Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో యుక్తసేనీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
अथातो युक्तसेनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
యుక్తసేనీయమితి యుక్తా సేనా యస్య స యుక్తసేనో రాజేత్యర్థః; తమధికృత్య కృతోఽధ్యాయో యుక్తసేనీయః||1-2||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
నృపతేర్యుక్తసేనస్య పరానభిజిగీషతః | భిషజా రక్షణం కార్యం యథా తదుపదేక్ష్యతే ||3|| విజిగీషుః సహామాత్యైర్యాత్రాయుక్తః ప్రయత్నతః | రక్షితవ్యో విశేషేణ విషాదేవ నరాధిపః ||4||
नृपतेर्युक्तसेनस्य परानभिजिगीषतः | भिषजा रक्षणं कार्यं यथा तदुपदेक्ष्यते ||३|| विजिगीषुः सहामात्यैर्यात्रायुक्तः प्रयत्नतः | रक्षितव्यो विशेषेण विषादेव नराधिपः ||४||
🔊 Audio coming soon
యుక్తసేనస్యేతి సజ్జసేనస్య, గజతురగరథపదాతిలక్షణచతురంగబలస్యేత్యర్థః| అన్యే యుక్తసేనస్య మిలితసేనస్యేతి కథయంతి| పరాన్ శత్రూన్; అభిజిగీషతః జేతుమిచ్ఛత ఇత్యర్థః| విజిగీషుః జేతుమిచ్ఛుః| సహామాత్యైరితి క్రమాగతైః పురుషైః సహేత్యర్థః| యాత్రాయుక్త ఇతి దత్తప్రయాణ ఇత్యర్థః| రక్షితవ్య ఇతి సర్వేభ్య ఆగంతుమృత్యుభ్యః| విశేషేణ అతిశయేన| విషం స్థావరం, జంగమం, కృత్రిమం చ||3-4||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
పంథానముదకం ఛాయాం భక్తం యవసమింధనం | దూషయంత్యరయస్తచ్చ జానీయాచ్ఛోధయేత్తథా ||5||
पन्थानमुदकं छायां भक्तं यवसमिन्धनम् | दूषयन्त्यरयस्तच्च जानीयाच्छोधयेत्तथा ||५||
🔊 Audio coming soon
విషప్రయోగభేదం చికిత్సార్థం దర్శయన్నాహ- పంథానమిత్యాది| పంథానం మార్గం; స చ విషేణ దూషితోఽశ్వాదిఖురక్షుణ్ణరేణునా రోమకూపనాసావివరాదిషు ప్రవిశన్ వికారం జనయతి| ఛాయామితి విషేణ వృక్షాదిదూషణాచ్ఛాయాదోషః, ద్రవ్యస్వభావాద్వా ఛాయామపి విషం దూషయతి; యద్వా భల్లాతకచ్ఛాయా తత్క్షణాచ్ఛోఫకారిణీతి| భక్తం ఓదనాదికం| యవసం బుసాది| దూషయంతి వికృతిం కుర్వంతి| అరయః శత్రవః| తచ్చేతి పంథాది| జానీయాత్ ‘లింగైః కృత్వా’ ఇతి శేషః| శోధయేత్ చికిత్సేత్|||5||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
తస్య లింగం చికిత్సా చ కల్పస్థానే ప్రవక్ష్యతే |6|
तस्य लिङ्गं चिकित्सा च कल्पस्थाने प्रवक्ष्यते |६|
🔊 Audio coming soon
కిం తల్లింగం కా వా చికిత్సేత్యాహ- తస్యేత్యాది|6|-
Adhikarana 5 (6) · Śloka 7
ఏకోత్తరం మృత్యుశతమథర్వాణః ప్రచక్షతే ||6|| తత్రైకః కాలసంయుక్తః శేషా ఆగంతవః స్మృతాః |7|
एकोत्तरं मृत्युशतमथर्वाणः प्रचक्षते ||६|| तत्रैकः कालसंयुक्तः शेषा आगन्तवः स्मृताः |७|
🔊 Audio coming soon
నను యద్యకాలమృత్యురస్తి తదా విషాదిభ్యో నృపతిరక్షణం యుక్తం, విషభక్షకస్య లింగచికిత్సే చ యుక్తే, అథ నాస్త్యకాలమృత్యుస్తదా కిం నిష్ఫలప్రయాసేనేత్యాశంక్యాకాలమృత్యుం ప్రమాణైః సాధయన్నాదావాగమమేవ ప్రమాణమాహ- ఏకోత్తరమిత్యాది| ఏకేనాధికం మృత్యుశతమథర్వాణోఽథర్వవేదవిదః పురుషాః, ప్రచక్షతే కథయంతి| తత్రైకః కాలసంయుక్తః ఇతి తత్ర తేషాం మృత్యూనాం మధ్యే ఏకః కాలసంయుక్తః కాలమృత్యురిత్యర్థః| శేషా ఆగంతవః స్మృతా ఇతి శేషా ఉర్వరితా ఆగంతవోఽపమృత్యవః స్మృతాః కథితాః ఇత్యర్థః| తత్ర గర్భవర్షేణ సహైకోత్తరశతవర్షైరేకోత్తరశతం మృత్యవః పూర్యంతే; తతః శతాదర్వాగకాలమృత్యవః, శతాదనంతరం కాలమృత్యురితి కేచిన్మన్యంతే| అపరే బ్రువతే- ‘శతశబ్దోఽత్రాసంఖ్యావాచకః, ఉత్తరశబ్దస్తు ప్రధానవాచకః; తేనాసంఖ్యా మృత్యవః, కారణానామసంఖ్యేయత్వాత్; ఏకశ్చ మృత్యుః ప్రధానం, స చ కాలమృత్యుః కథ్యతే| నను, యో యస్మిన్ కాలే మ్రియతే స తస్య కాలమృత్యురేవ, తత్ కథమకాలమృత్యురిత్యుచ్యతే? తథా చోక్తం- “నాకాలే మ్రియతే కశ్చిన్నాస్తి మృత్యురకాలజః యో యస్మిన్ మ్రియతే కాలే మృత్యుకాలః స తస్య హి- ” ఇతి| వ్యాసభట్టారకేణాయుక్తం- “నాకాలే మ్రియతే కచ్చిద్విద్ధః శరశతైరపి| కాలప్రాప్తస్య కౌంతేయ! వజ్రాయంతే తృణాన్యపి”- ఇతి| నైతదస్తి, ఉపమానాదిప్రమాణైర్బహుధాఽఽచార్యైరకాలమృత్యోః స్థాపితత్వాత్| తథాచ- “యథా వర్షమకాలే చ యథా పుష్పం యథా ఫలం| యథా స్యాద్దీపనిర్వాణమకాలే మరణం తథా”- ఇతి| వ్యాసవచనమప్యర్జునప్రోత్సాహకమకాలమృత్యుస్థాపకం దృశ్యతే; తథాహి- “జలమగ్నిర్విషం శస్త్రం స్త్రియో రాజకులాని చ| అకాలమృత్యవో హ్యేతే తేభ్యో బిభ్యతి పండితాః”- ఇతి| అన్యైరప్యుక్తం;- “కాలః సురైరపి హి వంచయితుం న శక్యో వక్ష్యే విధానమపమృత్యువినాశనాయ| మృత్యుర్భవేద్యది కథంచన నాపమృత్యుర్వ్యర్థాస్తదా చరకసుశ్రుతవాగ్భటాద్యాః”- ఇతి| తస్మాత్ కాలాకాలయోర్మృత్యుర్భవత్యేవేతి| అపరే, ‘శేషా ఆగంతవః స్మృతాః’ ఇత్యస్యాగ్రతః, “విష్వగ్వాతాదిభిర్యద్వద్దీపస్తైలాదిసంయుతః| నిర్వాత్యతే క్షణాద్దేహీ తథైవాగంతుమృత్యుభిః”- ఇతి శ్లోకం పఠంతి, వ్యాఖ్యానయంతి చ- విష్వగ్వాతః ప్రబలవాతః| ఆదిశబ్దేన శలభాదినిపాతః కథ్యతే||6||-
Adhikarana 6 (7) · Śloka 8
దోషాగంతుజమృత్యుభ్యో రసమంత్రవిశారదౌ ||7|| రక్షేతాం నృపతిం నిత్యం యత్తౌ వైద్యపురోహితౌ |8|
दोषागन्तुजमृत्युभ्यो रसमन्त्रविशारदौ ||७|| रक्षेतां नृपतिं नित्यं यत्तौ वैद्यपुरोहितौ |८|
🔊 Audio coming soon
అథర్వవేదోఽకాలామృత్యుప్రశమనహేతుః, తదంగాని చ వైద్యపురోహితౌ పఠతః, అతస్తయో రాజరక్షణే వ్యాపారం దర్శయన్నాహ- దోషేత్యాది| దోషాః వాతాదయః, ఆగంతవో విషాభిఘాతాదయః| రసమంత్రవిశారదావితి యథాసంఖ్యేన రసవిశారదో వైద్యః, మంత్రవిశారదః పురోధాః| తత్ర కేచిత్ ‘రసవిశారద’ ఇత్యత్రాదిశబ్దలోపాద్రసవీర్యవిపాకవిశారదః; అథవా రసశబ్దేన రసవంతి ద్రవ్యాణి కథ్యంతే, తేషాం విశారదః, అథవా రసశబ్దోఽత్ర విషవాచకః తద్విశారద ఇతి కథయంతి| విశారదః పండితః| మంత్రాణామృగ్యజుఃసామోక్తానామథర్వవేదోక్తానాం చేత్యర్థః| యత్తౌ యత్నపరౌ||7||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 9
బ్రహ్మా వేదాంగమష్టాంగమాయుర్వేదమభాషత ||8|| పురోహితమతే తస్మాద్వర్తేత భిషగాత్మవాన్ |9|
ब्रह्मा वेदाङ्गमष्टाङ्गमायुर्वेदमभाषत ||८|| पुरोहितमते तस्माद्वर्तेत भिषगात्मवान् |९|
🔊 Audio coming soon
పురోహితో వేదానధీతే, వైద్యస్తు తదంగమాయుర్వేదమితి వైద్యాత్ పురోధసః ప్రాధాన్యం దర్శయన్నాహ- బ్రహ్మేత్యాది| బ్రహ్మా ఆయుర్వేదమభాషత, కింవిశిష్టం? అష్టాంగం; పునః కింవిశిష్టం? వేదాంగం| వర్తేత వ్యవహరేదిత్యర్థః| ఆత్మవాన్ బుద్ధిమాన్||8||-
Adhikarana 8 (9) · Śloka 10
సంకరః సర్వవర్ణానాం ప్రణాశో ధర్మకర్మణాం ||9|| ప్రజానామపి చోచ్ఛిత్తిర్నృపవ్యసనహేతుతః |10|
सङ्करः सर्ववर्णानां प्रणाशो धर्मकर्मणाम् ||९|| प्रजानामपि चोच्छित्तिर्नृपव्यसनहेतुतः |१०|
🔊 Audio coming soon
సర్వప్రజానాం రాజాయత్తా స్థితిరితి రాజరక్షణం యత్నేన కార్యమితి దర్శయన్నాహ- సంకర ఇత్యాది|| సంకరః ఏకత్వం బ్రాహ్మణాశూద్రాదీనాం వర్ణానాం దండాభావేనాచారలోపాత్| ధర్మకర్మణామితి వర్ణానామేవ ధర్మస్య కర్మణామన్యేషామపి| అన్యే తు ‘ధర్మికర్మణాం’ ఇతి పఠంతి, తత్ర ధర్మయోగాదాశ్రమాశ్చత్వారో ధర్మిణః, బ్రహ్మచారిగృహస్థవానప్రస్థయతయశ్చత్వార ఆశ్రమాః, తత్కర్మణాం ప్రాణాశః| ప్రజానాముచ్ఛిత్తిరితి దండాభావేన కృషిపాశుపాల్యవాణిజ్యరాజోపసేవానామభావాదుచ్ఛిత్తిరుచ్ఛేదో భవతీత్యర్థః| నృపవ్యసనహేతుత ఇతి వర్ణసంకరాదయోఽనర్థా రాజవ్యసనాత్ కారణాద్భవంతి, తస్మాద్రాజా యత్నేన రక్షణీయ ఇత్యర్థః| అన్యే ‘నృపవ్యసనహేతుకా’ ఇతి పఠంతి; తత్ర ఉచ్ఛిత్తిరితి సంబధ్యతే||9||-
Adhikarana 9 (10-11) · Śloka 12
పురుషాణాం నృపాణాం చ కేవలం తుల్యమూర్తితా ||10|| ఆజ్ఞా త్యాగః క్షమా ధైర్యం విక్రమశ్చాప్యమానుషః | తస్మాద్దేవమివాభీక్ష్ణం వాఙ్మనఃకర్మభిః శుభైః ||11|| చింతయేన్నృపతిం వైద్యః శ్రేయాంసీచ్ఛన్ విచక్షణః |12|
पुरुषाणां नृपाणां च केवलं तुल्यमूर्तिता ||१०|| आज्ञा त्यागः क्षमा धैर्यं विक्रमश्चाप्यमानुषः | तस्माद्देवमिवाभीक्ष्णं वाङ्मनःकर्मभिः शुभैः ||११|| चिन्तयेन्नृपतिं वैद्यः श्रेयांसीच्छन् विचक्षणः |१२|
🔊 Audio coming soon
రాజ్ఞో మనుజత్వే సమానేఽప్యమానుషానువర్తిభిర్గుణేర్దేవత్వం సాధయన్నాహ- పురుషాణామిత్యాది| కేవలం నిశ్చితం, మూర్తిరాకృతిః; ఆజ్ఞా అనుల్లంఘనీయ ఆదేశః, త్యాగః కీర్తిధర్మార్థం బహుప్రకారో విత్తవిసర్గః, క్షామా సర్వంసహతా, ధైర్యం వ్యసనేషు ధీరతా, విక్రమః పరాక్రమః, అమానుషః ఏష గుణసమూహో మానుషేషు న సంభవతీత్యర్థః| తస్మాదిత్యాది|- అభీక్ష్ణమనవరతం, తస్మాత్ కారణాద్దేవమివ నృపతిం వైద్యశ్చింతయేదితి సంబంధః| కైః కృత్వా చింతయేదిత్యాహ- వాఙ్మనః కర్మభిః శుభైరితి|- శుభైః శోభనైరిత్యర్థః||10-11||
Adhikarana 10 (12-14) · Śloka 15
స్కంధావారే చ మహతి రాజగేహాదనంతరం ||12|| భవేత్సన్నిహితో వైద్యః సర్వోపకరణాన్వితః | తత్రస్థమేనం ధ్వజవద్యశఃఖ్యాతిసముచ్ఛ్రితం ||13|| ఉపసర్పంత్యమోహేన విషశల్యామయార్దితాః | స్వతంత్రకుశలోఽన్యేషు శాస్త్రార్థేష్వబహిష్కృతః ||14|| వైద్యో ధ్వజ ఇవాభాతి నృపతద్విద్యపూజితః |15|
स्कन्धावारे च महति राजगेहादनन्तरम् ||१२|| भवेत्सन्निहितो वैद्यः सर्वोपकरणान्वितः | तत्रस्थमेनं ध्वजवद्यशःख्यातिसमुच्छ्रितम् ||१३|| उपसर्पन्त्यमोहेन विषशल्यामयार्दिताः | स्वतन्त्रकुशलोऽन्येषु शास्त्रार्थेष्वबहिष्कृतः ||१४|| वैद्यो ध्वज इवाभाति नृपतद्विद्यपूजितः |१५|
🔊 Audio coming soon
వైద్యస్య సంతతోపయోగిత్వాదుచితప్రదేశవాసం నిర్దిశన్నాహ- స్కంధావార ఇత్యాది| స్కంధావారే కటకే| మహతి గురుతరే| అనంతరమితి అవ్యవధానే అంతరాయవర్జితే| సర్వోపకరణాన్విత ఇతి యంత్రశస్త్రక్షారౌషధాగదాదియుక్తః| తత్రేత్యాది|- తత్రస్థం రాజగృహసమిపస్థం| ఏనమితి వైధం| ధ్వజవత్ పతాకావత్| నిర్మలగుణకీర్తనం యశః, ఖ్యాతిః స్వాభావికీ స్తుతిః, సముచ్ఛ్రితం వృద్ధింగతం| ఉపసర్పంతి సమీపం గచ్ఛంతి| అమోహేన నిశ్చింతమనసా| విషశల్యామయార్దితా ఇతి అర్దితాః పీడితాః; తేన విషార్దితాః శల్యార్దితా ఆమయార్దితాశ్చేత్యర్థః| వైద్యం బహుశ్రుతం స్తువన్నాహ- స్వతంత్రేత్యాది| కుశలః ప్రవీణః| అబహిష్కృత ఇతి నాత్యంతమకుశలః| నృపతద్విద్యపూజిత ఇతి నృపైస్తద్విద్యైశ్చ పూజితః సమ్మానితః, తద్విద్యైః వైద్యైరిత్యర్థః||12-14||-
Adhikarana 11 (15-16) · Śloka 17
వైద్యో వ్యాధ్యుపసృష్టశ్చ భేషజం పరిచారకః ||15|| ఏతే పాదాశ్చికిత్సాయాః కర్మసాధనహేతవః | గుణవద్భిస్త్రిభిః పాదైశ్చతుర్థో గుణవాన్ భిషక్ ||16|| వ్యాధిమల్పేన కాలేన మహాంతమపి సాధయేత్ |17|
वैद्यो व्याध्युपसृष्टश्च भेषजं परिचारकः ||१५|| एते पादाश्चिकित्सायाः कर्मसाधनहेतवः | गुणवद्भिस्त्रिभिः पादैश्चतुर्थो गुणवान् भिषक् ||१६|| व्याधिमल्पेन कालेन महान्तमपि साधयेत् |१७|
🔊 Audio coming soon
పాదచతుష్టయం చికిత్సాసాధకం దర్శయన్నాహ- వైద్య ఇత్యాది| వ్యాధ్యుపసృష్టో రోగీ; పరిచారకః శుశ్రూషకః పురుషః| కర్మసాధనహేతవ ఇతి ఆరోగ్యహేతవ ఇత్యర్థః||15-16||-
Adhikarana 12 (17) · Śloka 18
వైద్యహీనాస్త్రయః పాదా గుణవంతోఽప్యపార్థకాః ||17|| ఉద్గాతృహోతృబ్రహ్మాణో యథాఽధ్వర్యుం వినాఽధ్వరే |18|
वैद्यहीनास्त्रयः पादा गुणवन्तोऽप्यपार्थकाः ||१७|| उद्गातृहोतृब्रह्माणो यथाऽध्वर्युं विनाऽध्वरे |१८|
🔊 Audio coming soon
వైద్యస్య ప్రాధాన్యం దర్శయన్నాహ- వైద్యేత్యాది| అపార్థకా నిష్ఫలాః| ఉద్గాతా సామావిత్, హోతా ఋగ్వేదవిత్, బ్రహ్మా తు త్రయీవిత్, అధ్వర్యుర్యర్వేదవిదుపాధ్యాయః సర్వేషాముపదేష్టా| అధ్వరే యజ్ఞే||17||
Adhikarana 13 (18) · Śloka 19
వైద్యస్తు గుణవానేకస్తారయేదాతురాం సదా ||18|| ప్లవం ప్రతితరైర్హీనం కర్ణధార ఇవాంభసి |19|
वैद्यस्तु गुणवानेकस्तारयेदातुरां सदा ||१८|| प्लवं प्रतितरैर्हीनं कर्णधार इवाम्भसि |१९|
🔊 Audio coming soon
పాదత్రయవ్యతిరేకేఽపి వైద్యక్రియాయాః సాఫల్యం దర్శయన్నాహ- వైద్యస్త్విత్యాది| ప్లవం నావం, ప్రతితరైరంతఃప్రవిష్టజలోత్క్షేపకైః పురుషైః| కర్ణధారో నౌకాయా నేతా||18||
Adhikarana 14 (19-20) · Śloka 21
తత్త్వాధిగతశాస్త్రార్థో దృష్టకర్మా స్వయంకృతీ ||19|| లఘుహస్తః శుచిః శూరః సజ్జోపస్కరభేషజః | ప్రత్యుత్పన్నమతిర్ధీమాన్ వ్యవసాయీ విశారదః ||20|| సత్యధర్మపరో యశ్చ స భిషక్ పాద ఉచ్యతే |21|
तत्त्वाधिगतशास्त्रार्थो दृष्टकर्मा स्वयङ्कृती ||१९|| लघुहस्तः शुचिः शूरः सज्जोपस्करभेषजः | प्रत्युत्पन्नमतिर्धीमान् व्यवसायी विशारदः ||२०|| सत्यधर्मपरो यश्च स भिषक् पाद उच्यते |२१|
🔊 Audio coming soon
వైద్యాదీనాం గుణానాహ- తత్త్వేత్యాది| తత్త్వాధిగతశాస్త్రార్థ ఇతి యథావదధీతశాస్త్రో యథావజ్జ్ఞాతతదర్థశ్చేత్యర్థః| దృష్టకర్మేతి ఛేద్యాదౌ స్నేహాదౌ చ కుశల ఇత్యర్థః| స్వయంకృతీ స్వప్రజ్ఞయా చికిత్సాయాం ప్రవృత్తః| లఘుహస్త ఇతి ఛేద్యాదిక్రియాసు వేపనాదిదోషరహితః| శుచిరితి బాహ్యాభ్యంతరశౌచయుక్తః| శూరో విషాదరహితః| సజ్జోపస్కరభేషజ ఇతి సజ్జాని ప్రగుణాన్యుపస్తరాణ్యగ్రోపహరణీయపఠితాని యంత్రశస్త్రాదీని భేషజాని చ యస్య స తథా| ప్రత్యుత్పన్నమతిః యోఽవస్థాసు న ముహ్యతి| ధీమానితి అనుక్తదురుక్తోహాపోహలక్షణబుద్ధియుక్తః| వ్యవసాయీ విషమావస్థాస్వపి చికిత్సాం కుర్వన్న ముహ్యతి; అన్యే ఉత్సాహీతి మన్యంతే| విశారదః పండితః, కృచ్ఛ్రపదమాత్రేషు న ముహ్యతి| సత్యధర్మపర ఇతి సత్యం మిథ్యాభాషణనివృత్తిః; ధర్మః అనేకసాధనసాధ్యః||19-20||
Adhikarana 15 (21) · Śloka 22
ఆయుష్మాన్ సత్త్వవాన్ సాధ్యో ద్రవ్యవానాత్మవానపి ||21|| ఆస్తికో వైద్యవాక్యస్థో వ్యాధితః పాద ఉచ్యతే |22|
आयुष्मान् सत्त्ववान् साध्यो द्रव्यवानात्मवानपि ||२१|| आस्तिको वैद्यवाक्यस्थो व्याधितः पाद उच्यते |२२|
🔊 Audio coming soon
ఆయుష్మానిత్యాది|- ఆయుష్మాన్ దీర్ఘాయుః| సత్త్వవాన్ క్లేశసహిష్ణుః| సాధ్యః సాధ్యవ్యాధియుక్త ఇత్యర్థః| ఆత్మవాన్ అలోలుపః| ఆస్తిక ఇతి దత్తమస్తి హుతమస్తి పరలోకోఽస్త్యేవం మతిర్యస్య స ఆస్తికః| వైద్యవాక్యస్థో వైద్యవచనకర ఇత్యర్థః||21||-
Adhikarana 16 (22-23) · Śloka 23
ప్రశస్తదేశసంభూతం ప్రశస్తేఽహని చోద్ధృతం ||22|| యుక్తమాత్రం మనస్కాంతం గంధవర్ణరసాన్వితం | దోషఘ్నమగ్లానికరమవికారి విపర్యయే | సమీక్ష్య దత్తం కాలే చ భేషజం పాద ఉచ్యతే ||23||
प्रशस्तदेशसम्भूतं प्रशस्तेऽहनि चोद्धृतम् ||२२|| युक्तमात्रं मनस्कान्तं गन्धवर्णरसान्वितम् | दोषघ्नमग्लानिकरमविकारि विपर्यये | समीक्ष्य दत्तं काले च भेषजं पाद उच्यते ||२३||
🔊 Audio coming soon
ప్రశస్తదేశసంభూతమిత్యాది|- యుక్తమాత్రం యుక్తప్రమాణం| మనస్కాంతం మనఃప్రియం| దోషఘ్నమితి దోషశబ్దేన వాతాదయ ఉచ్యంతే తద్దూషితా ధాతుమలాశ్చ, అథవా దోషహరం దుష్టిం హరత్యదుష్టం న చ కోపయతి| అగ్లానికరం హర్షక్షయం న కరోతీత్యర్థః| అవికారి విపర్యయ ఇతి విపర్యయే వ్యాపత్తావప్యల్పవికారం నిర్వికారం వా| సమీక్ష్య దత్తమితి కిమభిసమీక్ష్య? ఆతురోపక్రమోక్తాన్ పరీక్ష్యానాయురాదీన్ దేశాంతాన్, కాలావస్థాః పూర్వాహ్ణాదికా వా||22-23||
Adhikarana 17 (24) · Śloka 24
స్నిగ్ధోఽజుగుప్సుర్బలవాన్ యుక్తో వ్యాధితరక్షణే | వైద్యవాక్యకృదశ్రాంతః పాదః పరిచరః స్మృతః ||24||
स्निग्धोऽजुगुप्सुर्बलवान् युक्तो व्याधितरक्षणे | वैद्यवाक्यकृदश्रान्तः पादः परिचरः स्मृतः ||२४||
🔊 Audio coming soon
స్నిగ్ధ ఇతాది| స్నిగ్ధః ప్రీతియుక్తః| అజుగుప్సురితి అనిందకః; ఏతేన కష్టవ్యాధావవస్థాస్వప్యాతురం న నిందతీత్యర్థః| బలవానితి బలవత్త్వాత్ సర్వక్లేశసహః| యుక్తో వ్యాధితరక్షణ ఇతి యుక్తో నిపుణః, ఏతేన వ్యాధితస్య రక్షణే తత్పర ఇత్యర్థః| వైద్యవాక్యకృదితి వైద్యవాక్యమవికల్పం కరోతీత్యర్థః| అశ్రాంతః ఇతి ఖదేరహితః| ‘పాదైశ్చతుర్భిః సంపూర్ణైరేభిః కర్మ ప్రసిధ్యతి’ ఇతి కేచిదధ్యాయాంతే పఠంతి| ఏతచ్చ న పఠనీయం, సర్వేషు నిబంధేష్వదర్శనాత్||24||
Adhikarana puShpikA · Śloka 34
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం సూత్రస్థానే యుక్తసేనీయో నామ చతుస్త్రింశత్తమోఽధ్యాయః ||34||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने युक्तसेनीयो नाम चतुस्त्रिंशत्तमोऽध्यायः ||३४||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ణ)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాం సూత్రస్థానే చతుస్త్రింశత్తమోఽధ్యాయః||34||