Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਯੁਕ੍ਤਸੇਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातो युक्तसेनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਯੁਕ੍ਤਸੇਨੀਯਮਿਤਿ ਯੁਕ੍ਤਾ ਸੇਨਾ ਯਸ੍ਯ ਸ ਯੁਕ੍ਤਸੇਨੋ ਰਾਜੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਤਮਧਿਕਤ੍ਯ ਕਤੋਧ੍ਯਾਯੋ ਯੁਕ੍ਤਸੇਨੀਯਃ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ਨਪਤੇਰ੍ਯੁਕ੍ਤਸੇਨਸ੍ਯ ਪਰਾਨਭਿਜਿਗੀਸਤਃ | ਭਿਸਜਾ ਰਕ੍ਸਣਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਯਥਾ ਤਦੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੩|| ਵਿਜਿਗੀਸੁਃ ਸਹਾਮਾਤ੍ਯੈਰ੍ਯਾਤ੍ਰਾਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ | ਰਕ੍ਸਿਤਵ੍ਯੋ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਸਾਦੇਵ ਨਰਾਧਿਪਃ ||੪||
नृपतेर्युक्तसेनस्य परानभिजिगीषतः | भिषजा रक्षणं कार्यं यथा तदुपदेक्ष्यते ||३|| विजिगीषुः सहामात्यैर्यात्रायुक्तः प्रयत्नतः | रक्षितव्यो विशेषेण विषादेव नराधिपः ||४||
🔊 Audio coming soon
ਯੁਕ੍ਤਸੇਨਸ੍ਯੇਤਿ ਸਜ੍ਜਸੇਨਸ੍ਯ, ਗਜਤੁਰਗਰਥਪਦਾਤਿਲਕ੍ਸਣਚਤੁਰਙ੍ਗਬਲਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਯੁਕ੍ਤਸੇਨਸ੍ਯ ਮਿਲਿਤਸੇਨਸ੍ਯੇਤਿ ਕਥਯਨ੍ਤਿ| ਪਰਾਨ੍ ਸ਼ਤ੍ਰੂਨ੍; ਅਭਿਜਿਗੀਸਤਃ ਜੇਤੁਮਿਚ੍ਛਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਜਿਗੀਸੁਃ ਜੇਤੁਮਿਚ੍ਛੁਃ| ਸਹਾਮਾਤ੍ਯੈਰਿਤਿ ਕ੍ਰਮਾਗਤੈਃ ਪੁਰੁਸੈਃ ਸਹੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਾਤ੍ਰਾਯੁਕ੍ਤ ਇਤਿ ਦਤ੍ਤਪ੍ਰਯਾਣ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਰਕ੍ਸਿਤਵ੍ਯ ਇਤਿ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯ ਆਗਨ੍ਤੁਮਤ੍ਯੁਭ੍ਯਃ| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ| ਵਿਸਂ ਸ੍ਥਾਵਰਂ, ਜਙ੍ਗਮਂ, ਕਤ੍ਰਿਮਂ ਚ||੩-੪||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ਪਨ੍ਥਾਨਮੁਦਕਂ ਛਾਯਾਂ ਭਕ੍ਤਂ ਯਵਸਮਿਨ੍ਧਨਮ੍ | ਦੂਸਯਨ੍ਤ੍ਯਰਯਸ੍ਤਚ੍ਚ ਜਾਨੀਯਾਚ੍ਛੋਧਯੇਤ੍ਤਥਾ ||੫||
पन्थानमुदकं छायां भक्तं यवसमिन्धनम् | दूषयन्त्यरयस्तच्च जानीयाच्छोधयेत्तथा ||५||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸਪ੍ਰਯੋਗਭੇਦਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਪਨ੍ਥਾਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਨ੍ਥਾਨਂ ਮਾਰ੍ਗਂ; ਸ ਚ ਵਿਸੇਣ ਦੂਸਿਤੋਸ਼੍ਵਾਦਿਖੁਰਕ੍ਸੁਣ੍ਣਰੇਣੁਨਾ ਰੋਮਕੂਪਨਾਸਾਵਿਵਰਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ ਵਿਕਾਰਂ ਜਨਯਤਿ| ਛਾਯਾਮਿਤਿ ਵਿਸੇਣ ਵਕ੍ਸਾਦਿਦੂਸਣਾਚ੍ਛਾਯਾਦੋਸਃ, ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ਵਾ ਛਾਯਾਮਪਿ ਵਿਸਂ ਦੂਸਯਤਿ; ਯਦ੍ਵਾ ਭਲ੍ਲਾਤਕਚ੍ਛਾਯਾ ਤਤ੍ਕ੍ਸਣਾਚ੍ਛੋਫਕਾਰਿਣੀਤਿ| ਭਕ੍ਤਮ੍ ਓਦਨਾਦਿਕਮ੍| ਯਵਸਂ ਬੁਸਾਦਿ| ਦੂਸਯਨ੍ਤਿ ਵਿਕਤਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਅਰਯਃ ਸ਼ਤ੍ਰਵਃ| ਤਚ੍ਚੇਤਿ ਪਨ੍ਥਾਦਿ| ਜਾਨੀਯਾਤ੍ ‘ਲਿਙ੍ਗੈਃ ਕਤ੍ਵਾ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍|||੫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ਤਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ |੬|
तस्य लिङ्गं चिकित्सा च कल्पस्थाने प्रवक्ष्यते |६|
🔊 Audio coming soon
ਕਿਂ ਤਲ੍ਲਿਙ੍ਗਂ ਕਾ ਵਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍ਯਾਹ- ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ|੬|-
Adhikarana 5 (6) · Śloka 7
ਏਕੋਤ੍ਤਰਂ ਮਤ੍ਯੁਸ਼ਤਮਥਰ੍ਵਾਣਃ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ ||੬|| ਤਤ੍ਰੈਕਃ ਕਾਲਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੇਸਾ ਆਗਨ੍ਤਵਃ ਸ੍ਮਤਾਃ |੭|
एकोत्तरं मृत्युशतमथर्वाणः प्रचक्षते ||६|| तत्रैकः कालसंयुक्तः शेषा आगन्तवः स्मृताः |७|
🔊 Audio coming soon
ਨਨੁ ਯਦ੍ਯਕਾਲਮਤ੍ਯੁਰਸ੍ਤਿ ਤਦਾ ਵਿਸਾਦਿਭ੍ਯੋ ਨਪਤਿਰਕ੍ਸਣਂ ਯੁਕ੍ਤਂ, ਵਿਸਭਕ੍ਸਕਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਚਿਕਿਤ੍ਸੇ ਚ ਯੁਕ੍ਤੇ, ਅਥ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਕਾਲਮਤ੍ਯੁਸ੍ਤਦਾ ਕਿਂ ਨਿਸ੍ਫਲਪ੍ਰਯਾਸੇਨੇਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯਾਕਾਲਮਤ੍ਯੁਂ ਪ੍ਰਮਾਣੈਃ ਸਾਧਯਨ੍ਨਾਦਾਵਾਗਮਮੇਵ ਪ੍ਰਮਾਣਮਾਹ- ਏਕੋਤ੍ਤਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਕੇਨਾਧਿਕਂ ਮਤ੍ਯੁਸ਼ਤਮਥਰ੍ਵਾਣੋਥਰ੍ਵਵੇਦਵਿਦਃ ਪੁਰੁਸਾਃ, ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ ਕਥਯਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰੈਕਃ ਕਾਲਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਇਤਿ ਤਤ੍ਰ ਤੇਸਾਂ ਮਤ੍ਯੂਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਏਕਃ ਕਾਲਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਕਾਲਮਤ੍ਯੁਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੇਸਾ ਆਗਨ੍ਤਵਃ ਸ੍ਮਤਾ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਾ ਉਰ੍ਵਰਿਤਾ ਆਗਨ੍ਤਵੋਪਮਤ੍ਯਵਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ਕਥਿਤਾਃ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ ਗਰ੍ਭਵਰ੍ਸੇਣ ਸਹੈਕੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਵਰ੍ਸੈਰੇਕੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਂ ਮਤ੍ਯਵਃ ਪੂਰ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਤਤਃ ਸ਼ਤਾਦਰ੍ਵਾਗਕਾਲਮਤ੍ਯਵਃ, ਸ਼ਤਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਕਾਲਮਤ੍ਯੁਰਿਤਿ ਕੇਚਿਨ੍ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਪਰੇ ਬ੍ਰੁਵਤੇ- ‘ਸ਼ਤਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰਾਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਾਚਕਃ, ਉਤ੍ਤਰਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਧਾਨਵਾਚਕਃ; ਤੇਨਾਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਮਤ੍ਯਵਃ, ਕਾਰਣਾਨਾਮਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਤ੍ਵਾਤ੍; ਏਕਸ਼੍ਚ ਮਤ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਧਾਨਂ, ਸ ਚ ਕਾਲਮਤ੍ਯੁਃ ਕਥ੍ਯਤੇ| ਨਨੁ, ਯੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਸ ਤਸ੍ਯ ਕਾਲਮਤ੍ਯੁਰੇਵ, ਤਤ੍ ਕਥਮਕਾਲਮਤ੍ਯੁਰਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ? ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ- “ਨਾਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਤ੍ਯੁਰਕਾਲਜਃ ਯੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਕਾਲੇ ਮਤ੍ਯੁਕਾਲਃ ਸ ਤਸ੍ਯ ਹਿ- ” ਇਤਿ| ਵ੍ਯਾਸਭਟ੍ਟਾਰਕੇਣਾਯੁਕ੍ਤਂ- “ਨਾਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਵਿਦ੍ਧਃ ਸ਼ਰਸ਼ਤੈਰਪਿ| ਕਾਲਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯ ਕੌਨ੍ਤੇਯ! ਵਜ੍ਰਾਯਨ੍ਤੇ ਤਣਾਨ੍ਯਪਿ”- ਇਤਿ| ਨੈਤਦਸ੍ਤਿ, ਉਪਮਾਨਾਦਿਪ੍ਰਮਾਣੈਰ੍ਬਹੁਧਾਚਾਰ੍ਯੈਰਕਾਲਮਤ੍ਯੋਃ ਸ੍ਥਾਪਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾਚ- “ਯਥਾ ਵਰ੍ਸਮਕਾਲੇ ਚ ਯਥਾ ਪੁਸ੍ਪਂ ਯਥਾ ਫਲਮ੍| ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੀਪਨਿਰ੍ਵਾਣਮਕਾਲੇ ਮਰਣਂ ਤਥਾ”- ਇਤਿ| ਵ੍ਯਾਸਵਚਨਮਪ੍ਯਰ੍ਜੁਨਪ੍ਰੋਤ੍ਸਾਹਕਮਕਾਲਮਤ੍ਯੁਸ੍ਥਾਪਕਂ ਦਸ਼੍ਯਤੇ; ਤਥਾਹਿ- “ਜਲਮਗ੍ਨਿਰ੍ਵਿਸਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਰਾਜਕੁਲਾਨਿ ਚ| ਅਕਾਲਮਤ੍ਯਵੋ ਹ੍ਯੇਤੇ ਤੇਭ੍ਯੋ ਬਿਭ੍ਯਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤਾਃ”- ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯੈਰਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ;- “ਕਾਲਃ ਸੁਰੈਰਪਿ ਹਿ ਵਞ੍ਚਯਿਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯੇ ਵਿਧਾਨਮਪਮਤ੍ਯੁਵਿਨਾਸ਼ਨਾਯ| ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਭਵੇਦ੍ਯਦਿ ਕਥਞ੍ਚਨ ਨਾਪਮਤ੍ਯੁਰ੍ਵ੍ਯਰ੍ਥਾਸ੍ਤਦਾ ਚਰਕਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵਾਗ੍ਭਟਾਦ੍ਯਾਃ”- ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਾਲਾਕਾਲਯੋਰ੍ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਭਵਤ੍ਯੇਵੇਤਿ| ਅਪਰੇ, ‘ਸ਼ੇਸਾ ਆਗਨ੍ਤਵਃ ਸ੍ਮਤਾਃ’ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਗ੍ਰਤਃ, “ਵਿਸ੍ਵਗ੍ਵਾਤਾਦਿਭਿਰ੍ਯਦ੍ਵਦ੍ਦੀਪਸ੍ਤੈਲਾਦਿਸਂਯੁਤਃ| ਨਿਰ੍ਵਾਤ੍ਯਤੇ ਕ੍ਸਣਾਦ੍ਦੇਹੀ ਤਥੈਵਾਗਨ੍ਤੁਮਤ੍ਯੁਭਿਃ”- ਇਤਿ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਵਿਸ੍ਵਗ੍ਵਾਤਃ ਪ੍ਰਬਲਵਾਤਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ਼ਲਭਾਦਿਨਿਪਾਤਃ ਕਥ੍ਯਤੇ||੬||-
Adhikarana 6 (7) · Śloka 8
ਦੋਸਾਗਨ੍ਤੁਜਮਤ੍ਯੁਭ੍ਯੋ ਰਸਮਨ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦੌ ||੭|| ਰਕ੍ਸੇਤਾਂ ਨਪਤਿਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਤ੍ਤੌ ਵੈਦ੍ਯਪੁਰੋਹਿਤੌ |੮|
दोषागन्तुजमृत्युभ्यो रसमन्त्रविशारदौ ||७|| रक्षेतां नृपतिं नित्यं यत्तौ वैद्यपुरोहितौ |८|
🔊 Audio coming soon
ਅਥਰ੍ਵਵੇਦੋਕਾਲਾਮਤ੍ਯੁਪ੍ਰਸ਼ਮਨਹੇਤੁਃ, ਤਦਙ੍ਗਾਨਿ ਚ ਵੈਦ੍ਯਪੁਰੋਹਿਤੌ ਪਠਤਃ, ਅਤਸ੍ਤਯੋ ਰਾਜਰਕ੍ਸਣੇ ਵ੍ਯਾਪਾਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਦੋਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਾਃ ਵਾਤਾਦਯਃ, ਆਗਨ੍ਤਵੋ ਵਿਸਾਭਿਘਾਤਾਦਯਃ| ਰਸਮਨ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਾਵਿਤਿ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯੇਨ ਰਸਵਿਸ਼ਾਰਦੋ ਵੈਦ੍ਯਃ, ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਃ ਪੁਰੋਧਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਰਸਵਿਸ਼ਾਰਦ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਲੋਪਾਦ੍ਰਸਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕਵਿਸ਼ਾਰਦਃ; ਅਥਵਾ ਰਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਰਸਵਨ੍ਤਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਕਥ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤੇਸਾਂ ਵਿਸ਼ਾਰਦਃ, ਅਥਵਾ ਰਸਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਵਿਸਵਾਚਕਃ ਤਦ੍ਵਿਸ਼ਾਰਦ ਇਤਿ ਕਥਯਨ੍ਤਿ| ਵਿਸ਼ਾਰਦਃ ਪਣ੍ਡਿਤਃ| ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮਗ੍ਯਜੁਃਸਾਮੋਕ੍ਤਾਨਾਮਥਰ੍ਵਵੇਦੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਤ੍ਤੌ ਯਤ੍ਨਪਰੌ||੭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 9
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵੇਦਾਙ੍ਗਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਮਭਾਸਤ ||੮|| ਪੁਰੋਹਿਤਮਤੇ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਰ੍ਤੇਤ ਭਿਸਗਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ |੯|
ब्रह्मा वेदाङ्गमष्टाङ्गमायुर्वेदमभाषत ||८|| पुरोहितमते तस्माद्वर्तेत भिषगात्मवान् |९|
🔊 Audio coming soon
ਪੁਰੋਹਿਤੋ ਵੇਦਾਨਧੀਤੇ, ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਤਦਙ੍ਗਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਮਿਤਿ ਵੈਦ੍ਯਾਤ੍ ਪੁਰੋਧਸਃ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਮਭਾਸਤ, ਕਿਂਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਮ੍? ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਂ; ਪੁਨਃ ਕਿਂਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ? ਵੇਦਾਙ੍ਗਮ੍| ਵਰ੍ਤੇਤ ਵ੍ਯਵਹਰੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਤ੍ਮਵਾਨ੍ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍||੮||-
Adhikarana 8 (9) · Śloka 10
ਸਙ੍ਕਰਃ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਣਾਸ਼ੋ ਧਰ੍ਮਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ ||੯|| ਪ੍ਰਜਾਨਾਮਪਿ ਚੋਚ੍ਛਿਤ੍ਤਿਰ੍ਨਪਵ੍ਯਸਨਹੇਤੁਤਃ |੧੦|
सङ्करः सर्ववर्णानां प्रणाशो धर्मकर्मणाम् ||९|| प्रजानामपि चोच्छित्तिर्नृपव्यसनहेतुतः |१०|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਰਾਜਾਯਤ੍ਤਾ ਸ੍ਥਿਤਿਰਿਤਿ ਰਾਜਰਕ੍ਸਣਂ ਯਤ੍ਨੇਨ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਙ੍ਕਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|| ਸਙ੍ਕਰਃ ਏਕਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ਼ੂਦ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਦਣ੍ਡਾਭਾਵੇਨਾਚਾਰਲੋਪਾਤ੍| ਧਰ੍ਮਕਰ੍ਮਣਾਮਿਤਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਮੇਵ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣਾਮਨ੍ਯੇਸਾਮਪਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਧਰ੍ਮਿਕਰ੍ਮਣਾਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਯੋਗਾਦਾਸ਼੍ਰਮਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਧਰ੍ਮਿਣਃ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਗਹਸ੍ਥਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਯਤਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਃ, ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਸ਼ਃ| ਪ੍ਰਜਾਨਾਮੁਚ੍ਛਿਤ੍ਤਿਰਿਤਿ ਦਣ੍ਡਾਭਾਵੇਨ ਕਸਿਪਾਸ਼ੁਪਾਲ੍ਯਵਾਣਿਜ੍ਯਰਾਜੋਪਸੇਵਾਨਾਮਭਾਵਾਦੁਚ੍ਛਿਤ੍ਤਿਰੁਚ੍ਛੇਦੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਪਵ੍ਯਸਨਹੇਤੁਤ ਇਤਿ ਵਰ੍ਣਸਙ੍ਕਰਾਦਯੋਨਰ੍ਥਾ ਰਾਜਵ੍ਯਸਨਾਤ੍ ਕਾਰਣਾਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਾਜਾ ਯਤ੍ਨੇਨ ਰਕ੍ਸਣੀਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ‘ਨਪਵ੍ਯਸਨਹੇਤੁਕਾ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਉਚ੍ਛਿਤ੍ਤਿਰਿਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ||੯||-
Adhikarana 9 (10-11) · Śloka 12
ਪੁਰੁਸਾਣਾਂ ਨਪਾਣਾਂ ਚ ਕੇਵਲਂ ਤੁਲ੍ਯਮੂਰ੍ਤਿਤਾ ||੧੦|| ਆਜ੍ਞਾ ਤ੍ਯਾਗਃ ਕ੍ਸਮਾ ਧੈਰ੍ਯਂ ਵਿਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਮਾਨੁਸਃ | ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵਮਿਵਾਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਾਙ੍ਮਨਃਕਰ੍ਮਭਿਃ ਸ਼ੁਭੈਃ ||੧੧|| ਚਿਨ੍ਤਯੇਨ੍ਨਪਤਿਂ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੇਯਾਂਸੀਚ੍ਛਨ੍ ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ |੧੨|
पुरुषाणां नृपाणां च केवलं तुल्यमूर्तिता ||१०|| आज्ञा त्यागः क्षमा धैर्यं विक्रमश्चाप्यमानुषः | तस्माद्देवमिवाभीक्ष्णं वाङ्मनःकर्मभिः शुभैः ||११|| चिन्तयेन्नृपतिं वैद्यः श्रेयांसीच्छन् विचक्षणः |१२|
🔊 Audio coming soon
ਰਾਜ੍ਞੋ ਮਨੁਜਤ੍ਵੇ ਸਮਾਨੇਪ੍ਯਮਾਨੁਸਾਨੁਵਰ੍ਤਿਭਿਰ੍ਗੁਣੇਰ੍ਦੇਵਤ੍ਵਂ ਸਾਧਯਨ੍ਨਾਹ- ਪੁਰੁਸਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੇਵਲਂ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ, ਮੂਰ੍ਤਿਰਾਕਤਿਃ; ਆਜ੍ਞਾ ਅਨੁਲ੍ਲਙ੍ਘਨੀਯ ਆਦੇਸ਼ਃ, ਤ੍ਯਾਗਃ ਕੀਰ੍ਤਿਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਂ ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰੋ ਵਿਤ੍ਤਵਿਸਰ੍ਗਃ, ਕ੍ਸਾਮਾ ਸਰ੍ਵਂਸਹਤਾ, ਧੈਰ੍ਯਂ ਵ੍ਯਸਨੇਸੁ ਧੀਰਤਾ, ਵਿਕ੍ਰਮਃ ਪਰਾਕ੍ਰਮਃ, ਅਮਾਨੁਸਃ ਏਸ ਗੁਣਸਮੂਹੋ ਮਾਨੁਸੇਸੁ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਅਭੀਕ੍ਸ੍ਣਮਨਵਰਤਂ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਾਰਣਾਦ੍ਦੇਵਮਿਵ ਨਪਤਿਂ ਵੈਦ੍ਯਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕੈਃ ਕਤ੍ਵਾ ਚਿਨ੍ਤਯੇਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਵਾਙ੍ਮਨਃ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਸ਼ੁਭੈਰਿਤਿ|- ਸ਼ੁਭੈਃ ਸ਼ੋਭਨੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੦-੧੧||
Adhikarana 10 (12-14) · Śloka 15
ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਵਾਰੇ ਚ ਮਹਤਿ ਰਾਜਗੇਹਾਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ ||੧੨|| ਭਵੇਤ੍ਸਨ੍ਨਿਹਿਤੋ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵੋਪਕਰਣਾਨ੍ਵਿਤਃ | ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਮੇਨਂ ਧ੍ਵਜਵਦ੍ਯਸ਼ਃਖ੍ਯਾਤਿਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਮ੍ ||੧੩|| ਉਪਸਰ੍ਪਨ੍ਤ੍ਯਮੋਹੇਨ ਵਿਸਸ਼ਲ੍ਯਾਮਯਾਰ੍ਦਿਤਾਃ | ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਕੁਸ਼ਲੋਨ੍ਯੇਸੁ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇਸ੍ਵਬਹਿਸ੍ਕਤਃ ||੧੪|| ਵੈਦ੍ਯੋ ਧ੍ਵਜ ਇਵਾਭਾਤਿ ਨਪਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯਪੂਜਿਤਃ |੧੫|
स्कन्धावारे च महति राजगेहादनन्तरम् ||१२|| भवेत्सन्निहितो वैद्यः सर्वोपकरणान्वितः | तत्रस्थमेनं ध्वजवद्यशःख्यातिसमुच्छ्रितम् ||१३|| उपसर्पन्त्यमोहेन विषशल्यामयार्दिताः | स्वतन्त्रकुशलोऽन्येषु शास्त्रार्थेष्वबहिष्कृतः ||१४|| वैद्यो ध्वज इवाभाति नृपतद्विद्यपूजितः |१५|
🔊 Audio coming soon
ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਤੋਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਦੁਚਿਤਪ੍ਰਦੇਸ਼ਵਾਸਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਵਾਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਵਾਰੇ ਕਟਕੇ| ਮਹਤਿ ਗੁਰੁਤਰੇ| ਅਨਨ੍ਤਰਮਿਤਿ ਅਵ੍ਯਵਧਾਨੇ ਅਨ੍ਤਰਾਯਵਰ੍ਜਿਤੇ| ਸਰ੍ਵੋਪਕਰਣਾਨ੍ਵਿਤ ਇਤਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰੌਸਧਾਗਦਾਦਿਯੁਕ੍ਤਃ| ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਂ ਰਾਜਗਹਸਮਿਪਸ੍ਥਮ੍| ਏਨਮਿਤਿ ਵੈਧਮ੍| ਧ੍ਵਜਵਤ੍ ਪਤਾਕਾਵਤ੍| ਨਿਰ੍ਮਲਗੁਣਕੀਰ੍ਤਨਂ ਯਸ਼ਃ, ਖ੍ਯਾਤਿਃ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕੀ ਸ੍ਤੁਤਿਃ, ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਂ ਵਦ੍ਧਿਙ੍ਗਤਮ੍| ਉਪਸਰ੍ਪਨ੍ਤਿ ਸਮੀਪਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਅਮੋਹੇਨ ਨਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਮਨਸਾ| ਵਿਸਸ਼ਲ੍ਯਾਮਯਾਰ੍ਦਿਤਾ ਇਤਿ ਅਰ੍ਦਿਤਾਃ ਪੀਡਿਤਾਃ; ਤੇਨ ਵਿਸਾਰ੍ਦਿਤਾਃ ਸ਼ਲ੍ਯਾਰ੍ਦਿਤਾ ਆਮਯਾਰ੍ਦਿਤਾਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵੈਦ੍ਯਂ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤਂ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੁਸ਼ਲਃ ਪ੍ਰਵੀਣਃ| ਅਬਹਿਸ੍ਕਤ ਇਤਿ ਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਮਕੁਸ਼ਲਃ| ਨਪਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯਪੂਜਿਤ ਇਤਿ ਨਪੈਸ੍ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਪੂਜਿਤਃ ਸਮ੍ਮਾਨਿਤਃ, ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯੈਃ ਵੈਦ੍ਯੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੨-੧੪||-
Adhikarana 11 (15-16) · Śloka 17
ਵੈਦ੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਪਸਸ੍ਟਸ਼੍ਚ ਭੇਸਜਂ ਪਰਿਚਾਰਕਃ ||੧੫|| ਏਤੇ ਪਾਦਾਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਃ ਕਰ੍ਮਸਾਧਨਹੇਤਵਃ | ਗੁਣਵਦ੍ਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਪਾਦੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਗੁਣਵਾਨ੍ ਭਿਸਕ੍ ||੧੬|| ਵ੍ਯਾਧਿਮਲ੍ਪੇਨ ਕਾਲੇਨ ਮਹਾਨ੍ਤਮਪਿ ਸਾਧਯੇਤ੍ |੧੭|
वैद्यो व्याध्युपसृष्टश्च भेषजं परिचारकः ||१५|| एते पादाश्चिकित्सायाः कर्मसाधनहेतवः | गुणवद्भिस्त्रिभिः पादैश्चतुर्थो गुणवान् भिषक् ||१६|| व्याधिमल्पेन कालेन महान्तमपि साधयेत् |१७|
🔊 Audio coming soon
ਪਾਦਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸਾਧਕਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵੈਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਪਸਸ੍ਟੋ ਰੋਗੀ; ਪਰਿਚਾਰਕਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸਕਃ ਪੁਰੁਸਃ| ਕਰ੍ਮਸਾਧਨਹੇਤਵ ਇਤਿ ਆਰੋਗ੍ਯਹੇਤਵ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੫-੧੬||-
Adhikarana 12 (17) · Śloka 18
ਵੈਦ੍ਯਹੀਨਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਪਾਦਾ ਗੁਣਵਨ੍ਤੋਪ੍ਯਪਾਰ੍ਥਕਾਃ ||੧੭|| ਉਦ੍ਗਾਤਹੋਤਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣੋ ਯਥਾਧ੍ਵਰ੍ਯੁਂ ਵਿਨਾਧ੍ਵਰੇ |੧੮|
वैद्यहीनास्त्रयः पादा गुणवन्तोऽप्यपार्थकाः ||१७|| उद्गातृहोतृब्रह्माणो यथाऽध्वर्युं विनाऽध्वरे |१८|
🔊 Audio coming soon
ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵੈਦ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਪਾਰ੍ਥਕਾ ਨਿਸ੍ਫਲਾਃ| ਉਦ੍ਗਾਤਾ ਸਾਮਾਵਿਤ੍, ਹੋਤਾ ਗ੍ਵੇਦਵਿਤ੍, ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੁ ਤ੍ਰਯੀਵਿਤ੍, ਅਧ੍ਵਰ੍ਯੁਰ੍ਯਰ੍ਵੇਦਵਿਦੁਪਾਧ੍ਯਾਯਃ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੁਪਦੇਸ੍ਟਾ| ਅਧ੍ਵਰੇ ਯਜ੍ਞੇ||੧੭||
Adhikarana 13 (18) · Śloka 19
ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਗੁਣਵਾਨੇਕਸ੍ਤਾਰਯੇਦਾਤੁਰਾਂ ਸਦਾ ||੧੮|| ਪ੍ਲਵਂ ਪ੍ਰਤਿਤਰੈਰ੍ਹੀਨਂ ਕਰ੍ਣਧਾਰ ਇਵਾਮ੍ਭਸਿ |੧੯|
वैद्यस्तु गुणवानेकस्तारयेदातुरां सदा ||१८|| प्लवं प्रतितरैर्हीनं कर्णधार इवाम्भसि |१९|
🔊 Audio coming soon
ਪਾਦਤ੍ਰਯਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਪਿ ਵੈਦ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾਯਾਃ ਸਾਫਲ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਲਵਂ ਨਾਵਂ, ਪ੍ਰਤਿਤਰੈਰਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਜਲੋਤ੍ਕ੍ਸੇਪਕੈਃ ਪੁਰੁਸੈਃ| ਕਰ੍ਣਧਾਰੋ ਨੌਕਾਯਾ ਨੇਤਾ||੧੮||
Adhikarana 14 (19-20) · Śloka 21
ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਧਿਗਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥੋ ਦਸ੍ਟਕਰ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਙ੍ਕਤੀ ||੧੯|| ਲਘੁਹਸ੍ਤਃ ਸ਼ੁਚਿਃ ਸ਼ੂਰਃ ਸਜ੍ਜੋਪਸ੍ਕਰਭੇਸਜਃ | ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨਮਤਿਰ੍ਧੀਮਾਨ੍ ਵ੍ਯਵਸਾਯੀ ਵਿਸ਼ਾਰਦਃ ||੨੦|| ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਪਰੋ ਯਸ਼੍ਚ ਸ ਭਿਸਕ੍ ਪਾਦ ਉਚ੍ਯਤੇ |੨੧|
तत्त्वाधिगतशास्त्रार्थो दृष्टकर्मा स्वयङ्कृती ||१९|| लघुहस्तः शुचिः शूरः सज्जोपस्करभेषजः | प्रत्युत्पन्नमतिर्धीमान् व्यवसायी विशारदः ||२०|| सत्यधर्मपरो यश्च स भिषक् पाद उच्यते |२१|
🔊 Audio coming soon
ਵੈਦ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾਨਾਹ- ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਧਿਗਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥ ਇਤਿ ਯਥਾਵਦਧੀਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋ ਯਥਾਵਜ੍ਜ੍ਞਾਤਤਦਰ੍ਥਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦਸ੍ਟਕਰ੍ਮੇਤਿ ਛੇਦ੍ਯਾਦੌ ਸ੍ਨੇਹਾਦੌ ਚ ਕੁਸ਼ਲ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਵਯਙ੍ਕਤੀ ਸ੍ਵਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਃ| ਲਘੁਹਸ੍ਤ ਇਤਿ ਛੇਦ੍ਯਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਸੁ ਵੇਪਨਾਦਿਦੋਸਰਹਿਤਃ| ਸ਼ੁਚਿਰਿਤਿ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਸ਼ੌਚਯੁਕ੍ਤਃ| ਸ਼ੂਰੋ ਵਿਸਾਦਰਹਿਤਃ| ਸਜ੍ਜੋਪਸ੍ਕਰਭੇਸਜ ਇਤਿ ਸਜ੍ਜਾਨਿ ਪ੍ਰਗੁਣਾਨ੍ਯੁਪਸ੍ਤਰਾਣ੍ਯਗ੍ਰੋਪਹਰਣੀਯਪਠਿਤਾਨਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦੀਨਿ ਭੇਸਜਾਨਿ ਚ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ| ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨਮਤਿਃ ਯੋਵਸ੍ਥਾਸੁ ਨ ਮੁਹ੍ਯਤਿ| ਧੀਮਾਨਿਤਿ ਅਨੁਕ੍ਤਦੁਰੁਕ੍ਤੋਹਾਪੋਹਲਕ੍ਸਣਬੁਦ੍ਧਿਯੁਕ੍ਤਃ| ਵ੍ਯਵਸਾਯੀ ਵਿਸਮਾਵਸ੍ਥਾਸ੍ਵਪਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ ਮੁਹ੍ਯਤਿ; ਅਨ੍ਯੇ ਉਤ੍ਸਾਹੀਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਵਿਸ਼ਾਰਦਃ ਪਣ੍ਡਿਤਃ, ਕਚ੍ਛ੍ਰਪਦਮਾਤ੍ਰੇਸੁ ਨ ਮੁਹ੍ਯਤਿ| ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਪਰ ਇਤਿ ਸਤ੍ਯਂ ਮਿਥ੍ਯਾਭਾਸਣਨਿਵਤ੍ਤਿਃ; ਧਰ੍ਮਃ ਅਨੇਕਸਾਧਨਸਾਧ੍ਯਃ||੧੯-੨੦||
Adhikarana 15 (21) · Śloka 22
ਆਯੁਸ੍ਮਾਨ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਾਨ੍ ਸਾਧ੍ਯੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਵਾਨਾਤ੍ਮਵਾਨਪਿ ||੨੧|| ਆਸ੍ਤਿਕੋ ਵੈਦ੍ਯਵਾਕ੍ਯਸ੍ਥੋ ਵ੍ਯਾਧਿਤਃ ਪਾਦ ਉਚ੍ਯਤੇ |੨੨|
आयुष्मान् सत्त्ववान् साध्यो द्रव्यवानात्मवानपि ||२१|| आस्तिको वैद्यवाक्यस्थो व्याधितः पाद उच्यते |२२|
🔊 Audio coming soon
ਆਯੁਸ੍ਮਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਆਯੁਸ੍ਮਾਨ੍ ਦੀਰ੍ਘਾਯੁਃ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਾਨ੍ ਕ੍ਲੇਸ਼ਸਹਿਸ੍ਣੁਃ| ਸਾਧ੍ਯਃ ਸਾਧ੍ਯਵ੍ਯਾਧਿਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਤ੍ਮਵਾਨ੍ ਅਲੋਲੁਪਃ| ਆਸ੍ਤਿਕ ਇਤਿ ਦਤ੍ਤਮਸ੍ਤਿ ਹੁਤਮਸ੍ਤਿ ਪਰਲੋਕੋਸ੍ਤ੍ਯੇਵਂ ਮਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਆਸ੍ਤਿਕਃ| ਵੈਦ੍ਯਵਾਕ੍ਯਸ੍ਥੋ ਵੈਦ੍ਯਵਚਨਕਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੧||-
Adhikarana 16 (22-23) · Śloka 23
ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਦੇਸ਼ਸਮ੍ਭੂਤਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇਹਨਿ ਚੋਦ੍ਧਤਮ੍ ||੨੨|| ਯੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਂ ਮਨਸ੍ਕਾਨ੍ਤਂ ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਰਸਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ | ਦੋਸਘ੍ਨਮਗ੍ਲਾਨਿਕਰਮਵਿਕਾਰਿ ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ | ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਦਤ੍ਤਂ ਕਾਲੇ ਚ ਭੇਸਜਂ ਪਾਦ ਉਚ੍ਯਤੇ ||੨੩||
प्रशस्तदेशसम्भूतं प्रशस्तेऽहनि चोद्धृतम् ||२२|| युक्तमात्रं मनस्कान्तं गन्धवर्णरसान्वितम् | दोषघ्नमग्लानिकरमविकारि विपर्यये | समीक्ष्य दत्तं काले च भेषजं पाद उच्यते ||२३||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਦੇਸ਼ਸਮ੍ਭੂਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਯੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਂ ਯੁਕ੍ਤਪ੍ਰਮਾਣਮ੍| ਮਨਸ੍ਕਾਨ੍ਤਂ ਮਨਃਪ੍ਰਿਯਮ੍| ਦੋਸਘ੍ਨਮਿਤਿ ਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵਾਤਾਦਯ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਦ੍ਦੂਸਿਤਾ ਧਾਤੁਮਲਾਸ਼੍ਚ, ਅਥਵਾ ਦੋਸਹਰਂ ਦੁਸ੍ਟਿਂ ਹਰਤ੍ਯਦੁਸ੍ਟਂ ਨ ਚ ਕੋਪਯਤਿ| ਅਗ੍ਲਾਨਿਕਰਂ ਹਰ੍ਸਕ੍ਸਯਂ ਨ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਵਿਕਾਰਿ ਵਿਪਰ੍ਯਯ ਇਤਿ ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਾਵਪ੍ਯਲ੍ਪਵਿਕਾਰਂ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਂ ਵਾ| ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਦਤ੍ਤਮਿਤਿ ਕਿਮਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ? ਆਤੁਰੋਪਕ੍ਰਮੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਾਨਾਯੁਰਾਦੀਨ੍ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਾਨ੍, ਕਾਲਾਵਸ੍ਥਾਃ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣਾਦਿਕਾ ਵਾ||੨੨-੨੩||
Adhikarana 17 (24) · Śloka 24
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਜੁਗੁਪ੍ਸੁਰ੍ਬਲਵਾਨ੍ ਯੁਕ੍ਤੋ ਵ੍ਯਾਧਿਤਰਕ੍ਸਣੇ | ਵੈਦ੍ਯਵਾਕ੍ਯਕਦਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਪਾਦਃ ਪਰਿਚਰਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੨੪||
स्निग्धोऽजुगुप्सुर्बलवान् युक्तो व्याधितरक्षणे | वैद्यवाक्यकृदश्रान्तः पादः परिचरः स्मृतः ||२४||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧ ਇਤਾਦਿ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਪ੍ਰੀਤਿਯੁਕ੍ਤਃ| ਅਜੁਗੁਪ੍ਸੁਰਿਤਿ ਅਨਿਨ੍ਦਕਃ; ਏਤੇਨ ਕਸ੍ਟਵ੍ਯਾਧਾਵਵਸ੍ਥਾਸ੍ਵਪ੍ਯਾਤੁਰਂ ਨ ਨਿਨ੍ਦਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਬਲਵਾਨਿਤਿ ਬਲਵਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਕ੍ਲੇਸ਼ਸਹਃ| ਯੁਕ੍ਤੋ ਵ੍ਯਾਧਿਤਰਕ੍ਸਣ ਇਤਿ ਯੁਕ੍ਤੋ ਨਿਪੁਣਃ, ਏਤੇਨ ਵ੍ਯਾਧਿਤਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸਣੇ ਤਤ੍ਪਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵੈਦ੍ਯਵਾਕ੍ਯਕਦਿਤਿ ਵੈਦ੍ਯਵਾਕ੍ਯਮਵਿਕਲ੍ਪਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਇਤਿ ਖਦੇਰਹਿਤਃ| ‘ਪਾਦੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣੈਰੇਭਿਃ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਸਿਧ੍ਯਤਿ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਦਧ੍ਯਾਯਾਨ੍ਤੇ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਏਤਚ੍ਚ ਨ ਪਠਨੀਯਂ, ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਨਿਬਨ੍ਧੇਸ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍||੨੪||
Adhikarana puShpikA · Śloka 34
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਯੁਕ੍ਤਸੇਨੀਯੋ ਨਾਮ ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੩੪||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने युक्तसेनीयो नाम चतुस्त्रिंशत्तमोऽध्यायः ||३४||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਣ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੪||