Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో వ్రణాస్రావవిజ్ఞానీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
अथातो व्रणास्रावविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ఆదిశబ్దః ప్రతిజ్ఞాయాం లుప్తనిర్దిష్టో ద్రష్టవ్యః| తేన వ్రణాస్రావాదివిజ్ఞానీయమిత్యర్థః| ఏతేన వేదనాదయోఽపి సంగృహీతా||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
త్వఙ్మాంససిరాస్నాయ్వస్థిసంధికోష్ఠమర్మాణీత్యష్టౌ వ్రణవస్తూని | అత్ర సర్వవ్రణసన్నివేశః ||3||
त्वङ्मांससिरास्नाय्वस्थिसन्धिकोष्ठमर्माणीत्यष्टौ व्रणवस्तूनि | अत्र सर्वव्रणसन्निवेशः ||३||
🔊 Audio coming soon
త్వగిత్యాది| వ్రణవస్తూని వ్రణాధిష్ఠానాని| అత్ర ఏష్విత్యర్థః| వ్రణసన్నివేశో వ్రణావస్థానం||3||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
తత్ర, ఆద్యైకవస్తుసన్నివేశీ త్వగ్భేదీ వ్రణః సూపచరః, శేషాః స్వయమవదీర్యమాణా దురుపచారాః ||4||
तत्र, आद्यैकवस्तुसन्निवेशी त्वग्भेदी व्रणः सूपचरः, शेषाः स्वयमवदीर्यमाणा दुरुपचाराः ||४||
🔊 Audio coming soon
తేషాం మధ్యే ఏకస్మిన్నేవ వస్తుని వ్రణస్య సుఖోపచర్యత్వం దర్శయన్నాహ- తత్రేత్యాది| ఆద్యైకవస్తుసన్నివేశీతి త్వక్సన్నివేశీత్యర్థః| త్వగ్భేదీతి పునర్నియమార్థం; ఏతేన త్వగాశ్రితమాంసభేదీ న సూపచరః| అన్యే తు ‘ఆద్యైకవస్తుసన్నివేశీ త్వగ్భేదీ చ’ ఇత్యనయోః పదయోర్మధ్యే ఏకతరపదేనైవ త్వగ్వస్తు ప్రాప్యతే కిం పదద్వయేనేతి యత్ పదద్వయం తద్గ్రంథాధిక్యాదర్థాధిక్యం బోధయతి, తేన వికృతాకృతయోఽపి త్వగ్భేదినో వ్రణాః సూపచరా ఇత్యధికోఽర్థ ఉక్తో భవతి’ ఇతి మన్యంతే| అపరవస్తుసన్నివేశినః కింవిశిష్టా ఇత్యాహ- శేషా ఇత్యాది| శేషా ఇతి మాంసాద్యధిష్ఠానాః| స్వయమవదీర్యమాణా ఇతి ఆలేపస్రావణాదిభిర్వినా స్వయమేవ పక్వాః పశ్చాద్భిన్నా ఇత్యర్థః||4||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
తత్రాయతశ్చతురస్రో వృత్తస్త్రిపుటక ఇతి వ్రణాకృతిసమాసః, శేషాస్తు వికృతాకృతయో దురుపక్రమా భవంతి ||5||
तत्रायतश्चतुरस्रो वृत्तस्त्रिपुटक इति व्रणाकृतिसमासः, शेषास्तु विकृताकृतयो दुरुपक्रमा भवन्ति ||५||
🔊 Audio coming soon
యథా స్రావజ్ఞానం చికిత్సాహేతుస్తథా వ్రణాకృతిరపీతి తాం దర్శయన్నాహ- తత్రాయత ఇత్యాది| ఆయతో దీర్ఘః, చతురస్రశ్చతుష్కోణః, వృత్తో వర్తులః, త్రిపుటకస్త్రికోణః, ఇతిశబ్ద ఉపసంహారే దోషజవ్రణాకృతీనాం; సమాసః సంక్షేపః| శేషా ఇతి ఉక్తేభ్యోఽన్యే అర్ధచంద్రస్వస్తికాద్యా వ్రణాకృతయో వికృతా ఇత్యర్థః||5||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
సర్వ ఏవ వ్రణాః క్షిప్రం సంరోహంత్యాత్మవతాం సుభిషగ్భిశ్చోపక్రాంతాః; అనాత్మవతామజ్ఞైశ్చోపక్రాంతాః ప్రదుష్యంతి, ప్రవృద్ధత్వాద్దోషాణాం ||6||
सर्व एव व्रणाः क्षिप्रं संरोहन्त्यात्मवतां सुभिषग्भिश्चोपक्रान्ताः; अनात्मवतामज्ञैश्चोपक्रान्ताः प्रदुष्यन्ति, प्रवृद्धत्वाद्दोषाणाम् ||६||
🔊 Audio coming soon
వ్రణినామాత్మవతాం భిషజాం గుణసంపదోఽపి చికిత్సాహేతవ ఇతి దర్శయన్నాహ- సర్వ ఇత్యాది| ఆత్మవతాం పథ్యాహారవిహారసేవినాం| అనాత్మవతామితి అహితాహారవిహారసేవినాం| అజ్ఞైశ్చోపక్రాంతా ఇతి చకారేణాత్మవతాం సుభిషగ్భిరుపక్రాంతానామపి కుష్ఠిప్రమేహిణాం తథా కదాచిచ్ఛుక్రప్రవృత్తిమాత్రాదేవ వ్రణదుష్టిరనుక్తా సముచ్చీయతే| కుతః పునరనాత్మవతామజ్ఞభిషగుపక్రాంతానాం వ్రణానాం దుష్టిరిత్యాహ- ప్రవృద్ధత్వాద్దోషాణామితి| అన్యే త్వేవం యోజయంతి- ‘న కేవలమజ్ఞైరుపక్రాంతా ఏవ ప్రదుష్యంతి, అపి తు ప్రవృద్ధత్వాచ్చ దోషాణాం’ ఇతి||6||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
తత్రాతిసంవృతోఽతివివృతోఽతికఠినోఽతిమృదురుత్సన్నోఽవసన్నోఽతిశీతోఽత్యుష్ణః నగంధాత్యర్థదాహపాకరాగవేదనావానితి పిత్తేన, శేషాః కఫేన; ఉన్మార్గీ ముఖాత్ ముఖాంతరవాన్, ఉత్సంగః కోటరః’ ఇతి చక్రః; కృష్ణరక్తపీతశుక్లాదీనాం వర్ణానామన్యతమవర్ణో భైరవః పూతిపూయమాంససిరాస్నాయుప్రభృతిభిః పూర్ణః పూతిపూయాస్రావ్యున్మార్గ్యుత్సంగ్యమనోజ్ఞదర్శనగంధోఽత్యర్థం వేదనావాన్ దాహపాకరాగకండూశోఫపిడకోపద్రుతోఽత్యర్థం దుష్టశోణితాస్రావీ దీర్ఘకాలానుబంధీ చేతి దుష్టవ్రణలింగాని | తస్య దోషోచ్ఛ్రాయేణ షట్త్వం విభజ్య యథాస్వం ప్రతీకారే ప్రయతేత ||7||
तत्रातिसंवृतोऽतिविवृतोऽतिकठिनोऽतिमृदुरुत्सन्नोऽवसन्नोऽतिशीतोऽत्युष्णः नगन्धात्यर्थदाहपाकरागवेदनावानिति पित्तेन, शेषाः कफेन; उन्मार्गी मुखात् मुखान्तरवान्, उत्सङ्गः कोटरः’ इति चक्रः; कृष्णरक्तपीतशुक्लादीनां वर्णानामन्यतमवर्णो भैरवः पूतिपूयमांससिरास्नायुप्रभृतिभिः पूर्णः पूतिपूयास्राव्युन्मार्ग्युत्सङ्ग्यमनोज्ञदर्शनगन्धोऽत्यर्थं वेदनावान् दाहपाकरागकण्डूशोफपिडकोपद्रुतोऽत्यर्थं दुष्टशोणितास्रावी दीर्घकालानुबन्धी चेति दुष्टव्रणलिङ्गानि | तस्य दोषोच्छ्रायेण षट्त्वं विभज्य यथास्वं प्रतीकारे प्रयतेत ||७||
🔊 Audio coming soon
ప్రాయేణ దుష్టేష్వేవ వ్రణేషు స్రావా భవంతి, అతస్తేషాం దుష్టవ్రణానాం లక్షణమాహ- తత్రాతిసంవృత ఇత్యాది| అతిసంవృతః అతిసంకుచితో వాతేన| అతివివృతో వ్యాత్తముఖః పిత్తశోణితేన| కాఠిన్యం వాతేన| అతిమార్దవం కఫేన; అన్యే పిత్తశోణితేన మార్దవమిచ్ఛంతి| ఉత్సన్న ఉన్నతమాంసః, అవసన్నో హీనమాంసో నిమ్నాకారః, ఏతౌ రక్తపిత్తేన; అన్యే వాతేనోత్సన్నావసన్నత్వమిచ్ఛంతి; ‘అత్రోత్సన్నత్వం కఫేన’ ఇతి కేచిత్| అతిశైత్యం కఫవాతాత్| అత్యౌష్ణ్యం రక్తపిత్తాత్| కృష్ణాదయో వర్ణా యథాసంభవం వాతాదిభిర్జ్ఞేయాః| భైరవః అనవధారితలింగః| పూతిపూయమాంససిరాస్నాయుప్రభృతిభిః పూర్ణ ఇతి పూతిశబ్దః ప్రత్యేకం పూయాదిభిరభిసంబధ్యతే| ‘పూతిమాంససిరాస్నాయుప్రతిపూర్ణ’ ఇత్యేకే పఠంతి; పూతిమాంససిరాస్నాయుప్రతిపూర్ణత్వం తస్రావిత్వం చ యథాసంభవం వేదితవ్యం| ఉన్మార్గీ తిర్యగ్గతిః| ఉత్సంగీ ఊర్ధ్వగతిః; అన్యే పూయోపేక్షావదారితమాంసాదిదేశత్వేనాతినిమ్నత్వాదుత్సంగతుల్యత్వాదుత్సంగః, సోఽస్యాస్తీతి ఉత్సంగీ ఉన్మార్గీ; ఉత్సంగీతి కఫేన| అమనోజ్ఞదర్శనగంధ ఇతి అమనోజ్ఞదర్శనోఽమనోజ్ఞగంధశ్చేత్యర్థః అమనోజ్ఞదర్శనగంధత్వం రక్తపిత్తేన, అన్యే దోషత్రయేణ మన్యంతే| అత్యర్థం వేదనావానితి వాతేన| దాహపాకరాగకండూశోఫేత్యాది, అత్ర దాహాదిభిః సహోపద్రుతశబ్దః ప్రత్యేకం సంబధ్యతే; అత్ర దాహపాకరాగోపద్రుతత్వం పిత్తరక్తేన, కండూపద్రుతత్వం కఫేన, శోఫోపద్రుతత్వం వాతేన, పిడకోపద్రుతత్వం దుష్టశోణితాస్రావశ్చ రక్తపిత్తేన, దీర్ఘకాలానుబంధిత్వం దోషత్రయేణ| దీర్ఘకాలానుబంధీ చేతి చకారేణ రోప్యాదయో దుష్టవ్రణవిశేషా గృహ్యంతే| రోప్యలక్షణం తు “బహిఃశుద్ధ ఇవాభాతి స వ్రణో రోప్య ఉచ్యతే” ( చ. చి. అ. 25)- ఇతి చరకేణోక్తం| వ్రణదుష్టౌ చికిత్సాసూత్రం దర్శయన్నాహ- తస్యేత్యాది| తస్య వ్రణస్య ఉచ్ఛ్రాయేణ ఔత్కట్యేన షట్త్వం వాతపిత్తకఫరక్తసన్నిపాతాగంతుభేదతః| యథాస్వం స్వస్య దోషస్యానతిక్రమేణ| ప్రతీకారే చికిత్సితే, ప్రయతేత ప్రయత్నం కుర్వీత| అన్యే త్వత్ర ‘దోషోచ్ఛ్రాయమవేక్ష్య’ ఇతి పఠంతి||7||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
అత ఊర్ధ్వం సర్వస్రావాన్ వక్ష్యామః- తత్ర ఘృష్టాసు ఛిన్నాసు వా త్వక్షు స్ఫోటే భిన్నే విదారితే వా సలిలప్రకాశో భవత్యాస్రావః కించిద్విస్రః పీతావభాసశ్చ; మాంసగతః సర్పిఃప్రకాశః సాంద్రః శ్వేతః పిచ్ఛిలశ్చ; సిరాగతః సద్యశ్ఛిన్నాసు సిరాసు రక్తాతిప్రవృత్తిః పక్వాసు చ తోయనాడీభిరివ తోయాగమనం పూయస్య, ఆస్రావశ్చాత్ర తనుర్విచ్ఛిన్నః పిచ్ఛిలోఽవలంబీ శ్యావోఽవశ్యాయప్రతిమశ్చ; స్నాయుగతః స్నిగ్ధో ఘనః సింఘాణకప్రతిమః సరక్తశ్చ; అస్థిగతోఽస్థన్యభిహతే స్ఫుటితే భిన్నే దోషావదారితే వా దోషభక్షితత్వాదస్థి నిఃసారం శుక్తిధౌతమివాభాతి , ఆస్రావశ్చాత్ర మజ్జమిశ్రః సరుధిరః స్నిగ్ధశ్చ; సంధిగతః పీడ్యమానో న ప్రవర్తతే, ఆకుంచనప్రసారణోన్నమనవినమనప్రధావనోత్కాసనప్రవాహణైశ్చ స్రవతి, ఆస్రావశ్చాత్ర పిచ్ఛిలోఽవలంబీ సరుధిరోన్మథితశ్చ ; కోష్ఠగతోఽసృఙ్మూత్రపురీషపూయోదకాని స్రవతి; మర్మగతస్త్వగాదిష్వవరుద్ధత్వాన్నోచ్యతే | తత్ర త్వగాదిగతానామాస్రావాణాం యథాక్రమం పారుష్యశ్యావావశ్యాయదధిమస్తుక్షారోదకమాంసధావనపులాకోదకసన్నిభత్వాని మారుతాద్భవంతి; పిత్తాద్గోమేదకగోమూత్రభస్మశంఖకషాయోదకమాధ్వీకతైలసన్నిభత్వాని; పిత్తవద్రక్తాదతివిస్రత్వం చ; కఫాన్నవనీతకాసీసమజ్జపిష్టతిలనాలికేరోదకవరాహవసాసన్నిభత్వాని; సన్నిపాతాన్నాలికేరోదకైర్వారుకరసకాంజికప్రసాదారుకోదకప్రియంగుఫలయకృన్ముద్గయూషసవర్ణత్వానీతి ||8||
अत ऊर्ध्वं सर्वस्रावान् वक्ष्यामः- तत्र घृष्टासु छिन्नासु वा त्वक्षु स्फोटे भिन्ने विदारिते वा सलिलप्रकाशो भवत्यास्रावः किञ्चिद्विस्रः पीतावभासश्च; मांसगतः सर्पिःप्रकाशः सान्द्रः श्वेतः पिच्छिलश्च; सिरागतः सद्यश्छिन्नासु सिरासु रक्तातिप्रवृत्तिः पक्वासु च तोयनाडीभिरिव तोयागमनं पूयस्य, आस्रावश्चात्र तनुर्विच्छिन्नः पिच्छिलोऽवलम्बी श्यावोऽवश्यायप्रतिमश्च; स्नायुगतः स्निग्धो घनः सिङ्घाणकप्रतिमः सरक्तश्च; अस्थिगतोऽस्थन्यभिहते स्फुटिते भिन्ने दोषावदारिते वा दोषभक्षितत्वादस्थि निःसारं शुक्तिधौतमिवाभाति , आस्रावश्चात्र मज्जमिश्रः सरुधिरः स्निग्धश्च; सन्धिगतः पीड्यमानो न प्रवर्तते, आकुञ्चनप्रसारणोन्नमनविनमनप्रधावनोत्कासनप्रवाहणैश्च स्रवति, आस्रावश्चात्र पिच्छिलोऽवलम्बी सरुधिरोन्मथितश्च ; कोष्ठगतोऽसृङ्मूत्रपुरीषपूयोदकानि स्रवति; मर्मगतस्त्वगादिष्ववरुद्धत्वान्नोच्यते | तत्र त्वगादिगतानामास्रावाणां यथाक्रमं पारुष्यश्यावावश्यायदधिमस्तुक्षारोदकमांसधावनपुलाकोदकसन्निभत्वानि मारुताद्भवन्ति; पित्ताद्गोमेदकगोमूत्रभस्मशङ्खकषायोदकमाध्वीकतैलसन्निभत्वानि; पित्तवद्रक्तादतिविस्रत्वं च; कफान्नवनीतकासीसमज्जपिष्टतिलनालिकेरोदकवराहवसासन्निभत्वानि; सन्निपातान्नालिकेरोदकैर्वारुकरसकाञ्जिकप्रसादारुकोदकप्रियङ्गुफलयकृन्मुद्गयूषसवर्णत्वानीति ||८||
🔊 Audio coming soon
అత్ర వ్రణదుష్టిరసూత్రితాఽప్యుక్తా, తాం నిర్దిశ్య వ్రణాస్రావాన్నిర్దిశన్నాహ- అత ఊర్ధ్వమిత్యాది| సర్వస్రావానితి సర్వవ్రణవస్తూనాం సర్వదోషాణామాగంతోశ్చ వ్రణస్య స్రావానిత్యర్థః| ఘృష్టాసు ఛిన్నాస్విత్యాగంతోః, త్వక్ష్వితి సంబంధః; బహువచనం తు సప్తత్వగపేక్షయా| అత్ర త్వగ్గ్రహణాల్లక్షణయా రసాధిష్ఠానో వ్రణ ఉక్తః| స్ఫోటే ఇతి త్వక్స్థితే వ్రణే, భిన్నే స్వయం భిన్నే, విదారితే యత్నేన విదారితే ఇత్యర్థః; అత్ర భిన్నే విదారితే ఇతి శారీరవ్రణస్య| సలిలప్రకాశ ఇతి ఉదకరసయోరచ్ఛయోస్త్వచామధిష్ఠానత్వాత్| విస్ర ఆమగంధిః, పీతావభాసః పాకారంభకేణ పిత్తేనేత్యర్థః| మాంసగత ఇతి మాంసగత ఆస్రావ ఇత్యర్థః| సర్పిఃప్రకాశస్త్రావత్వమాగంతోః| సాంద్రశ్వేతపిచ్ఛిలత్వం శారీరస్య| సిరాగత ఇత్యాది సిరాగ్రహణేన రక్తాధిష్ఠానో వ్రణ ఉక్తః; సద్యశ్ఛిన్నాస్విత్యాగంతోః; పక్వాస్విత్యాది శారీరస్య| విచ్ఛిన్న ఇతి అల్పాల్పప్రవర్తనం| అవలంబీ అవలంబనశీలః| స్నాయుగత ఇత్యాది స్నాయుగ్రహణేన మేదోఽధిష్ఠానో వ్రణ ఉక్తః, అన్యే తు ‘మేదోమజ్జానౌ ఘృతవద్విలీయేతే,అతో వ్రణాధిష్ఠానత్వం నైవ తయోః’ ఇతి వదంతి| సింఘాణకో రక్తమిశ్రో ఘనీభూతః శ్లేష్మా| అస్థిగత ఇత్యాది| అభిహతే ఇతి అభిఘాతజే వ్రణే, భిన్నే విదారితే చేతి శారీరే| అస్థి నిఃసారం కోఽర్థః? లఘు; ‘భవతి’ ఇత్యధ్యాహారః| శుక్తిధౌతమివాభాతి శుక్తిరివ శోభతే తథా ధౌతమివ శోభతేఽస్థీతి సంబధ్యతే| సంధిగత ఇత్యాది| ఉన్నమనమితి బాహుజంఘాదీనామూర్ధ్వం నయనం| వినమనం గాత్రాణామధఃప్రాపణం| ప్రవాహణమితి కుంథనం| సరుధిరోన్మథితశ్చేతి రుధిరేణైవోన్మథితశ్చ| కోష్ఠగత ఇత్యాది కోష్ఠగత ఇతి మలధాతుసముదాయాధిష్ఠానో వ్రణ ఉక్తః| ఉదకమత్ర రసక్లేద ఏవ గృహ్యతే పీతం వా| మర్మగత ఇత్యాది| అవరుద్ధ ఇతి సంగృహీత ఇత్యర్థః| దోషాస్రావాన్నిర్దిశన్నాహ-తత్ర త్వగాదిగతానామిత్యాది| తత్ర మర్మవర్జితేషు సప్తసు త్వగాదివ్రణవస్తుషు వాతపిత్తకఫసన్నిపాతానాం సప్త సప్త స్రావా యథాక్రమేణ ద్రష్టవ్యా ఇత్యేకే; అన్యే తు త్వగాదిషు వాతాదిలింగానాం మధ్యే కించిత్ క్వచిదితి వర్ణయంతి| పిత్తాద్గోమేదేత్యాది|- గోమేదక ఇతి మణిరాపీతః| ఏర్వారుకరసః కర్కటికారసః; కాంజికప్రసాద ఇతి కాంజికస్యోపర్యచ్ఛః; ఆరుకమనేనైవ నామ్నా ప్రసిద్ధం||8||
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
శ్లోకౌ చాత్ర భవతః- పక్వాశయాదసాధ్యస్తు పులాకోదకసన్నిభః | క్షారోదకనిభః స్రావో వర్జ్యో రక్తాశయాత్స్రవన్ ||9|| ఆమాశయాత్ కలాయాంభోనిభశ్చ త్రికసంధిజః | స్రావానేతాన్ పరీక్ష్యాదౌ తతః కర్మాచరేద్భిషక్ ||10||
श्लोकौ चात्र भवतः- पक्वाशयादसाध्यस्तु पुलाकोदकसन्निभः | क्षारोदकनिभः स्रावो वर्ज्यो रक्ताशयात्स्रवन् ||९|| आमाशयात् कलायाम्भोनिभश्च त्रिकसन्धिजः | स्रावानेतान् परीक्ष्यादौ ततः कर्माचरेद्भिषक् ||१०||
🔊 Audio coming soon
స్థానభేదాత్ స్రావస్యాసాధ్యత్వఖ్యాపనాయ శ్లోకౌ ప్రాహ- పక్వాశయాదిత్యాది| పులాకోదకం గవేధుకోదకం, గవేధుకస్తృణవిశేషః, ‘జలగోధూమ’ ఇతి లోకే; అన్యే తు పులాకశబ్దేనాప్రాప్తపాకం ధాన్యమాహుః| ఆమాశయాదిత్యాది| కలాయోఽత్ర త్రిపుటకః| త్రికసంధిజ ఇతి బాహుగ్రీవాస్థిత్రయసంఘాతోఽత్ర త్రికం, తస్య సంధౌ జాత ఇతి||9-10||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
అత ఊర్ధ్వం సర్వవ్రణవేదనా వక్ష్యామః- తోదనభేదనతాడనచ్ఛేదనాయామనమంథనవిక్షేపణచుముచుమాయననిర్దహనావభంజనస్ఫోటన విదారణోత్పాటనకంపనవివిధశూలవిశ్లేషణవికిరణస్తంభనపూరణస్వప్నాకుంజనాంకు శికాః సంభవంతి, అనిమిత్తవివిధవేదనాప్రాదుర్భావో వా ముహుర్ముహుర్యత్రాగచ్ఛంతి వేదనావిశేషాస్తం వాతికమితి విద్యాత్; ఓషచోషపరిదాహధూమాయనాని యత్ర గాత్రమంగారావకీర్ణమివ పచ్యతే యత్ర చోష్మాభివృద్ధిః క్షతే క్షారావసిక్తవచ్చ వేదనావిశేషాస్తం పైత్తికమితి విద్యాత్; పిత్తవద్రక్తసముత్థం జానీయాత్; కండూర్గురుత్వం సుప్తత్వముపదేహోఽల్పవేదనత్వం స్తంభః శైత్యం చ యత్ర తం శ్లైష్మికమితి విద్యాత్; యత్ర సర్వాసాం వేదనానాముత్పత్తిస్తం సాన్నిపాతికమితి విద్యాత్ ||11||
अत ऊर्ध्वं सर्वव्रणवेदना वक्ष्यामः- तोदनभेदनताडनच्छेदनायामनमन्थनविक्षेपणचुमुचुमायननिर्दहनावभञ्जनस्फोटन विदारणोत्पाटनकम्पनविविधशूलविश्लेषणविकिरणस्तम्भनपूरणस्वप्नाकुञ्जनाङ्कु शिकाः सम्भवन्ति, अनिमित्तविविधवेदनाप्रादुर्भावो वा मुहुर्मुहुर्यत्रागच्छन्ति वेदनाविशेषास्तं वातिकमिति विद्यात्; ओषचोषपरिदाहधूमायनानि यत्र गात्रमङ्गारावकीर्णमिव पच्यते यत्र चोष्माभिवृद्धिः क्षते क्षारावसिक्तवच्च वेदनाविशेषास्तं पैत्तिकमिति विद्यात्; पित्तवद्रक्तसमुत्थं जानीयात्; कण्डूर्गुरुत्वं सुप्तत्वमुपदेहोऽल्पवेदनत्वं स्तम्भः शैत्यं च यत्र तं श्लैष्मिकमिति विद्यात्; यत्र सर्वासां वेदनानामुत्पत्तिस्तं सान्निपातिकमिति विद्यात् ||११||
🔊 Audio coming soon
స్రావానంతరం వాతాదివేదనా నిర్దిశన్నాహ- అత ఊర్ధ్వమిత్యాది| తోదనం సూచిభిరివ; భేదనం త్వగ్విదారణమివ వేదనావిశేషః; తాడనం దండాదిభిరాహన్యత ఇవేత్యర్థః; ఛేదనం ద్విధా క్రియత ఇవ శస్త్రాదిభిః; ఆయామనం సంకుచితాంగదేశస్య దీర్ఘీకరణమివ; మంథనం మంథనకాదిభిర్వ్రణాంతర్మథ్యత ఇవ; విక్షేపణం ప్రేర్యత ఇవ; చుముచుమాయనం సర్షపరాజికాకల్కలిప్త ఇవ; నిర్దహనం నిఃశేషం వహ్నినా దహ్యత ఇవ; అవభంజనం సంచూర్ణ్యత ఇవ; స్ఫోటనం పాషాణాదిభిరివ; విదారణం నఖాదిభిశ్చీర్యత ఇవ; ఉత్పాటనం ఊర్ధ్వమాకృష్యత ఇవ; కంపనం వేప్యత ఇవ; వివిధశూలవిశ్లేషణం నానాప్రకారార్తిశూలాహతగాత్రస్యేవ వేదనావిశేషః; వికిరణం వ్రణావయవా నానాస్థానేషు వికీర్యంత ఇవేతి; స్తంభనం స్తబ్ధతా; పూరణం భరణం; స్వపనం ప్రసుప్తిః; ఆకుంచనం కుటిలీకరణమివ; అంకుశికా ఖల్లీవిశేషః, అన్యే ‘అంకుశనిపాతాకర్షణమివాంకుశికా’ ఇత్యాచక్షతే| ఓషచోషపరిదాహేత్యాది|- ఓష ఏకదేశికో దాహః; చోష ఆచూషణసమత్వాదిత్యేకే, పిపాసేత్యన్యే; పరి సమంతతో దాహః పరిదాహః; ధూమాయనం ధూమోద్వమనమివాంగానాం| కండుర్గురుత్వమిత్యాది|-సుప్తత్వం నఖమక్షికామశకాదిదంశవేదనానభిజ్ఞత్వం; ఉపదేహో లిప్తమివేతి||11||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
అత ఊర్ధ్వం వ్రణవర్ణాన్ వక్ష్యామః- భస్మకపోతాస్థివర్ణః పరుషోఽరుణః కృష్ణ ఇతి మారుతజస్యః నీలః పీతో హరితః శ్యావః కృష్ణో రక్తః పింగలః కపిల ఇతి రక్తపిత్తసముత్థయోః; శ్వేతః స్నిగ్ధః పాండురితి శ్లేష్మజస్య; సర్వవర్ణోపేతః సాన్నిపాతిక ఇతి ||12||
अत ऊर्ध्वं व्रणवर्णान् वक्ष्यामः- भस्मकपोतास्थिवर्णः परुषोऽरुणः कृष्ण इति मारुतजस्यः नीलः पीतो हरितः श्यावः कृष्णो रक्तः पिङ्गलः कपिल इति रक्तपित्तसमुत्थयोः; श्वेतः स्निग्धः पाण्डुरिति श्लेष्मजस्य; सर्ववर्णोपेतः सान्निपातिक इति ||१२||
🔊 Audio coming soon
వేదనాః ప్రతిపాద్య వ్రణవర్ణాన్నిర్దిశన్నాహ- అత ఊర్ధ్వమిత్యాది| దోషదూష్యసంయోగరాశేరన్యత్వాన్మారుతజేఽపి వ్రణే వర్ణసద్భావః||12||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
భవతి చాత్ర- న కేవలం వ్రణేషూక్తో వేదనావర్ణసంగ్రహః | సర్వశోఫవికారేషు వ్రణవల్లక్షయేద్భిషక్ ||13||
भवति चात्र- न केवलं व्रणेषूक्तो वेदनावर्णसङ्ग्रहः | सर्वशोफविकारेषु व्रणवल्लक्षयेद्भिषक् ||१३||
🔊 Audio coming soon
సామాన్యవ్రణనిర్దిష్టాన్ దోషదుష్టిస్రావవేదనావర్ణాన్ శోఫవిశేషేష్వపి విద్రధ్యలజీగ్రంథ్యాదిషు నిర్దిశన్నాహ- న కేవలం వ్రణేషూక్త ఇత్యాది| శోథవికారేష్వితి శోథారబ్ధవికారేషు విద్రధ్యాదిష్వితి||13||
Adhikarana puShpikA · Śloka 22
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం సూత్రస్థానే వ్రణాస్రావవిజ్ఞానీయో నామ ద్వావింశతితమోఽధ్యాయః ||22||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने व्रणास्रावविज्ञानीयो नाम द्वाविंशतितमोऽध्यायः ||२२||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాం సూత్రస్థానే ద్వావింశతితమోఽధ్యాయః||22||