34. yuktasēnīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோ யுக்தஸேநீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

யுக்தஸேநீயமிதி யுக்தா ஸேநா யஸ்ய ஸ யுக்தஸேநோ ராஜேத்யர்தஃ; தமதிகத்ய கதோऽத்யாயோ யுக்தஸேநீயஃ||௧-௨||

Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4

நபதேர்யுக்தஸேநஸ்ய பராநபிஜிகீஷதஃ | பிஷஜா ரக்ஷணஂ கார்யஂ யதா ததுபதேக்ஷ்யதே ||௩|| விஜிகீஷுஃ ஸஹாமாத்யைர்யாத்ராயுக்தஃ ப்ரயத்நதஃ | ரக்ஷிதவ்யோ விஶேஷேண விஷாதேவ நராதிபஃ ||௪||

யுக்தஸேநஸ்யேதி ஸஜ்ஜஸேநஸ்ய, கஜதுரகரதபதாதிலக்ஷணசதுரங்கபலஸ்யேத்யர்தஃ| அந்யே யுக்தஸேநஸ்ய மிலிதஸேநஸ்யேதி கதயந்தி| பராந் ஶத்ரூந்; அபிஜிகீஷதஃ ஜேதுமிச்சத இத்யர்தஃ| விஜிகீஷுஃ ஜேதுமிச்சுஃ| ஸஹாமாத்யைரிதி க்ரமாகதைஃ புருஷைஃ ஸஹேத்யர்தஃ| யாத்ராயுக்த இதி தத்தப்ரயாண இத்யர்தஃ| ரக்ஷிதவ்ய இதி ஸர்வேப்ய ஆகந்துமத்யுப்யஃ| விஶேஷேண அதிஶயேந| விஷஂ ஸ்தாவரஂ, ஜங்கமஂ, கத்ரிமஂ ச||௩-௪||

Adhikarana 3 (5) · Śloka 5

பந்தாநமுதகஂ சாயாஂ பக்தஂ யவஸமிந்தநம் | தூஷயந்த்யரயஸ்தச்ச ஜாநீயாச்சோதயேத்ததா ||௫||

விஷப்ரயோகபேதஂ சிகித்ஸார்தஂ தர்ஶயந்நாஹ- பந்தாநமித்யாதி| பந்தாநஂ மார்கஂ; ஸ ச விஷேண தூஷிதோऽஶ்வாதிகுரக்ஷுண்ணரேணுநா ரோமகூபநாஸாவிவராதிஷு ப்ரவிஶந் விகாரஂ ஜநயதி| சாயாமிதி விஷேண வக்ஷாதிதூஷணாச்சாயாதோஷஃ, த்ரவ்யஸ்வபாவாத்வா சாயாமபி விஷஂ தூஷயதி; யத்வா பல்லாதகச்சாயா தத்க்ஷணாச்சோபகாரிணீதி| பக்தம் ஓதநாதிகம்| யவஸஂ புஸாதி| தூஷயந்தி விகதிஂ குர்வந்தி| அரயஃ ஶத்ரவஃ| தச்சேதி பந்தாதி| ஜாநீயாத் ‘லிங்கைஃ கத்வா’ இதி ஶேஷஃ| ஶோதயேத் சிகித்ஸேத்|||௫||

Adhikarana 4 (6) · Śloka 6

தஸ்ய லிங்கஂ சிகித்ஸா ச கல்பஸ்தாநே ப்ரவக்ஷ்யதே |௬|

கிஂ தல்லிங்கஂ கா வா சிகித்ஸேத்யாஹ- தஸ்யேத்யாதி|௬|-

Adhikarana 5 (6) · Śloka 7

ஏகோத்தரஂ மத்யுஶதமதர்வாணஃ ப்ரசக்ஷதே ||௬|| தத்ரைகஃ காலஸஂயுக்தஃ ஶேஷா ஆகந்தவஃ ஸ்மதாஃ |௭|

நநு யத்யகாலமத்யுரஸ்தி ததா விஷாதிப்யோ நபதிரக்ஷணஂ யுக்தஂ, விஷபக்ஷகஸ்ய லிங்கசிகித்ஸே ச யுக்தே, அத நாஸ்த்யகாலமத்யுஸ்ததா கிஂ நிஷ்பலப்ரயாஸேநேத்யாஶங்க்யாகாலமத்யுஂ ப்ரமாணைஃ ஸாதயந்நாதாவாகமமேவ ப்ரமாணமாஹ- ஏகோத்தரமித்யாதி| ஏகேநாதிகஂ மத்யுஶதமதர்வாணோऽதர்வவேதவிதஃ புருஷாஃ, ப்ரசக்ஷதே கதயந்தி| தத்ரைகஃ காலஸஂயுக்தஃ இதி தத்ர தேஷாஂ மத்யூநாஂ மத்யே ஏகஃ காலஸஂயுக்தஃ காலமத்யுரித்யர்தஃ| ஶேஷா ஆகந்தவஃ ஸ்மதா இதி ஶேஷா உர்வரிதா ஆகந்தவோऽபமத்யவஃ ஸ்மதாஃ கதிதாஃ இத்யர்தஃ| தத்ர கர்பவர்ஷேண ஸஹைகோத்தரஶதவர்ஷைரேகோத்தரஶதஂ மத்யவஃ பூர்யந்தே; ததஃ ஶதாதர்வாககாலமத்யவஃ, ஶதாதநந்தரஂ காலமத்யுரிதி கேசிந்மந்யந்தே| அபரே ப்ருவதே- ‘ஶதஶப்தோऽத்ராஸங்க்யாவாசகஃ, உத்தரஶப்தஸ்து ப்ரதாநவாசகஃ; தேநாஸங்க்யா மத்யவஃ, காரணாநாமஸங்க்யேயத்வாத்; ஏகஶ்ச மத்யுஃ ப்ரதாநஂ, ஸ ச காலமத்யுஃ கத்யதே| நநு, யோ யஸ்மிந் காலே ம்ரியதே ஸ தஸ்ய காலமத்யுரேவ, தத் கதமகாலமத்யுரித்யுச்யதே? ததா சோக்தஂ- “நாகாலே ம்ரியதே கஶ்சிந்நாஸ்தி மத்யுரகாலஜஃ யோ யஸ்மிந் ம்ரியதே காலே மத்யுகாலஃ ஸ தஸ்ய ஹி- ” இதி| வ்யாஸபட்டாரகேணாயுக்தஂ- “நாகாலே ம்ரியதே கச்சித்வித்தஃ ஶரஶதைரபி| காலப்ராப்தஸ்ய கௌந்தேய! வஜ்ராயந்தே தணாந்யபி”- இதி| நைததஸ்தி, உபமாநாதிப்ரமாணைர்பஹுதாऽऽசார்யைரகாலமத்யோஃ ஸ்தாபிதத்வாத்| ததாச- “யதா வர்ஷமகாலே ச யதா புஷ்பஂ யதா பலம்| யதா ஸ்யாத்தீபநிர்வாணமகாலே மரணஂ ததா”- இதி| வ்யாஸவசநமப்யர்ஜுநப்ரோத்ஸாஹகமகாலமத்யுஸ்தாபகஂ தஶ்யதே; ததாஹி- “ஜலமக்நிர்விஷஂ ஶஸ்த்ரஂ ஸ்த்ரியோ ராஜகுலாநி ச| அகாலமத்யவோ ஹ்யேதே தேப்யோ பிப்யதி பண்டிதாஃ”- இதி| அந்யைரப்யுக்தஂ;- “காலஃ ஸுரைரபி ஹி வஞ்சயிதுஂ ந ஶக்யோ வக்ஷ்யே விதாநமபமத்யுவிநாஶநாய| மத்யுர்பவேத்யதி கதஞ்சந நாபமத்யுர்வ்யர்தாஸ்ததா சரகஸுஶ்ருதவாக்படாத்யாஃ”- இதி| தஸ்மாத் காலாகாலயோர்மத்யுர்பவத்யேவேதி| அபரே, ‘ஶேஷா ஆகந்தவஃ ஸ்மதாஃ’ இத்யஸ்யாக்ரதஃ, “விஷ்வக்வாதாதிபிர்யத்வத்தீபஸ்தைலாதிஸஂயுதஃ| நிர்வாத்யதே க்ஷணாத்தேஹீ ததைவாகந்துமத்யுபிஃ”- இதி ஶ்லோகஂ படந்தி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- விஷ்வக்வாதஃ ப்ரபலவாதஃ| ஆதிஶப்தேந ஶலபாதிநிபாதஃ கத்யதே||௬||-

Adhikarana 6 (7) · Śloka 8

தோஷாகந்துஜமத்யுப்யோ ரஸமந்த்ரவிஶாரதௌ ||௭|| ரக்ஷேதாஂ நபதிஂ நித்யஂ யத்தௌ வைத்யபுரோஹிதௌ |௮|

அதர்வவேதோऽகாலாமத்யுப்ரஶமநஹேதுஃ, ததங்காநி ச வைத்யபுரோஹிதௌ படதஃ, அதஸ்தயோ ராஜரக்ஷணே வ்யாபாரஂ தர்ஶயந்நாஹ- தோஷேத்யாதி| தோஷாஃ வாதாதயஃ, ஆகந்தவோ விஷாபிகாதாதயஃ| ரஸமந்த்ரவிஶாரதாவிதி யதாஸங்க்யேந ரஸவிஶாரதோ வைத்யஃ, மந்த்ரவிஶாரதஃ புரோதாஃ| தத்ர கேசித் ‘ரஸவிஶாரத’ இத்யத்ராதிஶப்தலோபாத்ரஸவீர்யவிபாகவிஶாரதஃ; அதவா ரஸஶப்தேந ரஸவந்தி த்ரவ்யாணி கத்யந்தே, தேஷாஂ விஶாரதஃ, அதவா ரஸஶப்தோऽத்ர விஷவாசகஃ தத்விஶாரத இதி கதயந்தி| விஶாரதஃ பண்டிதஃ| மந்த்ராணாமக்யஜுஃஸாமோக்தாநாமதர்வவேதோக்தாநாஂ சேத்யர்தஃ| யத்தௌ யத்நபரௌ||௭||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 9

ப்ரஹ்மா வேதாங்கமஷ்டாங்கமாயுர்வேதமபாஷத ||௮|| புரோஹிதமதே தஸ்மாத்வர்தேத பிஷகாத்மவாந் |௯|

புரோஹிதோ வேதாநதீதே, வைத்யஸ்து ததங்கமாயுர்வேதமிதி வைத்யாத் புரோதஸஃ ப்ராதாந்யஂ தர்ஶயந்நாஹ- ப்ரஹ்மேத்யாதி| ப்ரஹ்மா ஆயுர்வேதமபாஷத, கிஂவிஶிஷ்டம்? அஷ்டாங்கஂ; புநஃ கிஂவிஶிஷ்டஂ? வேதாங்கம்| வர்தேத வ்யவஹரேதித்யர்தஃ| ஆத்மவாந் புத்திமாந்||௮||-

Adhikarana 8 (9) · Śloka 10

ஸங்கரஃ ஸர்வவர்ணாநாஂ ப்ரணாஶோ தர்மகர்மணாம் ||௯|| ப்ரஜாநாமபி சோச்சித்திர்நபவ்யஸநஹேதுதஃ |௧௦|

ஸர்வப்ரஜாநாஂ ராஜாயத்தா ஸ்திதிரிதி ராஜரக்ஷணஂ யத்நேந கார்யமிதி தர்ஶயந்நாஹ- ஸங்கர இத்யாதி|| ஸங்கரஃ ஏகத்வஂ ப்ராஹ்மணாஶூத்ராதீநாஂ வர்ணாநாஂ தண்டாபாவேநாசாரலோபாத்| தர்மகர்மணாமிதி வர்ணாநாமேவ தர்மஸ்ய கர்மணாமந்யேஷாமபி| அந்யே து ‘தர்மிகர்மணாம்’ இதி படந்தி, தத்ர தர்மயோகாதாஶ்ரமாஶ்சத்வாரோ தர்மிணஃ, ப்ரஹ்மசாரிகஹஸ்தவாநப்ரஸ்தயதயஶ்சத்வார ஆஶ்ரமாஃ, தத்கர்மணாஂ ப்ராணாஶஃ| ப்ரஜாநாமுச்சித்திரிதி தண்டாபாவேந கஷிபாஶுபால்யவாணிஜ்யராஜோபஸேவாநாமபாவாதுச்சித்திருச்சேதோ பவதீத்யர்தஃ| நபவ்யஸநஹேதுத இதி வர்ணஸங்கராதயோऽநர்தா ராஜவ்யஸநாத் காரணாத்பவந்தி, தஸ்மாத்ராஜா யத்நேந ரக்ஷணீய இத்யர்தஃ| அந்யே ‘நபவ்யஸநஹேதுகா’ இதி படந்தி; தத்ர உச்சித்திரிதி ஸம்பத்யதே||௯||-

Adhikarana 9 (10-11) · Śloka 12

புருஷாணாஂ நபாணாஂ ச கேவலஂ துல்யமூர்திதா ||௧௦|| ஆஜ்ஞா த்யாகஃ க்ஷமா தைர்யஂ விக்ரமஶ்சாப்யமாநுஷஃ | தஸ்மாத்தேவமிவாபீக்ஷ்ணஂ வாங்மநஃகர்மபிஃ ஶுபைஃ ||௧௧|| சிந்தயேந்நபதிஂ வைத்யஃ ஶ்ரேயாஂஸீச்சந் விசக்ஷணஃ |௧௨|

ராஜ்ஞோ மநுஜத்வே ஸமாநேऽப்யமாநுஷாநுவர்திபிர்குணேர்தேவத்வஂ ஸாதயந்நாஹ- புருஷாணாமித்யாதி| கேவலஂ நிஶ்சிதஂ, மூர்திராகதிஃ; ஆஜ்ஞா அநுல்லங்கநீய ஆதேஶஃ, த்யாகஃ கீர்திதர்மார்தஂ பஹுப்ரகாரோ வித்தவிஸர்கஃ, க்ஷாமா ஸர்வஂஸஹதா, தைர்யஂ வ்யஸநேஷு தீரதா, விக்ரமஃ பராக்ரமஃ, அமாநுஷஃ ஏஷ குணஸமூஹோ மாநுஷேஷு ந ஸம்பவதீத்யர்தஃ| தஸ்மாதித்யாதி|- அபீக்ஷ்ணமநவரதஂ, தஸ்மாத் காரணாத்தேவமிவ நபதிஂ வைத்யஶ்சிந்தயேதிதி ஸம்பந்தஃ| கைஃ கத்வா சிந்தயேதித்யாஹ- வாங்மநஃ கர்மபிஃ ஶுபைரிதி|- ஶுபைஃ ஶோபநைரித்யர்தஃ||௧௦-௧௧||

Adhikarana 10 (12-14) · Śloka 15

ஸ்கந்தாவாரே ச மஹதி ராஜகேஹாதநந்தரம் ||௧௨|| பவேத்ஸந்நிஹிதோ வைத்யஃ ஸர்வோபகரணாந்விதஃ | தத்ரஸ்தமேநஂ த்வஜவத்யஶஃக்யாதிஸமுச்ச்ரிதம் ||௧௩|| உபஸர்பந்த்யமோஹேந விஷஶல்யாமயார்திதாஃ | ஸ்வதந்த்ரகுஶலோऽந்யேஷு ஶாஸ்த்ரார்தேஷ்வபஹிஷ்கதஃ ||௧௪|| வைத்யோ த்வஜ இவாபாதி நபதத்வித்யபூஜிதஃ |௧௫|

வைத்யஸ்ய ஸந்ததோபயோகித்வாதுசிதப்ரதேஶவாஸஂ நிர்திஶந்நாஹ- ஸ்கந்தாவார இத்யாதி| ஸ்கந்தாவாரே கடகே| மஹதி குருதரே| அநந்தரமிதி அவ்யவதாநே அந்தராயவர்ஜிதே| ஸர்வோபகரணாந்வித இதி யந்த்ரஶஸ்த்ரக்ஷாரௌஷதாகதாதியுக்தஃ| தத்ரேத்யாதி|- தத்ரஸ்தஂ ராஜகஹஸமிபஸ்தம்| ஏநமிதி வைதம்| த்வஜவத் பதாகாவத்| நிர்மலகுணகீர்தநஂ யஶஃ, க்யாதிஃ ஸ்வாபாவிகீ ஸ்துதிஃ, ஸமுச்ச்ரிதஂ வத்திங்கதம்| உபஸர்பந்தி ஸமீபஂ கச்சந்தி| அமோஹேந நிஶ்சிந்தமநஸா| விஷஶல்யாமயார்திதா இதி அர்திதாஃ பீடிதாஃ; தேந விஷார்திதாஃ ஶல்யார்திதா ஆமயார்திதாஶ்சேத்யர்தஃ| வைத்யஂ பஹுஶ்ருதஂ ஸ்துவந்நாஹ- ஸ்வதந்த்ரேத்யாதி| குஶலஃ ப்ரவீணஃ| அபஹிஷ்கத இதி நாத்யந்தமகுஶலஃ| நபதத்வித்யபூஜித இதி நபைஸ்தத்வித்யைஶ்ச பூஜிதஃ ஸம்மாநிதஃ, தத்வித்யைஃ வைத்யைரித்யர்தஃ||௧௨-௧௪||-

Adhikarana 11 (15-16) · Śloka 17

வைத்யோ வ்யாத்யுபஸஷ்டஶ்ச பேஷஜஂ பரிசாரகஃ ||௧௫|| ஏதே பாதாஶ்சிகித்ஸாயாஃ கர்மஸாதநஹேதவஃ | குணவத்பிஸ்த்ரிபிஃ பாதைஶ்சதுர்தோ குணவாந் பிஷக் ||௧௬|| வ்யாதிமல்பேந காலேந மஹாந்தமபி ஸாதயேத் |௧௭|

பாதசதுஷ்டயஂ சிகித்ஸாஸாதகஂ தர்ஶயந்நாஹ- வைத்ய இத்யாதி| வ்யாத்யுபஸஷ்டோ ரோகீ; பரிசாரகஃ ஶுஶ்ரூஷகஃ புருஷஃ| கர்மஸாதநஹேதவ இதி ஆரோக்யஹேதவ இத்யர்தஃ||௧௫-௧௬||-

Adhikarana 12 (17) · Śloka 18

வைத்யஹீநாஸ்த்ரயஃ பாதா குணவந்தோऽப்யபார்தகாஃ ||௧௭|| உத்காதஹோதப்ரஹ்மாணோ யதாऽத்வர்யுஂ விநாऽத்வரே |௧௮|

வைத்யஸ்ய ப்ராதாந்யஂ தர்ஶயந்நாஹ- வைத்யேத்யாதி| அபார்தகா நிஷ்பலாஃ| உத்காதா ஸாமாவித், ஹோதா க்வேதவித், ப்ரஹ்மா து த்ரயீவித், அத்வர்யுர்யர்வேதவிதுபாத்யாயஃ ஸர்வேஷாமுபதேஷ்டா| அத்வரே யஜ்ஞே||௧௭||

Adhikarana 13 (18) · Śloka 19

வைத்யஸ்து குணவாநேகஸ்தாரயேதாதுராஂ ஸதா ||௧௮|| ப்லவஂ ப்ரதிதரைர்ஹீநஂ கர்ணதார இவாம்பஸி |௧௯|

பாதத்ரயவ்யதிரேகேऽபி வைத்யக்ரியாயாஃ ஸாபல்யஂ தர்ஶயந்நாஹ- வைத்யஸ்த்வித்யாதி| ப்லவஂ நாவஂ, ப்ரதிதரைரந்தஃப்ரவிஷ்டஜலோத்க்ஷேபகைஃ புருஷைஃ| கர்ணதாரோ நௌகாயா நேதா||௧௮||

Adhikarana 14 (19-20) · Śloka 21

தத்த்வாதிகதஶாஸ்த்ரார்தோ தஷ்டகர்மா ஸ்வயங்கதீ ||௧௯|| லகுஹஸ்தஃ ஶுசிஃ ஶூரஃ ஸஜ்ஜோபஸ்கரபேஷஜஃ | ப்ரத்யுத்பந்நமதிர்தீமாந் வ்யவஸாயீ விஶாரதஃ ||௨௦|| ஸத்யதர்மபரோ யஶ்ச ஸ பிஷக் பாத உச்யதே |௨௧|

வைத்யாதீநாஂ குணாநாஹ- தத்த்வேத்யாதி| தத்த்வாதிகதஶாஸ்த்ரார்த இதி யதாவததீதஶாஸ்த்ரோ யதாவஜ்ஜ்ஞாதததர்தஶ்சேத்யர்தஃ| தஷ்டகர்மேதி சேத்யாதௌ ஸ்நேஹாதௌ ச குஶல இத்யர்தஃ| ஸ்வயங்கதீ ஸ்வப்ரஜ்ஞயா சிகித்ஸாயாஂ ப்ரவத்தஃ| லகுஹஸ்த இதி சேத்யாதிக்ரியாஸு வேபநாதிதோஷரஹிதஃ| ஶுசிரிதி பாஹ்யாப்யந்தரஶௌசயுக்தஃ| ஶூரோ விஷாதரஹிதஃ| ஸஜ்ஜோபஸ்கரபேஷஜ இதி ஸஜ்ஜாநி ப்ரகுணாந்யுபஸ்தராண்யக்ரோபஹரணீயபடிதாநி யந்த்ரஶஸ்த்ராதீநி பேஷஜாநி ச யஸ்ய ஸ ததா| ப்ரத்யுத்பந்நமதிஃ யோऽவஸ்தாஸு ந முஹ்யதி| தீமாநிதி அநுக்ததுருக்தோஹாபோஹலக்ஷணபுத்தியுக்தஃ| வ்யவஸாயீ விஷமாவஸ்தாஸ்வபி சிகித்ஸாஂ குர்வந்ந முஹ்யதி; அந்யே உத்ஸாஹீதி மந்யந்தே| விஶாரதஃ பண்டிதஃ, கச்ச்ரபதமாத்ரேஷு ந முஹ்யதி| ஸத்யதர்மபர இதி ஸத்யஂ மித்யாபாஷணநிவத்திஃ; தர்மஃ அநேகஸாதநஸாத்யஃ||௧௯-௨௦||

Adhikarana 15 (21) · Śloka 22

ஆயுஷ்மாந் ஸத்த்வவாந் ஸாத்யோ த்ரவ்யவாநாத்மவாநபி ||௨௧|| ஆஸ்திகோ வைத்யவாக்யஸ்தோ வ்யாதிதஃ பாத உச்யதே |௨௨|

ஆயுஷ்மாநித்யாதி|- ஆயுஷ்மாந் தீர்காயுஃ| ஸத்த்வவாந் க்லேஶஸஹிஷ்ணுஃ| ஸாத்யஃ ஸாத்யவ்யாதியுக்த இத்யர்தஃ| ஆத்மவாந் அலோலுபஃ| ஆஸ்திக இதி தத்தமஸ்தி ஹுதமஸ்தி பரலோகோऽஸ்த்யேவஂ மதிர்யஸ்ய ஸ ஆஸ்திகஃ| வைத்யவாக்யஸ்தோ வைத்யவசநகர இத்யர்தஃ||௨௧||-

Adhikarana 16 (22-23) · Śloka 23

ப்ரஶஸ்ததேஶஸம்பூதஂ ப்ரஶஸ்தேऽஹநி சோத்ததம் ||௨௨|| யுக்தமாத்ரஂ மநஸ்காந்தஂ கந்தவர்ணரஸாந்விதம் | தோஷக்நமக்லாநிகரமவிகாரி விபர்யயே | ஸமீக்ஷ்ய தத்தஂ காலே ச பேஷஜஂ பாத உச்யதே ||௨௩||

ப்ரஶஸ்ததேஶஸம்பூதமித்யாதி|- யுக்தமாத்ரஂ யுக்தப்ரமாணம்| மநஸ்காந்தஂ மநஃப்ரியம்| தோஷக்நமிதி தோஷஶப்தேந வாதாதய உச்யந்தே தத்தூஷிதா தாதுமலாஶ்ச, அதவா தோஷஹரஂ துஷ்டிஂ ஹரத்யதுஷ்டஂ ந ச கோபயதி| அக்லாநிகரஂ ஹர்ஷக்ஷயஂ ந கரோதீத்யர்தஃ| அவிகாரி விபர்யய இதி விபர்யயே வ்யாபத்தாவப்யல்பவிகாரஂ நிர்விகாரஂ வா| ஸமீக்ஷ்ய தத்தமிதி கிமபிஸமீக்ஷ்ய? ஆதுரோபக்ரமோக்தாந் பரீக்ஷ்யாநாயுராதீந் தேஶாந்தாந், காலாவஸ்தாஃ பூர்வாஹ்ணாதிகா வா||௨௨-௨௩||

Adhikarana 17 (24) · Śloka 24

ஸ்நிக்தோऽஜுகுப்ஸுர்பலவாந் யுக்தோ வ்யாதிதரக்ஷணே | வைத்யவாக்யகதஶ்ராந்தஃ பாதஃ பரிசரஃ ஸ்மதஃ ||௨௪||

ஸ்நிக்த இதாதி| ஸ்நிக்தஃ ப்ரீதியுக்தஃ| அஜுகுப்ஸுரிதி அநிந்தகஃ; ஏதேந கஷ்டவ்யாதாவவஸ்தாஸ்வப்யாதுரஂ ந நிந்ததீத்யர்தஃ| பலவாநிதி பலவத்த்வாத் ஸர்வக்லேஶஸஹஃ| யுக்தோ வ்யாதிதரக்ஷண இதி யுக்தோ நிபுணஃ, ஏதேந வ்யாதிதஸ்ய ரக்ஷணே தத்பர இத்யர்தஃ| வைத்யவாக்யகதிதி வைத்யவாக்யமவிகல்பஂ கரோதீத்யர்தஃ| அஶ்ராந்தஃ இதி கதேரஹிதஃ| ‘பாதைஶ்சதுர்பிஃ ஸம்பூர்ணைரேபிஃ கர்ம ப்ரஸித்யதி’ இதி கேசிதத்யாயாந்தே படந்தி| ஏதச்ச ந படநீயஂ, ஸர்வேஷு நிபந்தேஷ்வதர்ஶநாத்||௨௪||

Adhikarana puShpikA · Śloka 34

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே யுக்தஸேநீயோ நாம சதுஸ்த்ரிஂஶத்தமோऽத்யாயஃ ||௩௪||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ண)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே சதுஸ்த்ரிஂஶத்தமோऽத்யாயஃ||௩௪||