Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਰਾਵਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातो व्रणास्रावविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਯਾਂ ਲੁਪ੍ਤਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੋ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ| ਤੇਨ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਰਾਵਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤੇਨ ਵੇਦਨਾਦਯੋਪਿ ਸਙ੍ਗਹੀਤਾ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਿਕੋਸ੍ਠਮਰ੍ਮਾਣੀਤ੍ਯਸ੍ਟੌ ਵ੍ਰਣਵਸ੍ਤੂਨਿ | ਅਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਵ੍ਰਣਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਃ ||੩||
त्वङ्मांससिरास्नाय्वस्थिसन्धिकोष्ठमर्माणीत्यष्टौ व्रणवस्तूनि | अत्र सर्वव्रणसन्निवेशः ||३||
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਵਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਰਣਵਸ੍ਤੂਨਿ ਵ੍ਰਣਾਧਿਸ੍ਠਾਨਾਨਿ| ਅਤ੍ਰ ਏਸ੍ਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵ੍ਰਣਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੋ ਵ੍ਰਣਾਵਸ੍ਥਾਨਮ੍||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰ, ਆਦ੍ਯੈਕਵਸ੍ਤੁਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੀ ਤ੍ਵਗ੍ਭੇਦੀ ਵ੍ਰਣਃ ਸੂਪਚਰਃ, ਸ਼ੇਸਾਃ ਸ੍ਵਯਮਵਦੀਰ੍ਯਮਾਣਾ ਦੁਰੁਪਚਾਰਾਃ ||੪||
तत्र, आद्यैकवस्तुसन्निवेशी त्वग्भेदी व्रणः सूपचरः, शेषाः स्वयमवदीर्यमाणा दुरुपचाराः ||४||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਵਸ੍ਤੁਨਿ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਸੁਖੋਪਚਰ੍ਯਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਦ੍ਯੈਕਵਸ੍ਤੁਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੀਤਿ ਤ੍ਵਕ੍ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤ੍ਵਗ੍ਭੇਦੀਤਿ ਪੁਨਰ੍ਨਿਯਮਾਰ੍ਥਮ੍; ਏਤੇਨ ਤ੍ਵਗਾਸ਼੍ਰਿਤਮਾਂਸਭੇਦੀ ਨ ਸੂਪਚਰਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਆਦ੍ਯੈਕਵਸ੍ਤੁਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੀ ਤ੍ਵਗ੍ਭੇਦੀ ਚ’ ਇਤ੍ਯਨਯੋਃ ਪਦਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਏਕਤਰਪਦੇਨੈਵ ਤ੍ਵਗ੍ਵਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਕਿਂ ਪਦਦ੍ਵਯੇਨੇਤਿ ਯਤ੍ ਪਦਦ੍ਵਯਂ ਤਦ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਧਿਕ੍ਯਾਦਰ੍ਥਾਧਿਕ੍ਯਂ ਬੋਧਯਤਿ, ਤੇਨ ਵਿਕਤਾਕਤਯੋਪਿ ਤ੍ਵਗ੍ਭੇਦਿਨੋ ਵ੍ਰਣਾਃ ਸੂਪਚਰਾ ਇਤ੍ਯਧਿਕੋਰ੍ਥ ਉਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ’ ਇਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਪਰਵਸ੍ਤੁਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਿਨਃ ਕਿਂਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਸ਼ੇਸਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੇਸਾ ਇਤਿ ਮਾਂਸਾਦ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਾਃ| ਸ੍ਵਯਮਵਦੀਰ੍ਯਮਾਣਾ ਇਤਿ ਆਲੇਪਸ੍ਰਾਵਣਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਨਾ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਪਕ੍ਵਾਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਤਤ੍ਰਾਯਤਸ਼੍ਚਤੁਰਸ੍ਰੋ ਵਤ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰਿਪੁਟਕ ਇਤਿ ਵ੍ਰਣਾਕਤਿਸਮਾਸਃ, ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤੁ ਵਿਕਤਾਕਤਯੋ ਦੁਰੁਪਕ੍ਰਮਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੫||
तत्रायतश्चतुरस्रो वृत्तस्त्रिपुटक इति व्रणाकृतिसमासः, शेषास्तु विकृताकृतयो दुरुपक्रमा भवन्ति ||५||
🔊 Audio coming soon
ਯਥਾ ਸ੍ਰਾਵਜ੍ਞਾਨਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਹੇਤੁਸ੍ਤਥਾ ਵ੍ਰਣਾਕਤਿਰਪੀਤਿ ਤਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰਾਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਯਤੋ ਦੀਰ੍ਘਃ, ਚਤੁਰਸ੍ਰਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਕੋਣਃ, ਵਤ੍ਤੋ ਵਰ੍ਤੁਲਃ, ਤ੍ਰਿਪੁਟਕਸ੍ਤ੍ਰਿਕੋਣਃ, ਇਤਿਸ਼ਬ੍ਦ ਉਪਸਂਹਾਰੇ ਦੋਸਜਵ੍ਰਣਾਕਤੀਨਾਂ; ਸਮਾਸਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਃ| ਸ਼ੇਸਾ ਇਤਿ ਉਕ੍ਤੇਭ੍ਯੋਨ੍ਯੇ ਅਰ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਦ੍ਯਾ ਵ੍ਰਣਾਕਤਯੋ ਵਿਕਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਵ੍ਰਣਾਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਸਂਰੋਹਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਵਤਾਂ ਸੁਭਿਸਗ੍ਭਿਸ਼੍ਚੋਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਃ; ਅਨਾਤ੍ਮਵਤਾਮਜ੍ਞੈਸ਼੍ਚੋਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ, ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਤ੍ਵਾਦ੍ਦੋਸਾਣਾਮ੍ ||੬||
सर्व एव व्रणाः क्षिप्रं संरोहन्त्यात्मवतां सुभिषग्भिश्चोपक्रान्ताः; अनात्मवतामज्ञैश्चोपक्रान्ताः प्रदुष्यन्ति, प्रवृद्धत्वाद्दोषाणाम् ||६||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਰਣਿਨਾਮਾਤ੍ਮਵਤਾਂ ਭਿਸਜਾਂ ਗੁਣਸਮ੍ਪਦੋਪਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਹੇਤਵ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਰ੍ਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਤ੍ਮਵਤਾਂ ਪਥ੍ਯਾਹਾਰਵਿਹਾਰਸੇਵਿਨਾਮ੍| ਅਨਾਤ੍ਮਵਤਾਮਿਤਿ ਅਹਿਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਸੇਵਿਨਾਮ੍| ਅਜ੍ਞੈਸ਼੍ਚੋਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਇਤਿ ਚਕਾਰੇਣਾਤ੍ਮਵਤਾਂ ਸੁਭਿਸਗ੍ਭਿਰੁਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨਾਮਪਿ ਕੁਸ੍ਠਿਪ੍ਰਮੇਹਿਣਾਂ ਤਥਾ ਕਦਾਚਿਚ੍ਛੁਕ੍ਰਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਾਦੇਵ ਵ੍ਰਣਦੁਸ੍ਟਿਰਨੁਕ੍ਤਾ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ| ਕੁਤਃ ਪੁਨਰਨਾਤ੍ਮਵਤਾਮਜ੍ਞਭਿਸਗੁਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਦੁਸ੍ਟਿਰਿਤ੍ਯਾਹ- ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਤ੍ਵਾਦ੍ਦੋਸਾਣਾਮਿਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਯੋਜਯਨ੍ਤਿ- ‘ਨ ਕੇਵਲਮਜ੍ਞੈਰੁਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਏਵ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ, ਅਪਿ ਤੁ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਦੋਸਾਣਾਮ੍’ ਇਤਿ||੬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਤਤ੍ਰਾਤਿਸਂਵਤੋਤਿਵਿਵਤੋਤਿਕਠਿਨੋਤਿਮਦੁਰੁਤ੍ਸਨ੍ਨੋਵਸਨ੍ਨੋਤਿਸ਼ੀਤੋਤ੍ਯੁਸ੍ਣਃ ਨਗਨ੍ਧਾਤ੍ਯਰ੍ਥਦਾਹਪਾਕਰਾਗਵੇਦਨਾਵਾਨਿਤਿ ਪਿਤ੍ਤੇਨ, ਸ਼ੇਸਾਃ ਕਫੇਨ; ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗੀ ਮੁਖਾਤ੍ ਮੁਖਾਨ੍ਤਰਵਾਨ੍, ਉਤ੍ਸਙ੍ਗਃ ਕੋਟਰਃ’ ਇਤਿ ਚਕ੍ਰਃ; ਕਸ੍ਣਰਕ੍ਤਪੀਤਸ਼ੁਕ੍ਲਾਦੀਨਾਂ ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮਵਰ੍ਣੋ ਭੈਰਵਃ ਪੂਤਿਪੂਯਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਪ੍ਰਭਤਿਭਿਃ ਪੂਰ੍ਣਃ ਪੂਤਿਪੂਯਾਸ੍ਰਾਵ੍ਯੁਨ੍ਮਾਰ੍ਗ੍ਯੁਤ੍ਸਙ੍ਗ੍ਯਮਨੋਜ੍ਞਦਰ੍ਸ਼ਨਗਨ੍ਧੋਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵੇਦਨਾਵਾਨ੍ ਦਾਹਪਾਕਰਾਗਕਣ੍ਡੂਸ਼ੋਫਪਿਡਕੋਪਦ੍ਰੁਤੋਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੁਸ੍ਟਸ਼ੋਣਿਤਾਸ੍ਰਾਵੀ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧੀ ਚੇਤਿ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਲਿਙ੍ਗਾਨਿ | ਤਸ੍ਯ ਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯੇਣ ਸਟ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਭਜ੍ਯ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰੇ ਪ੍ਰਯਤੇਤ ||੭||
तत्रातिसंवृतोऽतिविवृतोऽतिकठिनोऽतिमृदुरुत्सन्नोऽवसन्नोऽतिशीतोऽत्युष्णः नगन्धात्यर्थदाहपाकरागवेदनावानिति पित्तेन, शेषाः कफेन; उन्मार्गी मुखात् मुखान्तरवान्, उत्सङ्गः कोटरः’ इति चक्रः; कृष्णरक्तपीतशुक्लादीनां वर्णानामन्यतमवर्णो भैरवः पूतिपूयमांससिरास्नायुप्रभृतिभिः पूर्णः पूतिपूयास्राव्युन्मार्ग्युत्सङ्ग्यमनोज्ञदर्शनगन्धोऽत्यर्थं वेदनावान् दाहपाकरागकण्डूशोफपिडकोपद्रुतोऽत्यर्थं दुष्टशोणितास्रावी दीर्घकालानुबन्धी चेति दुष्टव्रणलिङ्गानि | तस्य दोषोच्छ्रायेण षट्त्वं विभज्य यथास्वं प्रतीकारे प्रयतेत ||७||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਦੁਸ੍ਟੇਸ੍ਵੇਵ ਵ੍ਰਣੇਸੁ ਸ੍ਰਾਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਤਸ੍ਤੇਸਾਂ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਤਤ੍ਰਾਤਿਸਂਵਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤਿਸਂਵਤਃ ਅਤਿਸਙ੍ਕੁਚਿਤੋ ਵਾਤੇਨ| ਅਤਿਵਿਵਤੋ ਵ੍ਯਾਤ੍ਤਮੁਖਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤੇਨ| ਕਾਠਿਨ੍ਯਂ ਵਾਤੇਨ| ਅਤਿਮਾਰ੍ਦਵਂ ਕਫੇਨ; ਅਨ੍ਯੇ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤੇਨ ਮਾਰ੍ਦਵਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਉਤ੍ਸਨ੍ਨ ਉਨ੍ਨਤਮਾਂਸਃ, ਅਵਸਨ੍ਨੋ ਹੀਨਮਾਂਸੋ ਨਿਮ੍ਨਾਕਾਰਃ, ਏਤੌ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇਨ; ਅਨ੍ਯੇ ਵਾਤੇਨੋਤ੍ਸਨ੍ਨਾਵਸਨ੍ਨਤ੍ਵਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ; ‘ਅਤ੍ਰੋਤ੍ਸਨ੍ਨਤ੍ਵਂ ਕਫੇਨ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਅਤਿਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਕਫਵਾਤਾਤ੍| ਅਤ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਤ੍| ਕਸ੍ਣਾਦਯੋ ਵਰ੍ਣਾ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਵਾਤਾਦਿਭਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾਃ| ਭੈਰਵਃ ਅਨਵਧਾਰਿਤਲਿਙ੍ਗਃ| ਪੂਤਿਪੂਯਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਪ੍ਰਭਤਿਭਿਃ ਪੂਰ੍ਣ ਇਤਿ ਪੂਤਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪੂਯਾਦਿਭਿਰਭਿਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ‘ਪੂਤਿਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਪ੍ਰਤਿਪੂਰ੍ਣ’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਪੂਤਿਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਪ੍ਰਤਿਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ਤਸ੍ਰਾਵਿਤ੍ਵਂ ਚ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਵੇਦਿਤਵ੍ਯਮ੍| ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗੀ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਤਿਃ| ਉਤ੍ਸਙ੍ਗੀ ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਤਿਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਪੂਯੋਪੇਕ੍ਸਾਵਦਾਰਿਤਮਾਂਸਾਦਿਦੇਸ਼ਤ੍ਵੇਨਾਤਿਨਿਮ੍ਨਤ੍ਵਾਦੁਤ੍ਸਙ੍ਗਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਦੁਤ੍ਸਙ੍ਗਃ, ਸੋਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਤਿ ਉਤ੍ਸਙ੍ਗੀ ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗੀ; ਉਤ੍ਸਙ੍ਗੀਤਿ ਕਫੇਨ| ਅਮਨੋਜ੍ਞਦਰ੍ਸ਼ਨਗਨ੍ਧ ਇਤਿ ਅਮਨੋਜ੍ਞਦਰ੍ਸ਼ਨੋਮਨੋਜ੍ਞਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ ਅਮਨੋਜ੍ਞਦਰ੍ਸ਼ਨਗਨ੍ਧਤ੍ਵਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇਨ, ਅਨ੍ਯੇ ਦੋਸਤ੍ਰਯੇਣ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵੇਦਨਾਵਾਨਿਤਿ ਵਾਤੇਨ| ਦਾਹਪਾਕਰਾਗਕਣ੍ਡੂਸ਼ੋਫੇਤ੍ਯਾਦਿ, ਅਤ੍ਰ ਦਾਹਾਦਿਭਿਃ ਸਹੋਪਦ੍ਰੁਤਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਅਤ੍ਰ ਦਾਹਪਾਕਰਾਗੋਪਦ੍ਰੁਤਤ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੇਨ, ਕਣ੍ਡੂਪਦ੍ਰੁਤਤ੍ਵਂ ਕਫੇਨ, ਸ਼ੋਫੋਪਦ੍ਰੁਤਤ੍ਵਂ ਵਾਤੇਨ, ਪਿਡਕੋਪਦ੍ਰੁਤਤ੍ਵਂ ਦੁਸ੍ਟਸ਼ੋਣਿਤਾਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇਨ, ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਂ ਦੋਸਤ੍ਰਯੇਣ| ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧੀ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰੇਣ ਰੋਪ੍ਯਾਦਯੋ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਵਿਸ਼ੇਸਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਰੋਪ੍ਯਲਕ੍ਸਣਂ ਤੁ “ਬਹਿਃਸ਼ੁਦ੍ਧ ਇਵਾਭਾਤਿ ਸ ਵ੍ਰਣੋ ਰੋਪ੍ਯ ਉਚ੍ਯਤੇ” ( ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੫)- ਇਤਿ ਚਰਕੇਣੋਕ੍ਤਮ੍| ਵ੍ਰਣਦੁਸ੍ਟੌ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸੂਤ੍ਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਉਚ੍ਛ੍ਰਾਯੇਣ ਔਤ੍ਕਟ੍ਯੇਨ ਸਟ੍ਤ੍ਵਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਰਕ੍ਤਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਗਨ੍ਤੁਭੇਦਤਃ| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਦੋਸਸ੍ਯਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ| ਪ੍ਰਤੀਕਾਰੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ, ਪ੍ਰਯਤੇਤ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਤ੍ਰ ‘ਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ||੭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਰਾਵਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਤਤ੍ਰ ਘਸ੍ਟਾਸੁ ਛਿਨ੍ਨਾਸੁ ਵਾ ਤ੍ਵਕ੍ਸੁ ਸ੍ਫੋਟੇ ਭਿਨ੍ਨੇ ਵਿਦਾਰਿਤੇ ਵਾ ਸਲਿਲਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਭਵਤ੍ਯਾਸ੍ਰਾਵਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਸ੍ਰਃ ਪੀਤਾਵਭਾਸਸ਼੍ਚ; ਮਾਂਸਗਤਃ ਸਰ੍ਪਿਃਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸ਼੍ਵੇਤਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਸ਼੍ਚ; ਸਿਰਾਗਤਃ ਸਦ੍ਯਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਾਸੁ ਸਿਰਾਸੁ ਰਕ੍ਤਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਪਕ੍ਵਾਸੁ ਚ ਤੋਯਨਾਡੀਭਿਰਿਵ ਤੋਯਾਗਮਨਂ ਪੂਯਸ੍ਯ, ਆਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਤਨੁਰ੍ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲੋਵਲਮ੍ਬੀ ਸ਼੍ਯਾਵੋਵਸ਼੍ਯਾਯਪ੍ਰਤਿਮਸ਼੍ਚ; ਸ੍ਨਾਯੁਗਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਘਨਃ ਸਿਙ੍ਘਾਣਕਪ੍ਰਤਿਮਃ ਸਰਕ੍ਤਸ਼੍ਚ; ਅਸ੍ਥਿਗਤੋਸ੍ਥਨ੍ਯਭਿਹਤੇ ਸ੍ਫੁਟਿਤੇ ਭਿਨ੍ਨੇ ਦੋਸਾਵਦਾਰਿਤੇ ਵਾ ਦੋਸਭਕ੍ਸਿਤਤ੍ਵਾਦਸ੍ਥਿ ਨਿਃਸਾਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਧੌਤਮਿਵਾਭਾਤਿ , ਆਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਮਜ੍ਜਮਿਸ਼੍ਰਃ ਸਰੁਧਿਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼੍ਚ; ਸਨ੍ਧਿਗਤਃ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨੋ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ, ਆਕੁਞ੍ਚਨਪ੍ਰਸਾਰਣੋਨ੍ਨਮਨਵਿਨਮਨਪ੍ਰਧਾਵਨੋਤ੍ਕਾਸਨਪ੍ਰਵਾਹਣੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਰਵਤਿ, ਆਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਪਿਚ੍ਛਿਲੋਵਲਮ੍ਬੀ ਸਰੁਧਿਰੋਨ੍ਮਥਿਤਸ਼੍ਚ ; ਕੋਸ੍ਠਗਤੋਸਙ੍ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਪੂਯੋਦਕਾਨਿ ਸ੍ਰਵਤਿ; ਮਰ੍ਮਗਤਸ੍ਤ੍ਵਗਾਦਿਸ੍ਵਵਰੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਨ੍ਨੋਚ੍ਯਤੇ | ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਵਗਾਦਿਗਤਾਨਾਮਾਸ੍ਰਾਵਾਣਾਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਪਾਰੁਸ੍ਯਸ਼੍ਯਾਵਾਵਸ਼੍ਯਾਯਦਧਿਮਸ੍ਤੁਕ੍ਸਾਰੋਦਕਮਾਂਸਧਾਵਨਪੁਲਾਕੋਦਕਸਨ੍ਨਿਭਤ੍ਵਾਨਿ ਮਾਰੁਤਾਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ; ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਗੋਮੇਦਕਗੋਮੂਤ੍ਰਭਸ੍ਮਸ਼ਙ੍ਖਕਸਾਯੋਦਕਮਾਧ੍ਵੀਕਤੈਲਸਨ੍ਨਿਭਤ੍ਵਾਨਿ; ਪਿਤ੍ਤਵਦ੍ਰਕ੍ਤਾਦਤਿਵਿਸ੍ਰਤ੍ਵਂ ਚ; ਕਫਾਨ੍ਨਵਨੀਤਕਾਸੀਸਮਜ੍ਜਪਿਸ੍ਟਤਿਲਨਾਲਿਕੇਰੋਦਕਵਰਾਹਵਸਾਸਨ੍ਨਿਭਤ੍ਵਾਨਿ; ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਨ੍ਨਾਲਿਕੇਰੋਦਕੈਰ੍ਵਾਰੁਕਰਸਕਾਞ੍ਜਿਕਪ੍ਰਸਾਦਾਰੁਕੋਦਕਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਫਲਯਕਨ੍ਮੁਦ੍ਗਯੂਸਸਵਰ੍ਣਤ੍ਵਾਨੀਤਿ ||੮||
अत ऊर्ध्वं सर्वस्रावान् वक्ष्यामः- तत्र घृष्टासु छिन्नासु वा त्वक्षु स्फोटे भिन्ने विदारिते वा सलिलप्रकाशो भवत्यास्रावः किञ्चिद्विस्रः पीतावभासश्च; मांसगतः सर्पिःप्रकाशः सान्द्रः श्वेतः पिच्छिलश्च; सिरागतः सद्यश्छिन्नासु सिरासु रक्तातिप्रवृत्तिः पक्वासु च तोयनाडीभिरिव तोयागमनं पूयस्य, आस्रावश्चात्र तनुर्विच्छिन्नः पिच्छिलोऽवलम्बी श्यावोऽवश्यायप्रतिमश्च; स्नायुगतः स्निग्धो घनः सिङ्घाणकप्रतिमः सरक्तश्च; अस्थिगतोऽस्थन्यभिहते स्फुटिते भिन्ने दोषावदारिते वा दोषभक्षितत्वादस्थि निःसारं शुक्तिधौतमिवाभाति , आस्रावश्चात्र मज्जमिश्रः सरुधिरः स्निग्धश्च; सन्धिगतः पीड्यमानो न प्रवर्तते, आकुञ्चनप्रसारणोन्नमनविनमनप्रधावनोत्कासनप्रवाहणैश्च स्रवति, आस्रावश्चात्र पिच्छिलोऽवलम्बी सरुधिरोन्मथितश्च ; कोष्ठगतोऽसृङ्मूत्रपुरीषपूयोदकानि स्रवति; मर्मगतस्त्वगादिष्ववरुद्धत्वान्नोच्यते | तत्र त्वगादिगतानामास्रावाणां यथाक्रमं पारुष्यश्यावावश्यायदधिमस्तुक्षारोदकमांसधावनपुलाकोदकसन्निभत्वानि मारुताद्भवन्ति; पित्ताद्गोमेदकगोमूत्रभस्मशङ्खकषायोदकमाध्वीकतैलसन्निभत्वानि; पित्तवद्रक्तादतिविस्रत्वं च; कफान्नवनीतकासीसमज्जपिष्टतिलनालिकेरोदकवराहवसासन्निभत्वानि; सन्निपातान्नालिकेरोदकैर्वारुकरसकाञ्जिकप्रसादारुकोदकप्रियङ्गुफलयकृन्मुद्गयूषसवर्णत्वानीति ||८||
🔊 Audio coming soon
ਅਤ੍ਰ ਵ੍ਰਣਦੁਸ੍ਟਿਰਸੂਤ੍ਰਿਤਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤਾ, ਤਾਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਰਾਵਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਸ੍ਰਾਵਾਨਿਤਿ ਸਰ੍ਵਵ੍ਰਣਵਸ੍ਤੂਨਾਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਾਣਾਮਾਗਨ੍ਤੋਸ਼੍ਚ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਸ੍ਰਾਵਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਘਸ੍ਟਾਸੁ ਛਿਨ੍ਨਾਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਗਨ੍ਤੋਃ, ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਵਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ; ਬਹੁਵਚਨਂ ਤੁ ਸਪ੍ਤਤ੍ਵਗਪੇਕ੍ਸਯਾ| ਅਤ੍ਰ ਤ੍ਵਗ੍ਗ੍ਰਹਣਾਲ੍ਲਕ੍ਸਣਯਾ ਰਸਾਧਿਸ੍ਠਾਨੋ ਵ੍ਰਣ ਉਕ੍ਤਃ| ਸ੍ਫੋਟੇ ਇਤਿ ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਥਿਤੇ ਵ੍ਰਣੇ, ਭਿਨ੍ਨੇ ਸ੍ਵਯਂ ਭਿਨ੍ਨੇ, ਵਿਦਾਰਿਤੇ ਯਤ੍ਨੇਨ ਵਿਦਾਰਿਤੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਤ੍ਰ ਭਿਨ੍ਨੇ ਵਿਦਾਰਿਤੇ ਇਤਿ ਸ਼ਾਰੀਰਵ੍ਰਣਸ੍ਯ| ਸਲਿਲਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਇਤਿ ਉਦਕਰਸਯੋਰਚ੍ਛਯੋਸ੍ਤ੍ਵਚਾਮਧਿਸ੍ਠਾਨਤ੍ਵਾਤ੍| ਵਿਸ੍ਰ ਆਮਗਨ੍ਧਿਃ, ਪੀਤਾਵਭਾਸਃ ਪਾਕਾਰਮ੍ਭਕੇਣ ਪਿਤ੍ਤੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਾਂਸਗਤ ਇਤਿ ਮਾਂਸਗਤ ਆਸ੍ਰਾਵ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਰ੍ਪਿਃਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਤ੍ਵਮਾਗਨ੍ਤੋਃ| ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਵੇਤਪਿਚ੍ਛਿਲਤ੍ਵਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਯ| ਸਿਰਾਗਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸਿਰਾਗ੍ਰਹਣੇਨ ਰਕ੍ਤਾਧਿਸ੍ਠਾਨੋ ਵ੍ਰਣ ਉਕ੍ਤਃ; ਸਦ੍ਯਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਾਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਗਨ੍ਤੋਃ; ਪਕ੍ਵਾਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਯ| ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨ ਇਤਿ ਅਲ੍ਪਾਲ੍ਪਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍| ਅਵਲਮ੍ਬੀ ਅਵਲਮ੍ਬਨਸ਼ੀਲਃ| ਸ੍ਨਾਯੁਗਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ੍ਨਾਯੁਗ੍ਰਹਣੇਨ ਮੇਦੋਧਿਸ੍ਠਾਨੋ ਵ੍ਰਣ ਉਕ੍ਤਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਮੇਦੋਮਜ੍ਜਾਨੌ ਘਤਵਦ੍ਵਿਲੀਯੇਤੇ,ਅਤੋ ਵ੍ਰਣਾਧਿਸ੍ਠਾਨਤ੍ਵਂ ਨੈਵ ਤਯੋਃ’ ਇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਸਿਙ੍ਘਾਣਕੋ ਰਕ੍ਤਮਿਸ਼੍ਰੋ ਘਨੀਭੂਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ| ਅਸ੍ਥਿਗਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਭਿਹਤੇ ਇਤਿ ਅਭਿਘਾਤਜੇ ਵ੍ਰਣੇ, ਭਿਨ੍ਨੇ ਵਿਦਾਰਿਤੇ ਚੇਤਿ ਸ਼ਾਰੀਰੇ| ਅਸ੍ਥਿ ਨਿਃਸਾਰਂ ਕੋਰ੍ਥਃ? ਲਘੁ; ‘ਭਵਤਿ’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਧੌਤਮਿਵਾਭਾਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਰਿਵ ਸ਼ੋਭਤੇ ਤਥਾ ਧੌਤਮਿਵ ਸ਼ੋਭਤੇਸ੍ਥੀਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਸਨ੍ਧਿਗਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਨ੍ਨਮਨਮਿਤਿ ਬਾਹੁਜਙ੍ਘਾਦੀਨਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਯਨਮ੍| ਵਿਨਮਨਂ ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਮਧਃਪ੍ਰਾਪਣਮ੍| ਪ੍ਰਵਾਹਣਮਿਤਿ ਕੁਨ੍ਥਨਮ੍| ਸਰੁਧਿਰੋਨ੍ਮਥਿਤਸ਼੍ਚੇਤਿ ਰੁਧਿਰੇਣੈਵੋਨ੍ਮਥਿਤਸ਼੍ਚ| ਕੋਸ੍ਠਗਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਕੋਸ੍ਠਗਤ ਇਤਿ ਮਲਧਾਤੁਸਮੁਦਾਯਾਧਿਸ੍ਠਾਨੋ ਵ੍ਰਣ ਉਕ੍ਤਃ| ਉਦਕਮਤ੍ਰ ਰਸਕ੍ਲੇਦ ਏਵ ਗਹ੍ਯਤੇ ਪੀਤਂ ਵਾ| ਮਰ੍ਮਗਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਰੁਦ੍ਧ ਇਤਿ ਸਙ੍ਗਹੀਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦੋਸਾਸ੍ਰਾਵਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ-ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਵਗਾਦਿਗਤਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਮਰ੍ਮਵਰ੍ਜਿਤੇਸੁ ਸਪ੍ਤਸੁ ਤ੍ਵਗਾਦਿਵ੍ਰਣਵਸ੍ਤੁਸੁ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਨਾਂ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤ ਸ੍ਰਾਵਾ ਯਥਾਕ੍ਰਮੇਣ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯੇਕੇ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਤ੍ਵਗਾਦਿਸੁ ਵਾਤਾਦਿਲਿਙ੍ਗਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਦਿਤਿ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਗੋਮੇਦੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਗੋਮੇਦਕ ਇਤਿ ਮਣਿਰਾਪੀਤਃ| ਏਰ੍ਵਾਰੁਕਰਸਃ ਕਰ੍ਕਟਿਕਾਰਸਃ; ਕਾਞ੍ਜਿਕਪ੍ਰਸਾਦ ਇਤਿ ਕਾਞ੍ਜਿਕਸ੍ਯੋਪਰ੍ਯਚ੍ਛਃ; ਆਰੁਕਮਨੇਨੈਵ ਨਾਮ੍ਨਾ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍||੮||
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
ਸ਼੍ਲੋਕੌ ਚਾਤ੍ਰ ਭਵਤਃ- ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਦਸਾਧ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪੁਲਾਕੋਦਕਸਨ੍ਨਿਭਃ | ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਨਿਭਃ ਸ੍ਰਾਵੋ ਵਰ੍ਜ੍ਯੋ ਰਕ੍ਤਾਸ਼ਯਾਤ੍ਸ੍ਰਵਨ੍ ||੯|| ਆਮਾਸ਼ਯਾਤ੍ ਕਲਾਯਾਮ੍ਭੋਨਿਭਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਕਸਨ੍ਧਿਜਃ | ਸ੍ਰਾਵਾਨੇਤਾਨ੍ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਾਦੌ ਤਤਃ ਕਰ੍ਮਾਚਰੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ ||੧੦||
श्लोकौ चात्र भवतः- पक्वाशयादसाध्यस्तु पुलाकोदकसन्निभः | क्षारोदकनिभः स्रावो वर्ज्यो रक्ताशयात्स्रवन् ||९|| आमाशयात् कलायाम्भोनिभश्च त्रिकसन्धिजः | स्रावानेतान् परीक्ष्यादौ ततः कर्माचरेद्भिषक् ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਥਾਨਭੇਦਾਤ੍ ਸ੍ਰਾਵਸ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਖ੍ਯਾਪਨਾਯ ਸ਼੍ਲੋਕੌ ਪ੍ਰਾਹ- ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੁਲਾਕੋਦਕਂ ਗਵੇਧੁਕੋਦਕਂ, ਗਵੇਧੁਕਸ੍ਤਣਵਿਸ਼ੇਸਃ, ‘ਜਲਗੋਧੂਮ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪੁਲਾਕਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਪਾਕਂ ਧਾਨ੍ਯਮਾਹੁਃ| ਆਮਾਸ਼ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਲਾਯੋਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਪੁਟਕਃ| ਤ੍ਰਿਕਸਨ੍ਧਿਜ ਇਤਿ ਬਾਹੁਗ੍ਰੀਵਾਸ੍ਥਿਤ੍ਰਯਸਙ੍ਘਾਤੋਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਕਂ, ਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਧੌ ਜਾਤ ਇਤਿ||੯-੧੦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਵ੍ਰਣਵੇਦਨਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਤੋਦਨਭੇਦਨਤਾਡਨਚ੍ਛੇਦਨਾਯਾਮਨਮਨ੍ਥਨਵਿਕ੍ਸੇਪਣਚੁਮੁਚੁਮਾਯਨਨਿਰ੍ਦਹਨਾਵਭਞ੍ਜਨਸ੍ਫੋਟਨ ਵਿਦਾਰਣੋਤ੍ਪਾਟਨਕਮ੍ਪਨਵਿਵਿਧਸ਼ੂਲਵਿਸ਼੍ਲੇਸਣਵਿਕਿਰਣਸ੍ਤਮ੍ਭਨਪੂਰਣਸ੍ਵਪ੍ਨਾਕੁਞ੍ਜਨਾਙ੍ਕੁ ਸ਼ਿਕਾਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਵਿਵਿਧਵੇਦਨਾਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਵਾ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਯਤ੍ਰਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤਂ ਵਾਤਿਕਮਿਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍; ਓਸਚੋਸਪਰਿਦਾਹਧੂਮਾਯਨਾਨਿ ਯਤ੍ਰ ਗਾਤ੍ਰਮਙ੍ਗਾਰਾਵਕੀਰ੍ਣਮਿਵ ਪਚ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਚੋਸ੍ਮਾਭਿਵਦ੍ਧਿਃ ਕ੍ਸਤੇ ਕ੍ਸਾਰਾਵਸਿਕ੍ਤਵਚ੍ਚ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕਮਿਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍; ਪਿਤ੍ਤਵਦ੍ਰਕ੍ਤਸਮੁਤ੍ਥਂ ਜਾਨੀਯਾਤ੍; ਕਣ੍ਡੂਰ੍ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਸੁਪ੍ਤਤ੍ਵਮੁਪਦੇਹੋਲ੍ਪਵੇਦਨਤ੍ਵਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਚ ਯਤ੍ਰ ਤਂ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਮਿਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍; ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਵੇਦਨਾਨਾਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਤਂ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਮਿਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ||੧੧||
अत ऊर्ध्वं सर्वव्रणवेदना वक्ष्यामः- तोदनभेदनताडनच्छेदनायामनमन्थनविक्षेपणचुमुचुमायननिर्दहनावभञ्जनस्फोटन विदारणोत्पाटनकम्पनविविधशूलविश्लेषणविकिरणस्तम्भनपूरणस्वप्नाकुञ्जनाङ्कु शिकाः सम्भवन्ति, अनिमित्तविविधवेदनाप्रादुर्भावो वा मुहुर्मुहुर्यत्रागच्छन्ति वेदनाविशेषास्तं वातिकमिति विद्यात्; ओषचोषपरिदाहधूमायनानि यत्र गात्रमङ्गारावकीर्णमिव पच्यते यत्र चोष्माभिवृद्धिः क्षते क्षारावसिक्तवच्च वेदनाविशेषास्तं पैत्तिकमिति विद्यात्; पित्तवद्रक्तसमुत्थं जानीयात्; कण्डूर्गुरुत्वं सुप्तत्वमुपदेहोऽल्पवेदनत्वं स्तम्भः शैत्यं च यत्र तं श्लैष्मिकमिति विद्यात्; यत्र सर्वासां वेदनानामुत्पत्तिस्तं सान्निपातिकमिति विद्यात् ||११||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਰਾਵਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵਾਤਾਦਿਵੇਦਨਾ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੋਦਨਂ ਸੂਚਿਭਿਰਿਵ; ਭੇਦਨਂ ਤ੍ਵਗ੍ਵਿਦਾਰਣਮਿਵ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਃ; ਤਾਡਨਂ ਦਣ੍ਡਾਦਿਭਿਰਾਹਨ੍ਯਤ ਇਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਛੇਦਨਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਕ੍ਰਿਯਤ ਇਵ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਭਿਃ; ਆਯਾਮਨਂ ਸਙ੍ਕੁਚਿਤਾਙ੍ਗਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਦੀਰ੍ਘੀਕਰਣਮਿਵ; ਮਨ੍ਥਨਂ ਮਨ੍ਥਨਕਾਦਿਭਿਰ੍ਵ੍ਰਣਾਨ੍ਤਰ੍ਮਥ੍ਯਤ ਇਵ; ਵਿਕ੍ਸੇਪਣਂ ਪ੍ਰੇਰ੍ਯਤ ਇਵ; ਚੁਮੁਚੁਮਾਯਨਂ ਸਰ੍ਸਪਰਾਜਿਕਾਕਲ੍ਕਲਿਪ੍ਤ ਇਵ; ਨਿਰ੍ਦਹਨਂ ਨਿਃਸ਼ੇਸਂ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਦਹ੍ਯਤ ਇਵ; ਅਵਭਞ੍ਜਨਂ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯਤ ਇਵ; ਸ੍ਫੋਟਨਂ ਪਾਸਾਣਾਦਿਭਿਰਿਵ; ਵਿਦਾਰਣਂ ਨਖਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚੀਰ੍ਯਤ ਇਵ; ਉਤ੍ਪਾਟਨਮ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਾਕਸ੍ਯਤ ਇਵ; ਕਮ੍ਪਨਂ ਵੇਪ੍ਯਤ ਇਵ; ਵਿਵਿਧਸ਼ੂਲਵਿਸ਼੍ਲੇਸਣਂ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾਰ੍ਤਿਸ਼ੂਲਾਹਤਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯੇਵ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਃ; ਵਿਕਿਰਣਂ ਵ੍ਰਣਾਵਯਵਾ ਨਾਨਾਸ੍ਥਾਨੇਸੁ ਵਿਕੀਰ੍ਯਨ੍ਤ ਇਵੇਤਿ; ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਤਾ; ਪੂਰਣਂ ਭਰਣਂ; ਸ੍ਵਪਨਂ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਿਃ; ਆਕੁਞ੍ਚਨਂ ਕੁਟਿਲੀਕਰਣਮਿਵ; ਅਙ੍ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਖਲ੍ਲੀਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਅਨ੍ਯੇ ‘ਅਙ੍ਕੁਸ਼ਨਿਪਾਤਾਕਰ੍ਸਣਮਿਵਾਙ੍ਕੁਸ਼ਿਕਾ’ ਇਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ| ਓਸਚੋਸਪਰਿਦਾਹੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਓਸ ਏਕਦੇਸ਼ਿਕੋ ਦਾਹਃ; ਚੋਸ ਆਚੂਸਣਸਮਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯੇਕੇ, ਪਿਪਾਸੇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਪਰਿ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਦਾਹਃ ਪਰਿਦਾਹਃ; ਧੂਮਾਯਨਂ ਧੂਮੋਦ੍ਵਮਨਮਿਵਾਙ੍ਗਾਨਾਮ੍| ਕਣ੍ਡੁਰ੍ਗੁਰੁਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ|-ਸੁਪ੍ਤਤ੍ਵਂ ਨਖਮਕ੍ਸਿਕਾਮਸ਼ਕਾਦਿਦਂਸ਼ਵੇਦਨਾਨਭਿਜ੍ਞਤ੍ਵਮ੍; ਉਪਦੇਹੋ ਲਿਪ੍ਤਮਿਵੇਤਿ||੧੧||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵ੍ਰਣਵਰ੍ਣਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਭਸ੍ਮਕਪੋਤਾਸ੍ਥਿਵਰ੍ਣਃ ਪਰੁਸੋਰੁਣਃ ਕਸ੍ਣ ਇਤਿ ਮਾਰੁਤਜਸ੍ਯਃ ਨੀਲਃ ਪੀਤੋ ਹਰਿਤਃ ਸ਼੍ਯਾਵਃ ਕਸ੍ਣੋ ਰਕ੍ਤਃ ਪਿਙ੍ਗਲਃ ਕਪਿਲ ਇਤਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸਮੁਤ੍ਥਯੋਃ; ਸ਼੍ਵੇਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰਿਤਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਸ੍ਯ; ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣੋਪੇਤਃ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕ ਇਤਿ ||੧੨||
अत ऊर्ध्वं व्रणवर्णान् वक्ष्यामः- भस्मकपोतास्थिवर्णः परुषोऽरुणः कृष्ण इति मारुतजस्यः नीलः पीतो हरितः श्यावः कृष्णो रक्तः पिङ्गलः कपिल इति रक्तपित्तसमुत्थयोः; श्वेतः स्निग्धः पाण्डुरिति श्लेष्मजस्य; सर्ववर्णोपेतः सान्निपातिक इति ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਵੇਦਨਾਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯ ਵ੍ਰਣਵਰ੍ਣਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਸਂਯੋਗਰਾਸ਼ੇਰਨ੍ਯਤ੍ਵਾਨ੍ਮਾਰੁਤਜੇਪਿ ਵ੍ਰਣੇ ਵਰ੍ਣਸਦ੍ਭਾਵਃ||੧੨||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਨ ਕੇਵਲਂ ਵ੍ਰਣੇਸੂਕ੍ਤੋ ਵੇਦਨਾਵਰ੍ਣਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ | ਸਰ੍ਵਸ਼ੋਫਵਿਕਾਰੇਸੁ ਵ੍ਰਣਵਲ੍ਲਕ੍ਸਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ ||੧੩||
भवति चात्र- न केवलं व्रणेषूक्तो वेदनावर्णसङ्ग्रहः | सर्वशोफविकारेषु व्रणवल्लक्षयेद्भिषक् ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮਾਨ੍ਯਵ੍ਰਣਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਦੋਸਦੁਸ੍ਟਿਸ੍ਰਾਵਵੇਦਨਾਵਰ੍ਣਾਨ੍ ਸ਼ੋਫਵਿਸ਼ੇਸੇਸ੍ਵਪਿ ਵਿਦ੍ਰਧ੍ਯਲਜੀਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਦਿਸੁ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਨ ਕੇਵਲਂ ਵ੍ਰਣੇਸੂਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੋਥਵਿਕਾਰੇਸ੍ਵਿਤਿ ਸ਼ੋਥਾਰਬ੍ਧਵਿਕਾਰੇਸੁ ਵਿਦ੍ਰਧ੍ਯਾਦਿਸ੍ਵਿਤਿ||੧੩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 22
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਰਾਵਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਤਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੨੨||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने व्रणास्रावविज्ञानीयो नाम द्वाविंशतितमोऽध्यायः ||२२||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਤਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੨||