Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ വ്രണാസ്രാവവിജ്ഞാനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातो व्रणास्रावविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ആദിശബ്ദഃ പ്രതിജ്ഞായാം ലുപ്തനിര്ദിഷ്ടോ ദ്രഷ്ടവ്യഃ| തേന വ്രണാസ്രാവാദിവിജ്ഞാനീയമിത്യര്ഥഃ| ഏതേന വേദനാദയോऽപി സങ്ഗൃഹീതാ||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ത്വങ്മാംസസിരാസ്നായ്വസ്ഥിസന്ധികോഷ്ഠമര്മാണീത്യഷ്ടൌ വ്രണവസ്തൂനി | അത്ര സര്വവ്രണസന്നിവേശഃ ||൩||
त्वङ्मांससिरास्नाय्वस्थिसन्धिकोष्ठमर्माणीत्यष्टौ व्रणवस्तूनि | अत्र सर्वव्रणसन्निवेशः ||३||
🔊 Audio coming soon
ത്വഗിത്യാദി| വ്രണവസ്തൂനി വ്രണാധിഷ്ഠാനാനി| അത്ര ഏഷ്വിത്യര്ഥഃ| വ്രണസന്നിവേശോ വ്രണാവസ്ഥാനമ്||൩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
തത്ര, ആദ്യൈകവസ്തുസന്നിവേശീ ത്വഗ്ഭേദീ വ്രണഃ സൂപചരഃ, ശേഷാഃ സ്വയമവദീര്യമാണാ ദുരുപചാരാഃ ||൪||
तत्र, आद्यैकवस्तुसन्निवेशी त्वग्भेदी व्रणः सूपचरः, शेषाः स्वयमवदीर्यमाणा दुरुपचाराः ||४||
🔊 Audio coming soon
തേഷാം മധ്യേ ഏകസ്മിന്നേവ വസ്തുനി വ്രണസ്യ സുഖോപചര്യത്വം ദര്ശയന്നാഹ- തത്രേത്യാദി| ആദ്യൈകവസ്തുസന്നിവേശീതി ത്വക്സന്നിവേശീത്യര്ഥഃ| ത്വഗ്ഭേദീതി പുനര്നിയമാര്ഥമ്; ഏതേന ത്വഗാശ്രിതമാംസഭേദീ ന സൂപചരഃ| അന്യേ തു ‘ആദ്യൈകവസ്തുസന്നിവേശീ ത്വഗ്ഭേദീ ച’ ഇത്യനയോഃ പദയോര്മധ്യേ ഏകതരപദേനൈവ ത്വഗ്വസ്തു പ്രാപ്യതേ കിം പദദ്വയേനേതി യത് പദദ്വയം തദ്ഗ്രന്ഥാധിക്യാദര്ഥാധിക്യം ബോധയതി, തേന വികൃതാകൃതയോऽപി ത്വഗ്ഭേദിനോ വ്രണാഃ സൂപചരാ ഇത്യധികോऽര്ഥ ഉക്തോ ഭവതി’ ഇതി മന്യന്തേ| അപരവസ്തുസന്നിവേശിനഃ കിംവിശിഷ്ടാ ഇത്യാഹ- ശേഷാ ഇത്യാദി| ശേഷാ ഇതി മാംസാദ്യധിഷ്ഠാനാഃ| സ്വയമവദീര്യമാണാ ഇതി ആലേപസ്രാവണാദിഭിര്വിനാ സ്വയമേവ പക്വാഃ പശ്ചാദ്ഭിന്നാ ഇത്യര്ഥഃ||൪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
തത്രായതശ്ചതുരസ്രോ വൃത്തസ്ത്രിപുടക ഇതി വ്രണാകൃതിസമാസഃ, ശേഷാസ്തു വികൃതാകൃതയോ ദുരുപക്രമാ ഭവന്തി ||൫||
तत्रायतश्चतुरस्रो वृत्तस्त्रिपुटक इति व्रणाकृतिसमासः, शेषास्तु विकृताकृतयो दुरुपक्रमा भवन्ति ||५||
🔊 Audio coming soon
യഥാ സ്രാവജ്ഞാനം ചികിത്സാഹേതുസ്തഥാ വ്രണാകൃതിരപീതി താം ദര്ശയന്നാഹ- തത്രായത ഇത്യാദി| ആയതോ ദീര്ഘഃ, ചതുരസ്രശ്ചതുഷ്കോണഃ, വൃത്തോ വര്തുലഃ, ത്രിപുടകസ്ത്രികോണഃ, ഇതിശബ്ദ ഉപസംഹാരേ ദോഷജവ്രണാകൃതീനാം; സമാസഃ സങ്ക്ഷേപഃ| ശേഷാ ഇതി ഉക്തേഭ്യോऽന്യേ അര്ധചന്ദ്രസ്വസ്തികാദ്യാ വ്രണാകൃതയോ വികൃതാ ഇത്യര്ഥഃ||൫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
സര്വ ഏവ വ്രണാഃ ക്ഷിപ്രം സംരോഹന്ത്യാത്മവതാം സുഭിഷഗ്ഭിശ്ചോപക്രാന്താഃ; അനാത്മവതാമജ്ഞൈശ്ചോപക്രാന്താഃ പ്രദുഷ്യന്തി, പ്രവൃദ്ധത്വാദ്ദോഷാണാമ് ||൬||
सर्व एव व्रणाः क्षिप्रं संरोहन्त्यात्मवतां सुभिषग्भिश्चोपक्रान्ताः; अनात्मवतामज्ञैश्चोपक्रान्ताः प्रदुष्यन्ति, प्रवृद्धत्वाद्दोषाणाम् ||६||
🔊 Audio coming soon
വ്രണിനാമാത്മവതാം ഭിഷജാം ഗുണസമ്പദോऽപി ചികിത്സാഹേതവ ഇതി ദര്ശയന്നാഹ- സര്വ ഇത്യാദി| ആത്മവതാം പഥ്യാഹാരവിഹാരസേവിനാമ്| അനാത്മവതാമിതി അഹിതാഹാരവിഹാരസേവിനാമ്| അജ്ഞൈശ്ചോപക്രാന്താ ഇതി ചകാരേണാത്മവതാം സുഭിഷഗ്ഭിരുപക്രാന്താനാമപി കുഷ്ഠിപ്രമേഹിണാം തഥാ കദാചിച്ഛുക്രപ്രവൃത്തിമാത്രാദേവ വ്രണദുഷ്ടിരനുക്താ സമുച്ചീയതേ| കുതഃ പുനരനാത്മവതാമജ്ഞഭിഷഗുപക്രാന്താനാം വ്രണാനാം ദുഷ്ടിരിത്യാഹ- പ്രവൃദ്ധത്വാദ്ദോഷാണാമിതി| അന്യേ ത്വേവം യോജയന്തി- ‘ന കേവലമജ്ഞൈരുപക്രാന്താ ഏവ പ്രദുഷ്യന്തി, അപി തു പ്രവൃദ്ധത്വാച്ച ദോഷാണാമ്’ ഇതി||൬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
തത്രാതിസംവൃതോऽതിവിവൃതോऽതികഠിനോऽതിമൃദുരുത്സന്നോऽവസന്നോऽതിശീതോऽത്യുഷ്ണഃ നഗന്ധാത്യര്ഥദാഹപാകരാഗവേദനാവാനിതി പിത്തേന, ശേഷാഃ കഫേന; ഉന്മാര്ഗീ മുഖാത് മുഖാന്തരവാന്, ഉത്സങ്ഗഃ കോടരഃ’ ഇതി ചക്രഃ; കൃഷ്ണരക്തപീതശുക്ലാദീനാം വര്ണാനാമന്യതമവര്ണോ ഭൈരവഃ പൂതിപൂയമാംസസിരാസ്നായുപ്രഭൃതിഭിഃ പൂര്ണഃ പൂതിപൂയാസ്രാവ്യുന്മാര്ഗ്യുത്സങ്ഗ്യമനോജ്ഞദര്ശനഗന്ധോऽത്യര്ഥം വേദനാവാന് ദാഹപാകരാഗകണ്ഡൂശോഫപിഡകോപദ്രുതോऽത്യര്ഥം ദുഷ്ടശോണിതാസ്രാവീ ദീര്ഘകാലാനുബന്ധീ ചേതി ദുഷ്ടവ്രണലിങ്ഗാനി | തസ്യ ദോഷോച്ഛ്രായേണ ഷട്ത്വം വിഭജ്യ യഥാസ്വം പ്രതീകാരേ പ്രയതേത ||൭||
तत्रातिसंवृतोऽतिविवृतोऽतिकठिनोऽतिमृदुरुत्सन्नोऽवसन्नोऽतिशीतोऽत्युष्णः नगन्धात्यर्थदाहपाकरागवेदनावानिति पित्तेन, शेषाः कफेन; उन्मार्गी मुखात् मुखान्तरवान्, उत्सङ्गः कोटरः’ इति चक्रः; कृष्णरक्तपीतशुक्लादीनां वर्णानामन्यतमवर्णो भैरवः पूतिपूयमांससिरास्नायुप्रभृतिभिः पूर्णः पूतिपूयास्राव्युन्मार्ग्युत्सङ्ग्यमनोज्ञदर्शनगन्धोऽत्यर्थं वेदनावान् दाहपाकरागकण्डूशोफपिडकोपद्रुतोऽत्यर्थं दुष्टशोणितास्रावी दीर्घकालानुबन्धी चेति दुष्टव्रणलिङ्गानि | तस्य दोषोच्छ्रायेण षट्त्वं विभज्य यथास्वं प्रतीकारे प्रयतेत ||७||
🔊 Audio coming soon
പ്രായേണ ദുഷ്ടേഷ്വേവ വ്രണേഷു സ്രാവാ ഭവന്തി, അതസ്തേഷാം ദുഷ്ടവ്രണാനാം ലക്ഷണമാഹ- തത്രാതിസംവൃത ഇത്യാദി| അതിസംവൃതഃ അതിസങ്കുചിതോ വാതേന| അതിവിവൃതോ വ്യാത്തമുഖഃ പിത്തശോണിതേന| കാഠിന്യം വാതേന| അതിമാര്ദവം കഫേന; അന്യേ പിത്തശോണിതേന മാര്ദവമിച്ഛന്തി| ഉത്സന്ന ഉന്നതമാംസഃ, അവസന്നോ ഹീനമാംസോ നിമ്നാകാരഃ, ഏതൌ രക്തപിത്തേന; അന്യേ വാതേനോത്സന്നാവസന്നത്വമിച്ഛന്തി; ‘അത്രോത്സന്നത്വം കഫേന’ ഇതി കേചിത്| അതിശൈത്യം കഫവാതാത്| അത്യൌഷ്ണ്യം രക്തപിത്താത്| കൃഷ്ണാദയോ വര്ണാ യഥാസമ്ഭവം വാതാദിഭിര്ജ്ഞേയാഃ| ഭൈരവഃ അനവധാരിതലിങ്ഗഃ| പൂതിപൂയമാംസസിരാസ്നായുപ്രഭൃതിഭിഃ പൂര്ണ ഇതി പൂതിശബ്ദഃ പ്രത്യേകം പൂയാദിഭിരഭിസമ്ബധ്യതേ| ‘പൂതിമാംസസിരാസ്നായുപ്രതിപൂര്ണ’ ഇത്യേകേ പഠന്തി; പൂതിമാംസസിരാസ്നായുപ്രതിപൂര്ണത്വം തസ്രാവിത്വം ച യഥാസമ്ഭവം വേദിതവ്യമ്| ഉന്മാര്ഗീ തിര്യഗ്ഗതിഃ| ഉത്സങ്ഗീ ഊര്ധ്വഗതിഃ; അന്യേ പൂയോപേക്ഷാവദാരിതമാംസാദിദേശത്വേനാതിനിമ്നത്വാദുത്സങ്ഗതുല്യത്വാദുത്സങ്ഗഃ, സോऽസ്യാസ്തീതി ഉത്സങ്ഗീ ഉന്മാര്ഗീ; ഉത്സങ്ഗീതി കഫേന| അമനോജ്ഞദര്ശനഗന്ധ ഇതി അമനോജ്ഞദര്ശനോऽമനോജ്ഞഗന്ധശ്ചേത്യര്ഥഃ അമനോജ്ഞദര്ശനഗന്ധത്വം രക്തപിത്തേന, അന്യേ ദോഷത്രയേണ മന്യന്തേ| അത്യര്ഥം വേദനാവാനിതി വാതേന| ദാഹപാകരാഗകണ്ഡൂശോഫേത്യാദി, അത്ര ദാഹാദിഭിഃ സഹോപദ്രുതശബ്ദഃ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ; അത്ര ദാഹപാകരാഗോപദ്രുതത്വം പിത്തരക്തേന, കണ്ഡൂപദ്രുതത്വം കഫേന, ശോഫോപദ്രുതത്വം വാതേന, പിഡകോപദ്രുതത്വം ദുഷ്ടശോണിതാസ്രാവശ്ച രക്തപിത്തേന, ദീര്ഘകാലാനുബന്ധിത്വം ദോഷത്രയേണ| ദീര്ഘകാലാനുബന്ധീ ചേതി ചകാരേണ രോപ്യാദയോ ദുഷ്ടവ്രണവിശേഷാ ഗൃഹ്യന്തേ| രോപ്യലക്ഷണം തു “ബഹിഃശുദ്ധ ഇവാഭാതി സ വ്രണോ രോപ്യ ഉച്യതേ” ( ച. ചി. അ. ൨൫)- ഇതി ചരകേണോക്തമ്| വ്രണദുഷ്ടൌ ചികിത്സാസൂത്രം ദര്ശയന്നാഹ- തസ്യേത്യാദി| തസ്യ വ്രണസ്യ ഉച്ഛ്രായേണ ഔത്കട്യേന ഷട്ത്വം വാതപിത്തകഫരക്തസന്നിപാതാഗന്തുഭേദതഃ| യഥാസ്വം സ്വസ്യ ദോഷസ്യാനതിക്രമേണ| പ്രതീകാരേ ചികിത്സിതേ, പ്രയതേത പ്രയത്നം കുര്വീത| അന്യേ ത്വത്ര ‘ദോഷോച്ഛ്രായമവേക്ഷ്യ’ ഇതി പഠന്തി||൭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
അത ഊര്ധ്വം സര്വസ്രാവാന് വക്ഷ്യാമഃ- തത്ര ഘൃഷ്ടാസു ഛിന്നാസു വാ ത്വക്ഷു സ്ഫോടേ ഭിന്നേ വിദാരിതേ വാ സലിലപ്രകാശോ ഭവത്യാസ്രാവഃ കിഞ്ചിദ്വിസ്രഃ പീതാവഭാസശ്ച; മാംസഗതഃ സര്പിഃപ്രകാശഃ സാന്ദ്രഃ ശ്വേതഃ പിച്ഛിലശ്ച; സിരാഗതഃ സദ്യശ്ഛിന്നാസു സിരാസു രക്താതിപ്രവൃത്തിഃ പക്വാസു ച തോയനാഡീഭിരിവ തോയാഗമനം പൂയസ്യ, ആസ്രാവശ്ചാത്ര തനുര്വിച്ഛിന്നഃ പിച്ഛിലോऽവലമ്ബീ ശ്യാവോऽവശ്യായപ്രതിമശ്ച; സ്നായുഗതഃ സ്നിഗ്ധോ ഘനഃ സിങ്ഘാണകപ്രതിമഃ സരക്തശ്ച; അസ്ഥിഗതോऽസ്ഥന്യഭിഹതേ സ്ഫുടിതേ ഭിന്നേ ദോഷാവദാരിതേ വാ ദോഷഭക്ഷിതത്വാദസ്ഥി നിഃസാരം ശുക്തിധൌതമിവാഭാതി , ആസ്രാവശ്ചാത്ര മജ്ജമിശ്രഃ സരുധിരഃ സ്നിഗ്ധശ്ച; സന്ധിഗതഃ പീഡ്യമാനോ ന പ്രവര്തതേ, ആകുഞ്ചനപ്രസാരണോന്നമനവിനമനപ്രധാവനോത്കാസനപ്രവാഹണൈശ്ച സ്രവതി, ആസ്രാവശ്ചാത്ര പിച്ഛിലോऽവലമ്ബീ സരുധിരോന്മഥിതശ്ച ; കോഷ്ഠഗതോऽസൃങ്മൂത്രപുരീഷപൂയോദകാനി സ്രവതി; മര്മഗതസ്ത്വഗാദിഷ്വവരുദ്ധത്വാന്നോച്യതേ | തത്ര ത്വഗാദിഗതാനാമാസ്രാവാണാം യഥാക്രമം പാരുഷ്യശ്യാവാവശ്യായദധിമസ്തുക്ഷാരോദകമാംസധാവനപുലാകോദകസന്നിഭത്വാനി മാരുതാദ്ഭവന്തി; പിത്താദ്ഗോമേദകഗോമൂത്രഭസ്മശങ്ഖകഷായോദകമാധ്വീകതൈലസന്നിഭത്വാനി; പിത്തവദ്രക്താദതിവിസ്രത്വം ച; കഫാന്നവനീതകാസീസമജ്ജപിഷ്ടതിലനാലികേരോദകവരാഹവസാസന്നിഭത്വാനി; സന്നിപാതാന്നാലികേരോദകൈര്വാരുകരസകാഞ്ജികപ്രസാദാരുകോദകപ്രിയങ്ഗുഫലയകൃന്മുദ്ഗയൂഷസവര്ണത്വാനീതി ||൮||
अत ऊर्ध्वं सर्वस्रावान् वक्ष्यामः- तत्र घृष्टासु छिन्नासु वा त्वक्षु स्फोटे भिन्ने विदारिते वा सलिलप्रकाशो भवत्यास्रावः किञ्चिद्विस्रः पीतावभासश्च; मांसगतः सर्पिःप्रकाशः सान्द्रः श्वेतः पिच्छिलश्च; सिरागतः सद्यश्छिन्नासु सिरासु रक्तातिप्रवृत्तिः पक्वासु च तोयनाडीभिरिव तोयागमनं पूयस्य, आस्रावश्चात्र तनुर्विच्छिन्नः पिच्छिलोऽवलम्बी श्यावोऽवश्यायप्रतिमश्च; स्नायुगतः स्निग्धो घनः सिङ्घाणकप्रतिमः सरक्तश्च; अस्थिगतोऽस्थन्यभिहते स्फुटिते भिन्ने दोषावदारिते वा दोषभक्षितत्वादस्थि निःसारं शुक्तिधौतमिवाभाति , आस्रावश्चात्र मज्जमिश्रः सरुधिरः स्निग्धश्च; सन्धिगतः पीड्यमानो न प्रवर्तते, आकुञ्चनप्रसारणोन्नमनविनमनप्रधावनोत्कासनप्रवाहणैश्च स्रवति, आस्रावश्चात्र पिच्छिलोऽवलम्बी सरुधिरोन्मथितश्च ; कोष्ठगतोऽसृङ्मूत्रपुरीषपूयोदकानि स्रवति; मर्मगतस्त्वगादिष्ववरुद्धत्वान्नोच्यते | तत्र त्वगादिगतानामास्रावाणां यथाक्रमं पारुष्यश्यावावश्यायदधिमस्तुक्षारोदकमांसधावनपुलाकोदकसन्निभत्वानि मारुताद्भवन्ति; पित्ताद्गोमेदकगोमूत्रभस्मशङ्खकषायोदकमाध्वीकतैलसन्निभत्वानि; पित्तवद्रक्तादतिविस्रत्वं च; कफान्नवनीतकासीसमज्जपिष्टतिलनालिकेरोदकवराहवसासन्निभत्वानि; सन्निपातान्नालिकेरोदकैर्वारुकरसकाञ्जिकप्रसादारुकोदकप्रियङ्गुफलयकृन्मुद्गयूषसवर्णत्वानीति ||८||
🔊 Audio coming soon
അത്ര വ്രണദുഷ്ടിരസൂത്രിതാऽപ്യുക്താ, താം നിര്ദിശ്യ വ്രണാസ്രാവാന്നിര്ദിശന്നാഹ- അത ഊര്ധ്വമിത്യാദി| സര്വസ്രാവാനിതി സര്വവ്രണവസ്തൂനാം സര്വദോഷാണാമാഗന്തോശ്ച വ്രണസ്യ സ്രാവാനിത്യര്ഥഃ| ഘൃഷ്ടാസു ഛിന്നാസ്വിത്യാഗന്തോഃ, ത്വക്ഷ്വിതി സമ്ബന്ധഃ; ബഹുവചനം തു സപ്തത്വഗപേക്ഷയാ| അത്ര ത്വഗ്ഗ്രഹണാല്ലക്ഷണയാ രസാധിഷ്ഠാനോ വ്രണ ഉക്തഃ| സ്ഫോടേ ഇതി ത്വക്സ്ഥിതേ വ്രണേ, ഭിന്നേ സ്വയം ഭിന്നേ, വിദാരിതേ യത്നേന വിദാരിതേ ഇത്യര്ഥഃ; അത്ര ഭിന്നേ വിദാരിതേ ഇതി ശാരീരവ്രണസ്യ| സലിലപ്രകാശ ഇതി ഉദകരസയോരച്ഛയോസ്ത്വചാമധിഷ്ഠാനത്വാത്| വിസ്ര ആമഗന്ധിഃ, പീതാവഭാസഃ പാകാരമ്ഭകേണ പിത്തേനേത്യര്ഥഃ| മാംസഗത ഇതി മാംസഗത ആസ്രാവ ഇത്യര്ഥഃ| സര്പിഃപ്രകാശസ്ത്രാവത്വമാഗന്തോഃ| സാന്ദ്രശ്വേതപിച്ഛിലത്വം ശാരീരസ്യ| സിരാഗത ഇത്യാദി സിരാഗ്രഹണേന രക്താധിഷ്ഠാനോ വ്രണ ഉക്തഃ; സദ്യശ്ഛിന്നാസ്വിത്യാഗന്തോഃ; പക്വാസ്വിത്യാദി ശാരീരസ്യ| വിച്ഛിന്ന ഇതി അല്പാല്പപ്രവര്തനമ്| അവലമ്ബീ അവലമ്ബനശീലഃ| സ്നായുഗത ഇത്യാദി സ്നായുഗ്രഹണേന മേദോऽധിഷ്ഠാനോ വ്രണ ഉക്തഃ, അന്യേ തു ‘മേദോമജ്ജാനൌ ഘൃതവദ്വിലീയേതേ,അതോ വ്രണാധിഷ്ഠാനത്വം നൈവ തയോഃ’ ഇതി വദന്തി| സിങ്ഘാണകോ രക്തമിശ്രോ ഘനീഭൂതഃ ശ്ലേഷ്മാ| അസ്ഥിഗത ഇത്യാദി| അഭിഹതേ ഇതി അഭിഘാതജേ വ്രണേ, ഭിന്നേ വിദാരിതേ ചേതി ശാരീരേ| അസ്ഥി നിഃസാരം കോऽര്ഥഃ? ലഘു; ‘ഭവതി’ ഇത്യധ്യാഹാരഃ| ശുക്തിധൌതമിവാഭാതി ശുക്തിരിവ ശോഭതേ തഥാ ധൌതമിവ ശോഭതേऽസ്ഥീതി സമ്ബധ്യതേ| സന്ധിഗത ഇത്യാദി| ഉന്നമനമിതി ബാഹുജങ്ഘാദീനാമൂര്ധ്വം നയനമ്| വിനമനം ഗാത്രാണാമധഃപ്രാപണമ്| പ്രവാഹണമിതി കുന്ഥനമ്| സരുധിരോന്മഥിതശ്ചേതി രുധിരേണൈവോന്മഥിതശ്ച| കോഷ്ഠഗത ഇത്യാദി കോഷ്ഠഗത ഇതി മലധാതുസമുദായാധിഷ്ഠാനോ വ്രണ ഉക്തഃ| ഉദകമത്ര രസക്ലേദ ഏവ ഗൃഹ്യതേ പീതം വാ| മര്മഗത ഇത്യാദി| അവരുദ്ധ ഇതി സങ്ഗൃഹീത ഇത്യര്ഥഃ| ദോഷാസ്രാവാന്നിര്ദിശന്നാഹ-തത്ര ത്വഗാദിഗതാനാമിത്യാദി| തത്ര മര്മവര്ജിതേഷു സപ്തസു ത്വഗാദിവ്രണവസ്തുഷു വാതപിത്തകഫസന്നിപാതാനാം സപ്ത സപ്ത സ്രാവാ യഥാക്രമേണ ദ്രഷ്ടവ്യാ ഇത്യേകേ; അന്യേ തു ത്വഗാദിഷു വാതാദിലിങ്ഗാനാം മധ്യേ കിഞ്ചിത് ക്വചിദിതി വര്ണയന്തി| പിത്താദ്ഗോമേദേത്യാദി|- ഗോമേദക ഇതി മണിരാപീതഃ| ഏര്വാരുകരസഃ കര്കടികാരസഃ; കാഞ്ജികപ്രസാദ ഇതി കാഞ്ജികസ്യോപര്യച്ഛഃ; ആരുകമനേനൈവ നാമ്നാ പ്രസിദ്ധമ്||൮||
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
ശ്ലോകൌ ചാത്ര ഭവതഃ- പക്വാശയാദസാധ്യസ്തു പുലാകോദകസന്നിഭഃ | ക്ഷാരോദകനിഭഃ സ്രാവോ വര്ജ്യോ രക്താശയാത്സ്രവന് ||൯|| ആമാശയാത് കലായാമ്ഭോനിഭശ്ച ത്രികസന്ധിജഃ | സ്രാവാനേതാന് പരീക്ഷ്യാദൌ തതഃ കര്മാചരേദ്ഭിഷക് ||൧൦||
श्लोकौ चात्र भवतः- पक्वाशयादसाध्यस्तु पुलाकोदकसन्निभः | क्षारोदकनिभः स्रावो वर्ज्यो रक्ताशयात्स्रवन् ||९|| आमाशयात् कलायाम्भोनिभश्च त्रिकसन्धिजः | स्रावानेतान् परीक्ष्यादौ ततः कर्माचरेद्भिषक् ||१०||
🔊 Audio coming soon
സ്ഥാനഭേദാത് സ്രാവസ്യാസാധ്യത്വഖ്യാപനായ ശ്ലോകൌ പ്രാഹ- പക്വാശയാദിത്യാദി| പുലാകോദകം ഗവേധുകോദകം, ഗവേധുകസ്തൃണവിശേഷഃ, ‘ജലഗോധൂമ’ ഇതി ലോകേ; അന്യേ തു പുലാകശബ്ദേനാപ്രാപ്തപാകം ധാന്യമാഹുഃ| ആമാശയാദിത്യാദി| കലായോऽത്ര ത്രിപുടകഃ| ത്രികസന്ധിജ ഇതി ബാഹുഗ്രീവാസ്ഥിത്രയസങ്ഘാതോऽത്ര ത്രികം, തസ്യ സന്ധൌ ജാത ഇതി||൯-൧൦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
അത ഊര്ധ്വം സര്വവ്രണവേദനാ വക്ഷ്യാമഃ- തോദനഭേദനതാഡനച്ഛേദനായാമനമന്ഥനവിക്ഷേപണചുമുചുമായനനിര്ദഹനാവഭഞ്ജനസ്ഫോടന വിദാരണോത്പാടനകമ്പനവിവിധശൂലവിശ്ലേഷണവികിരണസ്തമ്ഭനപൂരണസ്വപ്നാകുഞ്ജനാങ്കു ശികാഃ സമ്ഭവന്തി, അനിമിത്തവിവിധവേദനാപ്രാദുര്ഭാവോ വാ മുഹുര്മുഹുര്യത്രാഗച്ഛന്തി വേദനാവിശേഷാസ്തം വാതികമിതി വിദ്യാത്; ഓഷചോഷപരിദാഹധൂമായനാനി യത്ര ഗാത്രമങ്ഗാരാവകീര്ണമിവ പച്യതേ യത്ര ചോഷ്മാഭിവൃദ്ധിഃ ക്ഷതേ ക്ഷാരാവസിക്തവച്ച വേദനാവിശേഷാസ്തം പൈത്തികമിതി വിദ്യാത്; പിത്തവദ്രക്തസമുത്ഥം ജാനീയാത്; കണ്ഡൂര്ഗുരുത്വം സുപ്തത്വമുപദേഹോऽല്പവേദനത്വം സ്തമ്ഭഃ ശൈത്യം ച യത്ര തം ശ്ലൈഷ്മികമിതി വിദ്യാത്; യത്ര സര്വാസാം വേദനാനാമുത്പത്തിസ്തം സാന്നിപാതികമിതി വിദ്യാത് ||൧൧||
अत ऊर्ध्वं सर्वव्रणवेदना वक्ष्यामः- तोदनभेदनताडनच्छेदनायामनमन्थनविक्षेपणचुमुचुमायननिर्दहनावभञ्जनस्फोटन विदारणोत्पाटनकम्पनविविधशूलविश्लेषणविकिरणस्तम्भनपूरणस्वप्नाकुञ्जनाङ्कु शिकाः सम्भवन्ति, अनिमित्तविविधवेदनाप्रादुर्भावो वा मुहुर्मुहुर्यत्रागच्छन्ति वेदनाविशेषास्तं वातिकमिति विद्यात्; ओषचोषपरिदाहधूमायनानि यत्र गात्रमङ्गारावकीर्णमिव पच्यते यत्र चोष्माभिवृद्धिः क्षते क्षारावसिक्तवच्च वेदनाविशेषास्तं पैत्तिकमिति विद्यात्; पित्तवद्रक्तसमुत्थं जानीयात्; कण्डूर्गुरुत्वं सुप्तत्वमुपदेहोऽल्पवेदनत्वं स्तम्भः शैत्यं च यत्र तं श्लैष्मिकमिति विद्यात्; यत्र सर्वासां वेदनानामुत्पत्तिस्तं सान्निपातिकमिति विद्यात् ||११||
🔊 Audio coming soon
സ്രാവാനന്തരം വാതാദിവേദനാ നിര്ദിശന്നാഹ- അത ഊര്ധ്വമിത്യാദി| തോദനം സൂചിഭിരിവ; ഭേദനം ത്വഗ്വിദാരണമിവ വേദനാവിശേഷഃ; താഡനം ദണ്ഡാദിഭിരാഹന്യത ഇവേത്യര്ഥഃ; ഛേദനം ദ്വിധാ ക്രിയത ഇവ ശസ്ത്രാദിഭിഃ; ആയാമനം സങ്കുചിതാങ്ഗദേശസ്യ ദീര്ഘീകരണമിവ; മന്ഥനം മന്ഥനകാദിഭിര്വ്രണാന്തര്മഥ്യത ഇവ; വിക്ഷേപണം പ്രേര്യത ഇവ; ചുമുചുമായനം സര്ഷപരാജികാകല്കലിപ്ത ഇവ; നിര്ദഹനം നിഃശേഷം വഹ്നിനാ ദഹ്യത ഇവ; അവഭഞ്ജനം സഞ്ചൂര്ണ്യത ഇവ; സ്ഫോടനം പാഷാണാദിഭിരിവ; വിദാരണം നഖാദിഭിശ്ചീര്യത ഇവ; ഉത്പാടനമ് ഊര്ധ്വമാകൃഷ്യത ഇവ; കമ്പനം വേപ്യത ഇവ; വിവിധശൂലവിശ്ലേഷണം നാനാപ്രകാരാര്തിശൂലാഹതഗാത്രസ്യേവ വേദനാവിശേഷഃ; വികിരണം വ്രണാവയവാ നാനാസ്ഥാനേഷു വികീര്യന്ത ഇവേതി; സ്തമ്ഭനം സ്തബ്ധതാ; പൂരണം ഭരണം; സ്വപനം പ്രസുപ്തിഃ; ആകുഞ്ചനം കുടിലീകരണമിവ; അങ്കുശികാ ഖല്ലീവിശേഷഃ, അന്യേ ‘അങ്കുശനിപാതാകര്ഷണമിവാങ്കുശികാ’ ഇത്യാചക്ഷതേ| ഓഷചോഷപരിദാഹേത്യാദി|- ഓഷ ഏകദേശികോ ദാഹഃ; ചോഷ ആചൂഷണസമത്വാദിത്യേകേ, പിപാസേത്യന്യേ; പരി സമന്തതോ ദാഹഃ പരിദാഹഃ; ധൂമായനം ധൂമോദ്വമനമിവാങ്ഗാനാമ്| കണ്ഡുര്ഗുരുത്വമിത്യാദി|-സുപ്തത്വം നഖമക്ഷികാമശകാദിദംശവേദനാനഭിജ്ഞത്വമ്; ഉപദേഹോ ലിപ്തമിവേതി||൧൧||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
അത ഊര്ധ്വം വ്രണവര്ണാന് വക്ഷ്യാമഃ- ഭസ്മകപോതാസ്ഥിവര്ണഃ പരുഷോऽരുണഃ കൃഷ്ണ ഇതി മാരുതജസ്യഃ നീലഃ പീതോ ഹരിതഃ ശ്യാവഃ കൃഷ്ണോ രക്തഃ പിങ്ഗലഃ കപില ഇതി രക്തപിത്തസമുത്ഥയോഃ; ശ്വേതഃ സ്നിഗ്ധഃ പാണ്ഡുരിതി ശ്ലേഷ്മജസ്യ; സര്വവര്ണോപേതഃ സാന്നിപാതിക ഇതി ||൧൨||
अत ऊर्ध्वं व्रणवर्णान् वक्ष्यामः- भस्मकपोतास्थिवर्णः परुषोऽरुणः कृष्ण इति मारुतजस्यः नीलः पीतो हरितः श्यावः कृष्णो रक्तः पिङ्गलः कपिल इति रक्तपित्तसमुत्थयोः; श्वेतः स्निग्धः पाण्डुरिति श्लेष्मजस्य; सर्ववर्णोपेतः सान्निपातिक इति ||१२||
🔊 Audio coming soon
വേദനാഃ പ്രതിപാദ്യ വ്രണവര്ണാന്നിര്ദിശന്നാഹ- അത ഊര്ധ്വമിത്യാദി| ദോഷദൂഷ്യസംയോഗരാശേരന്യത്വാന്മാരുതജേऽപി വ്രണേ വര്ണസദ്ഭാവഃ||൧൨||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ഭവതി ചാത്ര- ന കേവലം വ്രണേഷൂക്തോ വേദനാവര്ണസങ്ഗ്രഹഃ | സര്വശോഫവികാരേഷു വ്രണവല്ലക്ഷയേദ്ഭിഷക് ||൧൩||
भवति चात्र- न केवलं व्रणेषूक्तो वेदनावर्णसङ्ग्रहः | सर्वशोफविकारेषु व्रणवल्लक्षयेद्भिषक् ||१३||
🔊 Audio coming soon
സാമാന്യവ്രണനിര്ദിഷ്ടാന് ദോഷദുഷ്ടിസ്രാവവേദനാവര്ണാന് ശോഫവിശേഷേഷ്വപി വിദ്രധ്യലജീഗ്രന്ഥ്യാദിഷു നിര്ദിശന്നാഹ- ന കേവലം വ്രണേഷൂക്ത ഇത്യാദി| ശോഥവികാരേഷ്വിതി ശോഥാരബ്ധവികാരേഷു വിദ്രധ്യാദിഷ്വിതി||൧൩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 22
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ വ്രണാസ്രാവവിജ്ഞാനീയോ നാമ ദ്വാവിംശതിതമോऽധ്യായഃ ||൨൨||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने व्रणास्रावविज्ञानीयो नाम द्वाविंशतितमोऽध्यायः ||२२||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ദ്വാവിംശതിതമോऽധ്യായഃ||൨൨||