Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતો યોગ્યાસૂત્રીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
अथातो योग्यासूत्रीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
અથાત ઇતિ| યોગ્યા સમ્યક્કર્માભ્યાસઃ, યોગ્યાયાઃ સૂત્રં, તદ્વિદ્યતે યસ્મિન્ સ તથા; અન્યે તુ યોગ્યાખ્યાપકં સૂત્રં યોગ્યાસૂત્રં, તદધિકૃત્ય કૃતોઽધ્યાયો યોગ્યાસૂત્રીયઃ, તં તથા||૧-૨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
અધિગતસર્વશાસ્ત્રાર્થમપિ શિષ્યં યોગ્યાં કારયેત્ | સ્નેહાદિષુ છેદ્યાદિષુ ચ કર્મપથમુપદિશેત્ | સુબહુશ્રુતોઽપ્યકૃતયોગ્યઃ કર્મસ્વયોગ્યો ભવતિ ||૩||
अधिगतसर्वशास्त्रार्थमपि शिष्यं योग्यां कारयेत् | स्नेहादिषु छेद्यादिषु च कर्मपथमुपदिशेत् | सुबहुश्रुतोऽप्यकृतयोग्यः कर्मस्वयोग्यो भवति ||३||
🔊 Audio coming soon
અધિગતેત્યાદિ| સ્નેહાદિષ્વિતિ આદિશબ્દાત્ સ્વેદવમનવિરેચનાસ્થાપનાનુવાસનાદીનાં ગ્રહણં, છેદ્યાદિષ્વિતિ આદિશબ્દાદ્ભેદ્યાદીનાં સપ્તાનાં ગ્રહણં; યદ્યપ્યસ્મિન્ તન્ત્રે છેદ્યાદિકર્મણાં પ્રાધાન્યં તથાપિ છેદ્યાદિષ્વપિ પ્રાક્ સ્નેહાદિ પ્રયુજ્યત ઇતિ પ્રાક્ સ્નેહાદિગ્રહણમ્; અન્યે ‘છેદ્યાદિષુ સ્નેહાદિષુ ચ’ ઇતિ પઠન્તિ| કર્મપથં ક્રિયામાર્ગમ્| કુતોઽધિગતસર્વશાસ્ત્રાર્થમપિ શિષ્યં યોગ્યાં કારયેદિત્યાહ- સુબહુશ્રુતોઽપીત્યાદિ| અકૃતયોગ્યઃ અકૃતકર્માભ્યાસઃ| કર્મસુ ક્રિયાસુ||૩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
તત્ર, પુષ્પફલાલાબૂકાલિન્દકત્રપુસૈ(સો)ર્વારુકર્કારુકપ્રભૃતિષુ છેદ્યવિશેષાન્ દર્શયેત્, ઉત્કર્તનાપકર્તનાનિ ચોપદિશેત્; દૃતિબસ્તિપ્રસેવકપ્રભૃતિષૂદકપઙ્કપૂર્ણેષુ ભેદ્યયોગ્યાં; સરોમ્ણિ ચર્મણ્યાતતે લેખ્યસ્ય; મૃતપશુસિરાસૂત્પલનાલેષુ ચ વેધ્યસ્ય; ઘુણોપહતકાષ્ઠવેણુનલનાલીશુષ્કાલાબૂમુખેષ્વેષ્યસ્ય; પનસબિમ્બીબિલ્વફલમજ્જમૃતપશુદન્તેષ્વાહાર્યસ્ય; મધૂચ્છિષ્ટોપલિપ્તે શાલ્મલીફલકે વિસ્રાવ્યસ્ય; સૂક્ષ્મઘનવસ્ત્રાન્તયોર્મૃદુચર્માન્તયોશ્ચ સીવ્યસ્ય; પુસ્તમયપુરુષાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગવિશેષેષુ બન્ધનયોગ્યાં; મૃદુષુ માંસખણ્ડેષ્વગ્નિક્ષારયોગ્યાં; મૃદુચર્મમાંસપેશીષૂત્પલનાલેષુ ચ કર્ણસન્ધિબન્ધયોગ્યામ્; ઉદકપૂર્ણઘટપાર્શ્વસ્રોતસ્યલાબૂમુખાદિષુ ચ નેત્રપ્રણિધાનબસ્તિવ્રણબસ્તિપીડનયોગ્યામિતિ ||૪||
तत्र, पुष्पफलालाबूकालिन्दकत्रपुसै(सो)र्वारुकर्कारुकप्रभृतिषु छेद्यविशेषान् दर्शयेत्, उत्कर्तनापकर्तनानि चोपदिशेत्; दृतिबस्तिप्रसेवकप्रभृतिषूदकपङ्कपूर्णेषु भेद्ययोग्यां; सरोम्णि चर्मण्यातते लेख्यस्य; मृतपशुसिरासूत्पलनालेषु च वेध्यस्य; घुणोपहतकाष्ठवेणुनलनालीशुष्कालाबूमुखेष्वेष्यस्य; पनसबिम्बीबिल्वफलमज्जमृतपशुदन्तेष्वाहार्यस्य; मधूच्छिष्टोपलिप्ते शाल्मलीफलके विस्राव्यस्य; सूक्ष्मघनवस्त्रान्तयोर्मृदुचर्मान्तयोश्च सीव्यस्य; पुस्तमयपुरुषाङ्गप्रत्यङ्गविशेषेषु बन्धनयोग्यां; मृदुषु मांसखण्डेष्वग्निक्षारयोग्यां; मृदुचर्ममांसपेशीषूत्पलनालेषु च कर्णसन्धिबन्धयोग्याम्; उदकपूर्णघटपार्श्वस्रोतस्यलाबूमुखादिषु च नेत्रप्रणिधानबस्तिव्रणबस्तिपीडनयोग्यामिति ||४||
🔊 Audio coming soon
શલ્યતન્ત્રસ્ય છેદ્યાદિકર્મપ્રાધાન્યાત્ પ્રાક્ છેદ્યાદિયોગ્યામુપદર્શયન્નાહ- તત્ર પુષ્પફલેત્યાદિ| પુષ્પફલં કૂષ્માણ્ડઃ, કાલિન્દકો જોન્નાલઃ કૂષ્માણ્ડભેદઃ, ત્રપુસાદયઃ કર્કટીભેદાઃ, પ્રભૃતિગ્રહણાચ્છીર્ણવૃન્તાદીનાં ગ્રહણમ્| છેદ્યવિશેષાનિતિ ગોતીર્થાર્ધલાઙ્ગલકપ્રભૃતીન્| ઉત્કર્તનમ્ ઊર્ધ્વકર્તનમ્, અપરકર્તનમ્ અધશ્છેદઃ| દૃતિબસ્તીત્યાદિ દૃતિઃ ચર્મપુટકં , બસ્તિઃ મૂત્રપુટકં, પ્રસેવકઃ ચર્મખલ્લપુટઃ , ઉદકપઙ્કમિતિ ઉદકમિશ્રઃ પઙ્કઃ ઉદકપઙ્કઃ| સરોમ્ણીત્યાદિ| આતતે પ્રસારિતે| મૃતપશુસિરાસ્વિતિ મૃતાઃ પશવોઽજાદયસ્તેષાં સિરાસુ| પનસેત્યાદિ પનસો બહિઃકણ્ટકી મહાફલઃ ‘કટહલ’ ઇતિ લોકે; પનસાદીનાં ફલાનિ તેષાં મજ્જા| મધૂચ્છિષ્ટેત્યાદિ મધૂચ્છિષ્ટં મધુસિક્થકમ્| શાલ્મલીફલકે શાલ્મલીપટ્ટકે| પુસ્તમયેત્યાદિ પુસ્તમયઃ પુરુષો વસ્ત્રાદિરચિતો મનુષ્યઃ| મૃદુચર્મેત્યાદિ માંસપેશી માંસવર્તિઃ| ઉદકેત્યાદિ| નેત્રપ્રણિધાનં નેત્રપ્રવેશનં, બસ્તિવ્રણબસ્તિપીડનં ચ, અનયોર્યોગ્યાં કારયેત્; ક્વ કારયેત્? ઉદકપૂર્ણઘટપાર્શ્વસ્રોતસિ; ન કેવલં જલપૂર્ણઘટપાર્શ્વચ્છિદ્રે અલાબૂમુખાદિષુ ચેત્યર્થઃ||૪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ભવતશ્ચાત્ર- એવમાદિષુ મેધાવી યોગ્યાર્હેષુ યથાવિધિ | દ્રવ્યેષુ યોગ્યાં કુર્વાણો ન પ્રમુહ્યતિ કર્મસુ ||૫||
भवतश्चात्र- एवमादिषु मेधावी योग्यार्हेषु यथाविधि | द्रव्येषु योग्यां कुर्वाणो न प्रमुह्यति कर्मसु ||५||
🔊 Audio coming soon
ભવતશ્ચાત્રેત્યાદિ| એવમાદિષ્વિતિ આદિશબ્દઃ પ્રકારે, એવમ્પ્રકારેષુ યોગ્યાર્હેષુ પુષ્પફલાદિષુ||૫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
તસ્માત્ કૌશલમન્વિચ્છન્ શસ્ત્રક્ષારાગ્નિકર્મસુ | યસ્ય યત્રેહ સાધર્મ્યં તત્ર યોગ્યાં સમાચરેત્ ||૬||
तस्मात् कौशलमन्विच्छन् शस्त्रक्षाराग्निकर्मसु | यस्य यत्रेह साधर्म्यं तत्र योग्यां समाचरेत् ||६||
🔊 Audio coming soon
તસ્માદિત્યાદિ| યસ્ય કર્મણઃ, યત્ર યસ્મિન્ દ્રવ્યે, સાધર્મ્યં સામ્યં, તસ્ય તત્ર યોગ્યાં સમાચરેદિતિ| કેચિદેવમાદિષુ મેધાવીત્યાદિશ્લોકસ્યાગ્રે આપાતનિકાપૂર્વં શ્લોકમેકં પઠન્તિ; તદ્યથા- અનુક્તં યોગ્યાવિષયમુપગ્રહીતુમાહ- ‘દૃષ્ટાન્તમાત્રમુદ્દિષ્ટં’- ઇત્યાદિ, સ ચ વર્તમાનેષુ પુસ્તકેષુ ન પઠ્યત ઇત્યસ્માભિરુપેક્ષિતઃ||૬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં સૂત્રસ્થાને યોગ્યાસૂત્રીયો નામ નવમોઽધ્યાયઃ ||૯||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने योग्यासूत्रीयो नाम नवमोऽध्यायः ||९||
🔊 Audio coming soon
ઇતિ શ્રીડલ્હ(હ્લ)ણવિરચિતાયાં નિબન્ધસઙ્ગ્રહાખ્યાયાં સુશ્રુતવ્યાખ્યાયાં સૂત્રસ્થાને યોગ્યાસૂત્રીયો નામ નવમોઽધ્યાયઃ|