (45) · Śloka 45
ਵੈਰੇਚਨੇਸੁ ਸਰ੍ਵ੍ਯੇਸੁ ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮੂਲਵਿਧਿਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੪੫||
वैरेचनेषु सर्व्येषु त्रिवृन्मूलविधिः स्मृतः ||४५||
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵਿਧਾਨਂ ਸਪ੍ਰਪਞ੍ਚਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵਿਧਾਨਪ੍ਰਕਾਰਾਤਿਦੇਸ਼ੇਨਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਵੈਰੇਚਨਮੂਲਾਨਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ੍ਟੁਮਾਹ- ਵੈਰੇਚਨੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵੈਰੇਚਨੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਿਤਿ ਅਵਸ਼ਿਸ੍ਟੇਸੁ ਸ਼੍ਯਾਮਾਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਸਪ੍ਤਲਾਦਿਸੁ| ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮੂਲਵਿਧਿਃ ਸ੍ਮਤ ਇਤਿ ਯਾਦਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮੂਲੇ ਵਿਧਿਰੁਕ੍ਤਸ੍ਤਾਦਸ਼ਸ੍ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਜ੍ਞੇਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਸ਼੍ਯਾਮਾਮੂਲਂ ਸ਼੍ਯਾਮਾਸ੍ਵਰਸਭਾਵਿਤਂ ਵਾ ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਸੈਨ੍ਧਵਨਾਗਰਯੁਕ੍ਤਮਮ੍ਲੈਰਨਿਲਵ੍ਯਾਧੌ, ਮਧੁਰਕ੍ਵਾਥਸਹਿਤਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਿਭਿਸ੍ਤੁਲ੍ਯਭਾਗਂ ਗੋਕ੍ਸੀਰਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤੇ, ਇਤ੍ਯਾਦਿਰ੍ਯਾਵਤ੍ ਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕਵਿਧਿਃ; ਏਵਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ੇਸਵੈਰੇਚਨਿਕਮੇਵੇਹੋਦਾਹਾਰ੍ਯਮ੍| ਵਿਸਯੋਪਿ ਤੇਸਾਂ ਵੈਰੇਚਨਿਕਮੂਲਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਲ੍ਪਵਿਸਯ ਏਵੇਤਿ||੪੫||
Adhikarana 20 (46) · Śloka 47
ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੋਰ੍ਮੂਲਾਨਿ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ਮਤ੍ਕੁਸ਼ਾਨ੍ਤਰੇ | ਪਿਪ੍ਪਲੀਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨ੍ਯੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍ ||੪੬|| ਤਤਸ੍ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵਿਧਾਨੇਨ ਯੋਜਯੇਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਯੋਃ |੪੭|
दन्तीद्रवन्त्योर्मूलानि विशेषान्मृत्कुशान्तरे | पिप्पलीक्षौद्रयुक्तानि स्विन्नान्युद्धृत्य शोषयेत् ||४६|| ततस्त्रिवृद्विधानेन योजयेच्छ्लेष्मपित्तयोः |४७|
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤਿਦੇਸ਼ਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੋਰ੍ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਕਲ੍ਪਨਮਾਹ- ਦਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੋਰ੍ਮੂਲਾਨ੍ਯੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਸ਼ੋਸਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਿਂਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਨਿ? ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨਿ, ਕਸ੍ਮਾਤ੍? ਵਿਸ਼ੇਸਾਦਤਿਸ਼ਯੇਨ| ਕ੍ਵੇਤ੍ਯਾਹ- ਮਤ੍ਕੁਸ਼ਾਨ੍ਤਰੇ; ਮਤ੍ਤਿਕਾਦਰ੍ਭਮਧ੍ਯੇ ਪੁਟਪਾਕਵਿਧਾਨੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਿਪ੍ਪਲੀਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਦਨ੍ਤੀ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ, ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀ ਚੀਰਿਤਪਤ੍ਰਾ ‘ਸਂਵਰੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ||੪੬||-
Adhikarana 21 (47-48) · Śloka 49
ਤਯੋਃ ਕਲ੍ਕਕਸਾਯਾਭ੍ਯਾਂ ਚਕ੍ਰਤੈਲਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍ ||੪੭|| ਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਂ ਵੀਸਰ੍ਪਕਕ੍ਸਾਦਾਹਾਲਜੀਰ੍ਜਯੇਤ੍ | ਮੇਹਗੁਲ੍ਮਾਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਬਨ੍ਧਾਂਸ੍ਤੈਲਮੇਵ ਚ ||੪੮|| ਚਤੁਃਸ੍ਨੇਹਂ ਸ਼ਕਚ੍ਛੁਕ੍ਰਵਾਤਸਂਰੋਧਜਾ ਰੁਜਃ |੪੯|
तयोः कल्ककषायाभ्यां चक्रतैलं विपाचयेत् ||४७|| सर्पिश्च पक्वं वीसर्पकक्षादाहालजीर्जयेत् | मेहगुल्मानिलश्लेष्मविबन्धांस्तैलमेव च ||४८|| चतुःस्नेहं शकृच्छुक्रवातसंरोधजा रुजः |४९|
🔊 Audio coming soon
ਤਯੋਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਯੋਰ੍ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੋਃ| ਕਲ੍ਕਕਸਾਯਮਾਤ੍ਰਾਯਾਂ ਪਰਿਭਾਸਾ ਸ੍ਮਰਣੀਯਾ; ਤਾਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਲ੍ਪਨੋਚ੍ਯਤੇ- ਤੈਲਪਲਾਨਿ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍, ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਕਲ੍ਕਪਲਾਨ੍ਯਸ੍ਟੌ, ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ ਪਲਾਨਿ ਸ਼ਤਮੇਕਮਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਂ, ਤਾਵਤ੍ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਂ ਯਾਵਤ੍ਤੈਲਪਾਕਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯਾਯਂ ਵਿਧਿਃ- ਪਾਨੀਯਪਲਾਨਿ ਪਞ੍ਚਸ਼ਤਾਨਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਧਿਕਾਨਿ, ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਪਲਾਨਿ ਸ਼ਤਮੇਕਂ, ਕ੍ਵਾਥਸ਼ੇਸਮੇਕਸ਼ਤਮਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਮ੍; ਇਤਿ ਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਪਨਾ| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯਨੁਕ੍ਤਤੈਲਾਦਿਮਾਨੇ ਇਯਮੇਵ ਕਲ੍ਪਨਾ ਜ੍ਞੇਯਾ| ਚਕ੍ਰਤੈਲਮਿਤਿ ਚਕ੍ਰਪੀਡਿਤਂ ਤਿਲਤੈਲਂ, ਹਸ੍ਤਾਦਿਯਨ੍ਤ੍ਰਪੀਡਨਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਂ; ਚਕ੍ਰੇ ਹ੍ਯਭਸ੍ਟਾ ਏਵ ਤਿਲਾਦਯਃ ਪੀਡ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤੇ ਪੁਨਰ੍ਗੁਣਵਤ੍ਤਰਾ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਯਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਭਰ੍ਜਨਰੂਕ੍ਸਿਤਾਨਾਂ ਤਿਲਾਨਾਂ ਸ੍ਨੇਹਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦਯੋ ਗੁਣਾ ਹੀਯਨ੍ਤ ਇਤਿ| ਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਮੂਲਕਲ੍ਕਕਸਾਯਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪਕ੍ਵਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਿਸਰ੍ਪਾਦੀਞ੍ਜਯੇਤ੍| ਪੁਨਰ੍ਦਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਕਲ੍ਕੋ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਕਸਾਯ ਇਤਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਤੈਲਮੇਵ ਚੇਤਿ ਚਕ੍ਰਤੈਲਂ ਪੁਗਰ੍ਮੇਹਗੁਲ੍ਮਾਦੀਞ੍ਜਯੇਤ੍| ਚਤੁਃਸ੍ਨੇਹਮਿਤਿ ਘਤਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜਾਨਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸ੍ਨੇਹਾਃ| ਸ਼ਕਤ੍ ਪੁਰੀਸਮ੍| ਚਤੁਃਸ੍ਨੇਹਂ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਮੂਲਸਾਧਿਤਂ ਵਾਤਸਂਰੋਧਜਾ ਰੁਜੋ ਜਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਤ੍ਰ ਦ੍ਰਵਸ੍ਯਾਨੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਜਲਂ ਦੇਯਮ੍||੪੭-੪੮||-
Adhikarana 22 (49-51) · Śloka 51
ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਮਰਿਚਕਨਕਾਹ੍ਵਯਵਾਸਕੈਃ ||੪੯|| ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮਦ੍ਵੀਕਾਚਿਤ੍ਰਕੈਰ੍ਮੂਤ੍ਰਭਾਵਿਤਮ੍ | ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਚੂਰ੍ਣਂ ਯੋਜ੍ਯਮੇਤਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍ ||੫੦|| ਜੀਰ੍ਣੇ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰੁਜਾਪਹਮ੍ | ਅਜੀਰ੍ਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਕ੍ਪਾਣ੍ਡੁਪ੍ਲੀਹੋਦਰਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍ ||੫੧||
दन्तीद्रवन्तीमरिचकनकाह्वयवासकैः ||४९|| विश्वभेषजमृद्वीकाचित्रकैर्मूत्रभावितम् | सप्ताहं सर्पिषा चूर्णं योज्यमेतद्विरेचनम् ||५०|| जीर्णे सन्तर्पणं क्षौद्रं पित्तश्लेष्मरुजापहम् | अजीर्णपार्श्वरुक्पाण्डुप्लीहोदरनिबर्हणम् ||५१||
🔊 Audio coming soon
ਦਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਨ੍ਤੀ ਸਮ੍ਬਰੀ; ਕਨਕਾਹ੍ਵਯਂ ਕਙ੍ਗੁਸ੍ਠਂ, ‘ਨਾਗਕੇਸਰਮ੍’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਯਵਾਸੋ ਦੁਰਾਲਭਾ; ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ| ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਮੂਤ੍ਰਭਾਵਿਤਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸਰ੍ਪਿਸੇਤਿ ਅਸ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਘਤੇਨ ਵਾ ਲੇਹਃ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਯੋਗਸ੍ਯ ਯੌਗਿਕਮਨੁਸਙ੍ਗ੍ਰਹਮਾਹ- ਜੀਰ੍ਣੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜੀਰ੍ਣੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੌਸਧੇ, ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਿਤਿ ਲਾਜਸ਼ਕ੍ਤੁਸਹਿਤਂ ਮਧੁ ਦੇਯਮ੍||੪੯-੫੧||
Adhikarana 23 (52-53) · Śloka 54
ਗੁਡਸ੍ਯਾਸ੍ਟਪਲੇ ਪਥ੍ਯਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਲਂ ਪਲਮ੍ | ਦਨ੍ਤੀਚਿਤ੍ਰਕਯੋਃ ਕਰ੍ਸੌ ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਰਿਵਤੋਰ੍ਦਸ਼ ||੫੨|| ਕਤ੍ਵੈਤਾਨ੍ਮੋਦਕਾਨੇਕਂ ਦਸ਼ਮੇ ਦਸ਼ਮੇਹਨਿ | ਤਤਃ ਖਾਦੇਦੁਸ੍ਣਤੋਯਸੇਵੀ ਨਿਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ ||੫੩|| ਦੋਸਘ੍ਨਾ ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਰ੍ਸ਼ਃਕੁਸ੍ਠਨਾਸ਼ਨਾਃ |੫੪|
गुडस्याष्टपले पथ्या विंशतिः स्युः पलं पलम् | दन्तीचित्रकयोः कर्षौ पिप्पलीत्रिवृतोर्दश ||५२|| कृत्वैतान्मोदकानेकं दशमे दशमेऽहनि | ततः खादेदुष्णतोयसेवी निर्यन्त्रणास्त्विमे ||५३|| दोषघ्ना ग्रहणीपाण्डुरोगार्शःकुष्ठनाशनाः |५४|
🔊 Audio coming soon
ਮੋਦਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ- ਗੁਡਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ੍ਟੌ ਪਲਾਨਿ ਗੁਡਸ੍ਯ, ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਹਰੀਤਕੀਫਲਾਨਿ, ਦਨ੍ਤੀਮੂਲਚੂਰ੍ਣਪਲਂ, ਚਿਤ੍ਰਕਮੂਲਚੂਰ੍ਣਪਲਂ ਚ, ਪਿਪ੍ਪਲੀਕਰ੍ਸਃ, ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਰ੍ਸਸ਼੍ਚ| ਅਤ੍ਰ ਤੁ ਸਪ੍ਤਗੁਞ੍ਜਾਫਲਪਰਿਮਿਤਮਾਸਕਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਪਲਾਦਿਮਾਨਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਦਸ਼ ਕਤ੍ਵੈਤਾਨ੍ਮੋਦਕਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ ਦਸ਼ ਮੋਦਕਾਨ੍ ਕਤ੍ਵਾ, ਏਕਂ ਮੋਦਕਂ ਦਸ਼ਮੇ ਦਸ਼ਮੇਹਨਿ ਖਾਦੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਨਿਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾ ਵਾਤਾਤਪਾਦਿਨਿਸੇਧਰਹਿਤਾਃ| ਇਮੇ ਮੋਦਕਾਃ||੫੨-੫੩||-
Adhikarana 24 (54-59) · Śloka 59
ਵ੍ਯੋਸਂ ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਂ ਮੁਸ੍ਤਾ ਵਿਡਙ੍ਗਾਮਲਕੇ ਤਥਾ ||੫੪|| ਨਵੈਤਾਨਿ ਸਮਾਂਸ਼ਾਨਿ ਤ੍ਰਿਵਦਸ੍ਟਗੁਣਾਨਿ ਵੈ | ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਚੂਰ੍ਣੀਕਤਾਨੀਹ ਦਨ੍ਤੀਭਾਗਦ੍ਵਯਂ ਤਥਾ ||੫੫|| (ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਨੀਹ ਗਾਲਿਤਾਨਿ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ ) | ਸਡ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭਾਗੈਰੀਸਤ੍ਸੈਨ੍ਧਵਮਾਕ੍ਸਿਕੈਃ ||੫੬|| ਪਿਣ੍ਡਿਤਂ ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਤਃ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁ ਪਾਯਯੇਤ੍ | ਬਸ੍ਤਿਰੁਕ੍ਤਡ੍ਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼ੋਸਪਾਣ੍ਡੁਭ੍ਰਮਾਪਹਮ੍ ||੫੭|| ਨਿਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਵਿਸਘ੍ਨਂ ਤੁ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ | ਤ੍ਰਿਵਦਸ੍ਟਕਸਞ੍ਜ੍ਞੋਯਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਤਰੋਗਿਣਾਮ੍ ||੫੮|| ਭਕ੍ਸ੍ਯਃ ਕ੍ਸੀਰਾਨੁਪਾਨੋ ਵਾ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤੁਰੈਰ੍ਨਰੈਃ | ਭਕ੍ਸ੍ਯਰੂਪਸਧਰ੍ਮਤ੍ਵਾਦਾਢ੍ਯੇਸ੍ਵੇਵ ਵਿਧੀਯਤੇ ||੫੯||
व्योषं त्रिजातकं मुस्ता विडङ्गामलके तथा ||५४|| नवैतानि समांशानि त्रिवृदष्टगुणानि वै | श्लक्ष्णचूर्णीकृतानीह दन्तीभागद्वयं तथा ||५५|| (सर्वाणि चूर्णितानीह गालितानि विमिश्रयेत् ) | षड्भिश्च शर्कराभागैरीषत्सैन्धवमाक्षिकैः ||५६|| पिण्डितं भक्षयित्वा तु ततः शीताम्बु पाययेत् | बस्तिरुक्तृड्ज्वरच्छर्दिशोषपाण्डुभ्रमापहम् ||५७|| निर्यन्त्रणमिदं सर्वविषघ्नं तु विरेचनम् | त्रिवृदष्टकसञ्ज्ञोऽयं प्रशस्तः पित्तरोगिणाम् ||५८|| भक्ष्यः क्षीरानुपानो वा पित्तश्लेष्मातुरैर्नरैः | भक्ष्यरूपसधर्मत्वादाढ्येष्वेव विधीयते ||५९||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਯੋਸਾਦਿਸ਼ੀਤਵਿਰੇਚਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵ੍ਯੋਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯੋਸਾਦੀਨਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨਿ| ਤ੍ਰਿਵਦਸ੍ਟਗੁਣਾਨੀਤਿ ਤ੍ਰਿਵਦਸ੍ਟਗੁਣਾ ਯੇਸੁ ਤਾਨਿ ਤਥਾ| ਈਸਤ੍ਸੈਨ੍ਧਵਮਾਕ੍ਸਿਕੈਰਿਤਿ ਈਸਚ੍ਛਬ੍ਦਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ਵਾਚਕਃ| ਭਕ੍ਸ੍ਯੋ ਭਕ੍ਸਣੀਯਃ| ਭਕ੍ਸ੍ਯਰੂਪਸਧਰ੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਭਕ੍ਸ੍ਯਰੂਪਤੁਲ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ‘ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤੁਰੈਰ੍ਨਰੈਃ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੫੪-੫੯||
Adhikarana 25 (60-61) · Śloka 62
ਤਿਲ੍ਵਕਸ੍ਯ ਤ੍ਵਚਂ ਬਾਹ੍ਯਾਮਨ੍ਤਰ੍ਵਲ੍ਕਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਮ੍ | ਚੂਰ੍ਣਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ ਤਤ੍ਕਸਾਯੇਣ ਗਾਲਯੇਤ੍ ||੬੦|| ਤਤੀਯਂ ਭਾਵਿਤਂ ਤੇਨ ਭਾਗਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਤੁ ਭਾਵਿਤਮ੍ | ਦਸ਼ਮੂਲੀਕਸਾਯੇਣ ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵਤ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੬੧|| ਵਿਧਾਨਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸੁ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ... |੬੨|
तिल्वकस्य त्वचं बाह्यामन्तर्वल्कविवर्जिताम् | चूर्णयित्वा तु द्वौ भागौ तत्कषायेण गालयेत् ||६०|| तृतीयं भावितं तेन भागं शुष्कं तु भावितम् | दशमूलीकषायेण त्रिवृद्वत्सम्प्रयोजयेत् ||६१|| विधानं त्वक्षु निर्दिष्टं ... |६२|
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਵਕ੍ਪ੍ਰਧਾਨਕਸ੍ਯ ਤਿਲ੍ਵਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗਂ ਨਿਰ੍ਦਿਦਿਕ੍ਸੁਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਤਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਕਾਰਮੇਵ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯੋਗਵਿਸਯਮਾਹ- ਤਿਲ੍ਵਕਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਤਰ੍ਵਲ੍ਕਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਮਿਤਿ ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਕਠਿਨਤ੍ਵਗ੍ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਮ੍| ਭਾਗਾਵਿਤਿ ਦ੍ਵੌ ਭਾਗਾਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਕਸਾਯੇਣ ਤਿਲ੍ਵਕਕਸਾਯੇਣ| ਗਾਲਯੇਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਕਲ੍ਪੇਨ, ਗਾਲਨਂ ਪੁਨਰਿਹੈਕਵਿਂਸ਼ਤਿਵਾਰਾਨ੍ ਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਤੀਯਂ ਭਾਵਿਤਂ ਤੇਨ ਭਾਗਮਿਤਿ ਅਪਰਂ ਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਪਿਤਂ ਤਤੀਯਂ ਭਾਗਂ ਤੇਨੈਵ ਤਿਲ੍ਵਕਕਸਾਯਜਲੇਨ ਚੂਰ੍ਣਭਾਗਦ੍ਵਯਗਾਲਨਲਬ੍ਧਗੁਣਾਤਿਸ਼ਯੇਨ ਭਾਵਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਤੁ ਭਾਵਿਤਂ ਦਸ਼ਮੂਲਕਸਾਯੇਣੇਤਿ ਤਤੀਯਂ ਭਾਗਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਪੁਨਃ ਸਨ੍ਤਂ ਦਸ਼ਮੂਲੀਕਸਾਯੇਣ ਭਾਵਿਤਂ ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵਤ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੬੦-੬੧||-
Adhikarana 26 (62-69) · Śloka 69
... ਫਲਾਨਾਮਥ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ | ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਃ ਫਲਂ ਤ੍ਵਸ੍ਥਿਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਦੋਸਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ||੬੨|| ਯੋਜ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵਿਧਾਨੇਨ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍ | ਰਸਾਯਨਂ ਪਰਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਦੁਸ੍ਟਾਨ੍ਤਰ੍ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਮ੍ ||੬੩|| ਹਰੀਤਕੀ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਨਾਗਰਂ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ | ਮਰਿਚਾਨਿ ਚ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਗੋਮੁਤ੍ਰੇਣ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ ||੬੪|| ਹਰੀਤਕੀ ਭਦ੍ਰਦਾਰੁ ਕੁਸ੍ਠਂ ਪੂਗਫਲਂ ਤਥਾ | ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਂ ਚ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ ||੬੫|| ਨੀਲਿਨੀਫਲਚੂਰ੍ਣਂ ਤੁ ਨਾਗਰਾਭਯਯੋਸ੍ਤਥਾ | ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਗੁਡੇਨ ਸਲਿਲਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦੁਸ੍ਣਂ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ ||੬੬|| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਕਸਾਯੇਣ ਪਿਬੇਤ੍ਪਿਸ੍ਟਾਂ ਹਰੀਤਕੀਮ੍ | ਸੈਨ੍ਧਵੋਪਹਿਤਾਂ ਸਦ੍ਯ ਏਸ ਯੋਗੋ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍ ||੬੭|| ਹਰੀਤਕੀ ਭਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾ ਨਾਗਰੇਣ ਗੁਡੇਨ ਵਾ | ਸੈਨ੍ਧਵੋਪਹਿਤਾ ਵਾਪਿ ਸਾਤਤ੍ਯੇਨਾਗ੍ਨਿਦੀਪਨੀ ||੬੮|| ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨੀ ਵਸ੍ਯਾ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਸਾਦਨੀ | ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਕਤਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਯੋ ਹਨ੍ਤਿ ਹਰੀਤਕੀ ||੬੯||
... फलानामथ वक्ष्यते | हरीतक्याः फलं त्वस्थिविमुक्तं दोषवर्जितम् ||६२|| योज्यं त्रिवृद्विधानेन सर्वव्याधिनिबर्हणम् | रसायनं परं मेध्यं दुष्टान्तर्व्रणशोधनम् ||६३|| हरीतकी विडङ्गानि सैन्धवं नागरं त्रिवृत् | मरिचानि च तत्सर्वं गोमुत्रेण विरेचनम् ||६४|| हरीतकी भद्रदारु कुष्ठं पूगफलं तथा | सैन्धवं शृङ्गवेरं च गोमूत्रेण विरेचनम् ||६५|| नीलिनीफलचूर्णं तु नागराभययोस्तथा | लिह्याद्गुडेन सलिलं पश्चादुष्णं पिबेन्नरः ||६६|| पिप्पल्यादिकषायेण पिबेत्पिष्टां हरीतकीम् | सैन्धवोपहितां सद्य एष योगो विरेचयेत् ||६७|| हरीतकी भक्ष्यमाणा नागरेण गुडेन वा | सैन्धवोपहिता वाऽपि सातत्येनाग्निदीपनी ||६८|| वातानुलोमनी वृष्या चेन्द्रियाणां प्रसादनी | सन्तर्पणकृतान् रोगान् प्रायो हन्ति हरीतकी ||६९||
🔊 Audio coming soon
ਫਲਪ੍ਰਧਾਨਹਰੀਤਕੀਕਲ੍ਪੇਨਾਸ਼ੇਸਵੈਰੇਚਨਿਕਫਲਕਲ੍ਪਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਹਰੀਤਕ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯਾਧਿਸ਼ਬ੍ਦੋਯਂ ਦੋਸੇਸੁ ਵ੍ਯਾਧਿਸੁ ਚ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਹਰੀਤਕੀਯੋਗਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਫਲਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਰਸਾਯਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਖੋਪਯੋਜ੍ਯਾਨ੍ ਯੋਗਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਕਾਨ੍ ਸਾਰ੍ਵਧਾਤੁਕਾਂਸ਼੍ਚਾਹ- ਹਰੀਤਤਕੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਾਤ੍ਰਾਪ੍ਰਮਾਣਂ ਮਧ੍ਯੇਸੁ ਕੋਸ੍ਠਵਯੋਬਲੇਸੁ ਚੂਰ੍ਣਕਰ੍ਸਃ, ਉਤ੍ਤਮਾਧਮਯੋਰ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਕਲ੍ਪਨੀਯਃ| ਨੀਲਿਨੀ ਸ਼੍ਰੀਫਲਿਕਾ| ਸਾਤਤ੍ਯੇਨ ਨਿਰਨ੍ਤਰੋਪਯੋਗੇਨ| ਸਨ੍ਨ੍ਤਰ੍ਪਣਕਤਾ ਰੋਗਾਸ੍ਤਪ੍ਤ੍ਯਾਦਯਃ, ਤਾਨੁਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦ੍ਦੀਪਨਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸ਼ਮਯਤੀਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਨਾਗਰਗੁਡਸੈਨ੍ਧਵਾਦੀਨਾਂ ਭਿਨ੍ਨਕਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਦੋਸਦੇਹਧਾਤੁਬਲਕਾਲਵਯੋਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤਰਵਿਕਾਰਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਵਿਕਲ੍ਪਃ||੬੨-੬੯||
Adhikarana 27 (70) · Śloka 71
ਸ਼ੀਤਮਾਮਲਕਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਪਿਤ੍ਤਮੇਦਃਕਫਾਪਹਮ੍ | ਬਿਭੀਤਕਮਨੁਸ੍ਣਂ ਤੁ ਕਫਪਿਤ੍ਤਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍ ||੭੦|| ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਪ੍ਯਮ੍ਲਕਸਾਯਾਣਿ ਸਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਾਣਿ ਚ |੭੧|
शीतमामलकं रूक्षं पित्तमेदःकफापहम् | बिभीतकमनुष्णं तु कफपित्तनिबर्हणम् ||७०|| त्रीण्यप्यम्लकषायाणि सतिक्तमधुराणि च |७१|
🔊 Audio coming soon
ਹਰੀਤਕੀਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦਾਮਲਕਬਿਭੀਤਕਯੋਰਪਿ ਗੁਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਮਾਹ- ਸ਼ੀਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਾਣਿ ਚੇਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਦੀਨਾਮੁਕ੍ਤਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਗੁਣਤਃ ਸਂਯੋਗਤਃ ਪ੍ਰਭਾਵਤਸ਼੍ਚ||੭੦||-
Adhikarana 28 (71) · Śloka 72
ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਸਰ੍ਵਰੋਗਘ੍ਨੀ ਤ੍ਰਿਭਾਗਘਤਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾ ||੭੧|| ਵਯਸਃ ਸ੍ਥਾਪਨਂ ਚਾਪਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਨ੍ਤਤਸੇਵਿਤਾ |੭੨|
त्रिफला सर्वरोगघ्नी त्रिभागघृतमूर्च्छिता ||७१|| वयसः स्थापनं चापि कुर्यात् सन्ततसेविता |७२|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਃ ਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ- ਤ੍ਰਿਫਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੋਗਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਦੋਸਵਚਨੋ ਵ੍ਯਾਧਿਵਚਨੋ ਵਾ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾ ਸਂਯੁਕ੍ਤਾ||੭੧||-
Adhikarana 29 (72) · Śloka 73
ਹਰੀਤਕੀਵਿਧਾਨੇਨ ਫਲਾਨ੍ਯੇਵਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੭੨|| ਵਿਰੇਚਨਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ... |੭੩|
हरीतकीविधानेन फलान्येवं प्रयोजयेत् ||७२|| विरेचनानि सर्वाणि... |७३|
🔊 Audio coming soon
ਹਰੀਤਕੀਤ੍ਯਾਦਿ||੭੨||-
Adhikarana 30 (73-75) · Śloka 76
... ਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਾਤ੍ | ਫਲਂ ਕਾਲੇ ਸਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਸਿਕਤਾਯਾਂ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍ ||੭੩|| ਸਪ੍ਤਾਹਮਾਤਪੇ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਤੋ ਮਜ੍ਜਾਨਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍ | ਤੈਲਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਜਲੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਿਲਵਦ੍ਵਾ ਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯ ਚ ||੭੪|| ਤਸ੍ਯੋਪਯੋਗੋ ਬਾਲਾਨਾਂ ਯਾਵਦ੍ਵਰ੍ਸਾਣਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ | ਲਿਹ੍ਯਾਦੇਰਣ੍ਡਤੈਲੇਨ ਕੁਸ੍ਠਤ੍ਰਿਕਟੁਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ||੭੫|| ਸੁਖੋਦਕਂ ਚਾਨੁਪਿਬੇਦੇਸ ਯੋਗੋ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍ |੭੬|
... विशेषाच्चतुरङ्गुलात् | फलं काले समुद्धृत्य सिकतायां निधापयेत् ||७३|| सप्ताहमातपे शुष्कमतो मज्जानमुद्धरेत् | तैलं ग्राह्यं जले पक्त्वा तिलवद्वा प्रपीड्य च ||७४|| तस्योपयोगो बालानां यावद्वर्षाणि द्वादश | लिह्यादेरण्डतैलेन कुष्ठत्रिकटुकान्वितम् ||७५|| सुखोदकं चानुपिबेदेष योगो विरेचयेत् |७६|
🔊 Audio coming soon
ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਾਤ੍ ਕਿਰਮਾਲਕਾਤ੍, ਸਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ‘ਫਲਮ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸਿਕਤਾਯਾਂ ਵਾਲੁਕਾਯਾਂ, ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍ ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍, ਸਪ੍ਤਾਹਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਤਃ ਅਸ੍ਮਾਚ੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਫਲਾਤ੍| ਲਿਹ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਸ ਯੋਗੋ ਵਾਤਕਫਪ੍ਰਸ਼ਮਨਃ||੭੩-੭੫||-
Adhikarana 31 (76-77) · Śloka 78
ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਵਾਥੇਨ ਤ੍ਰਿਗੁਣੇਨ ਤੁ ||੭੬|| ਯੁਕ੍ਤਂ ਪੀਤਂ ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਰਰਸਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍ | ਬਾਲਵਦ੍ਧਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਸੁਕੁਮਾਰੇਸੁ ਯੋਜਿਤਮ੍ ||੭੭|| ਫਲਾਨਾਂ ਵਿਧਿਰੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਃ .... |੭੮|
एरण्डतैलं त्रिफलाक्वाथेन त्रिगुणेन तु ||७६|| युक्तं पीतं तथा क्षीररसाभ्यां तु विरेचयेत् | बालवृद्धक्षतक्षीणसुकुमारेषु योजितम् ||७७|| फलानां विधिरुद्दिष्टः .... |७८|
🔊 Audio coming soon
ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਿਗੁਣੇਨ ਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਵਾਥੇਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਰਰਸਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਰਸੋ ਮਾਂਸਰਸਃ| ਬਾਲਾਦਿਸੁ ਯੋਜਿਤਮੇਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਵਿਰੇਚਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੭੬-੭੭||-
Adhikarana 32 (78-79) · Śloka 80
... ਕ੍ਸੀਰਾਣਾਂ ਸ਼ਣੁ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ! | ਵਿਰੇਚਨਾਨਾਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਾਂ ਪਯਃ ਸੌਧਂ ਪਰਂ ਮਤਮ੍ ||੭੮|| ਅਜ੍ਞਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਵਿਸਵਤ੍ ਕਰ੍ਮਵਿਭ੍ਰਮਾਤ੍ | ਵਿਜਾਨਤਾ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਤੁ ਮਹਾਨ੍ਤਮਪਿ ਸਞ੍ਚਯਮ੍ ||੭੯|| ਭਿਨਤ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ਵੇਵ ਦੋਸਾਣਾਂ ਰੋਗਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਚ ਦੁਸ੍ਤਰਾਨ੍ |੮੦|
... क्षीराणां शृणु सुश्रुत! | विरेचनानां तीक्ष्णानां पयः सौधं परं मतम् ||७८|| अज्ञप्रयुक्तं तद्धन्ति विषवत् कर्मविभ्रमात् | विजानता प्रयुक्तं तु महान्तमपि सञ्चयम् ||७९|| भिनत्त्याश्वेव दोषाणां रोगान् हन्ति च दुस्तरान् |८०|
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੀਰਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੌਧਂ ਸੇਹੁਣ੍ਡਭਵਮ੍| ਕਰ੍ਮਵਿਭ੍ਰਮਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਾਵਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍| ਦੋਸਾਣਾਂ ਸਞ੍ਚਯਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਆਸ਼੍ਵੇਵ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ||੭੮-੭੯||-
Adhikarana 33 (80-83) · Śloka 84
ਮਹਤ੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਬਹਤ੍ਯੋਸ਼੍ਚੈਕਸ਼ਃ ਪਥਕ੍ ||੮੦|| ਕਸਾਯੈਃ ਸਮਭਾਗਂ ਤੁ ਤਦਙ੍ਗਾਰੇਸੁ ਸ਼ੋਸਿਤਮ੍ | ਅਮ੍ਲਾਦਿਭਿਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਕੋਲਸਮ੍ਮਿਤਮ੍ ||੮੧|| ਮਹਾਵਕ੍ਸਪਯਃ ਪੀਤੈਰ੍ਯਵਾਗੂਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲੈਃ ਕਤਾ | ਪੀਤਾ ਵਿਰੇਚਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਗੁਡੇਨੋਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਕਤਾ ||੮੨|| ਲੇਹੋ ਵਾ ਸਾਧਿਤਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸੀਰਪਯੋਘਤੈਃ | ਭਾਵਿਤਾਸ੍ਤੁ ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸੀਰੇ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤਾਃ ||੮੩|| ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਾਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਂ ਵਾਪਿ ਤਤ੍ਪੀਤਂ ਗੁਟਿਕੀਕਤਮ੍ |੮੪|
महत्याः पञ्चमूल्यास्तु बृहत्योश्चैकशः पृथक् ||८०|| कषायैः समभागं तु तदङ्गारेषु शोषितम् | अम्लादिभिः पूर्ववत्तु प्रयोज्यं कोलसम्मितम् ||८१|| महावृक्षपयः पीतैर्यवागूस्तण्डुलैः कृता | पीता विरेचयत्याशु गुडेनोत्कारिका कृता ||८२|| लेहो वा साधितः सम्यक् स्नुहीक्षीरपयोघृतैः | भावितास्तु स्नुहीक्षीरे पिप्पल्यो लवणान्विताः ||८३|| चूर्णं काम्पिल्लकं वाऽपि तत्पीतं गुटिकीकृतम् |८४|
🔊 Audio coming soon
ਮਹਤ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਹਤੀ ਪਞ੍ਚਮੂਲੀ ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਕਾ| ਬਹਤ੍ਯੋਰਿਤਿ ਸ੍ਥੂਲਬਹਤੀ ਲਘੁਬਹਤੀ ਚੇਤਿ ਦ੍ਵੇ ਬਹਤ੍ਯੌ| ਏਕਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਕੀਕਤ੍ਯਾਙ੍ਗਾਰੇਸੁ ਵਿਸ਼ੋਸਯੇਤ੍, ਨ ਜ੍ਵਲਦਗ੍ਨੌ ਪਾਕਖਰਤਾਭਯਾਤ੍| ਤਤ੍ ਸੇਹੁਣ੍ਡਦੁਗ੍ਧਂ ਪਥਕ੍ ਕਸਾਯੈਃ ਸਮਭਾਗਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਏਤੇਨ ਪਞ੍ਚਮੂਲੀਬਹਤੀਕਸਾਯਾਣਾਂ ਸਪ੍ਤਭਾਗਾਃ, ਅਸ੍ਟਮਸ੍ਤੁ ਸੇਹੁਣ੍ਡਦੁਗ੍ਧਸ੍ਯ| ਅਮ੍ਲਾਦਿਭਿਃ ਕਾਞ੍ਜਿਕਮਸ੍ਤੁਸੁਰਾਦਿਭਿਃ| ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵਤ੍| ਕੋਲਸਮ੍ਮਿਤਂ ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਮ੍| ਮਹਾਵਕ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਹਾਵਕ੍ਸਃ ਸੇਹੁਣ੍ਡਃ| ਪੀਤੈਰ੍ਭਾਵਿਤੈਃ| ਗੁਡੇ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੁਡੇ ਚ ਕਤੋਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਵਿਰੇਚਯਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਲਪ੍ਸਿਕਾ| ਤਸ੍ਯਾਃ ਕਲ੍ਪਨਾ- ਗੋਧੂਮਾਨ੍ ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸੀਰੇਣ ਭਾਵਯਿਤ੍ਵਾ, ਚੂਰ੍ਣੀਕਤ੍ਯ, ਘਤਕ੍ਸੀਰਾਦਿਭਿਃ ਸਂਯਾਵਵਦੁਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਪਚਨੀਯਾ ਗੁਡੇਨ| ਲੇਹ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਲੇਹਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਨਾ ਕਥ੍ਯਤੇ- ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸੀਰਭਾਵਿਤਸ੍ਯ ਗੋਧੂਮਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਲੇਹਃ ਸਾਧ੍ਯਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸੀਰਸਿਤਾਘਤੈਃ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਨ੍ਮਤੇ ਪਯੋਪ੍ਯੁਤ੍ਕਾਰਿਕਾਯਾਮਿਵਾਨੁਕ੍ਤਮਪਿ ਲੇਹੇ ਦੇਯਮ੍| ਲੇਹੋ ‘ਵਿਰੇਚਯਤਿ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਭਾਵਿਤਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ‘ਵਿਰੇਚਯਨ੍ਤਿ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਚੂਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਪੀਤਂ ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸੀਰਭਾਵਿਤਮ੍| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ‘ਵਿਰੇਚਯਤਿ’ ਇਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ||੮੦-੮੩||-
Adhikarana 34 (84-85) · Śloka 86
ਸਪ੍ਤਲਾ ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀ ਦਨ੍ਤੀ ਤ੍ਰਿਵਦਾਰਗ੍ਵਧਂ ਗਵਾਮ੍ ||੮੪|| ਮੂਤ੍ਰੇਣਾਪ੍ਲਾਵ੍ਯ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸੀਰੇ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ | ਕੀਰ੍ਣਂ ਤੇਨੈਵ ਚੂਰ੍ਣੇਨ ਮਾਲ੍ਯਂ ਵਸਨਮੇਵ ਚ ||੮੫|| ਆਘ੍ਰਾਯਾਵਤ੍ਯ ਵਾ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮਦੁਕੋਸ੍ਠੋ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ |੮੬|
सप्तला शङ्खिनी दन्ती त्रिवृदारग्वधं गवाम् ||८४|| मूत्रेणाप्लाव्य सप्ताहं स्नुहीक्षीरे ततः परम् | कीर्णं तेनैव चूर्णेन माल्यं वसनमेव च ||८५|| आघ्रायावृत्य वा सम्यङ्मृदुकोष्ठो विरिच्यते |८६|
🔊 Audio coming soon
ਸਪ੍ਤਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਪ੍ਤਲਾ ਸੇਹੁਣ੍ਡਭੇਦਃ| ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀ ਯਵਤਿਕ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਯਾਃ ਫਲਂ ਮੂਲਂ ਚ ਵਿਰੇਚਕਮ੍, ਅਨ੍ਯੇ ‘ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀ ਯਵਤਿਕ੍ਤਾਭੇਦਃ’ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ; ਅਪਰੇ ਤੁ ਸ਼੍ਵੇਤਬੁਧ੍ਨਾਮਾਹੁਃ| ਦਨ੍ਤੀ ਦਨ੍ਤਿਨੀ| ਆਰਗ੍ਵਧਃ ਕਿਰਮਾਲਕਃ| ਆਪ੍ਲਾਵ੍ਯ ਭਾਵਯਿਤ੍ਵਾ| ਕੀਰ੍ਣਮਵਚੂਰ੍ਣਿਤਂ, ਤੇਨੈਵ ਸਪ੍ਤਲਾਦਿਚੂਰ੍ਣੇਨ, ਮਾਲ੍ਯਂ ਪੁਸ੍ਪਮ੍, ਆਘ੍ਰਾਯ ਸ਼ਿਙ੍ਘਿਤ੍ਵਾ; ਤੇਨੈਵ ਵਾ ਚੂਰ੍ਣੇਨ ਕੀਰ੍ਣਂ ਭਾਵਿਤਂ ਵਸਨਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਮਾਵਤ੍ਯ ਪਰਿਧਾਯ; ਮਦੁਕੋਸ੍ਠੋ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ ਨਾਨ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੮੪-੮੫||-
Adhikarana 35 (86-89) · Śloka 89
ਕ੍ਸੀਰਤ੍ਵਕ੍ਫਲਮੂਲਾਨਾਂ ਵਿਧਾਨੈਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤੈਃ | ਅਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਰੋਗਾਦੀਨ੍ ਯਥਾਵਦੁਪਯੋਜਯੇਤ੍ ||੮੬|| ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛਾਣਾ ਮਿਤਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰਸ੍ਤਿਸ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਫਲਾਤ੍ਵਚਃ | ਵਿਡਙ੍ਗਪਿਪ੍ਪਲੀਕ੍ਸਾਰਸ਼ਾਣਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰਸ਼੍ਚ ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਃ ||੮੭|| ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਭ੍ਯਾਂ ਚ ਮੋਦਕਂ ਵਾ ਗੁਡੇਨ ਵਾ | ਭਕ੍ਸਯੇਨ੍ਨਿਸ੍ਪਰੀਹਾਰਮੇਤਚ੍ਛ੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ ||੮੮|| ਗੁਲ੍ਮਂ ਪ੍ਲੀਹੋਦਰਂ ਕਾਸਂ ਹਲੀਮਕਮਰੋਚਕਮ੍ | ਕਫਵਾਤਕਤਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੀਨੇਤਦ੍ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ ||੮੯||
क्षीरत्वक्फलमूलानां विधानैः परिकीर्तितैः | अवेक्ष्य सम्यग्रोगादीन् यथावदुपयोजयेत् ||८६|| त्रिवृच्छाणा मितास्तिस्रस्तिस्रश्च त्रिफलात्वचः | विडङ्गपिप्पलीक्षारशाणास्तिस्रश्च चूर्णिताः ||८७|| लिह्यात् सर्पिर्मधुभ्यां च मोदकं वा गुडेन वा | भक्षयेन्निष्परीहारमेतच्छ्रेष्ठं विरेचनम् ||८८|| गुल्मं प्लीहोदरं कासं हलीमकमरोचकम् | कफवातकृतांश्चान्यान् व्याधीनेतद्व्यपोहति ||८९||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੀਰਤ੍ਵਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਾਣਃ ਕਰ੍ਸਚਤੁਰ੍ਥੋ ਭਾਗਃ||੮੬-੮੯||
Adhikarana 36 (90) · Śloka 90
ਘਤੇਸੁ ਤੈਲੇਸੁ ਪਯਃਸੁ ਚਾਪਿ ਮਦ੍ਯੇਸੁ ਮੂਤ੍ਰੇਸੁ ਤਥਾ ਰਸੇਸੁ | ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਲੇਹ੍ਯੇਸੁ ਚ ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਵਿਰੇਚਨਾਨ੍ਯਗ੍ਰਮਤਿਰ੍ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ||੯੦||
घृतेषु तैलेषु पयःसु चापि मद्येषु मूत्रेषु तथा रसेषु | भक्ष्यान्नलेह्येषु च तेषु तेषु विरेचनान्यग्रमतिर्विदध्यात् ||९०||
🔊 Audio coming soon
ਅਨੁਕ੍ਤਾਨ੍ਨਪਾਨੇਸੁ ਪ੍ਰਯੋਗਕਲ੍ਪਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਘਤੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਕ੍ਸ੍ਯਂ ਮੋਦਕਸ਼ਸ੍ਕੁਲ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਨਂ ਭਕ੍ਤਾਦਿ| ਅਗ੍ਰ੍ਯਮਤਿਃ ਪ੍ਰਧਾਨਬੁਦ੍ਧਿਃ||੯੦||
Adhikarana 37 (91) · Śloka 91
ਕ੍ਸੀਰਂ ਰਸਃ ਕਲ੍ਕਮਥੋ ਕਸਾਯਃ ਸ਼ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵ ਚੂਰ੍ਣਮ੍ | ਕਲ੍ਪਾਃ ਸਡੇਤੇ ਖਲੁ ਭੇਸਜਾਨਾਂ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਤੇ ਲਘਵਃ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਾਃ ||੯੧||
क्षीरं रसः कल्कमथो कषायः शृतश्च शीतश्च तथैव चूर्णम् | कल्पाः षडेते खलु भेषजानां यथोत्तरं ते लघवः प्रदिष्टाः ||९१||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੀਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| “ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿਪੀਡਿਤਦ੍ਰਵ੍ਯਰਸਃ ਸ੍ਵਰਸ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਯਃ ਪਿਣ੍ਡਸ਼੍ਚਾਰ੍ਦ੍ਰਪਿਸ੍ਟਾਨਾਂ ਸ ਕਲ੍ਕਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ|| ਵਹ੍ਨੌ ਤੁ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸ਼ਤਮਾਹੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਾਃ| ਉਪੋਸਿਤਂ ਨਿਸ਼ਾਯਾਂ ਤੁ ਤੋਯਸ੍ਥਂ ਸ਼ੀਤਮੁਚ੍ਯਤੇ|| ਚੂਰ੍ਣਮੁਸ੍ਣੇਨ ਸਮ੍ਪਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਫਾਣ੍ਟਮਭਿਧੀਯਤੇ| ਅਭਿਭੂਯਾਮ੍ਬੁਨੋਸ੍ਣੇਨ ਕ੍ਸਣਾਤ੍ ਪੂਤਮਿਤੀਤਰੇ” ਇਤਿ| ਫਾਣ੍ਟਲਕ੍ਸਣਂ ਤੁ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦੁਕ੍ਤਮ੍| ਕਸਾਯੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ- ਸ਼ਤਕਸਾਯਃ, ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਸ਼੍ਚ| ਤੇ ਤੁ ਸਟ੍ਕਲ੍ਪਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਕਲ੍ਪਾ ਵਿਧਯਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਪਠਨ੍ਤਿ “ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਸਾਯਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ਤਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਚ ਕਲ੍ਕਃ ਸ੍ਵਰਸਸ੍ਤਥੈਵ| ਪਞ੍ਚੈਵ ਕਲ੍ਪਾਃ ਖਲੁ ਭੇਸਜਾਨਾਂ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਤੇ ਗੁਰਵਃ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਾਃ” ਇਤਿ| ਤੇ ਤੁ ਸ੍ਵਰਸ ਏਵ ਕ੍ਸੀਰਮਨ੍ਤਰ੍ਭਾਵਯਨ੍ਤਿ, ਫਾਣ੍ਟਂ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯੇਨ੍ਤਰ੍ਭਾਵਯਨ੍ਤਿ||੯੧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 44
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਕਲ੍ਪਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਚਤੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੪੪||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने विरेचनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयो नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः ||४४||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਣ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਟੀਕਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਚਤੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪੪||