Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ യന്ത്രവിധിമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातो यन्त्रविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
അഥാത ഇത്യാദി| യന്ത്രം ശല്യാനാമാഹരണോപായഃ, വിധിഃ കല്പനം ഭേദോ വാ||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
യന്ത്രശതമേകോത്തരമ്; അത്ര ഹസ്തമേവ പ്രധാനതമം യന്ത്രാണാമവഗച്ഛ, (കിം കാരണം ? യസ്മാദ്ധസ്താദൃതേ യന്ത്രാണാമപ്രവൃത്തിരേവ) തദധീനത്വാദ്യന്ത്രകര്മണാമ് ||൩||
यन्त्रशतमेकोत्तरम्; अत्र हस्तमेव प्रधानतमं यन्त्राणामवगच्छ, (किं कारणं ? यस्माद्धस्तादृते यन्त्राणामप्रवृत्तिरेव) तदधीनत्वाद्यन्त्रकर्मणाम् ||३||
🔊 Audio coming soon
യന്ത്രാണാം സങ്ഖ്യാമാഹ- യന്ത്രശതമിത്യാദി| ഏകോത്തരമേകാധികമ്; അന്യേ തു ശതശബ്ദോऽസങ്ഖ്യേയവാചീ , ഉത്തരശബ്ദഃ പ്രധാനവാചീ; ഏതേന യന്ത്രാണാമസങ്ഖ്യേയത്വമുക്തമേകസ്യ പ്രധാനത്വം ചേതി വ്യാഖ്യാനയന്തി| അത്ര യത് പ്രധാനം തദേവ ദര്ശയതി- അത്ര ഹസ്തമേവേത്യാദി| പ്രധാനതമമതിശയേന പ്രധാനമ്| അവഗച്ഛ ജാനീഹി| യദ്യപ്യഗ്രേ കങ്കമുഖസ്യ പ്രധാനത്വമുക്തമസ്തി, തഥാऽപി ഹസ്തസ്യ പ്രാധാന്യം ന വിരുധ്യതേ, പ്രധാനതമത്വാത്തസ്യേതി| പ്രധാനത്വേ ഹേതുമാഹ- തദധീനത്വാദ്യന്ത്രകര്മണാമിതി| ഹസ്തായത്തത്വാദ്യന്ത്രകര്മണാമിത്യര്ഥഃ| അന്യേ ത്വന്യഥാ പഠന്തി- ‘കിം കാരണം? യസ്മാദ്ധസ്താദൃതേ യന്ത്രാണാമപ്രവൃത്തിരേവ തദധീനത്വാദ്യന്ത്രകര്മണാമ്’ ഇതി||൩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
തത്ര, മനഃശരീരാബാധകരാണി ശല്യാനി; തേഷാമാഹരണോപായോ യന്ത്രാണി ||൪||
तत्र, मनःशरीराबाधकराणि शल्यानि; तेषामाहरणोपायो यन्त्राणि ||४||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം യന്ത്രവ്യാപിലക്ഷണപരിഭാഷാം പ്രതിപാദയന്നാഹ- തത്ര മന ഇത്യാദി| തത്രേതി തസ്മിന് വക്ഷ്യമാണേ ശല്യവിനിശ്ചയേ||൪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
താനി ഷട്പ്രകാരാണി; തദ്യഥാ- സ്വസ്തികയന്ത്രാണി, സന്ദംശയന്ത്രാണി, താലയന്ത്രാണി, നാഡീയന്ത്രാണി, ശലാകായന്ത്രാണി, ഉപയന്ത്രാണി ചേതി ||൫||
तानि षट्प्रकाराणि; तद्यथा- स्वस्तिकयन्त्राणि, सन्दंशयन्त्राणि, तालयन्त्राणि, नाडीयन्त्राणि, शलाकायन्त्राणि, उपयन्त्राणि चेति ||५||
🔊 Audio coming soon
താനീത്യാദി| പ്രകാരോ ഭേദഃ സാദൃശ്യം ച, തേഷാം ഷഡ്ഭേദാഃ സ്വസ്തികാദയഃ, സാദൃശ്യാനി വാ ഷട് സ്വസ്തികാദീനാം സാദൃശ്യാദേവ| പ്രതിജ്ഞാതാന് ഷട്പ്രകാരാന് ദര്ശയിതുമാഹ- തദ്യഥേത്യാദി| സ്വസ്തികം ചതുരങ്ഗം പിഷ്ടഘടിതം, തദാകൃതീനി ചതുരവയവാനി സ്വസ്തികയന്ത്രാണ്യുച്യന്തേ| ശേഷാണാമപി നാമഭിരേവാകൃതയോ ജ്ഞാതവ്യാഃ||൫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
തത്ര ചതുര്വിംശതിഃ സ്വസ്തികയന്ത്രാണി , ദ്വേ സന്ദംശയന്ത്രേ, ദ്വേ ഏവ താലയന്ത്രേ , വിംശതിര്നാഡ്യഃ, അഷ്ടാവിംശതിഃ ശലാകാഃ, പഞ്ചവിംശതിരുപയന്ത്രാണി ||൬||
तत्र चतुर्विंशतिः स्वस्तिकयन्त्राणि , द्वे सन्दंशयन्त्रे, द्वे एव तालयन्त्रे , विंशतिर्नाड्यः, अष्टाविंशतिः शलाकाः, पञ्चविंशतिरुपयन्त्राणि ||६||
🔊 Audio coming soon
തത്ര ചതുര്വിംശതിരിത്യാദി| ദ്വേ ഏവ താലയന്ത്രേ ഇതി, നനു ഏവശബ്ദം വിനാऽപി ദ്വേ താലയന്ത്രേ ലബ്ധേ, തത് കിമേവശബ്ദേന? ഉച്യതേ- ഏവശബ്ദോऽയം സ്വസ്തികാദിഷു നിര്ദിഷ്ടാം സങ്ഖ്യാം വ്യഭിചാരയതി, തേന ശല്യാകൃതിമവേക്ഷ്യ സ്വസ്തികാദീനി യന്ത്രാണ്യധികാന്യപി കാര്യാണി, താലയന്ത്രേ ദ്വേ ഏവ, ഏവം സതി ന ദോഷഃ||൬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
താനി പ്രായശോ ലൌഹാനി ഭവന്തി; തത്പ്രതിരൂപകാണി വാ തദലാഭേ ||൭||
तानि प्रायशो लौहानि भवन्ति; तत्प्रतिरूपकाणि वा तदलाभे ||७||
🔊 Audio coming soon
കിന്ദ്രവ്യാണി പുനര്യന്ത്രാണി കര്തവ്യാനീത്യാഹ- താനി പ്രായശ ഇത്യാദി| ലോഹാഃ പഞ്ച സുവര്ണാദയഃ, തത്കൃതാനി ലൌഹാനീത്യുച്യന്തേ| തത്പ്രതിരൂപകാണി ലോഹപ്രതിരൂപകാണി വാ ലോഹാഭാവേ; താനി ദന്തശൃങ്ഗദാരൂണി യന്ത്രയോനിത്വേനോക്താനീതി വ്യാഖ്യാനയന്തി| (ലോഹവേണുവൃക്ഷസൂത്രശൃങ്ഗവല്കലതൃണാനി സ്നായുപ്രതാനാ അശ്മാനശ്ചേത്യേതേഭ്യോ യന്ത്രാണി നിഷ്പാദ്യന്തേ) ||൭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
തത്ര, നാനാപ്രകാരാണാം വ്യാലാനാം മൃഗപക്ഷിണാം മുഖൈര്മുഖാനി യന്ത്രാണാം പ്രായശഃ സദൃശാനി; തസ്മാത്തത്സാരൂപ്യാദാഗമാദുപദേശാദന്യയന്ത്രദര്ശനാദ്യുക്തിതശ്ച കാരയേത് ||൮||
तत्र, नानाप्रकाराणां व्यालानां मृगपक्षिणां मुखैर्मुखानि यन्त्राणां प्रायशः सदृशानि; तस्मात्तत्सारूप्यादागमादुपदेशादन्ययन्त्रदर्शनाद्युक्तितश्च कारयेत् ||८||
🔊 Audio coming soon
തത്ര യന്ത്രാണാം സമാസേനാകൃതിം പ്രസിദ്ധസാധര്മ്യാദുദാഹര്തുമിച്ഛുരാഹ- തത്ര നാനാപ്രകാരാണാമിത്യാദി| നാനാപ്രകാരാണാം വിവിധഭേദാനാം, വ്യാലാനാം മൃഗപക്ഷിണാം ഹിംസ്രാണാം പശുവിഹങ്ഗമാനാം, മുഖൈഃ സദൃശാനി യന്ത്രാണാം മുഖാനി, ‘ഭവന്തി’ ഇത്യധ്യാഹാരഃ| അത്ര മൃഗാഃ സിംഹാദയഃ പശവഃ, പക്ഷിണോ വായസാദയഃ| വ്യാലാനാമിതി പശൂനാമേവ വിശേഷണം, നതു പക്ഷിണാമിത്യേകേ| തസ്മാദിത്യാദി| തത്സാരൂപ്യാദിതി വ്യാലപശുപക്ഷിമുഖസാദൃശ്യാത്| ആഗമാദിതി ശാസ്ത്രാത്, തഥാഹി- ‘സ്വസ്തികയന്ത്രാണ്യഷ്ടാദശാങ്ഗുലാനി’| ഉപദേശാദിതി വൃദ്ധവൈദ്യവചനോപദേശാത്| യുക്തിതശ്ചേതി പ്രയോജനതഃ, പുരുഷവയോऽവയവാദിവിഭാഗവിചാരതശ്ച||൮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
സമാഹിതാനി യന്ത്രാണി ഖരശ്ലക്ഷ്ണമുഖാനി ച | സുദൃഢാനി സുരൂപാണി സുഗ്രഹാണി ച കാരയേത് ||൯||
समाहितानि यन्त्राणि खरश्लक्ष्णमुखानि च | सुदृढानि सुरूपाणि सुग्रहाणि च कारयेत् ||९||
🔊 Audio coming soon
ഗദ്യോക്തം ശ്ലോകേനോപസംഹരന്നാഹ- സമാഹിതാനീത്യാദി| സമാഹിതാനി ന്യൂനാതിരിക്തമാനവര്ജിതാനി| ഖരശ്ലക്ഷ്ണമുഖാനി ദൃഢമസൃണമുഖാനി, അന്യേ തു കാര്യഭേദാത് കാനിചിത് ഖരമുഖാനി കാനിചിത് ശ്ലക്ഷ്ണമുഖാനി; തത്ര ഖരമുഖാനി കങ്കമുഖാദീനി, ശ്ലക്ഷ്ണമുഖാനി സിംഹമുഖാദീനി| സുദൃഢാനി സമുദായേന| സുഗ്രഹാണി സുവാരങ്ഗാണി||൯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
തത്ര സ്വസ്തികയന്ത്രാണി- അഷ്ടാദശാങ്ഗുലപ്രമാണാനി, സിംഹവ്യാഘ്രവൃകതരക്ഷ്വൃക്ഷദ്വീപിമാര്ജാരശൃഗാലമൃഗൈര്വാരുകകാകകങ്കകുരരചാസഭാസശശഘാത്യുലൂകചില്ലിശ്യേന- ഗൃധ്രക്രൌഞ്ചഭൃങ്ഗരാജാഞ്ജലികര്ണാവഭഞ്ജനനന്ദീമുഖമുഖാനി , മസൂരാകൃതിഭിഃ കീലൈരവബദ്ധാനി , മൂലേऽങ്കുശവദാവൃത്തവാരങ്ഗാണി , അസ്ഥിവിദഷ്ടശല്യോദ്ധരണാര്ഥമുപദിശ്യന്തേ ||൧൦||
तत्र स्वस्तिकयन्त्राणि- अष्टादशाङ्गुलप्रमाणानि, सिंहव्याघ्रवृकतरक्ष्वृक्षद्वीपिमार्जारशृगालमृगैर्वारुककाककङ्ककुररचासभासशशघात्युलूकचिल्लिश्येन- गृध्रक्रौञ्चभृङ्गराजाञ्जलिकर्णावभञ्जननन्दीमुखमुखानि , मसूराकृतिभिः कीलैरवबद्धानि , मूलेऽङ्कुशवदावृत्तवारङ्गाणि , अस्थिविदष्टशल्योद्धरणार्थमुपदिश्यन्ते ||१०||
🔊 Audio coming soon
തത്ര സ്വസ്തികയന്ത്രാണ്യേവ പ്രമാണാകാരാഭ്യാം ദര്ശയന്നാഹ- തത്ര സ്വസ്തികേത്യാദി| തത്ര സിംഹാദയോ നവ വ്യാലമൃഗാഃ, കാകാദയഃ പഞ്ചദശ പക്ഷിണഃ, ഏഷാം മുഖസാദൃശ്യാച്ചതുര്വിംശതിഃ| തരക്ഷുഃ ‘ജരഖ’ ഇതി ലോകേ; ഋക്ഷഃ ഭല്ലൂകോऽതിലോമശഃ, ‘രീഞ്ഛ’ ഇതി ലോകേ; ദ്വീപീ ചിത്രവ്യാഘ്രഃ, ‘ചിത്രക’ (ചിതാ) ഇതി ലോകേ; മാര്ജാരഃ ബിഡാലഃ; മൃഗൈര്വാരുകഃ ‘ഹരിണദ്രു’ ഇതി ലോകേ; കങ്കഃ കങ്കമല്ലോ ദീര്ഘചഞ്ചുര്മഹാപ്രമാണഃ, ദഹാ(ഗ്ധ)കാകമന്യേ; കുരരശ്ചിരില്ലാകാരോ നാദോത്ഥാപിതമത്സ്യഃ, ‘കുരല’ ഇതി ലോകേ; ഭാസഃ ഗോകുലചാരീ ഗൃധ്രവിശേഷഃ; ശശഘാതീ ‘ശശാരി’ ഇതി ലോകേ; ചില്ലിഃ ‘ചില്ല’ ഇതി ലോകേ; ശ്യേനഃ സിഞ്ചാനോ ഗരുഡാന്വയേ; ഗൃധ്രഃ മഹാപ്രമാണഃ സ തു യോജനദൃഷ്ടിരാമിഷാശീ ച; ക്രൌഞ്ചഃ ‘കുരഞ്ജ’ (കോഞ്ചി) ഇതി ലോകേ; ഭൃങ്ഗരാജഃ ‘കാലചടക’ ഇതി പാരിയാത്രീയാഃ, കാന്യകുബ്ജാസ്തു ‘പേങ്ഗി’ ഇതി; അഞ്ജലികര്ണാവഭഞ്ജനയോഃ സുശ്രുതചരകാദിടീകാസു പര്യായോ ന ദൃശ്യതേ തസ്മാദ്ദേശാന്തരേ ലോകാദവഗന്തവ്യൌ; നന്ദീമുഖഃ പത്രാടീ| മസൂരാകൃതിഭിഃ കീലൈഃ ശല്യൈരവബദ്ധാനി കീലിതാനി, ‘സ്കന്ധപ്രദേശേ’ ഇതി വാക്യശേഷഃ; അന്യേ തു ‘തൃതീയേ ഭാഗേ’ ഇതി വാക്യശേഷം മന്യന്തേ| മൂലേऽങ്കുശവദാവൃത്തവാരങ്ഗാണീതി അങ്കുശവദാവൃത്തം വക്രം വാരങ്ഗം ഗ്രഹണസ്ഥാനം യേഷാം താനി തഥോക്താനി| അസ്ഥിവിദഷ്ടമ് അസ്ഥിനിമഗ്നമ്||൧൦||
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
സനിഗ്രഹോऽനിഗ്രഹശ്ച സന്ദംശൌ ഷോഡശാങ്ഗുലൌ ഭവതഃ, ത്വങ്മാംസസിരാസ്നായുഗതശല്യോദ്ധരണാര്ഥമുപദിശ്യേതേ ||൧൧||
सनिग्रहोऽनिग्रहश्च सन्दंशौ षोडशाङ्गुलौ भवतः, त्वङ्मांससिरास्नायुगतशल्योद्धरणार्थमुपदिश्येते ||११||
🔊 Audio coming soon
സനിഗ്രഹോऽനിഗ്രഹശ്ചേതി സനിഗ്രഹാനിഗ്രഹൌ ദ്വൌ സന്ദംശൌ, ഏകഃ സനിഗ്രഹഃ സവാരങ്ഗോ നാപിതസ്യേവ, അന്യശ്ചാനിഗ്രഹോऽനിബന്ധനഃ സുവര്ണകാരസ്യേവ; അന്യേ തു സനിഗ്രഹോ ലോഹകാരസന്ദംശ ഇവ കീലബദ്ധ ഇതി മന്യന്തേ||൧൧||
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
താലയന്ത്രേ - ദ്വാദശാങ്ഗുലേ മത്സ്യതാലവദേകതാലദ്വിതാലകേ, കര്ണനാസാനാഡീശല്യാനാമാഹരണാര്ഥമ് ||൧൨||
तालयन्त्रे - द्वादशाङ्गुले मत्स्यतालवदेकतालद्वितालके, कर्णनासानाडीशल्यानामाहरणार्थम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
താലയന്ത്രേ ഇത്യാദി| താലസഞ്ജ്ഞകേ ദ്വേ യന്ത്രേ, ദ്വേ അപി ദ്വാദശാങ്ഗുലപ്രമാണേ| തയോരാകാരമാഹ- മത്സ്യതാലവദിതി| താലമത്ര ശകലമാഹുഃ, മത്സ്യസ്യ മീനസ്യ, താലതുല്യേ പ്രതനുമുഖേ ഇത്യര്ഥഃ| കേ തേ ദ്വേ ഇത്യാഹ- ഏകതാലദ്വിതാലകേ ഇതി| അത്ര താലശബ്ദേന പ്രദേശ ഉച്യതേ; ഏതേന ഏകം താലമ് ഏകഃ പ്രദേശോ യസ്യ തദേകതാലം, ദ്വേ താലേ ദ്വൌ പ്രദേശൌ യസ്യ തദ്ദ്വിതാലകമ്; ഏതേന മത്സ്യസ്യ ശകലവത്പ്രതനുമുഖൈകപ്രദേശമേകതാലം, മത്സ്യശകലവത്പ്രതനുമുഖദ്വിപ്രദേശം ദ്വിതാലമിത്യുക്തമ്| പരിണാഹസ്തു കര്ണാദിപ്രവേശീ ജ്ഞേയഃ| അന്യേ തു ‘മത്സ്യതാലുകവദേകതാലകദ്വിതാലകേ’ ഇതി പഠന്തി, വ്യാഖ്യാനയന്തി ച- മത്സ്യോऽത്ര ഭേദുലിര്നാമമത്സ്യഃ, തസ്യ ലൌഹമയതാലകാകാരം മുഖം ഭവതി, അതസ്തന്മുഖാര്ധാകാരം യന്ത്രമേകതാലകം, സര്വമുഖാകാരം ദ്വിതാലകം, താലകോऽത്രാപവാരകാദികപാടസന്ധിബന്ധനം ലൌഹമയമുച്യതേ| കര്ണനാസാശല്യം ഗൂഥകേശാദി||൧൨||
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
നാഡീയന്ത്രാണി - അനേകപ്രകാരാണി, അനേകപ്രയോജനാനി, ഏകതോമുഖാന്യുഭയതോമുഖാനി ച; താനി സ്രോതോഗതശല്യോദ്ധരണാര്ഥം, രോഗദര്ശനാര്ഥമ്, ആചൂഷണാര്ഥം, ക്രിയാസൌകര്യാര്ഥം ചേതി; താനി സ്രോതോദ്വാരപരിണാഹാനി, യഥായോഗദീര്ഘാണി ച | തത്ര ഭഗന്ദരാര്ശോവ്രണബസ്ത്യുത്തരബസ്തിമൂത്രവൃദ്ധിദകോദരധൂമനിരുദ്ധപ്രകശസന്നിരുദ്ധഗുദയന്ത്രാണ്യലാബൂശൃങ്ഗയന്ത്രാണി ചോപരിഷ്ടാദ്വക്ഷ്യാമഃ ||൧൩||
नाडीयन्त्राणि - अनेकप्रकाराणि, अनेकप्रयोजनानि, एकतोमुखान्युभयतोमुखानि च; तानि स्रोतोगतशल्योद्धरणार्थं, रोगदर्शनार्थम्, आचूषणार्थं, क्रियासौकर्यार्थं चेति; तानि स्रोतोद्वारपरिणाहानि, यथायोगदीर्घाणि च | तत्र भगन्दरार्शोव्रणबस्त्युत्तरबस्तिमूत्रवृद्धिदकोदरधूमनिरुद्धप्रकशसन्निरुद्धगुदयन्त्राण्यलाबूशृङ्गयन्त्राणि चोपरिष्टाद्वक्ष्यामः ||१३||
🔊 Audio coming soon
നാഡീയന്ത്രാണ്യപീത്യാദി| നാഡീ(ലീ)യന്ത്രാണീതി നാഡീ(ലീ)വന്മധ്യച്ഛിദ്രാണി| ഏകതോമുഖാനി രക്താഹരണാര്ഥാന്യലാബൂഭഗന്ദരാര്ശോയന്ത്രാദീനി; ഉഭയതോമുഖാനി ബസ്ത്യുത്തരബസ്തിധൂമയന്ത്രാദീനി| താനി സ്രോതോഗതശല്യോദ്ധരണാര്ഥമിതി താനി നാഡീയന്ത്രാണി സ്രോതോഗതശല്യോദ്ധരണപ്രയോജനാനി; തഥാഹി- ‘ലാക്ഷാശല്യേ കണ്ഠാസക്തേ കണ്ഠേ നാഡീം ദത്ത്വാ തപ്തയാ ലോഹശലാകയാऽऽകര്ഷയേത്’- (സൂ. അ. ൨൭) ഇത്യാദികമ്| രോഗദര്ശനാര്ഥമിതി രോഗാ ആഭ്യന്തരാര്ശഃപ്രഭൃതയഃ| ആചൂഷണാര്ഥമിതി അസ്ഥിഗതവായോര്ദുഷ്ടരക്തസ്തന്യയോരാകര്ഷ(ചൂഷ)ണാര്ഥമ്| ക്രിയാസൌകര്യാര്ഥമിതി ആഭ്യന്തരാര്ശഃപ്രഭൃതിഷു ശസ്ത്രക്ഷാരാഗ്ന്യാദിക്രിയായാഃ സുകരത്വായ സുഖകരണായേത്യര്ഥഃ| താനി സ്രോതോദ്വാരപരിണാഹാനീതി വര്തുലത്വേന സ്രോതോദ്വാരതുല്യാനി| നനു, ‘വിംശതിര്നാഡ്യഃ’ ഇതി പൂര്വമേവോക്തം, ഇഹ തു ഭഗന്ദരാര്ശോവ്രണേത്യാദിനാ നാഡീയന്ത്രാണ്യലാബുശൃങ്ഗാന്താനി ദ്വാദശ, തത് കഥം വിംശതിഃ പൂര്യതേ? ഉച്യതേ , ഭഗന്ദരയന്ത്രേ ദ്വേ ഏകമേകച്ഛിദ്രമ്, അപരം ദ്വിച്ഛിദ്രമ്; അര്ശോയന്ത്രേ അപി ദ്വേ ഏകച്ഛിദ്രദ്വിച്ഛിദ്രഭേദേന; വ്രണയന്ത്രമേകം വ്രണച്ഛിദ്രായാമപരിണാഹം; ബസ്തിനേത്രം ചതുര്വിധം വയോഭേദേന, അന്യേ ത്രിവിധമാഹുഃ; ഉത്തരബസ്തിനേത്രം ദ്വിവിധം പുംസാം സ്ത്രീണാം ച, ഏകേ ത്രിവിധമാഹുഃ; മൂത്രവൃദ്ധിദകോദരയോര്ദ്വേ-മൂത്രവൃദ്ധിസ്രാവണാര്ഥമേകം, ദകോദരസ്രാവണാര്ഥം ചൈകം; ധൂമനേത്രാണി ത്രീണി ഏകം വൈരേചനികമ്, അപരം സ്നൈഹികമ്, അന്യച്ച പ്രായോഗികം; നിരുദ്ധപ്രകശയന്ത്രമേകം; സന്നിരുദ്ധഗുദയന്ത്രമേകമ്; അലാബുയന്ത്രമേകം, ശൃങ്ഗയന്ത്രമേകമ്; ഏവം വിംശതിര്നാഡീയന്ത്രാണി||൧൩||
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ശലാകായന്ത്രാണ്യപി നാനാപ്രകാരാണി, നാനാപ്രയോജനാനി, യഥായോഗപരിണാഹദീര്ഘാണി ച; തേഷാം ഗണ്ഡൂപദസര്പഫണശരപുങ്ഖബഡിശമുഖേ ദ്വേ ദ്വേ, ഏഷണവ്യൂഹനചാലനാഹരണാര്ഥമുപദിശ്യേതേ ; മസൂരദലമാത്രമുഖേ ദ്വേ കിഞ്ചിദാനതാഗ്രേ സ്രോതോഗതശല്യോദ്ധരണാര്ഥം; ഷട് കാര്പാസകൃതോഷ്ണീഷാണി , പ്രമാര്ജനക്രിയാസു; ത്രീണി ദര്വ്യാകൃതീനി ഖല്ലമുഖാനി, ക്ഷാരൌഷധപ്രണിധാനാര്ഥം ; ത്രീണ്യന്യാനി ജാമ്ബവവദനാനി, ത്രീണ്യങ്കുശവദനാനി, ഷഡേവാഗ്നികര്മസ്വഭിപ്രേതാനി; നാസാര്ബുദഹരണാര്ഥമേകം കോലാസ്ഥിദലമാത്രമുഖം ഖല്ലതീക്ഷ്ണൌഷ്ഠം ; അഞ്ജനാര്ഥമേകം കലായപരിമണ്ഡലമുഭയതോ മുകുലാഗ്രം; മൂത്രമാര്ഗവിശോധനാര്ഥമേകം മാലതീപുഷ്പവൃന്താഗ്രപ്രമാണപരിമണ്ഡലമിതി ||൧൪||
शलाकायन्त्राण्यपि नानाप्रकाराणि, नानाप्रयोजनानि, यथायोगपरिणाहदीर्घाणि च; तेषां गण्डूपदसर्पफणशरपुङ्खबडिशमुखे द्वे द्वे, एषणव्यूहनचालनाहरणार्थमुपदिश्येते ; मसूरदलमात्रमुखे द्वे किञ्चिदानताग्रे स्रोतोगतशल्योद्धरणार्थं; षट् कार्पासकृतोष्णीषाणि , प्रमार्जनक्रियासु; त्रीणि दर्व्याकृतीनि खल्लमुखानि, क्षारौषधप्रणिधानार्थं ; त्रीण्यन्यानि जाम्बववदनानि, त्रीण्यङ्कुशवदनानि, षडेवाग्निकर्मस्वभिप्रेतानि; नासार्बुदहरणार्थमेकं कोलास्थिदलमात्रमुखं खल्लतीक्ष्णौष्ठं ; अञ्जनार्थमेकं कलायपरिमण्डलमुभयतो मुकुलाग्रं; मूत्रमार्गविशोधनार्थमेकं मालतीपुष्पवृन्ताग्रप्रमाणपरिमण्डलमिति ||१४||
🔊 Audio coming soon
ശലാകായന്ത്രാണി നിര്ദേഷ്ടുമാഹ- ശലാകായന്ത്രാണ്യപീത്യാദി| യഥായോഗപരിണാഹദീര്ഘാണീതി പരിണാഹോ വര്തുലതാ| തേഷാം ശലാകായന്ത്രാണാം മധ്യേ| ഗണ്ഡൂപദേത്യാദൌ മുഖശബ്ദോ ഗണ്ഡൂപദാദിഭിഃ സഹ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ; തേന ഗണ്ഡൂപദമുഖേ ദ്വേ, സര്പഫണമുഖേ ദ്വേ, ഏവം ശേഷയോരപി| ശരപുങ്ഖഃ ശരഗുണസന്ധാനസ്ഥാനമ്| ബഡിശോ മത്സ്യബന്ധനമ്| തേഷാം ചതുര്ണാം ഗണ്ഡൂപദമുഖാദീനാം യഥാസങ്ഖ്യേന പ്രയോജനമാഹ- ഏഷണേത്യാദി|- ഏഷണം ഗമ്ഭീരപാകാദൌ പൂയാദ്യന്വേഷണം; വ്യൂഹനമൂര്ധ്വീകരണം ഛിത്ത്വോത്തുണ്ഡിതസ്യോദ്ധരണാര്ഥം, വാരങ്ഗേണാനുസരണമിത്യേകേ | മസൂരദലേതി മസൂരസ്യ ദലിതസ്യ നിസ്തുഷഖണ്ഡം ദലമിത്യുച്യതേ| കിഞ്ചിദാനതാഗ്രേ ഇതി മനാഗ്വക്രാഗ്രേ| ഷട് കാര്പാസകൃതോഷ്ണീഷാണീതി തൂലവേഷ്ടിതാഗ്രാണി, പ്രമാര്ജനക്രിയാസു പ്രോഞ്ഛനക്രിയാസു| ത്രീണി ദര്വ്യാകൃതീനീതി ദര്വീ ദാരുഹസ്തകഃ| ഖല്ലമുഖാനി നിമ്നമുഖാനി| ജാമ്ബവവദനാനീതി ജമ്ബുഫലമുഖാകൃതീനി| കോലാസ്ഥിദലമാത്രമുഖമിതി ബദരാസ്ഥിമജ്ജവിദലപ്രമാണം; ഖല്ലതീക്ഷ്ണൌഷ്ഠമിതി ഖല്ലം നിമ്നം മധ്യേ ബോദ്ധവ്യം, തീക്ഷ്ണൌഷ്ഠം ത്വന്തേ| കലായപരിമണ്ഡലമിതി കലായമാത്രം പരിതോ മണ്ഡലം വര്തുലമ്, ഉഭയതോ മുകുലാഗ്രമിതി ദ്വയോരന്തയോഃ കലികാവദഗ്രം; ദൈര്ഘ്യേണ ത്വഷ്ടാങ്ഗുലം ശാലാക്യോക്തത്വാത്| ഗണ്ഡൂപദമുഖാദീനാമങ്കുശവദനാന്താനാം ശലാകായന്ത്രാണാം തുല്യാകൃതിത്വേऽപി ദ്വിത്വഷട്ത്വാദീനി കാര്യാപേക്ഷീണി||൧൪||
Adhikarana 14 (15-16) · Śloka 16
ഉപയന്ത്രാണ്യപി- രജ്ജുവേണികാപട്ടചര്മാന്തവല്കലലതാവസ്ത്രാഷ്ഠീലാശ്മമുദ്ഗരപാണിപാദതലാങ്ഗുലിജിഹ്വാ- ദന്തനഖമുഖബാലാശ്വകടകശാഖാഷ്ഠീവനപ്രവാഹണഹര്ഷായസ്കാന്തമയാനി ക്ഷാരാഗ്നിഭേഷജാനി ചേതി ||൧൫|| ഏതാനി ദേഹേ സര്വസ്മിന് ദേഹസ്യാവയവേ തഥാ | സന്ധൌ കോഷ്ഠേ ധമന്യാം ച യഥായോഗം പ്രയോജയേത് ||൧൬||
उपयन्त्राण्यपि- रज्जुवेणिकापट्टचर्मान्तवल्कललतावस्त्राष्ठीलाश्ममुद्गरपाणिपादतलाङ्गुलिजिह्वा- दन्तनखमुखबालाश्वकटकशाखाष्ठीवनप्रवाहणहर्षायस्कान्तमयानि क्षाराग्निभेषजानि चेति ||१५|| एतानि देहे सर्वस्मिन् देहस्यावयवे तथा | सन्धौ कोष्ठे धमन्यां च यथायोगं प्रयोजयेत् ||१६||
🔊 Audio coming soon
ഉപയന്ത്രാണി നിര്ദേഷ്ടുമാഹ- ഉപയന്ത്രാണ്യപീത്യാദി| ഉപയന്ത്രാണീതി യന്ത്രസമീപവര്തീനി, ഹീനയന്ത്രാണീത്യന്യേ | രജ്ജുഃ മുഞ്ജാദിവിരചിതോ ഗുണഃ; വേണികാ ഗുണത്രയഗ്രഥിതാ; ചര്മാന്തം ചര്മാവയവഃ, അത്ര `വര്മാന്തമ്’ ഇത്യേകേ പഠന്തി, വര്മ സന്നാഹഃ; വല്കലം പലാശോദുമ്ബരാദീനാം ത്വക്, സാ ച ഭഗ്നാദിബന്ധനയന്ത്രാര്ഥം; ലതാ പ്രതാനിനീ ‘വേലി’ ഇതി ലോകേ; വസ്ത്രം കര്പടഃ; അഷ്ഠീലാശ്മേതി അഷ്ഠീലാ ദീര്ഘവര്തുലപാഷാണഃ, അന്യേ ലൌഹകാരാണാം ലൌഹീം ദീര്ഘവര്തുലഭാണ്ഡികാമാഹുഃ, തയാ തുല്യോऽശ്മാ അഷ്ഠീലാശ്മാ, സ ചാഷ്ഠീലാശ്മാ പ്രസിദ്ധഃ; മുദ്ഗരഃ കാഷ്ഠാദികൃതഃ, അയമസ്ഥിവിദഷ്ടശല്യസ്യ ചാലനാര്ഥം; പാണിപാദതലമിതി തലശബ്ദഃ പാണിപാദാഭ്യാം സഹ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ; അശ്വകടകഃ ഘോടകകവികാചൂഡകം, ശാഖാ വൃക്ഷസ്യ, അനയോഃ പ്രയോജനം ശല്യാപനയനീയേ വക്ഷ്യതി; ഷ്ഠീവനം ശ്ലേഷ്മാദിനിരസനം; പ്രവാഹണം വമനവിരേചനാശ്രുപ്രവര്തനാദി യഥാസങ്ഖ്യം കഫപിത്താക്ഷിരജഃശല്യാദിഷു; ഹര്ഷഃ തുഷ്ടിഃ; അയസ്കാന്തഃ പാഷാണവിശേഷഃ, ആകര്ഷകദ്രാവകചുമ്ബകഭ്രാമകഭേദാച്ചതുര്വിധഃ| ഇതിശബ്ദഃ സമാപ്തൌ, സമാപ്താനി യന്ത്രാണീതി| സ്വഭാവപാചനപ്രമാര്ജനാദയോऽനവബദ്ധശല്യോദ്ധരണഹേതവോ രജ്ജ്വാദ്യുപയന്ത്രേഷ്വേവാന്തര്ഭൂതാ ഇതി പൃഥങ്നോക്താഃ| തദ്യഥാ- പ്രവാഹണഗ്രഹണേന താവദശ്രുക്ഷവഥുപ്രഭൃതീനാമപ്യത്ര ഗ്രഹണമിത്യാദികം ബോദ്ധവ്യമ്||൧൫-൧൬||
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
യന്ത്രകര്മാണി തു- നിര്ഘാതനപൂരണബന്ധനവ്യൂഹനവര്തനചാലനവിവര്തനവിവരണപീഡനമാര്ഗവിശോധനവികര്ഷണാഹരണാഞ്ഛനോന്നമന- വിനമനഭഞ്ജനോന്മഥനാചൂഷണൈഷണദാരണര്ജൂകരണപ്രക്ഷാലനപ്രധമനപ്രമാര്ജനാനി ചതുര്വിംശതിഃ ||൧൭||
यन्त्रकर्माणि तु- निर्घातनपूरणबन्धनव्यूहनवर्तनचालनविवर्तनविवरणपीडनमार्गविशोधनविकर्षणाहरणाञ्छनोन्नमन- विनमनभञ्जनोन्मथनाचूषणैषणदारणर्जूकरणप्रक्षालनप्रधमनप्रमार्जनानि चतुर्विंशतिः ||१७||
🔊 Audio coming soon
കാനി പുനര്യന്ത്രാണാം കര്മാണീത്യാഹ- യന്ത്രകര്മാണി ത്വിത്യാദി| നിര്ഘാതനമ് ഇതശ്ചേതശ്ച വിചാല്യ നിര്ഹരണമ്, ഇതശ്ചേതശ്ച ഘട്ടനമിത്യേകേ; പൂരണം ബസ്തിനേത്രപ്രഭൃതിഭിസ്തൈലാദിനാ; ബന്ധനം രജ്ജ്വാദിനാ; വ്യൂഹനമ് അത്രൈവാധ്യായേ വ്യാഖ്യാതം പ്രാക്; വര്തനം വിസൃതസ്യ വര്തുലീകരണം; ചാലനം സ്ഥാനാത് സ്ഥാനാന്തരനയനമ്, അന്യേ ശല്യകമ്പനമാഹുഃ; വിവര്തനം കര്ണവായോര്നിഷ്കാസയിതുമിഷ്ടസ്യ കര്ണലഗ്നസ്യ പുനര്നിവര്തനമ്, അന്യേ യന്ത്രസ്യ ഭ്രാമണമന്തരേ വാ; വിവരണം പ്രകാശനം, മാംസച്ഛേദാവകാശദാനേന വിവരണമിത്യേകേ, ‘വിവരണം പ്രസാരണമ്’ ഇതി ലക്ഷ്മണടിപ്പണകേനോക്തം; പീഡനം വ്രണസ്യ പൂയാദിനിര്ഗമനാര്ഥമങ്ഗുല്യാദിനാ; മാര്ഗവിശോധനം മൂത്രപുരീഷസങ്ഗേ; വികര്ഷണം വിഗൃഹ്യ കര്ഷണമ, അന്യേ മാംസാദിപ്രതിബദ്ധശല്യസ്യ മോചനമാഹുഃ; ആഹരണമാനയനമ്; ആഞ്ഛനമ് ഈഷന്മുഖാനയനമ്, ഈഷന്മുഖേ ആനയനമിത്യര്ഥഃ; ഉന്നമനമധഃസ്ഥിതസ്യ ശരകര്ണാദേരൂര്ധ്വം നയനം; വിനമനം നിമ്നീ(നമ്രീ)കരണം; ഭഞ്ജനം ശരകര്ണാദേരാമര്ദനം, സമന്തതോ മര്ദനമിത്യന്യേ; ഉന്മഥനം പ്രനഷ്ടസ്യ ശല്യസ്യ മാര്ഗേ ശലാകാദിഭിരാലോഡനമ്; ആചൂഷണം വിഷദുഷ്ടസ്തന്യരുധിരേഷു ശൃങ്ഗാലാബൂഭ്യാം മുഖേന വാ; ഏഷണം ഗണ്ഡൂപദമുഖേന ഗതിവ്രണോത്സങ്ഗശല്യാദീനാം; ദാരണം ശരകര്ണാദിദ്വിധാകരണമ്; ഋജൂകരണം കുടിലശല്യസ്യ; പ്രക്ഷാലനം തോയാദിഭിര്വ്രണോത്സങ്ഗാദീനാം; പ്രധമനം ശ്ലേഷ്മശല്യസങ്ഗേ നാസികായാം നാഡ്യാ ചൂര്ണക്ഷേപണം; പ്രമാര്ജനം പ്രോഞ്ഛനം ബാലാങ്ഗുലിവസ്ത്രൈരക്ഷിരജഃശല്യാദിഷു||൧൭||
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
സ്വബുദ്ധ്യാ ചാപി വിഭജേദ്യന്ത്രകര്മാണി ബുദ്ധിമാന് | അസങ്ഖ്യേയവികല്പത്വാച്ഛല്യാനാമിതി നിശ്ചയഃ ||൧൮||
स्वबुद्ध्या चापि विभजेद्यन्त्रकर्माणि बुद्धिमान् | असङ्ख्येयविकल्पत्वाच्छल्यानामिति निश्चयः ||१८||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം നാനാവിധശല്യാകാരേണ കര്മണാം ബഹുത്വാത് സങ്ഖ്യായാമനിയമം ദര്ശയന്നാഹ- സ്വബുദ്ധ്യാ ചാപീത്യാദി||൧൮||
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
തത്ര, അതിസ്ഥൂലമ്, അസാരമ്, അതിദീര്ഘമ്, അതിഹ്രസ്വമ്, അഗ്രാഹി, വിഷമഗ്രാഹി, വക്രം, ശിഥിലമ്, അത്യുന്നതമ്, മൃദുകീലം, മൃദുമുഖം, മൃദുപാശമ്, ഇതി ദ്വാദശ യന്ത്രദോഷാഃ ||൧൯||
तत्र, अतिस्थूलम्, असारम्, अतिदीर्घम्, अतिह्रस्वम्, अग्राहि, विषमग्राहि, वक्रं, शिथिलम्, अत्युन्नतम्, मृदुकीलं, मृदुमुखं, मृदुपाशम्, इति द्वादश यन्त्रदोषाः ||१९||
🔊 Audio coming soon
യന്ത്രദോഷാന് വക്തുമാഹ- തത്രാതിസ്ഥൂലമിത്യാദി| അസാരമശുദ്ധലോഹാദിഘടിതമ്| അഗ്രാഹി വികൃതമുഖമ്| വിഷമഗ്രാഹി ഏകദേശഗ്രാഹി| വക്രമ് അനൃജു| ശിഥിലം പീഡനാക്ഷമമ്| അത്യുന്നതമ് ഉച്ഛ്രിതകീലകാദി| മൃദുകീലം ദുര്ബലശല്യമ്| അന്യേ തു ‘വക്രശിഥിലാത്യുന്നതമൃദുകീലം’ ഇതി പഠന്തി, വ്യാഖ്യാനയന്തി ച- അത്ര കീലശബ്ദോ വക്രാദിഭിഃ സഹ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ; തേന വക്രകീലമിത്യാദി യോജ്യമ്| മൃദുപാശം തനുപാശമ്| മൃദുമുഖം ശല്യപീഡനാസഹമുഖമ്| ഏതേ പ്രായേണ സ്വസ്തികയന്ത്രാണാം ദോഷാ ബോദ്ധവ്യാഃ||൧൯||
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
ഏതൈര്ദോഷൈര്വിനിര്മുക്തം യന്ത്രമഷ്ടാദശാങ്ഗുലമ് | പ്രശസ്തം ഭിഷജാ ജ്ഞേയം തദ്ധി കര്മസു യോജയേത് ||൨൦||
एतैर्दोषैर्विनिर्मुक्तं यन्त्रमष्टादशाङ्गुलम् | प्रशस्तं भिषजा ज्ञेयं तद्धि कर्मसु योजयेत् ||२०||
🔊 Audio coming soon
യന്ത്രസ്യ പ്രശസ്തത്വം വക്തുമാഹ- ഏതൈര്ദോഷൈരിത്യാദി||൨൦||
Adhikarana 19 (21) · Śloka 21
ദൃശ്യം സിംഹമുഖാദ്യൈസ്തു ഗൂഢം കങ്കമുഖാദിഭിഃ | നിര്ഹരേത ശനൈഃ ശല്യം ശാസ്ത്രയുക്തിവ്യപേക്ഷയാ ||൨൧||
दृश्यं सिंहमुखाद्यैस्तु गूढं कङ्कमुखादिभिः | निर्हरेत शनैः शल्यं शास्त्रयुक्तिव्यपेक्षया ||२१||
🔊 Audio coming soon
സ്വസ്തികയന്ത്രാണാം വിഷയഭേദം ദര്ശയന്നാഹ- ദൃശ്യമിത്യാദി| ദൃശ്യം ദര്ശനഗതം ശല്യം, ഗൂഢമ് അദൃശ്യമ്| കങ്കമുഖാദിഭിരിതി അത്രാദിശബ്ദഃ പ്രധാനവാചീ, തേന കങ്കമുഖമാദി പ്രധാനം യേഷാം തൈര്നിര്ഹരേദിത്യര്ഥഃ; യദി പുനരിഹാദിശബ്ദഃ പ്രധാനവാചീ ന സ്യാത്തദാ കാകമുഖസ്യ ഗ്രഹണം ന സ്യാദിതി| ശാസ്ത്രയുക്തിവ്യപേക്ഷയേതി വിവിധാ അപേക്ഷാ വ്യപേക്ഷാ, വിശിഷ്ടാ അപേക്ഷാ വാ||൨൧||
Adhikarana 20 (22) · Śloka 22
നി(വി)വര്തതേ സാധ്വവഗാഹതേ ച ശല്യം നിഗൃഹ്യോദ്ധരതേ ച യസ്മാത് | യന്ത്രേഷ്വതഃ കങ്കമുഖം പ്രധാനം സ്ഥാനേഷു സര്വേഷ്വധി(വി)കാരി ചൈവ ||൨൨||
नि(वि)वर्तते साध्ववगाहते च शल्यं निगृह्योद्धरते च यस्मात् | यन्त्रेष्वतः कङ्कमुखं प्रधानं स्थानेषु सर्वेष्वधि(वि)कारि चैव ||२२||
🔊 Audio coming soon
കങ്കമുഖസ്യ പ്രാധാന്യം ദര്ശയന്നാഹ- നിവര്തത ഇത്യാദി| നിവര്തതേ സാധ്വിതി സാധു ഝടിതി നിഃസരതീത്യര്ഥഃ, അവഗാഹതേ പ്രവിശതി ച സാധു, അന്യേഷാം സിംഹമുഖാദീനാം സ്ഥൂലമുഖത്വേന സാധ്വവഗാഹനസാധുനിവര്തനാഭാവാത്; അന്യേ വിവര്തതേ വൃത്തത്വാദന്തര്ഭ്രമതീത്യാഹുഃ| ശല്യം നിഗൃഹ്യ ഗൃഹീത്വാ, ഉദ്ധരതേ ആകര്ഷതി| സ്ഥാനേഷു സര്വേഷ്വിതി സന്ധിധമന്യാദിഷു| അധികാരി അസ്യ കങ്കമുഖസ്യ അധികാരോऽസ്തി നാന്യസ്യ; അന്യേ തു ‘അവികാരി’ ഇതി പഠന്തി, തത്രാപി സ ഏവ താത്പര്യാര്ഥ ഇതി||൨൨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ യന്ത്രവിധിര്നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ ||൭||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने यन्त्रविधिर्नाम सप्तमोऽध्यायः ||७||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സൂത്രസ്ഥാനേ സപ്തമോऽധ്യായഃ||൭||