Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ വ്രണാസ്രാവവിജ്ഞാനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातो व्रणास्रावविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
22. vraṇāsrāvavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ത്വങ്മാംസസിരാസ്നായ്വസ്ഥിസന്ധികോഷ്ഠമര്മാണീത്യഷ്ടൌ വ്രണവസ്തൂനി | അത്ര സര്വവ്രണസന്നിവേശഃ ||൩||
View original
त्वङ्मांससिरास्नाय्वस्थिसन्धिकोष्ठमर्माणीत्यष्टौ व्रणवस्तूनि | अत्र सर्वव्रणसन्निवेशः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
തത്ര, ആദ്യൈകവസ്തുസന്നിവേശീ ത്വഗ്ഭേദീ വ്രണഃ സൂപചരഃ, ശേഷാഃ സ്വയമവദീര്യമാണാ ദുരുപചാരാഃ ||൪||
View original
तत्र, आद्यैकवस्तुसन्निवेशी त्वग्भेदी व्रणः सूपचरः, शेषाः स्वयमवदीर्यमाणा दुरुपचाराः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
തത്രായതശ്ചതുരസ്രോ വൃത്തസ്ത്രിപുടക ഇതി വ്രണാകൃതിസമാസഃ, ശേഷാസ്തു വികൃതാകൃതയോ ദുരുപക്രമാ ഭവന്തി ||൫||
View original
तत्रायतश्चतुरस्रो वृत्तस्त्रिपुटक इति व्रणाकृतिसमासः, शेषास्तु विकृताकृतयो दुरुपक्रमा भवन्ति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
സര്വ ഏവ വ്രണാഃ ക്ഷിപ്രം സംരോഹന്ത്യാത്മവതാം സുഭിഷഗ്ഭിശ്ചോപക്രാന്താഃ; അനാത്മവതാമജ്ഞൈശ്ചോപക്രാന്താഃ പ്രദുഷ്യന്തി, പ്രവൃദ്ധത്വാദ്ദോഷാണാമ് ||൬||
View original
सर्व एव व्रणाः क्षिप्रं संरोहन्त्यात्मवतां सुभिषग्भिश्चोपक्रान्ताः; अनात्मवतामज्ञैश्चोपक्रान्ताः प्रदुष्यन्ति, प्रवृद्धत्वाद्दोषाणाम् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
തത്രാതിസംവൃതോऽതിവിവൃതോऽതികഠിനോऽതിമൃദുരുത്സന്നോऽവസന്നോऽതിശീതോऽത്യുഷ്ണഃ നഗന്ധാത്യര്ഥദാഹപാകരാഗവേദനാവാനിതി പിത്തേന, ശേഷാഃ കഫേന; ഉന്മാര്ഗീ മുഖാത് മുഖാന്തരവാന്, ഉത്സങ്ഗഃ കോടരഃ’ ഇതി ചക്രഃ; കൃഷ്ണരക്തപീതശുക്ലാദീനാം വര്ണാനാമന്യതമവര്ണോ ഭൈരവഃ പൂതിപൂയമാംസസിരാസ്നായുപ്രഭൃതിഭിഃ പൂര്ണഃ പൂതിപൂയാസ്രാവ്യുന്മാര്ഗ്യുത്സങ്ഗ്യമനോജ്ഞദര്ശനഗന്ധോऽത്യര്ഥം വേദനാവാന് ദാഹപാകരാഗകണ്ഡൂശോഫപിഡകോപദ്രുതോऽത്യര്ഥം ദുഷ്ടശോണിതാസ്രാവീ ദീര്ഘകാലാനുബന്ധീ ചേതി ദുഷ്ടവ്രണലിങ്ഗാനി | തസ്യ ദോഷോച്ഛ്രായേണ ഷട്ത്വം വിഭജ്യ യഥാസ്വം പ്രതീകാരേ പ്രയതേത ||൭||
View original
तत्रातिसंवृतोऽतिविवृतोऽतिकठिनोऽतिमृदुरुत्सन्नोऽवसन्नोऽतिशीतोऽत्युष्णः नगन्धात्यर्थदाहपाकरागवेदनावानिति पित्तेन, शेषाः कफेन; उन्मार्गी मुखात् मुखान्तरवान्, उत्सङ्गः कोटरः’ इति चक्रः; कृष्णरक्तपीतशुक्लादीनां वर्णानामन्यतमवर्णो भैरवः पूतिपूयमांससिरास्नायुप्रभृतिभिः पूर्णः पूतिपूयास्राव्युन्मार्ग्युत्सङ्ग्यमनोज्ञदर्शनगन्धोऽत्यर्थं वेदनावान् दाहपाकरागकण्डूशोफपिडकोपद्रुतोऽत्यर्थं दुष्टशोणितास्रावी दीर्घकालानुबन्धी चेति दुष्टव्रणलिङ्गानि | तस्य दोषोच्छ्रायेण षट्त्वं विभज्य यथास्वं प्रतीकारे प्रयतेत ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
അത ഊര്ധ്വം സര്വസ്രാവാന് വക്ഷ്യാമഃ- തത്ര ഘൃഷ്ടാസു ഛിന്നാസു വാ ത്വക്ഷു സ്ഫോടേ ഭിന്നേ വിദാരിതേ വാ സലിലപ്രകാശോ ഭവത്യാസ്രാവഃ കിഞ്ചിദ്വിസ്രഃ പീതാവഭാസശ്ച; മാംസഗതഃ സര്പിഃപ്രകാശഃ സാന്ദ്രഃ ശ്വേതഃ പിച്ഛിലശ്ച; സിരാഗതഃ സദ്യശ്ഛിന്നാസു സിരാസു രക്താതിപ്രവൃത്തിഃ പക്വാസു ച തോയനാഡീഭിരിവ തോയാഗമനം പൂയസ്യ, ആസ്രാവശ്ചാത്ര തനുര്വിച്ഛിന്നഃ പിച്ഛിലോऽവലമ്ബീ ശ്യാവോऽവശ്യായപ്രതിമശ്ച; സ്നായുഗതഃ സ്നിഗ്ധോ ഘനഃ സിങ്ഘാണകപ്രതിമഃ സരക്തശ്ച; അസ്ഥിഗതോऽസ്ഥന്യഭിഹതേ സ്ഫുടിതേ ഭിന്നേ ദോഷാവദാരിതേ വാ ദോഷഭക്ഷിതത്വാദസ്ഥി നിഃസാരം ശുക്തിധൌതമിവാഭാതി , ആസ്രാവശ്ചാത്ര മജ്ജമിശ്രഃ സരുധിരഃ സ്നിഗ്ധശ്ച; സന്ധിഗതഃ പീഡ്യമാനോ ന പ്രവര്തതേ, ആകുഞ്ചനപ്രസാരണോന്നമനവിനമനപ്രധാവനോത്കാസനപ്രവാഹണൈശ്ച സ്രവതി, ആസ്രാവശ്ചാത്ര പിച്ഛിലോऽവലമ്ബീ സരുധിരോന്മഥിതശ്ച ; കോഷ്ഠഗതോऽസൃങ്മൂത്രപുരീഷപൂയോദകാനി സ്രവതി; മര്മഗതസ്ത്വഗാദിഷ്വവരുദ്ധത്വാന്നോച്യതേ | തത്ര ത്വഗാദിഗതാനാമാസ്രാവാണാം യഥാക്രമം പാരുഷ്യശ്യാവാവശ്യായദധിമസ്തുക്ഷാരോദകമാംസധാവനപുലാകോദകസന്നിഭത്വാനി മാരുതാദ്ഭവന്തി; പിത്താദ്ഗോമേദകഗോമൂത്രഭസ്മശങ്ഖകഷായോദകമാധ്വീകതൈലസന്നിഭത്വാനി; പിത്തവദ്രക്താദതിവിസ്രത്വം ച; കഫാന്നവനീതകാസീസമജ്ജപിഷ്ടതിലനാലികേരോദകവരാഹവസാസന്നിഭത്വാനി; സന്നിപാതാന്നാലികേരോദകൈര്വാരുകരസകാഞ്ജികപ്രസാദാരുകോദകപ്രിയങ്ഗുഫലയകൃന്മുദ്ഗയൂഷസവര്ണത്വാനീതി ||൮||
View original
अत ऊर्ध्वं सर्वस्रावान् वक्ष्यामः- तत्र घृष्टासु छिन्नासु वा त्वक्षु स्फोटे भिन्ने विदारिते वा सलिलप्रकाशो भवत्यास्रावः किञ्चिद्विस्रः पीतावभासश्च; मांसगतः सर्पिःप्रकाशः सान्द्रः श्वेतः पिच्छिलश्च; सिरागतः सद्यश्छिन्नासु सिरासु रक्तातिप्रवृत्तिः पक्वासु च तोयनाडीभिरिव तोयागमनं पूयस्य, आस्रावश्चात्र तनुर्विच्छिन्नः पिच्छिलोऽवलम्बी श्यावोऽवश्यायप्रतिमश्च; स्नायुगतः स्निग्धो घनः सिङ्घाणकप्रतिमः सरक्तश्च; अस्थिगतोऽस्थन्यभिहते स्फुटिते भिन्ने दोषावदारिते वा दोषभक्षितत्वादस्थि निःसारं शुक्तिधौतमिवाभाति , आस्रावश्चात्र मज्जमिश्रः सरुधिरः स्निग्धश्च; सन्धिगतः पीड्यमानो न प्रवर्तते, आकुञ्चनप्रसारणोन्नमनविनमनप्रधावनोत्कासनप्रवाहणैश्च स्रवति, आस्रावश्चात्र पिच्छिलोऽवलम्बी सरुधिरोन्मथितश्च ; कोष्ठगतोऽसृङ्मूत्रपुरीषपूयोदकानि स्रवति; मर्मगतस्त्वगादिष्ववरुद्धत्वान्नोच्यते | तत्र त्वगादिगतानामास्रावाणां यथाक्रमं पारुष्यश्यावावश्यायदधिमस्तुक्षारोदकमांसधावनपुलाकोदकसन्निभत्वानि मारुताद्भवन्ति; पित्ताद्गोमेदकगोमूत्रभस्मशङ्खकषायोदकमाध्वीकतैलसन्निभत्वानि; पित्तवद्रक्तादतिविस्रत्वं च; कफान्नवनीतकासीसमज्जपिष्टतिलनालिकेरोदकवराहवसासन्निभत्वानि; सन्निपातान्नालिकेरोदकैर्वारुकरसकाञ्जिकप्रसादारुकोदकप्रियङ्गुफलयकृन्मुद्गयूषसवर्णत्वानीति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
ശ്ലോകൌ ചാത്ര ഭവതഃ- പക്വാശയാദസാധ്യസ്തു പുലാകോദകസന്നിഭഃ | ക്ഷാരോദകനിഭഃ സ്രാവോ വര്ജ്യോ രക്താശയാത്സ്രവന് ||൯|| ആമാശയാത് കലായാമ്ഭോനിഭശ്ച ത്രികസന്ധിജഃ | സ്രാവാനേതാന് പരീക്ഷ്യാദൌ തതഃ കര്മാചരേദ്ഭിഷക് ||൧൦||
View original
श्लोकौ चात्र भवतः- पक्वाशयादसाध्यस्तु पुलाकोदकसन्निभः | क्षारोदकनिभः स्रावो वर्ज्यो रक्ताशयात्स्रवन् ||९|| आमाशयात् कलायाम्भोनिभश्च त्रिकसन्धिजः | स्रावानेतान् परीक्ष्यादौ ततः कर्माचरेद्भिषक् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
അത ഊര്ധ്വം സര്വവ്രണവേദനാ വക്ഷ്യാമഃ- തോദനഭേദനതാഡനച്ഛേദനായാമനമന്ഥനവിക്ഷേപണചുമുചുമായനനിര്ദഹനാവഭഞ്ജനസ്ഫോടന വിദാരണോത്പാടനകമ്പനവിവിധശൂലവിശ്ലേഷണവികിരണസ്തമ്ഭനപൂരണസ്വപ്നാകുഞ്ജനാങ്കു ശികാഃ സമ്ഭവന്തി, അനിമിത്തവിവിധവേദനാപ്രാദുര്ഭാവോ വാ മുഹുര്മുഹുര്യത്രാഗച്ഛന്തി വേദനാവിശേഷാസ്തം വാതികമിതി വിദ്യാത്; ഓഷചോഷപരിദാഹധൂമായനാനി യത്ര ഗാത്രമങ്ഗാരാവകീര്ണമിവ പച്യതേ യത്ര ചോഷ്മാഭിവൃദ്ധിഃ ക്ഷതേ ക്ഷാരാവസിക്തവച്ച വേദനാവിശേഷാസ്തം പൈത്തികമിതി വിദ്യാത്; പിത്തവദ്രക്തസമുത്ഥം ജാനീയാത്; കണ്ഡൂര്ഗുരുത്വം സുപ്തത്വമുപദേഹോऽല്പവേദനത്വം സ്തമ്ഭഃ ശൈത്യം ച യത്ര തം ശ്ലൈഷ്മികമിതി വിദ്യാത്; യത്ര സര്വാസാം വേദനാനാമുത്പത്തിസ്തം സാന്നിപാതികമിതി വിദ്യാത് ||൧൧||
View original
अत ऊर्ध्वं सर्वव्रणवेदना वक्ष्यामः- तोदनभेदनताडनच्छेदनायामनमन्थनविक्षेपणचुमुचुमायननिर्दहनावभञ्जनस्फोटन विदारणोत्पाटनकम्पनविविधशूलविश्लेषणविकिरणस्तम्भनपूरणस्वप्नाकुञ्जनाङ्कु शिकाः सम्भवन्ति, अनिमित्तविविधवेदनाप्रादुर्भावो वा मुहुर्मुहुर्यत्रागच्छन्ति वेदनाविशेषास्तं वातिकमिति विद्यात्; ओषचोषपरिदाहधूमायनानि यत्र गात्रमङ्गारावकीर्णमिव पच्यते यत्र चोष्माभिवृद्धिः क्षते क्षारावसिक्तवच्च वेदनाविशेषास्तं पैत्तिकमिति विद्यात्; पित्तवद्रक्तसमुत्थं जानीयात्; कण्डूर्गुरुत्वं सुप्तत्वमुपदेहोऽल्पवेदनत्वं स्तम्भः शैत्यं च यत्र तं श्लैष्मिकमिति विद्यात्; यत्र सर्वासां वेदनानामुत्पत्तिस्तं सान्निपातिकमिति विद्यात् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
അത ഊര്ധ്വം വ്രണവര്ണാന് വക്ഷ്യാമഃ- ഭസ്മകപോതാസ്ഥിവര്ണഃ പരുഷോऽരുണഃ കൃഷ്ണ ഇതി മാരുതജസ്യഃ നീലഃ പീതോ ഹരിതഃ ശ്യാവഃ കൃഷ്ണോ രക്തഃ പിങ്ഗലഃ കപില ഇതി രക്തപിത്തസമുത്ഥയോഃ; ശ്വേതഃ സ്നിഗ്ധഃ പാണ്ഡുരിതി ശ്ലേഷ്മജസ്യ; സര്വവര്ണോപേതഃ സാന്നിപാതിക ഇതി ||൧൨||
View original
अत ऊर्ध्वं व्रणवर्णान् वक्ष्यामः- भस्मकपोतास्थिवर्णः परुषोऽरुणः कृष्ण इति मारुतजस्यः नीलः पीतो हरितः श्यावः कृष्णो रक्तः पिङ्गलः कपिल इति रक्तपित्तसमुत्थयोः; श्वेतः स्निग्धः पाण्डुरिति श्लेष्मजस्य; सर्ववर्णोपेतः सान्निपातिक इति ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ഭവതി ചാത്ര- ന കേവലം വ്രണേഷൂക്തോ വേദനാവര്ണസങ്ഗ്രഹഃ | സര്വശോഫവികാരേഷു വ്രണവല്ലക്ഷയേദ്ഭിഷക് ||൧൩||
View original
भवति चात्र- न केवलं व्रणेषूक्तो वेदनावर्णसङ्ग्रहः | सर्वशोफविकारेषु व्रणवल्लक्षयेद्भिषक् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 22
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ വ്രണാസ്രാവവിജ്ഞാനീയോ നാമ ദ്വാവിംശതിതമോऽധ്യായഃ ||൨൨||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने व्रणास्रावविज्ञानीयो नाम द्वाविंशतितमोऽध्यायः ||२२||
🔊 Audio coming soon