Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਕਲ੍ਪਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातो विरेचनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
44. virēcanadravyavikalpavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ਅਰੁਣਾਭਂ ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮੂਲਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਮੂਲਵਿਰੇਚਨੇ | ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਤਿਲ੍ਵਕਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਸੁ ਫਲੇਸ੍ਵਪਿ ਹਰੀਤਕੀ ||੩|| ਤੈਲੇਸ੍ਵੇਰਣ੍ਡਜਂ ਤੈਲਂ ਸ੍ਵਰਸੇ ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਿਕਾ | ਸੁਧਾਪਯਃ ਪਯਃਸੂਕ੍ਤਮਿਤਿ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ | ਤੇਸਾਂ ਵਿਧਾਨਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਵਦਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ ||੪||
View original
अरुणाभं त्रिवृन्मूलं श्रेष्ठं मूलविरेचने | प्रधानं तिल्वकस्त्वक्षु फलेष्वपि हरीतकी ||३|| तैलेष्वेरण्डजं तैलं स्वरसे कारवेल्लिका | सुधापयः पयःसूक्तमिति प्राधान्यसङ्ग्रहः | तेषां विधानं वक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ਵੈਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਰਸਾਨੁਪੀਤਂ ਮੂਲਂ ਮਹਤ੍ਤ੍ਰੈਵਤਮਸ੍ਤਦੋਸਮ੍ | ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਂ ਸੈਨ੍ਧਵਨਾਗਰਾਢ੍ਯਮਮ੍ਲੈਃ ਪਿਬੇਨ੍ਮਾਰੁਤਰੋਗਜੁਸ੍ਟਃ ||੫||
View original
वैरेचनद्रव्यरसानुपीतं मूलं महत्त्रैवृतमस्तदोषम् | चूर्णीकृतं सैन्धवनागराढ्यमम्लैः पिबेन्मारुतरोगजुष्टः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ਇਕ੍ਸੋਰ੍ਵਿਕਾਰੈਰ੍ਮਧੁਰੈ ਰਸੈਸ੍ਤਤ੍ ਪੈਤ੍ਤੇ ਗਦੇ ਕ੍ਸੀਰਯੁਤਂ ਪਿਬੇਚ੍ਚ |੬|
View original
इक्षोर्विकारैर्मधुरै रसैस्तत् पैत्ते गदे क्षीरयुतं पिबेच्च |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਗੁਡੂਚ੍ਯਰਿਸ੍ਟਤ੍ਰਿਫਲਾਰਸੇਨ ਸਵ੍ਯੋਸਮੂਤ੍ਰਂ ਕਫਜੇ ਪਿਬੇਤ੍ਤਤ੍ ||੬||
View original
गुडूच्यरिष्टत्रिफलारसेन सव्योषमूत्रं कफजे पिबेत्तत् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8
ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਣਕਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਯੁਕ੍ਤਮੇਤਦ੍ਗੁਡੇਨ ਲਿਹ੍ਯਾਦਨਵੇਨ ਚੂਰ੍ਣਮ੍ | ਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਚ ਤਨ੍ਮੂਲਰਸਸ੍ਯ ਦਤ੍ਵਾ ਤਨ੍ਮੂਲਕਲ੍ਕਂ ਕੁਡਵਪ੍ਰਮਾਣਮ੍ ||੭|| ਕਰ੍ਸੋਨ੍ਮਿਤੇ ਸੈਨ੍ਧਵਨਾਗਰੇ ਚ ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਕਲ੍ਕੀਕਤਮੇਤਦਦ੍ਯਾਤ੍ | ਤਤ੍ਕਲ੍ਕਭਾਗਃ ਸਮਹੌਸਧਾਰ੍ਧਃ ਸਸੈਨ੍ਧਵੋ ਮੂਤ੍ਰਯੁਤਸ਼੍ਚ ਪੇਯਃ ||੮||
View original
त्रिवर्णकत्र्यूषणयुक्तमेतद्गुडेन लिह्यादनवेन चूर्णम् | प्रस्थे च तन्मूलरसस्य दत्वा तन्मूलकल्कं कुडवप्रमाणम् ||७|| कर्षोन्मिते सैन्धवनागरे च विपाच्य कल्कीकृतमेतदद्यात् | तत्कल्कभागः समहौषधार्धः ससैन्धवो मूत्रयुतश्च पेयः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9-11) · Śloka 11
ਸਮਾਸ੍ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਨਾਗਰਕਾਭਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਭਾਗਾਰ੍ਧਕਂ ਪੂਗਫਲਂ ਸੁਪਕ੍ਵਮ੍ | ਵਿਡਙ੍ਗਸਾਰੋ ਮਰਿਚਂ ਸਦਾਰੁ ਯੋਗਃ ਸਸਿਨ੍ਧੂਦ੍ਭਵਮੂਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਃ ||੯|| (ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਭਵਂ ਤੁ ਚੂਰ੍ਣਂ ਰਸੇਨ ਤੇਸਾਂ ਭਿਸਜਾ ਵਿਮਦ੍ਯ | ਤਨ੍ਮੂਲਸਿਦ੍ਧੇਨ ਚ ਸਰ੍ਪਿਸਾਕ੍ਤਂ ਸੇਵ੍ਯਂ ਤਦਾਜ੍ਯੇ ਗੁਟਿਕੀਕਤਂ ਚ ||੧੦|| ਗੁਡੇ ਚ ਪਾਕਾਭਿਮੁਖੇ ਨਿਧਾਯ ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਂ ਸਮ੍ਯਗਿਦਂ ਵਿਪਾਚ੍ਯ | ਸ਼ੀਤਂ ਤ੍ਰਿਜਾਤਾਕ੍ਤਮਥੋ ਵਿਮਦ੍ਯ ਯੋਗਾਨੁਰੂਪਾ ਗੁਟਿਕਾਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਃ) ||੧੧||
View original
समास्त्रिवृन्नागरकाभयाः स्युर्भागार्धकं पूगफलं सुपक्वम् | विडङ्गसारो मरिचं सदारु योगः ससिन्धूद्भवमूत्रयुक्तः ||९|| (विरेचनद्रव्यभवं तु चूर्णं रसेन तेषां भिषजा विमृद्य | तन्मूलसिद्धेन च सर्पिषाऽऽक्तं सेव्यं तदाज्ये गुटिकीकृतं च ||१०|| गुडे च पाकाभिमुखे निधाय चूर्णीकृतं सम्यगिदं विपाच्य | शीतं त्रिजाताक्तमथो विमृद्य योगानुरूपा गुटिकाः प्रयोज्याः) ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (12-13) · Śloka 13
ਵੈਰੇਕੀਯਦ੍ਰਵ੍ਯਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਭਾਗਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਾਰ੍ਧਂ ਕ੍ਵਾਥਭਾਗੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ | ਆਮਦ੍ਨੀਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਤਚ੍ਛਤੇਨ ਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥੋਸ੍ਮਸ੍ਵੇਦਿਤਂ ਸਾਮਿਤਂ ਚ ||੧੨|| ਪਾਕਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਫਾਣਿਤੇ ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਤਤ੍ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਪਕ੍ਵਂ ਚਾਵਤਾਰ੍ਯ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਤ੍ | ਸ਼ੀਤੀਭੂਤਾ ਮੋਦਕਾ ਹਦ੍ਯਗਨ੍ਧਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵੇਤੇ ਭਕ੍ਸ੍ਯਕਲ੍ਪਾਃ ਸਮਾਸਾਤ੍ ||੧੩||
View original
वैरेकीयद्रव्यचूर्णस्य भागं सिद्धं सार्धं क्वाथभागैश्चतुर्भिः | आमृद्नीयात् सर्पिषा तच्छृतेन तत्क्वाथोष्मस्वेदितं सामितं च ||१२|| पाकप्राप्ते फाणिते चूर्णितं तत् क्षिप्तं पक्वं चावतार्य प्रयत्नात् | शीतीभूता मोदका हृद्यगन्धाः कार्यास्त्वेते भक्ष्यकल्पाः समासात् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (14) · Śloka 14
ਰਸੇਨ ਤੇਸਾਂ ਪਰਿਭਾਵ੍ਯ ਮੁਦ੍ਗਾਨ੍ ਯੂਸਃ ਸਸਿਨ੍ਧੂਦ੍ਭਵਸਰ੍ਪਿਰਿਸ੍ਟਃ | ਵੈਰੇਚਨੇਨ੍ਯੈਰਪਿ ਵੈਦਲੈਃ ਸ੍ਯਾਦੇਵਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦ੍ਵਮਨੌਸਧੈਸ਼੍ਚ ||੧੪||
View original
रसेन तेषां परिभाव्य मुद्गान् यूषः ससिन्धूद्भवसर्पिरिष्टः | वैरेचनेऽन्यैरपि वैदलैः स्यादेवं विदध्याद्वमनौषधैश्च ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (15) · Śloka 15
ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਧੇਕ੍ਸੁਂ ਪਰਿਲਿਪ੍ਯ ਕਲ੍ਕੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਣ੍ਡਿਜਾਤੈਃ ਪ੍ਰਤਿਬਧ੍ਯ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾ | ਪਕ੍ਵਂ ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪੁਟਪਾਕਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਖਾਦੇਤ੍ਤੁ ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਗਦੀ ਸੁਸ਼ੀਤਮ੍ ||੧੫||
View original
भित्त्वा द्विधेक्षुं परिलिप्य कल्कैस्त्रिभण्डिजातैः प्रतिबध्य रज्ज्वा | पक्वं च सम्यक् पुटपाकयुक्त्या खादेत्तु तं पित्तगदी सुशीतम् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (16-22) · Śloka 22
ਸਿਤਾਜਗਨ੍ਧਾਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਸੀਰੀਵਿਦਾਰੀਤ੍ਰਿਵਤਃ ਸਮਾਃ | ਲਿਹ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁਘਤਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਤਡ੍ਦਾਹਜ੍ਵਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ||੧੬|| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍ | ਰੇਚਨਂ ਸੁਕੁਮਾਰਾਣਾਂ ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਮਰਿਚਾਂਸ਼ਕਮ੍ ||੧੭|| ਪਚੇਲ੍ਲੇਹਂ ਸਿਤਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਲਾਰ੍ਧਕੁਡਵਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ | ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਯੁਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਤਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍ ||੧੮|| ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛ੍ਯਾਮਾਕ੍ਸਾਰਸ਼ੁਣ੍ਠੀਪਿਪ੍ਪਲੀਰ੍ਮਧੁਨਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ | ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮੇਤਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍ ||੧੯|| ਬੀਜਾਢ੍ਯਪਥ੍ਯਾਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਧਾਤ੍ਰੀਦਾਡਿਮਕੋਲਜਾਨ੍ | ਤੈਲਭਸ੍ਟਾਨ੍ ਰਸਾਨਮ੍ਲਫਲੈਰਾਵਾਪ੍ਯ ਸਾਧਯੇਤ੍ ||੨੦|| ਘਨੀਭੂਤਂ ਤ੍ਰਿਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ | ਲੇਹ੍ਯਮੇਤਤ੍ਕਫਪ੍ਰਾਯੈਃ ਸੁਕੁਮਾਰੈਰ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍ ||੨੧|| ਨੀਲੀਤੁਲ੍ਯਂ ਤ੍ਵਗੇਲਂ ਚ ਤੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਸਸਿਤੋਪਲਾ | ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਫਲਾਮ੍ਲਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਨੁਤ੍ ||੨੨||
View original
सिताजगन्धात्वक्क्षीरीविदारीत्रिवृतः समाः | लिह्यान्मधुघृताभ्यां तु तृड्दाहज्वरशान्तये ||१६|| शर्कराक्षौद्रसंयुक्तं त्रिवृच्चूर्णावचूर्णितम् | रेचनं सुकुमाराणां त्वक्पत्रमरिचांशकम् ||१७|| पचेल्लेहं सिताक्षौद्रपलार्धकुडवान्वितम् | त्रिवृच्चूर्णयुतं शीतं पित्तघ्नं तद्विरेचनम् ||१८|| त्रिवृच्छ्यामाक्षारशुण्ठीपिप्पलीर्मधुनाऽऽप्नुयात् | सर्वश्लेष्मविकाराणां श्रेष्ठमेतद्विरेचनम् ||१९|| बीजाढ्यपथ्याकाश्मर्यधात्रीदाडिमकोलजान् | तैलभृष्टान् रसानम्लफलैरावाप्य साधयेत् ||२०|| घनीभूतं त्रिसौगन्ध्यत्रिवृत्क्षौद्रसमन्वितम् | लेह्यमेतत्कफप्रायैः सुकुमारैर्विरेचनम् ||२१|| नीलीतुल्यं त्वगेलं च तैस्त्रिवृत्ससितोपला | चूर्णं सन्तर्पणं क्षौद्रफलाम्लं सन्निपातनुत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (23) · Śloka 23
ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛ੍ਯਾਮਾਸਿਤਾਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰਿਫਲਾਮਾਕ੍ਸਿਕੈਃ ਸਮੈਃ | ਮੋਦਕਾਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਰ੍ਧ੍ਵਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਾਪਹਾਃ ||੨੩||
View original
त्रिवृच्छ्यामासिताकृष्णात्रिफलामाक्षिकैः समैः | मोदकाः सन्निपातोर्ध्वरक्तपित्तज्वरापहाः ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (24-25) · Śloka 26
ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਭਾਗਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਤਤ੍ਸਮਾ ਤਥਾ | ਕ੍ਸਾਰਕਸ੍ਣਾਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸਾ ||੨੪|| ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਗੁਡੇਨ ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਤ੍ਵਾ ਵਾਪ੍ਯਥ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍ | ਕਫਵਾਤਕਤਾਨ੍ ਗੁਲ੍ਮਾਨ੍ ਪ੍ਲੀਹੋਦਰਹਲੀਮਕਾਨ੍ ||੨੫|| ਹਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਾਨਪਿ ਚਾਪ੍ਯੇਤਨ੍ਨਿਰਪਾਯਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ |੨੬|
View original
त्रिवृद्भागास्त्रयः प्रोक्तास्त्रिफला तत्समा तथा | क्षारकृष्णाविडङ्गानि सञ्चूर्ण्य मधुसर्पिषा ||२४|| लिह्याद्गुडेन गुटिकाः कृत्वा वाऽप्यथ भक्षयेत् | कफवातकृतान् गुल्मान् प्लीहोदरहलीमकान् ||२५|| हन्त्यन्यानपि चाप्येतन्निरपायं विरेचनम् |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (26-27) · Śloka 27
ਚੂਰ੍ਣਂ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਨੀਲੀ ਕਟ੍ਵੀ ਮੁਸ੍ਤਾ ਦੁਰਾਲਭਾ ||੨੬|| ਚਵ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਬੀਜਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਾਂਸਰਸਾਮ੍ਬੁਭਿਃ | ਪੀਤਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਤਦ੍ਧਿ ਰੂਕ੍ਸਾਣਾਮਪਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੨੭||
View original
चूर्णं श्यामा त्रिवृन्नीली कट्वी मुस्ता दुरालभा ||२६|| चव्येन्द्रबीजं त्रिफला सर्पिर्मांसरसाम्बुभिः | पीतं विरेचनं तद्धि रूक्षाणामपि शस्यते ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (28-30) · Śloka 30
ਵੈਰੇਚਨਿਕਨਿਃਕ੍ਵਾਥਭਾਗਾਃ ਸ਼ੀਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਮਤਾਃ | ਦ੍ਵੌ ਫਾਣਿਤਸ੍ਯ ਤਚ੍ਚਾਪਿ ਪੁਨਰਗ੍ਨਾਵਧਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ ||੨੮|| ਤਤ੍ ਸਾਧੁਸਿਦ੍ਧਂ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਸ਼ੀਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍ | ਕਲਸੇ ਕਤਸਂਸ੍ਕਾਰੇ ਵਿਭਜ੍ਯਰ੍ਤੂ ਹਿਮਾਹਿਮੌ ||੨੯|| ਮਾਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਜਾਤਰਸਂ ਮਧੁਗਨ੍ਧਂ ਵਰਾਸਵਮ੍ | ਪਿਬੇਦਸਾਵੇਵ ਵਿਧਿਃ ਕ੍ਸਾਰਮੂਤ੍ਰਾਸਵੇਸ੍ਵਪਿ ||੩੦||
View original
वैरेचनिकनिःक्वाथभागाः शीतास्त्रयो मताः | द्वौ फाणितस्य तच्चापि पुनरग्नावधिश्रयेत् ||२८|| तत् साधुसिद्धं विज्ञाय शीतं कृत्वा निधापयेत् | कलसे कृतसंस्कारे विभज्यर्तू हिमाहिमौ ||२९|| मासादूर्ध्वं जातरसं मधुगन्धं वरासवम् | पिबेदसावेव विधिः क्षारमूत्रासवेष्वपि ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (31-34) · Śloka 34
ਵੈਰੇਚਨਿਕਮੂਲਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੇ ਮਾਸਾਨ੍ ਸੁਭਾਵਿਤਾਨ੍ | ਸੁਧੌਤਾਂਸ੍ਤਤ੍ਕਸਾਯੇਣ ਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਚਾਪਿ ਤਣ੍ਡੁਲਾਨ੍ ||੩੧|| ਅਵਕ੍ਸੁਦ੍ਯੈਕਤਃ ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ ਕਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਨ੍ ਸੁਚੂਰ੍ਣਿਤਾਨ੍ | ਸ਼ਾਲਿਤਣ੍ਡੁਲਚੂਰ੍ਣਂ ਚ ਤਤ੍ਕਸਾਯੋਸ੍ਮਸਾਧਿਤਮ੍ ||੩੨|| ਤਸ੍ਯ ਪਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਭਾਗਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਕਿਣ੍ਵਭਾਗਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍ | ਮਣ੍ਡੋਦਕਾਰ੍ਥੇ ਕ੍ਵਾਥਂ ਚ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮੇਕਤਃ ||੩੩|| ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ਕਲਸੇ ਤਾਂ ਤੁ ਸੁਰਾਂ ਜਾਤਰਸਾਂ ਪਿਬੇਤ੍ | ਏਸ ਏਵ ਸੁਰਾਕਲ੍ਪੋ ਵਮਨੇਸ੍ਵਪਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ||੩੪||
View original
वैरेचनिकमूलानां क्वाथे माषान् सुभावितान् | सुधौतांस्तत्कषायेण शालीनां चापि तण्डुलान् ||३१|| अवक्षुद्यैकतः पिण्डान् कृत्वा शुष्कान् सुचूर्णितान् | शालितण्डुलचूर्णं च तत्कषायोष्मसाधितम् ||३२|| तस्य पिष्टस्य भागांस्त्रीन् किण्वभागविमिश्रितान् | मण्डोदकार्थे क्वाथं च दद्यात्तत्सर्वमेकतः ||३३|| निदध्यात्कलसे तां तु सुरां जातरसां पिबेत् | एष एव सुराकल्पो वमनेष्वपि कीर्तितः ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (35-39) · Śloka 40
ਮੂਲਾਨਿ ਤ੍ਰਿਵਦਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਯ ਗਣਸ੍ਯ ਚ | ਮਹਤਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਵਾਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਸ੍ਟਯੋਰਪਿ ||੩੫|| ਸੁਧਾਂ ਹੈਮਵਤੀਂ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਫਲਾਤਿਵਿਸੇ ਵਚਾਮ੍ | ਸਂਹਤ੍ਯੈਤਾਨਿ ਭਾਗੌ ਦ੍ਵੌ ਕਾਰਯੇਦੇਕਮੇਤਯੋਃ ||੩੬|| ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਃਕ੍ਵਾਥਮੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਮੇਵ ਤੁ | ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਾਂਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਨਿਃਕ੍ਵਾਥੇ ਭਾਵਯੇਦ੍ਬਹੁਸ਼ੋ ਯਵਾਨ੍ ||੩੭|| ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਂ ਮਦੁਭਸ੍ਟਾਨਾਂ ਤੇਸਾਂ ਭਾਗਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਮਤਾਃ | ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਭਾਗਮਾਵਾਪ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਾਨਾਮਤ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ||੩੮|| ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਕਲਸੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਤਤਸ੍ਤਂ ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ | ਤੇਸਾਮੇਵ ਕਸਾਯੇਣ ਸ਼ੀਤਲੇਨ ਸੁਯੋਜਿਤਮ੍ ||੩੯|| ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਸਨ੍ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸੌਵੀਰਕਂ ਹਿ ਤਤ੍ |੪੦|
View original
मूलानि त्रिवृदादीनां प्रथमस्य गणस्य च | महतः पञ्चमूलस्य मूर्वाशार्ङ्गष्टयोरपि ||३५|| सुधां हैमवतीं चैव त्रिफलातिविषे वचाम् | संहृत्यैतानि भागौ द्वौ कारयेदेकमेतयोः ||३६|| कुर्यान्निःक्वाथमेकस्मिन्नेकस्मिंश्चूर्णमेव तु | क्षुण्णांस्तस्मिंस्तु निःक्वाथे भावयेद्बहुशो यवान् ||३७|| शुष्काणां मृदुभृष्टानां तेषां भागास्त्रयो मताः | चतुर्थं भागमावाप्य चूर्णानामत्र कीर्तितम् ||३८|| प्रक्षिप्य कलसे सम्यक् ततस्तं तदनन्तरम् | तेषामेव कषायेण शीतलेन सुयोजितम् ||३९|| पूर्ववत् सन्निदध्यात्तु ज्ञेयं सौवीरकं हि तत् |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (40-44) · Śloka 45
ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਵਰ੍ਗਮਾਹਤ੍ਯ ਦ੍ਵਿਧਾ ਕਤ੍ਵੈਕਮੇਤਯੋਃ ||੪੦|| ਭਾਗਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸੁਦ੍ਯ ਸਂਸਜ੍ਯ ਯਵੈਃ ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਮਧਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ | ਅਜਸ਼ਙ੍ਗ੍ਯਾਃ ਕਸਾਯੇਣ ਤਮਭ੍ਯਾਸਿਚ੍ਯ ਸਾਧਯੇਤ੍ ||੪੧|| ਸੁਸਿਦ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚਾਵਤਾਰ੍ਯੈਤਾਨੌਸਧਿਭ੍ਯੋ ਵਿਵੇਚਯੇਤ੍ | ਵਿਮਦ੍ਯ ਸਤੁਸਾਨ੍ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਤਤਸ੍ਤਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਵਨ੍ਮਿਤਾਨ੍ ||੪੨|| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੌਸਧਭਾਗਸ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ | ਤੇਨੈਵ ਸਹ ਯੂਸੇਣ ਕਲਸੇ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ ||੪੩|| ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਜਾਤਰਸਂ ਚਾਪਿ ਤਤ੍ਤੁਸੋਦਕਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ | ਤੁਸਾਮ੍ਬੁਸੌਵੀਰਕਯੋਰ੍ਵਿਧਿਰੇਸ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ||੪੪|| ਸਡ੍ਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਦ੍ਵਾ ਤੇ ਚ ਪੇਯੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤੇ |੪੫|
View original
पूर्वोक्तं वर्गमाहृत्य द्विधा कृत्वैकमेतयोः ||४०|| भागं सङ्क्षुद्य संसृज्य यवैः स्थाल्यामधिश्रयेत् | अजशृङ्ग्याः कषायेण तमभ्यासिच्य साधयेत् ||४१|| सुसिद्धांश्चावतार्यैतानौषधिभ्यो विवेचयेत् | विमृद्य सतुषान् सम्यक् ततस्तान् पूर्ववन्मितान् ||४२|| पूर्वोक्तौषधभागस्य चूर्णं दत्त्वा तु पूर्ववत् | तेनैव सह यूषेण कलसे पूर्ववत् क्षिपेत् ||४३|| ज्ञात्वा जातरसं चापि तत्तुषोदकमादिशेत् | तुषाम्बुसौवीरकयोर्विधिरेष प्रकीर्तितः ||४४|| षड्रात्रात् सप्तरात्राद्वा ते च पेये प्रकीर्तिते |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (45) · Śloka 45
ਵੈਰੇਚਨੇਸੁ ਸਰ੍ਵ੍ਯੇਸੁ ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮੂਲਵਿਧਿਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੪੫||
View original
वैरेचनेषु सर्व्येषु त्रिवृन्मूलविधिः स्मृतः ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (46) · Śloka 47
ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੋਰ੍ਮੂਲਾਨਿ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ਮਤ੍ਕੁਸ਼ਾਨ੍ਤਰੇ | ਪਿਪ੍ਪਲੀਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨ੍ਯੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍ ||੪੬|| ਤਤਸ੍ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵਿਧਾਨੇਨ ਯੋਜਯੇਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਯੋਃ |੪੭|
View original
दन्तीद्रवन्त्योर्मूलानि विशेषान्मृत्कुशान्तरे | पिप्पलीक्षौद्रयुक्तानि स्विन्नान्युद्धृत्य शोषयेत् ||४६|| ततस्त्रिवृद्विधानेन योजयेच्छ्लेष्मपित्तयोः |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (47-48) · Śloka 49
ਤਯੋਃ ਕਲ੍ਕਕਸਾਯਾਭ੍ਯਾਂ ਚਕ੍ਰਤੈਲਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍ ||੪੭|| ਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਂ ਵੀਸਰ੍ਪਕਕ੍ਸਾਦਾਹਾਲਜੀਰ੍ਜਯੇਤ੍ | ਮੇਹਗੁਲ੍ਮਾਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਬਨ੍ਧਾਂਸ੍ਤੈਲਮੇਵ ਚ ||੪੮|| ਚਤੁਃਸ੍ਨੇਹਂ ਸ਼ਕਚ੍ਛੁਕ੍ਰਵਾਤਸਂਰੋਧਜਾ ਰੁਜਃ |੪੯|
View original
तयोः कल्ककषायाभ्यां चक्रतैलं विपाचयेत् ||४७|| सर्पिश्च पक्वं वीसर्पकक्षादाहालजीर्जयेत् | मेहगुल्मानिलश्लेष्मविबन्धांस्तैलमेव च ||४८|| चतुःस्नेहं शकृच्छुक्रवातसंरोधजा रुजः |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (49-51) · Śloka 51
ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਮਰਿਚਕਨਕਾਹ੍ਵਯਵਾਸਕੈਃ ||੪੯|| ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮਦ੍ਵੀਕਾਚਿਤ੍ਰਕੈਰ੍ਮੂਤ੍ਰਭਾਵਿਤਮ੍ | ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਚੂਰ੍ਣਂ ਯੋਜ੍ਯਮੇਤਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍ ||੫੦|| ਜੀਰ੍ਣੇ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰੁਜਾਪਹਮ੍ | ਅਜੀਰ੍ਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਕ੍ਪਾਣ੍ਡੁਪ੍ਲੀਹੋਦਰਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍ ||੫੧||
View original
दन्तीद्रवन्तीमरिचकनकाह्वयवासकैः ||४९|| विश्वभेषजमृद्वीकाचित्रकैर्मूत्रभावितम् | सप्ताहं सर्पिषा चूर्णं योज्यमेतद्विरेचनम् ||५०|| जीर्णे सन्तर्पणं क्षौद्रं पित्तश्लेष्मरुजापहम् | अजीर्णपार्श्वरुक्पाण्डुप्लीहोदरनिबर्हणम् ||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (52-53) · Śloka 54
ਗੁਡਸ੍ਯਾਸ੍ਟਪਲੇ ਪਥ੍ਯਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਲਂ ਪਲਮ੍ | ਦਨ੍ਤੀਚਿਤ੍ਰਕਯੋਃ ਕਰ੍ਸੌ ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਰਿਵਤੋਰ੍ਦਸ਼ ||੫੨|| ਕਤ੍ਵੈਤਾਨ੍ਮੋਦਕਾਨੇਕਂ ਦਸ਼ਮੇ ਦਸ਼ਮੇਹਨਿ | ਤਤਃ ਖਾਦੇਦੁਸ੍ਣਤੋਯਸੇਵੀ ਨਿਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ ||੫੩|| ਦੋਸਘ੍ਨਾ ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਰ੍ਸ਼ਃਕੁਸ੍ਠਨਾਸ਼ਨਾਃ |੫੪|
View original
गुडस्याष्टपले पथ्या विंशतिः स्युः पलं पलम् | दन्तीचित्रकयोः कर्षौ पिप्पलीत्रिवृतोर्दश ||५२|| कृत्वैतान्मोदकानेकं दशमे दशमेऽहनि | ततः खादेदुष्णतोयसेवी निर्यन्त्रणास्त्विमे ||५३|| दोषघ्ना ग्रहणीपाण्डुरोगार्शःकुष्ठनाशनाः |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (54-59) · Śloka 59
ਵ੍ਯੋਸਂ ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਂ ਮੁਸ੍ਤਾ ਵਿਡਙ੍ਗਾਮਲਕੇ ਤਥਾ ||੫੪|| ਨਵੈਤਾਨਿ ਸਮਾਂਸ਼ਾਨਿ ਤ੍ਰਿਵਦਸ੍ਟਗੁਣਾਨਿ ਵੈ | ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਚੂਰ੍ਣੀਕਤਾਨੀਹ ਦਨ੍ਤੀਭਾਗਦ੍ਵਯਂ ਤਥਾ ||੫੫|| (ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਨੀਹ ਗਾਲਿਤਾਨਿ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ ) | ਸਡ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭਾਗੈਰੀਸਤ੍ਸੈਨ੍ਧਵਮਾਕ੍ਸਿਕੈਃ ||੫੬|| ਪਿਣ੍ਡਿਤਂ ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਤਃ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁ ਪਾਯਯੇਤ੍ | ਬਸ੍ਤਿਰੁਕ੍ਤਡ੍ਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼ੋਸਪਾਣ੍ਡੁਭ੍ਰਮਾਪਹਮ੍ ||੫੭|| ਨਿਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਵਿਸਘ੍ਨਂ ਤੁ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ | ਤ੍ਰਿਵਦਸ੍ਟਕਸਞ੍ਜ੍ਞੋਯਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਤਰੋਗਿਣਾਮ੍ ||੫੮|| ਭਕ੍ਸ੍ਯਃ ਕ੍ਸੀਰਾਨੁਪਾਨੋ ਵਾ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤੁਰੈਰ੍ਨਰੈਃ | ਭਕ੍ਸ੍ਯਰੂਪਸਧਰ੍ਮਤ੍ਵਾਦਾਢ੍ਯੇਸ੍ਵੇਵ ਵਿਧੀਯਤੇ ||੫੯||
View original
व्योषं त्रिजातकं मुस्ता विडङ्गामलके तथा ||५४|| नवैतानि समांशानि त्रिवृदष्टगुणानि वै | श्लक्ष्णचूर्णीकृतानीह दन्तीभागद्वयं तथा ||५५|| (सर्वाणि चूर्णितानीह गालितानि विमिश्रयेत् ) | षड्भिश्च शर्कराभागैरीषत्सैन्धवमाक्षिकैः ||५६|| पिण्डितं भक्षयित्वा तु ततः शीताम्बु पाययेत् | बस्तिरुक्तृड्ज्वरच्छर्दिशोषपाण्डुभ्रमापहम् ||५७|| निर्यन्त्रणमिदं सर्वविषघ्नं तु विरेचनम् | त्रिवृदष्टकसञ्ज्ञोऽयं प्रशस्तः पित्तरोगिणाम् ||५८|| भक्ष्यः क्षीरानुपानो वा पित्तश्लेष्मातुरैर्नरैः | भक्ष्यरूपसधर्मत्वादाढ्येष्वेव विधीयते ||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (60-61) · Śloka 62
ਤਿਲ੍ਵਕਸ੍ਯ ਤ੍ਵਚਂ ਬਾਹ੍ਯਾਮਨ੍ਤਰ੍ਵਲ੍ਕਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਮ੍ | ਚੂਰ੍ਣਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ ਤਤ੍ਕਸਾਯੇਣ ਗਾਲਯੇਤ੍ ||੬੦|| ਤਤੀਯਂ ਭਾਵਿਤਂ ਤੇਨ ਭਾਗਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਤੁ ਭਾਵਿਤਮ੍ | ਦਸ਼ਮੂਲੀਕਸਾਯੇਣ ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵਤ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੬੧|| ਵਿਧਾਨਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸੁ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ... |੬੨|
View original
तिल्वकस्य त्वचं बाह्यामन्तर्वल्कविवर्जिताम् | चूर्णयित्वा तु द्वौ भागौ तत्कषायेण गालयेत् ||६०|| तृतीयं भावितं तेन भागं शुष्कं तु भावितम् | दशमूलीकषायेण त्रिवृद्वत्सम्प्रयोजयेत् ||६१|| विधानं त्वक्षु निर्दिष्टं ... |६२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (62-69) · Śloka 69
... ਫਲਾਨਾਮਥ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ | ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਃ ਫਲਂ ਤ੍ਵਸ੍ਥਿਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਦੋਸਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ||੬੨|| ਯੋਜ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵਿਧਾਨੇਨ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍ | ਰਸਾਯਨਂ ਪਰਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਦੁਸ੍ਟਾਨ੍ਤਰ੍ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਮ੍ ||੬੩|| ਹਰੀਤਕੀ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਨਾਗਰਂ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ | ਮਰਿਚਾਨਿ ਚ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਗੋਮੁਤ੍ਰੇਣ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ ||੬੪|| ਹਰੀਤਕੀ ਭਦ੍ਰਦਾਰੁ ਕੁਸ੍ਠਂ ਪੂਗਫਲਂ ਤਥਾ | ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਂ ਚ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ ||੬੫|| ਨੀਲਿਨੀਫਲਚੂਰ੍ਣਂ ਤੁ ਨਾਗਰਾਭਯਯੋਸ੍ਤਥਾ | ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਗੁਡੇਨ ਸਲਿਲਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦੁਸ੍ਣਂ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ ||੬੬|| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਕਸਾਯੇਣ ਪਿਬੇਤ੍ਪਿਸ੍ਟਾਂ ਹਰੀਤਕੀਮ੍ | ਸੈਨ੍ਧਵੋਪਹਿਤਾਂ ਸਦ੍ਯ ਏਸ ਯੋਗੋ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍ ||੬੭|| ਹਰੀਤਕੀ ਭਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾ ਨਾਗਰੇਣ ਗੁਡੇਨ ਵਾ | ਸੈਨ੍ਧਵੋਪਹਿਤਾ ਵਾਪਿ ਸਾਤਤ੍ਯੇਨਾਗ੍ਨਿਦੀਪਨੀ ||੬੮|| ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨੀ ਵਸ੍ਯਾ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਸਾਦਨੀ | ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਕਤਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਯੋ ਹਨ੍ਤਿ ਹਰੀਤਕੀ ||੬੯||
View original
... फलानामथ वक्ष्यते | हरीतक्याः फलं त्वस्थिविमुक्तं दोषवर्जितम् ||६२|| योज्यं त्रिवृद्विधानेन सर्वव्याधिनिबर्हणम् | रसायनं परं मेध्यं दुष्टान्तर्व्रणशोधनम् ||६३|| हरीतकी विडङ्गानि सैन्धवं नागरं त्रिवृत् | मरिचानि च तत्सर्वं गोमुत्रेण विरेचनम् ||६४|| हरीतकी भद्रदारु कुष्ठं पूगफलं तथा | सैन्धवं शृङ्गवेरं च गोमूत्रेण विरेचनम् ||६५|| नीलिनीफलचूर्णं तु नागराभययोस्तथा | लिह्याद्गुडेन सलिलं पश्चादुष्णं पिबेन्नरः ||६६|| पिप्पल्यादिकषायेण पिबेत्पिष्टां हरीतकीम् | सैन्धवोपहितां सद्य एष योगो विरेचयेत् ||६७|| हरीतकी भक्ष्यमाणा नागरेण गुडेन वा | सैन्धवोपहिता वाऽपि सातत्येनाग्निदीपनी ||६८|| वातानुलोमनी वृष्या चेन्द्रियाणां प्रसादनी | सन्तर्पणकृतान् रोगान् प्रायो हन्ति हरीतकी ||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (70) · Śloka 71
ਸ਼ੀਤਮਾਮਲਕਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਪਿਤ੍ਤਮੇਦਃਕਫਾਪਹਮ੍ | ਬਿਭੀਤਕਮਨੁਸ੍ਣਂ ਤੁ ਕਫਪਿਤ੍ਤਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍ ||੭੦|| ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਪ੍ਯਮ੍ਲਕਸਾਯਾਣਿ ਸਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਾਣਿ ਚ |੭੧|
View original
शीतमामलकं रूक्षं पित्तमेदःकफापहम् | बिभीतकमनुष्णं तु कफपित्तनिबर्हणम् ||७०|| त्रीण्यप्यम्लकषायाणि सतिक्तमधुराणि च |७१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (71) · Śloka 72
ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਸਰ੍ਵਰੋਗਘ੍ਨੀ ਤ੍ਰਿਭਾਗਘਤਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾ ||੭੧|| ਵਯਸਃ ਸ੍ਥਾਪਨਂ ਚਾਪਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਨ੍ਤਤਸੇਵਿਤਾ |੭੨|
View original
त्रिफला सर्वरोगघ्नी त्रिभागघृतमूर्च्छिता ||७१|| वयसः स्थापनं चापि कुर्यात् सन्ततसेविता |७२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (72) · Śloka 73
ਹਰੀਤਕੀਵਿਧਾਨੇਨ ਫਲਾਨ੍ਯੇਵਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੭੨|| ਵਿਰੇਚਨਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ... |੭੩|
View original
हरीतकीविधानेन फलान्येवं प्रयोजयेत् ||७२|| विरेचनानि सर्वाणि... |७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (73-75) · Śloka 76
... ਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਾਤ੍ | ਫਲਂ ਕਾਲੇ ਸਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਸਿਕਤਾਯਾਂ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍ ||੭੩|| ਸਪ੍ਤਾਹਮਾਤਪੇ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਤੋ ਮਜ੍ਜਾਨਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍ | ਤੈਲਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਜਲੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਿਲਵਦ੍ਵਾ ਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯ ਚ ||੭੪|| ਤਸ੍ਯੋਪਯੋਗੋ ਬਾਲਾਨਾਂ ਯਾਵਦ੍ਵਰ੍ਸਾਣਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ | ਲਿਹ੍ਯਾਦੇਰਣ੍ਡਤੈਲੇਨ ਕੁਸ੍ਠਤ੍ਰਿਕਟੁਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ||੭੫|| ਸੁਖੋਦਕਂ ਚਾਨੁਪਿਬੇਦੇਸ ਯੋਗੋ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍ |੭੬|
View original
... विशेषाच्चतुरङ्गुलात् | फलं काले समुद्धृत्य सिकतायां निधापयेत् ||७३|| सप्ताहमातपे शुष्कमतो मज्जानमुद्धरेत् | तैलं ग्राह्यं जले पक्त्वा तिलवद्वा प्रपीड्य च ||७४|| तस्योपयोगो बालानां यावद्वर्षाणि द्वादश | लिह्यादेरण्डतैलेन कुष्ठत्रिकटुकान्वितम् ||७५|| सुखोदकं चानुपिबेदेष योगो विरेचयेत् |७६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (76-77) · Śloka 78
ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਵਾਥੇਨ ਤ੍ਰਿਗੁਣੇਨ ਤੁ ||੭੬|| ਯੁਕ੍ਤਂ ਪੀਤਂ ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਰਰਸਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍ | ਬਾਲਵਦ੍ਧਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਸੁਕੁਮਾਰੇਸੁ ਯੋਜਿਤਮ੍ ||੭੭|| ਫਲਾਨਾਂ ਵਿਧਿਰੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਃ .... |੭੮|
View original
एरण्डतैलं त्रिफलाक्वाथेन त्रिगुणेन तु ||७६|| युक्तं पीतं तथा क्षीररसाभ्यां तु विरेचयेत् | बालवृद्धक्षतक्षीणसुकुमारेषु योजितम् ||७७|| फलानां विधिरुद्दिष्टः .... |७८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (78-79) · Śloka 80
... ਕ੍ਸੀਰਾਣਾਂ ਸ਼ਣੁ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ! | ਵਿਰੇਚਨਾਨਾਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਾਂ ਪਯਃ ਸੌਧਂ ਪਰਂ ਮਤਮ੍ ||੭੮|| ਅਜ੍ਞਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਵਿਸਵਤ੍ ਕਰ੍ਮਵਿਭ੍ਰਮਾਤ੍ | ਵਿਜਾਨਤਾ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਤੁ ਮਹਾਨ੍ਤਮਪਿ ਸਞ੍ਚਯਮ੍ ||੭੯|| ਭਿਨਤ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ਵੇਵ ਦੋਸਾਣਾਂ ਰੋਗਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਚ ਦੁਸ੍ਤਰਾਨ੍ |੮੦|
View original
... क्षीराणां शृणु सुश्रुत! | विरेचनानां तीक्ष्णानां पयः सौधं परं मतम् ||७८|| अज्ञप्रयुक्तं तद्धन्ति विषवत् कर्मविभ्रमात् | विजानता प्रयुक्तं तु महान्तमपि सञ्चयम् ||७९|| भिनत्त्याश्वेव दोषाणां रोगान् हन्ति च दुस्तरान् |८०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (80-83) · Śloka 84
ਮਹਤ੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਬਹਤ੍ਯੋਸ਼੍ਚੈਕਸ਼ਃ ਪਥਕ੍ ||੮੦|| ਕਸਾਯੈਃ ਸਮਭਾਗਂ ਤੁ ਤਦਙ੍ਗਾਰੇਸੁ ਸ਼ੋਸਿਤਮ੍ | ਅਮ੍ਲਾਦਿਭਿਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਕੋਲਸਮ੍ਮਿਤਮ੍ ||੮੧|| ਮਹਾਵਕ੍ਸਪਯਃ ਪੀਤੈਰ੍ਯਵਾਗੂਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲੈਃ ਕਤਾ | ਪੀਤਾ ਵਿਰੇਚਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਗੁਡੇਨੋਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਕਤਾ ||੮੨|| ਲੇਹੋ ਵਾ ਸਾਧਿਤਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸੀਰਪਯੋਘਤੈਃ | ਭਾਵਿਤਾਸ੍ਤੁ ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸੀਰੇ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤਾਃ ||੮੩|| ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਾਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਂ ਵਾਪਿ ਤਤ੍ਪੀਤਂ ਗੁਟਿਕੀਕਤਮ੍ |੮੪|
View original
महत्याः पञ्चमूल्यास्तु बृहत्योश्चैकशः पृथक् ||८०|| कषायैः समभागं तु तदङ्गारेषु शोषितम् | अम्लादिभिः पूर्ववत्तु प्रयोज्यं कोलसम्मितम् ||८१|| महावृक्षपयः पीतैर्यवागूस्तण्डुलैः कृता | पीता विरेचयत्याशु गुडेनोत्कारिका कृता ||८२|| लेहो वा साधितः सम्यक् स्नुहीक्षीरपयोघृतैः | भावितास्तु स्नुहीक्षीरे पिप्पल्यो लवणान्विताः ||८३|| चूर्णं काम्पिल्लकं वाऽपि तत्पीतं गुटिकीकृतम् |८४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (84-85) · Śloka 86
ਸਪ੍ਤਲਾ ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀ ਦਨ੍ਤੀ ਤ੍ਰਿਵਦਾਰਗ੍ਵਧਂ ਗਵਾਮ੍ ||੮੪|| ਮੂਤ੍ਰੇਣਾਪ੍ਲਾਵ੍ਯ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸੀਰੇ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ | ਕੀਰ੍ਣਂ ਤੇਨੈਵ ਚੂਰ੍ਣੇਨ ਮਾਲ੍ਯਂ ਵਸਨਮੇਵ ਚ ||੮੫|| ਆਘ੍ਰਾਯਾਵਤ੍ਯ ਵਾ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮਦੁਕੋਸ੍ਠੋ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ |੮੬|
View original
सप्तला शङ्खिनी दन्ती त्रिवृदारग्वधं गवाम् ||८४|| मूत्रेणाप्लाव्य सप्ताहं स्नुहीक्षीरे ततः परम् | कीर्णं तेनैव चूर्णेन माल्यं वसनमेव च ||८५|| आघ्रायावृत्य वा सम्यङ्मृदुकोष्ठो विरिच्यते |८६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (86-89) · Śloka 89
ਕ੍ਸੀਰਤ੍ਵਕ੍ਫਲਮੂਲਾਨਾਂ ਵਿਧਾਨੈਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤੈਃ | ਅਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਰੋਗਾਦੀਨ੍ ਯਥਾਵਦੁਪਯੋਜਯੇਤ੍ ||੮੬|| ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛਾਣਾ ਮਿਤਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰਸ੍ਤਿਸ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਫਲਾਤ੍ਵਚਃ | ਵਿਡਙ੍ਗਪਿਪ੍ਪਲੀਕ੍ਸਾਰਸ਼ਾਣਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰਸ਼੍ਚ ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਃ ||੮੭|| ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਭ੍ਯਾਂ ਚ ਮੋਦਕਂ ਵਾ ਗੁਡੇਨ ਵਾ | ਭਕ੍ਸਯੇਨ੍ਨਿਸ੍ਪਰੀਹਾਰਮੇਤਚ੍ਛ੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ ||੮੮|| ਗੁਲ੍ਮਂ ਪ੍ਲੀਹੋਦਰਂ ਕਾਸਂ ਹਲੀਮਕਮਰੋਚਕਮ੍ | ਕਫਵਾਤਕਤਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੀਨੇਤਦ੍ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ ||੮੯||
View original
क्षीरत्वक्फलमूलानां विधानैः परिकीर्तितैः | अवेक्ष्य सम्यग्रोगादीन् यथावदुपयोजयेत् ||८६|| त्रिवृच्छाणा मितास्तिस्रस्तिस्रश्च त्रिफलात्वचः | विडङ्गपिप्पलीक्षारशाणास्तिस्रश्च चूर्णिताः ||८७|| लिह्यात् सर्पिर्मधुभ्यां च मोदकं वा गुडेन वा | भक्षयेन्निष्परीहारमेतच्छ्रेष्ठं विरेचनम् ||८८|| गुल्मं प्लीहोदरं कासं हलीमकमरोचकम् | कफवातकृतांश्चान्यान् व्याधीनेतद्व्यपोहति ||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (90) · Śloka 90
ਘਤੇਸੁ ਤੈਲੇਸੁ ਪਯਃਸੁ ਚਾਪਿ ਮਦ੍ਯੇਸੁ ਮੂਤ੍ਰੇਸੁ ਤਥਾ ਰਸੇਸੁ | ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਲੇਹ੍ਯੇਸੁ ਚ ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਵਿਰੇਚਨਾਨ੍ਯਗ੍ਰਮਤਿਰ੍ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ||੯੦||
View original
घृतेषु तैलेषु पयःसु चापि मद्येषु मूत्रेषु तथा रसेषु | भक्ष्यान्नलेह्येषु च तेषु तेषु विरेचनान्यग्रमतिर्विदध्यात् ||९०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (91) · Śloka 91
ਕ੍ਸੀਰਂ ਰਸਃ ਕਲ੍ਕਮਥੋ ਕਸਾਯਃ ਸ਼ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵ ਚੂਰ੍ਣਮ੍ | ਕਲ੍ਪਾਃ ਸਡੇਤੇ ਖਲੁ ਭੇਸਜਾਨਾਂ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਤੇ ਲਘਵਃ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਾਃ ||੯੧||
View original
क्षीरं रसः कल्कमथो कषायः शृतश्च शीतश्च तथैव चूर्णम् | कल्पाः षडेते खलु भेषजानां यथोत्तरं ते लघवः प्रदिष्टाः ||९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 44
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਕਲ੍ਪਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਚਤੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੪੪||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने विरेचनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयो नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः ||४४||
🔊 Audio coming soon