Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಯನ್ತ್ರವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातो यन्त्रविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯನ್ತ್ರಂ ಶಲ್ಯಾನಾಮಾಹರಣೋಪಾಯಃ, ವಿಧಿಃ ಕಲ್ಪನಂ ಭೇದೋ ವಾ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಯನ್ತ್ರಶತಮೇಕೋತ್ತರಮ್; ಅತ್ರ ಹಸ್ತಮೇವ ಪ್ರಧಾನತಮಂ ಯನ್ತ್ರಾಣಾಮವಗಚ್ಛ, (ಕಿಂ ಕಾರಣಂ ? ಯಸ್ಮಾದ್ಧಸ್ತಾದೃತೇ ಯನ್ತ್ರಾಣಾಮಪ್ರವೃತ್ತಿರೇವ) ತದಧೀನತ್ವಾದ್ಯನ್ತ್ರಕರ್ಮಣಾಮ್ ||೩||
यन्त्रशतमेकोत्तरम्; अत्र हस्तमेव प्रधानतमं यन्त्राणामवगच्छ, (किं कारणं ? यस्माद्धस्तादृते यन्त्राणामप्रवृत्तिरेव) तदधीनत्वाद्यन्त्रकर्मणाम् ||३||
🔊 Audio coming soon
ಯನ್ತ್ರಾಣಾಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಮಾಹ- ಯನ್ತ್ರಶತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏಕೋತ್ತರಮೇಕಾಧಿಕಮ್; ಅನ್ಯೇ ತು ಶತಶಬ್ದೋಽಸಙ್ಖ್ಯೇಯವಾಚೀ , ಉತ್ತರಶಬ್ದಃ ಪ್ರಧಾನವಾಚೀ; ಏತೇನ ಯನ್ತ್ರಾಣಾಮಸಙ್ಖ್ಯೇಯತ್ವಮುಕ್ತಮೇಕಸ್ಯ ಪ್ರಧಾನತ್ವಂ ಚೇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಅತ್ರ ಯತ್ ಪ್ರಧಾನಂ ತದೇವ ದರ್ಶಯತಿ- ಅತ್ರ ಹಸ್ತಮೇವೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಧಾನತಮಮತಿಶಯೇನ ಪ್ರಧಾನಮ್| ಅವಗಚ್ಛ ಜಾನೀಹಿ| ಯದ್ಯಪ್ಯಗ್ರೇ ಕಙ್ಕಮುಖಸ್ಯ ಪ್ರಧಾನತ್ವಮುಕ್ತಮಸ್ತಿ, ತಥಾಽಪಿ ಹಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ ನ ವಿರುಧ್ಯತೇ, ಪ್ರಧಾನತಮತ್ವಾತ್ತಸ್ಯೇತಿ| ಪ್ರಧಾನತ್ವೇ ಹೇತುಮಾಹ- ತದಧೀನತ್ವಾದ್ಯನ್ತ್ರಕರ್ಮಣಾಮಿತಿ| ಹಸ್ತಾಯತ್ತತ್ವಾದ್ಯನ್ತ್ರಕರ್ಮಣಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವನ್ಯಥಾ ಪಠನ್ತಿ- ‘ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಯಸ್ಮಾದ್ಧಸ್ತಾದೃತೇ ಯನ್ತ್ರಾಣಾಮಪ್ರವೃತ್ತಿರೇವ ತದಧೀನತ್ವಾದ್ಯನ್ತ್ರಕರ್ಮಣಾಮ್’ ಇತಿ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ತತ್ರ, ಮನಃಶರೀರಾಬಾಧಕರಾಣಿ ಶಲ್ಯಾನಿ; ತೇಷಾಮಾಹರಣೋಪಾಯೋ ಯನ್ತ್ರಾಣಿ ||೪||
तत्र, मनःशरीराबाधकराणि शल्यानि; तेषामाहरणोपायो यन्त्राणि ||४||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಯನ್ತ್ರವ್ಯಾಪಿಲಕ್ಷಣಪರಿಭಾಷಾಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರ ಮನ ಇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರೇತಿ ತಸ್ಮಿನ್ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇ ಶಲ್ಯವಿನಿಶ್ಚಯೇ||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ತಾನಿ ಷಟ್ಪ್ರಕಾರಾಣಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಸ್ವಸ್ತಿಕಯನ್ತ್ರಾಣಿ, ಸನ್ದಂಶಯನ್ತ್ರಾಣಿ, ತಾಲಯನ್ತ್ರಾಣಿ, ನಾಡೀಯನ್ತ್ರಾಣಿ, ಶಲಾಕಾಯನ್ತ್ರಾಣಿ, ಉಪಯನ್ತ್ರಾಣಿ ಚೇತಿ ||೫||
तानि षट्प्रकाराणि; तद्यथा- स्वस्तिकयन्त्राणि, सन्दंशयन्त्राणि, तालयन्त्राणि, नाडीयन्त्राणि, शलाकायन्त्राणि, उपयन्त्राणि चेति ||५||
🔊 Audio coming soon
ತಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಕಾರೋ ಭೇದಃ ಸಾದೃಶ್ಯಂ ಚ, ತೇಷಾಂ ಷಡ್ಭೇದಾಃ ಸ್ವಸ್ತಿಕಾದಯಃ, ಸಾದೃಶ್ಯಾನಿ ವಾ ಷಟ್ ಸ್ವಸ್ತಿಕಾದೀನಾಂ ಸಾದೃಶ್ಯಾದೇವ| ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಾನ್ ಷಟ್ಪ್ರಕಾರಾನ್ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ- ತದ್ಯಥೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಸ್ತಿಕಂ ಚತುರಙ್ಗಂ ಪಿಷ್ಟಘಟಿತಂ, ತದಾಕೃತೀನಿ ಚತುರವಯವಾನಿ ಸ್ವಸ್ತಿಕಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ| ಶೇಷಾಣಾಮಪಿ ನಾಮಭಿರೇವಾಕೃತಯೋ ಜ್ಞಾತವ್ಯಾಃ||೫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ತತ್ರ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ ಸ್ವಸ್ತಿಕಯನ್ತ್ರಾಣಿ , ದ್ವೇ ಸನ್ದಂಶಯನ್ತ್ರೇ, ದ್ವೇ ಏವ ತಾಲಯನ್ತ್ರೇ , ವಿಂಶತಿರ್ನಾಡ್ಯಃ, ಅಷ್ಟಾವಿಂಶತಿಃ ಶಲಾಕಾಃ, ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿರುಪಯನ್ತ್ರಾಣಿ ||೬||
तत्र चतुर्विंशतिः स्वस्तिकयन्त्राणि , द्वे सन्दंशयन्त्रे, द्वे एव तालयन्त्रे , विंशतिर्नाड्यः, अष्टाविंशतिः शलाकाः, पञ्चविंशतिरुपयन्त्राणि ||६||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರಿತ್ಯಾದಿ| ದ್ವೇ ಏವ ತಾಲಯನ್ತ್ರೇ ಇತಿ, ನನು ಏವಶಬ್ದಂ ವಿನಾಽಪಿ ದ್ವೇ ತಾಲಯನ್ತ್ರೇ ಲಬ್ಧೇ, ತತ್ ಕಿಮೇವಶಬ್ದೇನ? ಉಚ್ಯತೇ- ಏವಶಬ್ದೋಽಯಂ ಸ್ವಸ್ತಿಕಾದಿಷು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಂ ವ್ಯಭಿಚಾರಯತಿ, ತೇನ ಶಲ್ಯಾಕೃತಿಮವೇಕ್ಷ್ಯ ಸ್ವಸ್ತಿಕಾದೀನಿ ಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯಧಿಕಾನ್ಯಪಿ ಕಾರ್ಯಾಣಿ, ತಾಲಯನ್ತ್ರೇ ದ್ವೇ ಏವ, ಏವಂ ಸತಿ ನ ದೋಷಃ||೬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ತಾನಿ ಪ್ರಾಯಶೋ ಲೌಹಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ತತ್ಪ್ರತಿರೂಪಕಾಣಿ ವಾ ತದಲಾಭೇ ||೭||
तानि प्रायशो लौहानि भवन्ति; तत्प्रतिरूपकाणि वा तदलाभे ||७||
🔊 Audio coming soon
ಕಿನ್ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಪುನರ್ಯನ್ತ್ರಾಣಿ ಕರ್ತವ್ಯಾನೀತ್ಯಾಹ- ತಾನಿ ಪ್ರಾಯಶ ಇತ್ಯಾದಿ| ಲೋಹಾಃ ಪಞ್ಚ ಸುವರ್ಣಾದಯಃ, ತತ್ಕೃತಾನಿ ಲೌಹಾನೀತ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ| ತತ್ಪ್ರತಿರೂಪಕಾಣಿ ಲೋಹಪ್ರತಿರೂಪಕಾಣಿ ವಾ ಲೋಹಾಭಾವೇ; ತಾನಿ ದನ್ತಶೃಙ್ಗದಾರೂಣಿ ಯನ್ತ್ರಯೋನಿತ್ವೇನೋಕ್ತಾನೀತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| (ಲೋಹವೇಣುವೃಕ್ಷಸೂತ್ರಶೃಙ್ಗವಲ್ಕಲತೃಣಾನಿ ಸ್ನಾಯುಪ್ರತಾನಾ ಅಶ್ಮಾನಶ್ಚೇತ್ಯೇತೇಭ್ಯೋ ಯನ್ತ್ರಾಣಿ ನಿಷ್ಪಾದ್ಯನ್ತೇ) ||೭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ತತ್ರ, ನಾನಾಪ್ರಕಾರಾಣಾಂ ವ್ಯಾಲಾನಾಂ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಾಂ ಮುಖೈರ್ಮುಖಾನಿ ಯನ್ತ್ರಾಣಾಂ ಪ್ರಾಯಶಃ ಸದೃಶಾನಿ; ತಸ್ಮಾತ್ತತ್ಸಾರೂಪ್ಯಾದಾಗಮಾದುಪದೇಶಾದನ್ಯಯನ್ತ್ರದರ್ಶನಾದ್ಯುಕ್ತಿತಶ್ಚ ಕಾರಯೇತ್ ||೮||
तत्र, नानाप्रकाराणां व्यालानां मृगपक्षिणां मुखैर्मुखानि यन्त्राणां प्रायशः सदृशानि; तस्मात्तत्सारूप्यादागमादुपदेशादन्ययन्त्रदर्शनाद्युक्तितश्च कारयेत् ||८||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಯನ್ತ್ರಾಣಾಂ ಸಮಾಸೇನಾಕೃತಿಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಸಾಧರ್ಮ್ಯಾದುದಾಹರ್ತುಮಿಚ್ಛುರಾಹ- ತತ್ರ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಾಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ನಾನಾಪ್ರಕಾರಾಣಾಂ ವಿವಿಧಭೇದಾನಾಂ, ವ್ಯಾಲಾನಾಂ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಾಂ ಹಿಂಸ್ರಾಣಾಂ ಪಶುವಿಹಙ್ಗಮಾನಾಂ, ಮುಖೈಃ ಸದೃಶಾನಿ ಯನ್ತ್ರಾಣಾಂ ಮುಖಾನಿ, ‘ಭವನ್ತಿ’ ಇತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರಃ| ಅತ್ರ ಮೃಗಾಃ ಸಿಂಹಾದಯಃ ಪಶವಃ, ಪಕ್ಷಿಣೋ ವಾಯಸಾದಯಃ| ವ್ಯಾಲಾನಾಮಿತಿ ಪಶೂನಾಮೇವ ವಿಶೇಷಣಂ, ನತು ಪಕ್ಷಿಣಾಮಿತ್ಯೇಕೇ| ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯಾದಿ| ತತ್ಸಾರೂಪ್ಯಾದಿತಿ ವ್ಯಾಲಪಶುಪಕ್ಷಿಮುಖಸಾದೃಶ್ಯಾತ್| ಆಗಮಾದಿತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಾತ್, ತಥಾಹಿ- ‘ಸ್ವಸ್ತಿಕಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯಷ್ಟಾದಶಾಙ್ಗುಲಾನಿ’| ಉಪದೇಶಾದಿತಿ ವೃದ್ಧವೈದ್ಯವಚನೋಪದೇಶಾತ್| ಯುಕ್ತಿತಶ್ಚೇತಿ ಪ್ರಯೋಜನತಃ, ಪುರುಷವಯೋಽವಯವಾದಿವಿಭಾಗವಿಚಾರತಶ್ಚ||೮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ಸಮಾಹಿತಾನಿ ಯನ್ತ್ರಾಣಿ ಖರಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಮುಖಾನಿ ಚ | ಸುದೃಢಾನಿ ಸುರೂಪಾಣಿ ಸುಗ್ರಹಾಣಿ ಚ ಕಾರಯೇತ್ ||೯||
समाहितानि यन्त्राणि खरश्लक्ष्णमुखानि च | सुदृढानि सुरूपाणि सुग्रहाणि च कारयेत् ||९||
🔊 Audio coming soon
ಗದ್ಯೋಕ್ತಂ ಶ್ಲೋಕೇನೋಪಸಂಹರನ್ನಾಹ- ಸಮಾಹಿತಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಸಮಾಹಿತಾನಿ ನ್ಯೂನಾತಿರಿಕ್ತಮಾನವರ್ಜಿತಾನಿ| ಖರಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಮುಖಾನಿ ದೃಢಮಸೃಣಮುಖಾನಿ, ಅನ್ಯೇ ತು ಕಾರ್ಯಭೇದಾತ್ ಕಾನಿಚಿತ್ ಖರಮುಖಾನಿ ಕಾನಿಚಿತ್ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಮುಖಾನಿ; ತತ್ರ ಖರಮುಖಾನಿ ಕಙ್ಕಮುಖಾದೀನಿ, ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಮುಖಾನಿ ಸಿಂಹಮುಖಾದೀನಿ| ಸುದೃಢಾನಿ ಸಮುದಾಯೇನ| ಸುಗ್ರಹಾಣಿ ಸುವಾರಙ್ಗಾಣಿ||೯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ತತ್ರ ಸ್ವಸ್ತಿಕಯನ್ತ್ರಾಣಿ- ಅಷ್ಟಾದಶಾಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಾನಿ, ಸಿಂಹವ್ಯಾಘ್ರವೃಕತರಕ್ಷ್ವೃಕ್ಷದ್ವೀಪಿಮಾರ್ಜಾರಶೃಗಾಲಮೃಗೈರ್ವಾರುಕಕಾಕಕಙ್ಕಕುರರಚಾಸಭಾಸಶಶಘಾತ್ಯುಲೂಕಚಿಲ್ಲಿಶ್ಯೇನ- ಗೃಧ್ರಕ್ರೌಞ್ಚಭೃಙ್ಗರಾಜಾಞ್ಜಲಿಕರ್ಣಾವಭಞ್ಜನನನ್ದೀಮುಖಮುಖಾನಿ , ಮಸೂರಾಕೃತಿಭಿಃ ಕೀಲೈರವಬದ್ಧಾನಿ , ಮೂಲೇಽಙ್ಕುಶವದಾವೃತ್ತವಾರಙ್ಗಾಣಿ , ಅಸ್ಥಿವಿದಷ್ಟಶಲ್ಯೋದ್ಧರಣಾರ್ಥಮುಪದಿಶ್ಯನ್ತೇ ||೧೦||
तत्र स्वस्तिकयन्त्राणि- अष्टादशाङ्गुलप्रमाणानि, सिंहव्याघ्रवृकतरक्ष्वृक्षद्वीपिमार्जारशृगालमृगैर्वारुककाककङ्ककुररचासभासशशघात्युलूकचिल्लिश्येन- गृध्रक्रौञ्चभृङ्गराजाञ्जलिकर्णावभञ्जननन्दीमुखमुखानि , मसूराकृतिभिः कीलैरवबद्धानि , मूलेऽङ्कुशवदावृत्तवारङ्गाणि , अस्थिविदष्टशल्योद्धरणार्थमुपदिश्यन्ते ||१०||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಸ್ವಸ್ತಿಕಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯೇವ ಪ್ರಮಾಣಾಕಾರಾಭ್ಯಾಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರ ಸ್ವಸ್ತಿಕೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ಸಿಂಹಾದಯೋ ನವ ವ್ಯಾಲಮೃಗಾಃ, ಕಾಕಾದಯಃ ಪಞ್ಚದಶ ಪಕ್ಷಿಣಃ, ಏಷಾಂ ಮುಖಸಾದೃಶ್ಯಾಚ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ| ತರಕ್ಷುಃ ‘ಜರಖ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಋಕ್ಷಃ ಭಲ್ಲೂಕೋಽತಿಲೋಮಶಃ, ‘ರೀಞ್ಛ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ದ್ವೀಪೀ ಚಿತ್ರವ್ಯಾಘ್ರಃ, ‘ಚಿತ್ರಕ’ (ಚಿತಾ) ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಮಾರ್ಜಾರಃ ಬಿಡಾಲಃ; ಮೃಗೈರ್ವಾರುಕಃ ‘ಹರಿಣದ್ರು’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಕಙ್ಕಃ ಕಙ್ಕಮಲ್ಲೋ ದೀರ್ಘಚಞ್ಚುರ್ಮಹಾಪ್ರಮಾಣಃ, ದಹಾ(ಗ್ಧ)ಕಾಕಮನ್ಯೇ; ಕುರರಶ್ಚಿರಿಲ್ಲಾಕಾರೋ ನಾದೋತ್ಥಾಪಿತಮತ್ಸ್ಯಃ, ‘ಕುರಲ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಭಾಸಃ ಗೋಕುಲಚಾರೀ ಗೃಧ್ರವಿಶೇಷಃ; ಶಶಘಾತೀ ‘ಶಶಾರಿ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಚಿಲ್ಲಿಃ ‘ಚಿಲ್ಲ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಶ್ಯೇನಃ ಸಿಞ್ಚಾನೋ ಗರುಡಾನ್ವಯೇ; ಗೃಧ್ರಃ ಮಹಾಪ್ರಮಾಣಃ ಸ ತು ಯೋಜನದೃಷ್ಟಿರಾಮಿಷಾಶೀ ಚ; ಕ್ರೌಞ್ಚಃ ‘ಕುರಞ್ಜ’ (ಕೋಞ್ಚಿ) ಇತಿ ಲೋಕೇ; ಭೃಙ್ಗರಾಜಃ ‘ಕಾಲಚಟಕ’ ಇತಿ ಪಾರಿಯಾತ್ರೀಯಾಃ, ಕಾನ್ಯಕುಬ್ಜಾಸ್ತು ‘ಪೇಙ್ಗಿ’ ಇತಿ; ಅಞ್ಜಲಿಕರ್ಣಾವಭಞ್ಜನಯೋಃ ಸುಶ್ರುತಚರಕಾದಿಟೀಕಾಸು ಪರ್ಯಾಯೋ ನ ದೃಶ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ದೇಶಾನ್ತರೇ ಲೋಕಾದವಗನ್ತವ್ಯೌ; ನನ್ದೀಮುಖಃ ಪತ್ರಾಟೀ| ಮಸೂರಾಕೃತಿಭಿಃ ಕೀಲೈಃ ಶಲ್ಯೈರವಬದ್ಧಾನಿ ಕೀಲಿತಾನಿ, ‘ಸ್ಕನ್ಧಪ್ರದೇಶೇ’ ಇತಿ ವಾಕ್ಯಶೇಷಃ; ಅನ್ಯೇ ತು ‘ತೃತೀಯೇ ಭಾಗೇ’ ಇತಿ ವಾಕ್ಯಶೇಷಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ| ಮೂಲೇಽಙ್ಕುಶವದಾವೃತ್ತವಾರಙ್ಗಾಣೀತಿ ಅಙ್ಕುಶವದಾವೃತ್ತಂ ವಕ್ರಂ ವಾರಙ್ಗಂ ಗ್ರಹಣಸ್ಥಾನಂ ಯೇಷಾಂ ತಾನಿ ತಥೋಕ್ತಾನಿ| ಅಸ್ಥಿವಿದಷ್ಟಮ್ ಅಸ್ಥಿನಿಮಗ್ನಮ್||೧೦||
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ಸನಿಗ್ರಹೋಽನಿಗ್ರಹಶ್ಚ ಸನ್ದಂಶೌ ಷೋಡಶಾಙ್ಗುಲೌ ಭವತಃ, ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯುಗತಶಲ್ಯೋದ್ಧರಣಾರ್ಥಮುಪದಿಶ್ಯೇತೇ ||೧೧||
सनिग्रहोऽनिग्रहश्च सन्दंशौ षोडशाङ्गुलौ भवतः, त्वङ्मांससिरास्नायुगतशल्योद्धरणार्थमुपदिश्येते ||११||
🔊 Audio coming soon
ಸನಿಗ್ರಹೋಽನಿಗ್ರಹಶ್ಚೇತಿ ಸನಿಗ್ರಹಾನಿಗ್ರಹೌ ದ್ವೌ ಸನ್ದಂಶೌ, ಏಕಃ ಸನಿಗ್ರಹಃ ಸವಾರಙ್ಗೋ ನಾಪಿತಸ್ಯೇವ, ಅನ್ಯಶ್ಚಾನಿಗ್ರಹೋಽನಿಬನ್ಧನಃ ಸುವರ್ಣಕಾರಸ್ಯೇವ; ಅನ್ಯೇ ತು ಸನಿಗ್ರಹೋ ಲೋಹಕಾರಸನ್ದಂಶ ಇವ ಕೀಲಬದ್ಧ ಇತಿ ಮನ್ಯನ್ತೇ||೧೧||
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
ತಾಲಯನ್ತ್ರೇ - ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲೇ ಮತ್ಸ್ಯತಾಲವದೇಕತಾಲದ್ವಿತಾಲಕೇ, ಕರ್ಣನಾಸಾನಾಡೀಶಲ್ಯಾನಾಮಾಹರಣಾರ್ಥಮ್ ||೧೨||
तालयन्त्रे - द्वादशाङ्गुले मत्स्यतालवदेकतालद्वितालके, कर्णनासानाडीशल्यानामाहरणार्थम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
ತಾಲಯನ್ತ್ರೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ತಾಲಸಞ್ಜ್ಞಕೇ ದ್ವೇ ಯನ್ತ್ರೇ, ದ್ವೇ ಅಪಿ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣೇ| ತಯೋರಾಕಾರಮಾಹ- ಮತ್ಸ್ಯತಾಲವದಿತಿ| ತಾಲಮತ್ರ ಶಕಲಮಾಹುಃ, ಮತ್ಸ್ಯಸ್ಯ ಮೀನಸ್ಯ, ತಾಲತುಲ್ಯೇ ಪ್ರತನುಮುಖೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇ ತೇ ದ್ವೇ ಇತ್ಯಾಹ- ಏಕತಾಲದ್ವಿತಾಲಕೇ ಇತಿ| ಅತ್ರ ತಾಲಶಬ್ದೇನ ಪ್ರದೇಶ ಉಚ್ಯತೇ; ಏತೇನ ಏಕಂ ತಾಲಮ್ ಏಕಃ ಪ್ರದೇಶೋ ಯಸ್ಯ ತದೇಕತಾಲಂ, ದ್ವೇ ತಾಲೇ ದ್ವೌ ಪ್ರದೇಶೌ ಯಸ್ಯ ತದ್ದ್ವಿತಾಲಕಮ್; ಏತೇನ ಮತ್ಸ್ಯಸ್ಯ ಶಕಲವತ್ಪ್ರತನುಮುಖೈಕಪ್ರದೇಶಮೇಕತಾಲಂ, ಮತ್ಸ್ಯಶಕಲವತ್ಪ್ರತನುಮುಖದ್ವಿಪ್ರದೇಶಂ ದ್ವಿತಾಲಮಿತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಪರಿಣಾಹಸ್ತು ಕರ್ಣಾದಿಪ್ರವೇಶೀ ಜ್ಞೇಯಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಮತ್ಸ್ಯತಾಲುಕವದೇಕತಾಲಕದ್ವಿತಾಲಕೇ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಮತ್ಸ್ಯೋಽತ್ರ ಭೇದುಲಿರ್ನಾಮಮತ್ಸ್ಯಃ, ತಸ್ಯ ಲೌಹಮಯತಾಲಕಾಕಾರಂ ಮುಖಂ ಭವತಿ, ಅತಸ್ತನ್ಮುಖಾರ್ಧಾಕಾರಂ ಯನ್ತ್ರಮೇಕತಾಲಕಂ, ಸರ್ವಮುಖಾಕಾರಂ ದ್ವಿತಾಲಕಂ, ತಾಲಕೋಽತ್ರಾಪವಾರಕಾದಿಕಪಾಟಸನ್ಧಿಬನ್ಧನಂ ಲೌಹಮಯಮುಚ್ಯತೇ| ಕರ್ಣನಾಸಾಶಲ್ಯಂ ಗೂಥಕೇಶಾದಿ||೧೨||
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ನಾಡೀಯನ್ತ್ರಾಣಿ - ಅನೇಕಪ್ರಕಾರಾಣಿ, ಅನೇಕಪ್ರಯೋಜನಾನಿ, ಏಕತೋಮುಖಾನ್ಯುಭಯತೋಮುಖಾನಿ ಚ; ತಾನಿ ಸ್ರೋತೋಗತಶಲ್ಯೋದ್ಧರಣಾರ್ಥಂ, ರೋಗದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್, ಆಚೂಷಣಾರ್ಥಂ, ಕ್ರಿಯಾಸೌಕರ್ಯಾರ್ಥಂ ಚೇತಿ; ತಾನಿ ಸ್ರೋತೋದ್ವಾರಪರಿಣಾಹಾನಿ, ಯಥಾಯೋಗದೀರ್ಘಾಣಿ ಚ | ತತ್ರ ಭಗನ್ದರಾರ್ಶೋವ್ರಣಬಸ್ತ್ಯುತ್ತರಬಸ್ತಿಮೂತ್ರವೃದ್ಧಿದಕೋದರಧೂಮನಿರುದ್ಧಪ್ರಕಶಸನ್ನಿರುದ್ಧಗುದಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯಲಾಬೂಶೃಙ್ಗಯನ್ತ್ರಾಣಿ ಚೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ ||೧೩||
नाडीयन्त्राणि - अनेकप्रकाराणि, अनेकप्रयोजनानि, एकतोमुखान्युभयतोमुखानि च; तानि स्रोतोगतशल्योद्धरणार्थं, रोगदर्शनार्थम्, आचूषणार्थं, क्रियासौकर्यार्थं चेति; तानि स्रोतोद्वारपरिणाहानि, यथायोगदीर्घाणि च | तत्र भगन्दरार्शोव्रणबस्त्युत्तरबस्तिमूत्रवृद्धिदकोदरधूमनिरुद्धप्रकशसन्निरुद्धगुदयन्त्राण्यलाबूशृङ्गयन्त्राणि चोपरिष्टाद्वक्ष्यामः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ನಾಡೀಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯಪೀತ್ಯಾದಿ| ನಾಡೀ(ಲೀ)ಯನ್ತ್ರಾಣೀತಿ ನಾಡೀ(ಲೀ)ವನ್ಮಧ್ಯಚ್ಛಿದ್ರಾಣಿ| ಏಕತೋಮುಖಾನಿ ರಕ್ತಾಹರಣಾರ್ಥಾನ್ಯಲಾಬೂಭಗನ್ದರಾರ್ಶೋಯನ್ತ್ರಾದೀನಿ; ಉಭಯತೋಮುಖಾನಿ ಬಸ್ತ್ಯುತ್ತರಬಸ್ತಿಧೂಮಯನ್ತ್ರಾದೀನಿ| ತಾನಿ ಸ್ರೋತೋಗತಶಲ್ಯೋದ್ಧರಣಾರ್ಥಮಿತಿ ತಾನಿ ನಾಡೀಯನ್ತ್ರಾಣಿ ಸ್ರೋತೋಗತಶಲ್ಯೋದ್ಧರಣಪ್ರಯೋಜನಾನಿ; ತಥಾಹಿ- ‘ಲಾಕ್ಷಾಶಲ್ಯೇ ಕಣ್ಠಾಸಕ್ತೇ ಕಣ್ಠೇ ನಾಡೀಂ ದತ್ತ್ವಾ ತಪ್ತಯಾ ಲೋಹಶಲಾಕಯಾಽಽಕರ್ಷಯೇತ್’- (ಸೂ. ಅ. ೨೭) ಇತ್ಯಾದಿಕಮ್| ರೋಗದರ್ಶನಾರ್ಥಮಿತಿ ರೋಗಾ ಆಭ್ಯನ್ತರಾರ್ಶಃಪ್ರಭೃತಯಃ| ಆಚೂಷಣಾರ್ಥಮಿತಿ ಅಸ್ಥಿಗತವಾಯೋರ್ದುಷ್ಟರಕ್ತಸ್ತನ್ಯಯೋರಾಕರ್ಷ(ಚೂಷ)ಣಾರ್ಥಮ್| ಕ್ರಿಯಾಸೌಕರ್ಯಾರ್ಥಮಿತಿ ಆಭ್ಯನ್ತರಾರ್ಶಃಪ್ರಭೃತಿಷು ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನ್ಯಾದಿಕ್ರಿಯಾಯಾಃ ಸುಕರತ್ವಾಯ ಸುಖಕರಣಾಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಾನಿ ಸ್ರೋತೋದ್ವಾರಪರಿಣಾಹಾನೀತಿ ವರ್ತುಲತ್ವೇನ ಸ್ರೋತೋದ್ವಾರತುಲ್ಯಾನಿ| ನನು, ‘ವಿಂಶತಿರ್ನಾಡ್ಯಃ’ ಇತಿ ಪೂರ್ವಮೇವೋಕ್ತಂ, ಇಹ ತು ಭಗನ್ದರಾರ್ಶೋವ್ರಣೇತ್ಯಾದಿನಾ ನಾಡೀಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯಲಾಬುಶೃಙ್ಗಾನ್ತಾನಿ ದ್ವಾದಶ, ತತ್ ಕಥಂ ವಿಂಶತಿಃ ಪೂರ್ಯತೇ? ಉಚ್ಯತೇ , ಭಗನ್ದರಯನ್ತ್ರೇ ದ್ವೇ ಏಕಮೇಕಚ್ಛಿದ್ರಮ್, ಅಪರಂ ದ್ವಿಚ್ಛಿದ್ರಮ್; ಅರ್ಶೋಯನ್ತ್ರೇ ಅಪಿ ದ್ವೇ ಏಕಚ್ಛಿದ್ರದ್ವಿಚ್ಛಿದ್ರಭೇದೇನ; ವ್ರಣಯನ್ತ್ರಮೇಕಂ ವ್ರಣಚ್ಛಿದ್ರಾಯಾಮಪರಿಣಾಹಂ; ಬಸ್ತಿನೇತ್ರಂ ಚತುರ್ವಿಧಂ ವಯೋಭೇದೇನ, ಅನ್ಯೇ ತ್ರಿವಿಧಮಾಹುಃ; ಉತ್ತರಬಸ್ತಿನೇತ್ರಂ ದ್ವಿವಿಧಂ ಪುಂಸಾಂ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಚ, ಏಕೇ ತ್ರಿವಿಧಮಾಹುಃ; ಮೂತ್ರವೃದ್ಧಿದಕೋದರಯೋರ್ದ್ವೇ-ಮೂತ್ರವೃದ್ಧಿಸ್ರಾವಣಾರ್ಥಮೇಕಂ, ದಕೋದರಸ್ರಾವಣಾರ್ಥಂ ಚೈಕಂ; ಧೂಮನೇತ್ರಾಣಿ ತ್ರೀಣಿ ಏಕಂ ವೈರೇಚನಿಕಮ್, ಅಪರಂ ಸ್ನೈಹಿಕಮ್, ಅನ್ಯಚ್ಚ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಂ; ನಿರುದ್ಧಪ್ರಕಶಯನ್ತ್ರಮೇಕಂ; ಸನ್ನಿರುದ್ಧಗುದಯನ್ತ್ರಮೇಕಮ್; ಅಲಾಬುಯನ್ತ್ರಮೇಕಂ, ಶೃಙ್ಗಯನ್ತ್ರಮೇಕಮ್; ಏವಂ ವಿಂಶತಿರ್ನಾಡೀಯನ್ತ್ರಾಣಿ||೧೩||
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ಶಲಾಕಾಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯಪಿ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಾಣಿ, ನಾನಾಪ್ರಯೋಜನಾನಿ, ಯಥಾಯೋಗಪರಿಣಾಹದೀರ್ಘಾಣಿ ಚ; ತೇಷಾಂ ಗಣ್ಡೂಪದಸರ್ಪಫಣಶರಪುಙ್ಖಬಡಿಶಮುಖೇ ದ್ವೇ ದ್ವೇ, ಏಷಣವ್ಯೂಹನಚಾಲನಾಹರಣಾರ್ಥಮುಪದಿಶ್ಯೇತೇ ; ಮಸೂರದಲಮಾತ್ರಮುಖೇ ದ್ವೇ ಕಿಞ್ಚಿದಾನತಾಗ್ರೇ ಸ್ರೋತೋಗತಶಲ್ಯೋದ್ಧರಣಾರ್ಥಂ; ಷಟ್ ಕಾರ್ಪಾಸಕೃತೋಷ್ಣೀಷಾಣಿ , ಪ್ರಮಾರ್ಜನಕ್ರಿಯಾಸು; ತ್ರೀಣಿ ದರ್ವ್ಯಾಕೃತೀನಿ ಖಲ್ಲಮುಖಾನಿ, ಕ್ಷಾರೌಷಧಪ್ರಣಿಧಾನಾರ್ಥಂ ; ತ್ರೀಣ್ಯನ್ಯಾನಿ ಜಾಮ್ಬವವದನಾನಿ, ತ್ರೀಣ್ಯಙ್ಕುಶವದನಾನಿ, ಷಡೇವಾಗ್ನಿಕರ್ಮಸ್ವಭಿಪ್ರೇತಾನಿ; ನಾಸಾರ್ಬುದಹರಣಾರ್ಥಮೇಕಂ ಕೋಲಾಸ್ಥಿದಲಮಾತ್ರಮುಖಂ ಖಲ್ಲತೀಕ್ಷ್ಣೌಷ್ಠಂ ; ಅಞ್ಜನಾರ್ಥಮೇಕಂ ಕಲಾಯಪರಿಮಣ್ಡಲಮುಭಯತೋ ಮುಕುಲಾಗ್ರಂ; ಮೂತ್ರಮಾರ್ಗವಿಶೋಧನಾರ್ಥಮೇಕಂ ಮಾಲತೀಪುಷ್ಪವೃನ್ತಾಗ್ರಪ್ರಮಾಣಪರಿಮಣ್ಡಲಮಿತಿ ||೧೪||
शलाकायन्त्राण्यपि नानाप्रकाराणि, नानाप्रयोजनानि, यथायोगपरिणाहदीर्घाणि च; तेषां गण्डूपदसर्पफणशरपुङ्खबडिशमुखे द्वे द्वे, एषणव्यूहनचालनाहरणार्थमुपदिश्येते ; मसूरदलमात्रमुखे द्वे किञ्चिदानताग्रे स्रोतोगतशल्योद्धरणार्थं; षट् कार्पासकृतोष्णीषाणि , प्रमार्जनक्रियासु; त्रीणि दर्व्याकृतीनि खल्लमुखानि, क्षारौषधप्रणिधानार्थं ; त्रीण्यन्यानि जाम्बववदनानि, त्रीण्यङ्कुशवदनानि, षडेवाग्निकर्मस्वभिप्रेतानि; नासार्बुदहरणार्थमेकं कोलास्थिदलमात्रमुखं खल्लतीक्ष्णौष्ठं ; अञ्जनार्थमेकं कलायपरिमण्डलमुभयतो मुकुलाग्रं; मूत्रमार्गविशोधनार्थमेकं मालतीपुष्पवृन्ताग्रप्रमाणपरिमण्डलमिति ||१४||
🔊 Audio coming soon
ಶಲಾಕಾಯನ್ತ್ರಾಣಿ ನಿರ್ದೇಷ್ಟುಮಾಹ- ಶಲಾಕಾಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯಪೀತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾಯೋಗಪರಿಣಾಹದೀರ್ಘಾಣೀತಿ ಪರಿಣಾಹೋ ವರ್ತುಲತಾ| ತೇಷಾಂ ಶಲಾಕಾಯನ್ತ್ರಾಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ| ಗಣ್ಡೂಪದೇತ್ಯಾದೌ ಮುಖಶಬ್ದೋ ಗಣ್ಡೂಪದಾದಿಭಿಃ ಸಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ; ತೇನ ಗಣ್ಡೂಪದಮುಖೇ ದ್ವೇ, ಸರ್ಪಫಣಮುಖೇ ದ್ವೇ, ಏವಂ ಶೇಷಯೋರಪಿ| ಶರಪುಙ್ಖಃ ಶರಗುಣಸನ್ಧಾನಸ್ಥಾನಮ್| ಬಡಿಶೋ ಮತ್ಸ್ಯಬನ್ಧನಮ್| ತೇಷಾಂ ಚತುರ್ಣಾಂ ಗಣ್ಡೂಪದಮುಖಾದೀನಾಂ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯೇನ ಪ್ರಯೋಜನಮಾಹ- ಏಷಣೇತ್ಯಾದಿ|- ಏಷಣಂ ಗಮ್ಭೀರಪಾಕಾದೌ ಪೂಯಾದ್ಯನ್ವೇಷಣಂ; ವ್ಯೂಹನಮೂರ್ಧ್ವೀಕರಣಂ ಛಿತ್ತ್ವೋತ್ತುಣ್ಡಿತಸ್ಯೋದ್ಧರಣಾರ್ಥಂ, ವಾರಙ್ಗೇಣಾನುಸರಣಮಿತ್ಯೇಕೇ | ಮಸೂರದಲೇತಿ ಮಸೂರಸ್ಯ ದಲಿತಸ್ಯ ನಿಸ್ತುಷಖಣ್ಡಂ ದಲಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಕಿಞ್ಚಿದಾನತಾಗ್ರೇ ಇತಿ ಮನಾಗ್ವಕ್ರಾಗ್ರೇ| ಷಟ್ ಕಾರ್ಪಾಸಕೃತೋಷ್ಣೀಷಾಣೀತಿ ತೂಲವೇಷ್ಟಿತಾಗ್ರಾಣಿ, ಪ್ರಮಾರ್ಜನಕ್ರಿಯಾಸು ಪ್ರೋಞ್ಛನಕ್ರಿಯಾಸು| ತ್ರೀಣಿ ದರ್ವ್ಯಾಕೃತೀನೀತಿ ದರ್ವೀ ದಾರುಹಸ್ತಕಃ| ಖಲ್ಲಮುಖಾನಿ ನಿಮ್ನಮುಖಾನಿ| ಜಾಮ್ಬವವದನಾನೀತಿ ಜಮ್ಬುಫಲಮುಖಾಕೃತೀನಿ| ಕೋಲಾಸ್ಥಿದಲಮಾತ್ರಮುಖಮಿತಿ ಬದರಾಸ್ಥಿಮಜ್ಜವಿದಲಪ್ರಮಾಣಂ; ಖಲ್ಲತೀಕ್ಷ್ಣೌಷ್ಠಮಿತಿ ಖಲ್ಲಂ ನಿಮ್ನಂ ಮಧ್ಯೇ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ, ತೀಕ್ಷ್ಣೌಷ್ಠಂ ತ್ವನ್ತೇ| ಕಲಾಯಪರಿಮಣ್ಡಲಮಿತಿ ಕಲಾಯಮಾತ್ರಂ ಪರಿತೋ ಮಣ್ಡಲಂ ವರ್ತುಲಮ್, ಉಭಯತೋ ಮುಕುಲಾಗ್ರಮಿತಿ ದ್ವಯೋರನ್ತಯೋಃ ಕಲಿಕಾವದಗ್ರಂ; ದೈರ್ಘ್ಯೇಣ ತ್ವಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಂ ಶಾಲಾಕ್ಯೋಕ್ತತ್ವಾತ್| ಗಣ್ಡೂಪದಮುಖಾದೀನಾಮಙ್ಕುಶವದನಾನ್ತಾನಾಂ ಶಲಾಕಾಯನ್ತ್ರಾಣಾಂ ತುಲ್ಯಾಕೃತಿತ್ವೇಽಪಿ ದ್ವಿತ್ವಷಟ್ತ್ವಾದೀನಿ ಕಾರ್ಯಾಪೇಕ್ಷೀಣಿ||೧೪||
Adhikarana 14 (15-16) · Śloka 16
ಉಪಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯಪಿ- ರಜ್ಜುವೇಣಿಕಾಪಟ್ಟಚರ್ಮಾನ್ತವಲ್ಕಲಲತಾವಸ್ತ್ರಾಷ್ಠೀಲಾಶ್ಮಮುದ್ಗರಪಾಣಿಪಾದತಲಾಙ್ಗುಲಿಜಿಹ್ವಾ- ದನ್ತನಖಮುಖಬಾಲಾಶ್ವಕಟಕಶಾಖಾಷ್ಠೀವನಪ್ರವಾಹಣಹರ್ಷಾಯಸ್ಕಾನ್ತಮಯಾನಿ ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಭೇಷಜಾನಿ ಚೇತಿ ||೧೫|| ಏತಾನಿ ದೇಹೇ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ದೇಹಸ್ಯಾವಯವೇ ತಥಾ | ಸನ್ಧೌ ಕೋಷ್ಠೇ ಧಮನ್ಯಾಂ ಚ ಯಥಾಯೋಗಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ ||೧೬||
उपयन्त्राण्यपि- रज्जुवेणिकापट्टचर्मान्तवल्कललतावस्त्राष्ठीलाश्ममुद्गरपाणिपादतलाङ्गुलिजिह्वा- दन्तनखमुखबालाश्वकटकशाखाष्ठीवनप्रवाहणहर्षायस्कान्तमयानि क्षाराग्निभेषजानि चेति ||१५|| एतानि देहे सर्वस्मिन् देहस्यावयवे तथा | सन्धौ कोष्ठे धमन्यां च यथायोगं प्रयोजयेत् ||१६||
🔊 Audio coming soon
ಉಪಯನ್ತ್ರಾಣಿ ನಿರ್ದೇಷ್ಟುಮಾಹ- ಉಪಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯಪೀತ್ಯಾದಿ| ಉಪಯನ್ತ್ರಾಣೀತಿ ಯನ್ತ್ರಸಮೀಪವರ್ತೀನಿ, ಹೀನಯನ್ತ್ರಾಣೀತ್ಯನ್ಯೇ | ರಜ್ಜುಃ ಮುಞ್ಜಾದಿವಿರಚಿತೋ ಗುಣಃ; ವೇಣಿಕಾ ಗುಣತ್ರಯಗ್ರಥಿತಾ; ಚರ್ಮಾನ್ತಂ ಚರ್ಮಾವಯವಃ, ಅತ್ರ `ವರ್ಮಾನ್ತಮ್’ ಇತ್ಯೇಕೇ ಪಠನ್ತಿ, ವರ್ಮ ಸನ್ನಾಹಃ; ವಲ್ಕಲಂ ಪಲಾಶೋದುಮ್ಬರಾದೀನಾಂ ತ್ವಕ್, ಸಾ ಚ ಭಗ್ನಾದಿಬನ್ಧನಯನ್ತ್ರಾರ್ಥಂ; ಲತಾ ಪ್ರತಾನಿನೀ ‘ವೇಲಿ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ; ವಸ್ತ್ರಂ ಕರ್ಪಟಃ; ಅಷ್ಠೀಲಾಶ್ಮೇತಿ ಅಷ್ಠೀಲಾ ದೀರ್ಘವರ್ತುಲಪಾಷಾಣಃ, ಅನ್ಯೇ ಲೌಹಕಾರಾಣಾಂ ಲೌಹೀಂ ದೀರ್ಘವರ್ತುಲಭಾಣ್ಡಿಕಾಮಾಹುಃ, ತಯಾ ತುಲ್ಯೋಽಶ್ಮಾ ಅಷ್ಠೀಲಾಶ್ಮಾ, ಸ ಚಾಷ್ಠೀಲಾಶ್ಮಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ; ಮುದ್ಗರಃ ಕಾಷ್ಠಾದಿಕೃತಃ, ಅಯಮಸ್ಥಿವಿದಷ್ಟಶಲ್ಯಸ್ಯ ಚಾಲನಾರ್ಥಂ; ಪಾಣಿಪಾದತಲಮಿತಿ ತಲಶಬ್ದಃ ಪಾಣಿಪಾದಾಭ್ಯಾಂ ಸಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ; ಅಶ್ವಕಟಕಃ ಘೋಟಕಕವಿಕಾಚೂಡಕಂ, ಶಾಖಾ ವೃಕ್ಷಸ್ಯ, ಅನಯೋಃ ಪ್ರಯೋಜನಂ ಶಲ್ಯಾಪನಯನೀಯೇ ವಕ್ಷ್ಯತಿ; ಷ್ಠೀವನಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾದಿನಿರಸನಂ; ಪ್ರವಾಹಣಂ ವಮನವಿರೇಚನಾಶ್ರುಪ್ರವರ್ತನಾದಿ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಕಫಪಿತ್ತಾಕ್ಷಿರಜಃಶಲ್ಯಾದಿಷು; ಹರ್ಷಃ ತುಷ್ಟಿಃ; ಅಯಸ್ಕಾನ್ತಃ ಪಾಷಾಣವಿಶೇಷಃ, ಆಕರ್ಷಕದ್ರಾವಕಚುಮ್ಬಕಭ್ರಾಮಕಭೇದಾಚ್ಚತುರ್ವಿಧಃ| ಇತಿಶಬ್ದಃ ಸಮಾಪ್ತೌ, ಸಮಾಪ್ತಾನಿ ಯನ್ತ್ರಾಣೀತಿ| ಸ್ವಭಾವಪಾಚನಪ್ರಮಾರ್ಜನಾದಯೋಽನವಬದ್ಧಶಲ್ಯೋದ್ಧರಣಹೇತವೋ ರಜ್ಜ್ವಾದ್ಯುಪಯನ್ತ್ರೇಷ್ವೇವಾನ್ತರ್ಭೂತಾ ಇತಿ ಪೃಥಙ್ನೋಕ್ತಾಃ| ತದ್ಯಥಾ- ಪ್ರವಾಹಣಗ್ರಹಣೇನ ತಾವದಶ್ರುಕ್ಷವಥುಪ್ರಭೃತೀನಾಮಪ್ಯತ್ರ ಗ್ರಹಣಮಿತ್ಯಾದಿಕಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್||೧೫-೧೬||
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
ಯನ್ತ್ರಕರ್ಮಾಣಿ ತು- ನಿರ್ಘಾತನಪೂರಣಬನ್ಧನವ್ಯೂಹನವರ್ತನಚಾಲನವಿವರ್ತನವಿವರಣಪೀಡನಮಾರ್ಗವಿಶೋಧನವಿಕರ್ಷಣಾಹರಣಾಞ್ಛನೋನ್ನಮನ- ವಿನಮನಭಞ್ಜನೋನ್ಮಥನಾಚೂಷಣೈಷಣದಾರಣರ್ಜೂಕರಣಪ್ರಕ್ಷಾಲನಪ್ರಧಮನಪ್ರಮಾರ್ಜನಾನಿ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ ||೧೭||
यन्त्रकर्माणि तु- निर्घातनपूरणबन्धनव्यूहनवर्तनचालनविवर्तनविवरणपीडनमार्गविशोधनविकर्षणाहरणाञ्छनोन्नमन- विनमनभञ्जनोन्मथनाचूषणैषणदारणर्जूकरणप्रक्षालनप्रधमनप्रमार्जनानि चतुर्विंशतिः ||१७||
🔊 Audio coming soon
ಕಾನಿ ಪುನರ್ಯನ್ತ್ರಾಣಾಂ ಕರ್ಮಾಣೀತ್ಯಾಹ- ಯನ್ತ್ರಕರ್ಮಾಣಿ ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ನಿರ್ಘಾತನಮ್ ಇತಶ್ಚೇತಶ್ಚ ವಿಚಾಲ್ಯ ನಿರ್ಹರಣಮ್, ಇತಶ್ಚೇತಶ್ಚ ಘಟ್ಟನಮಿತ್ಯೇಕೇ; ಪೂರಣಂ ಬಸ್ತಿನೇತ್ರಪ್ರಭೃತಿಭಿಸ್ತೈಲಾದಿನಾ; ಬನ್ಧನಂ ರಜ್ಜ್ವಾದಿನಾ; ವ್ಯೂಹನಮ್ ಅತ್ರೈವಾಧ್ಯಾಯೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಂ ಪ್ರಾಕ್; ವರ್ತನಂ ವಿಸೃತಸ್ಯ ವರ್ತುಲೀಕರಣಂ; ಚಾಲನಂ ಸ್ಥಾನಾತ್ ಸ್ಥಾನಾನ್ತರನಯನಮ್, ಅನ್ಯೇ ಶಲ್ಯಕಮ್ಪನಮಾಹುಃ; ವಿವರ್ತನಂ ಕರ್ಣವಾಯೋರ್ನಿಷ್ಕಾಸಯಿತುಮಿಷ್ಟಸ್ಯ ಕರ್ಣಲಗ್ನಸ್ಯ ಪುನರ್ನಿವರ್ತನಮ್, ಅನ್ಯೇ ಯನ್ತ್ರಸ್ಯ ಭ್ರಾಮಣಮನ್ತರೇ ವಾ; ವಿವರಣಂ ಪ್ರಕಾಶನಂ, ಮಾಂಸಚ್ಛೇದಾವಕಾಶದಾನೇನ ವಿವರಣಮಿತ್ಯೇಕೇ, ‘ವಿವರಣಂ ಪ್ರಸಾರಣಮ್’ ಇತಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಟಿಪ್ಪಣಕೇನೋಕ್ತಂ; ಪೀಡನಂ ವ್ರಣಸ್ಯ ಪೂಯಾದಿನಿರ್ಗಮನಾರ್ಥಮಙ್ಗುಲ್ಯಾದಿನಾ; ಮಾರ್ಗವಿಶೋಧನಂ ಮೂತ್ರಪುರೀಷಸಙ್ಗೇ; ವಿಕರ್ಷಣಂ ವಿಗೃಹ್ಯ ಕರ್ಷಣಮ, ಅನ್ಯೇ ಮಾಂಸಾದಿಪ್ರತಿಬದ್ಧಶಲ್ಯಸ್ಯ ಮೋಚನಮಾಹುಃ; ಆಹರಣಮಾನಯನಮ್; ಆಞ್ಛನಮ್ ಈಷನ್ಮುಖಾನಯನಮ್, ಈಷನ್ಮುಖೇ ಆನಯನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಉನ್ನಮನಮಧಃಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಶರಕರ್ಣಾದೇರೂರ್ಧ್ವಂ ನಯನಂ; ವಿನಮನಂ ನಿಮ್ನೀ(ನಮ್ರೀ)ಕರಣಂ; ಭಞ್ಜನಂ ಶರಕರ್ಣಾದೇರಾಮರ್ದನಂ, ಸಮನ್ತತೋ ಮರ್ದನಮಿತ್ಯನ್ಯೇ; ಉನ್ಮಥನಂ ಪ್ರನಷ್ಟಸ್ಯ ಶಲ್ಯಸ್ಯ ಮಾರ್ಗೇ ಶಲಾಕಾದಿಭಿರಾಲೋಡನಮ್; ಆಚೂಷಣಂ ವಿಷದುಷ್ಟಸ್ತನ್ಯರುಧಿರೇಷು ಶೃಙ್ಗಾಲಾಬೂಭ್ಯಾಂ ಮುಖೇನ ವಾ; ಏಷಣಂ ಗಣ್ಡೂಪದಮುಖೇನ ಗತಿವ್ರಣೋತ್ಸಙ್ಗಶಲ್ಯಾದೀನಾಂ; ದಾರಣಂ ಶರಕರ್ಣಾದಿದ್ವಿಧಾಕರಣಮ್; ಋಜೂಕರಣಂ ಕುಟಿಲಶಲ್ಯಸ್ಯ; ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಂ ತೋಯಾದಿಭಿರ್ವ್ರಣೋತ್ಸಙ್ಗಾದೀನಾಂ; ಪ್ರಧಮನಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಶಲ್ಯಸಙ್ಗೇ ನಾಸಿಕಾಯಾಂ ನಾಡ್ಯಾ ಚೂರ್ಣಕ್ಷೇಪಣಂ; ಪ್ರಮಾರ್ಜನಂ ಪ್ರೋಞ್ಛನಂ ಬಾಲಾಙ್ಗುಲಿವಸ್ತ್ರೈರಕ್ಷಿರಜಃಶಲ್ಯಾದಿಷು||೧೭||
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
ಸ್ವಬುದ್ಧ್ಯಾ ಚಾಪಿ ವಿಭಜೇದ್ಯನ್ತ್ರಕರ್ಮಾಣಿ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ | ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯವಿಕಲ್ಪತ್ವಾಚ್ಛಲ್ಯಾನಾಮಿತಿ ನಿಶ್ಚಯಃ ||೧೮||
स्वबुद्ध्या चापि विभजेद्यन्त्रकर्माणि बुद्धिमान् | असङ्ख्येयविकल्पत्वाच्छल्यानामिति निश्चयः ||१८||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ನಾನಾವಿಧಶಲ್ಯಾಕಾರೇಣ ಕರ್ಮಣಾಂ ಬಹುತ್ವಾತ್ ಸಙ್ಖ್ಯಾಯಾಮನಿಯಮಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ್ವಬುದ್ಧ್ಯಾ ಚಾಪೀತ್ಯಾದಿ||೧೮||
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
ತತ್ರ, ಅತಿಸ್ಥೂಲಮ್, ಅಸಾರಮ್, ಅತಿದೀರ್ಘಮ್, ಅತಿಹ್ರಸ್ವಮ್, ಅಗ್ರಾಹಿ, ವಿಷಮಗ್ರಾಹಿ, ವಕ್ರಂ, ಶಿಥಿಲಮ್, ಅತ್ಯುನ್ನತಮ್, ಮೃದುಕೀಲಂ, ಮೃದುಮುಖಂ, ಮೃದುಪಾಶಮ್, ಇತಿ ದ್ವಾದಶ ಯನ್ತ್ರದೋಷಾಃ ||೧೯||
तत्र, अतिस्थूलम्, असारम्, अतिदीर्घम्, अतिह्रस्वम्, अग्राहि, विषमग्राहि, वक्रं, शिथिलम्, अत्युन्नतम्, मृदुकीलं, मृदुमुखं, मृदुपाशम्, इति द्वादश यन्त्रदोषाः ||१९||
🔊 Audio coming soon
ಯನ್ತ್ರದೋಷಾನ್ ವಕ್ತುಮಾಹ- ತತ್ರಾತಿಸ್ಥೂಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಸಾರಮಶುದ್ಧಲೋಹಾದಿಘಟಿತಮ್| ಅಗ್ರಾಹಿ ವಿಕೃತಮುಖಮ್| ವಿಷಮಗ್ರಾಹಿ ಏಕದೇಶಗ್ರಾಹಿ| ವಕ್ರಮ್ ಅನೃಜು| ಶಿಥಿಲಂ ಪೀಡನಾಕ್ಷಮಮ್| ಅತ್ಯುನ್ನತಮ್ ಉಚ್ಛ್ರಿತಕೀಲಕಾದಿ| ಮೃದುಕೀಲಂ ದುರ್ಬಲಶಲ್ಯಮ್| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ವಕ್ರಶಿಥಿಲಾತ್ಯುನ್ನತಮೃದುಕೀಲಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಅತ್ರ ಕೀಲಶಬ್ದೋ ವಕ್ರಾದಿಭಿಃ ಸಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ; ತೇನ ವಕ್ರಕೀಲಮಿತ್ಯಾದಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಮೃದುಪಾಶಂ ತನುಪಾಶಮ್| ಮೃದುಮುಖಂ ಶಲ್ಯಪೀಡನಾಸಹಮುಖಮ್| ಏತೇ ಪ್ರಾಯೇಣ ಸ್ವಸ್ತಿಕಯನ್ತ್ರಾಣಾಂ ದೋಷಾ ಬೋದ್ಧವ್ಯಾಃ||೧೯||
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
ಏತೈರ್ದೋಷೈರ್ವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಂ ಯನ್ತ್ರಮಷ್ಟಾದಶಾಙ್ಗುಲಮ್ | ಪ್ರಶಸ್ತಂ ಭಿಷಜಾ ಜ್ಞೇಯಂ ತದ್ಧಿ ಕರ್ಮಸು ಯೋಜಯೇತ್ ||೨೦||
एतैर्दोषैर्विनिर्मुक्तं यन्त्रमष्टादशाङ्गुलम् | प्रशस्तं भिषजा ज्ञेयं तद्धि कर्मसु योजयेत् ||२०||
🔊 Audio coming soon
ಯನ್ತ್ರಸ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತತ್ವಂ ವಕ್ತುಮಾಹ- ಏತೈರ್ದೋಷೈರಿತ್ಯಾದಿ||೨೦||
Adhikarana 19 (21) · Śloka 21
ದೃಶ್ಯಂ ಸಿಂಹಮುಖಾದ್ಯೈಸ್ತು ಗೂಢಂ ಕಙ್ಕಮುಖಾದಿಭಿಃ | ನಿರ್ಹರೇತ ಶನೈಃ ಶಲ್ಯಂ ಶಾಸ್ತ್ರಯುಕ್ತಿವ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ||೨೧||
दृश्यं सिंहमुखाद्यैस्तु गूढं कङ्कमुखादिभिः | निर्हरेत शनैः शल्यं शास्त्रयुक्तिव्यपेक्षया ||२१||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ವಸ್ತಿಕಯನ್ತ್ರಾಣಾಂ ವಿಷಯಭೇದಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ದೃಶ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ದೃಶ್ಯಂ ದರ್ಶನಗತಂ ಶಲ್ಯಂ, ಗೂಢಮ್ ಅದೃಶ್ಯಮ್| ಕಙ್ಕಮುಖಾದಿಭಿರಿತಿ ಅತ್ರಾದಿಶಬ್ದಃ ಪ್ರಧಾನವಾಚೀ, ತೇನ ಕಙ್ಕಮುಖಮಾದಿ ಪ್ರಧಾನಂ ಯೇಷಾಂ ತೈರ್ನಿರ್ಹರೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಯದಿ ಪುನರಿಹಾದಿಶಬ್ದಃ ಪ್ರಧಾನವಾಚೀ ನ ಸ್ಯಾತ್ತದಾ ಕಾಕಮುಖಸ್ಯ ಗ್ರಹಣಂ ನ ಸ್ಯಾದಿತಿ| ಶಾಸ್ತ್ರಯುಕ್ತಿವ್ಯಪೇಕ್ಷಯೇತಿ ವಿವಿಧಾ ಅಪೇಕ್ಷಾ ವ್ಯಪೇಕ್ಷಾ, ವಿಶಿಷ್ಟಾ ಅಪೇಕ್ಷಾ ವಾ||೨೧||
Adhikarana 20 (22) · Śloka 22
ನಿ(ವಿ)ವರ್ತತೇ ಸಾಧ್ವವಗಾಹತೇ ಚ ಶಲ್ಯಂ ನಿಗೃಹ್ಯೋದ್ಧರತೇ ಚ ಯಸ್ಮಾತ್ | ಯನ್ತ್ರೇಷ್ವತಃ ಕಙ್ಕಮುಖಂ ಪ್ರಧಾನಂ ಸ್ಥಾನೇಷು ಸರ್ವೇಷ್ವಧಿ(ವಿ)ಕಾರಿ ಚೈವ ||೨೨||
नि(वि)वर्तते साध्ववगाहते च शल्यं निगृह्योद्धरते च यस्मात् | यन्त्रेष्वतः कङ्कमुखं प्रधानं स्थानेषु सर्वेष्वधि(वि)कारि चैव ||२२||
🔊 Audio coming soon
ಕಙ್ಕಮುಖಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ನಿವರ್ತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ನಿವರ್ತತೇ ಸಾಧ್ವಿತಿ ಸಾಧು ಝಟಿತಿ ನಿಃಸರತೀತ್ಯರ್ಥಃ, ಅವಗಾಹತೇ ಪ್ರವಿಶತಿ ಚ ಸಾಧು, ಅನ್ಯೇಷಾಂ ಸಿಂಹಮುಖಾದೀನಾಂ ಸ್ಥೂಲಮುಖತ್ವೇನ ಸಾಧ್ವವಗಾಹನಸಾಧುನಿವರ್ತನಾಭಾವಾತ್; ಅನ್ಯೇ ವಿವರ್ತತೇ ವೃತ್ತತ್ವಾದನ್ತರ್ಭ್ರಮತೀತ್ಯಾಹುಃ| ಶಲ್ಯಂ ನಿಗೃಹ್ಯ ಗೃಹೀತ್ವಾ, ಉದ್ಧರತೇ ಆಕರ್ಷತಿ| ಸ್ಥಾನೇಷು ಸರ್ವೇಷ್ವಿತಿ ಸನ್ಧಿಧಮನ್ಯಾದಿಷು| ಅಧಿಕಾರಿ ಅಸ್ಯ ಕಙ್ಕಮುಖಸ್ಯ ಅಧಿಕಾರೋಽಸ್ತಿ ನಾನ್ಯಸ್ಯ; ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಅವಿಕಾರಿ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಸ ಏವ ತಾತ್ಪರ್ಯಾರ್ಥ ಇತಿ||೨೨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಯನ್ತ್ರವಿಧಿರ್ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೭||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने यन्त्रविधिर्नाम सप्तमोऽध्यायः ||७||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೭||