60. amānuṣōpasargapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ਅਥਾਤੋਮਾਨੁਸੋਪਸਰ੍ਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||

ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪਾਰਿਸ਼ੇਸ੍ਯਾਤ੍ ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾਮਾਰਬ੍ਧੁਕਾਮ ਆਦੌ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨਨ੍ਤਰਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰੇ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਸਣਮਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਮੇਹਤੋਸਮ੍ਯਗਾਚਮਨੇਨਾਸ਼ੌਚਾਦਮਾਨੁਸੋਪਸਰ੍ਗਸਮ੍ਭਾਵਨਾਯਾਮਮਾਨੁਸਜਨ੍ਯਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰਮ੍ਭੋ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਤ ਆਹ- ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਥੇਤਿ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਨਨ੍ਤਰਮ੍| ਅਤ ਇਤਿ ਹੇਤੌ| ਹੇਤੁਸ਼੍ਚਪਾਤਨਿਕਾਯਾਮੇਵ ਪ੍ਰਕਟੀਕਤਃ| ਅਮਾਨੁਸਾ ਦੇਵਾਦਿਗ੍ਰਹਾਃ, ਤੇਸਾਮੁਪਸਰ੍ਗ ਉਪਦ੍ਰਵਃ, ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ, ਤਦ੍ਵਿਵਿਧਪ੍ਰਕਾਰਮਾਭਿਮੁਖ੍ਯੇਨ ਸ਼ਿਸ੍ਯਾਣਾਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਅਮਾਨੁਸੋਪਸਰ੍ਗ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਅਮਾਨੁਸਾਬਾਧ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਅਮਾਨੁਸਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ, ਤੇਸਾਮਾਬਾਧਾ ਪੀਡੇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੧-੨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ਨਿਸ਼ਾਚਰੇਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਸ੍ਯਸ੍ਤੁ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਕ੍ਸਤਾਤੁਰਃ | ਇਤਿ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਗਭਿਹਿਤਂ ਵਿਸ੍ਤਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੩||

ਨਿਸ਼ਾਚਰੇਭ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾ ਦੇਵਾਦਿਗ੍ਰਹਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਨਿਸ਼ਾਵਿਹਾਰਿਤ੍ਵਾਦਸਗਾਦਿਭੋਜਨਤ੍ਵਾਚ੍ਚ; ਯਦ੍ਵ੍ਰਣਿਤੋਪਾਸਨੀਯੇ ‘ਰਕ੍ਸਾਂਸਿ’ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਰਕ੍ਸਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤਥਾਸ੍ਵਰੂਪਖ੍ਯਾਪਨਾਯ| ਪ੍ਰਾਗਿਤਿ ਦ੍ਵਿਵ੍ਰਣੀਯੇ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਨਿਸ਼ਾਚਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਰਾਕ੍ਸਸਾਨੇਵਾਹੁਃ||੩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ਗੁਹ੍ਯਾਨਾਗਤਵਿਜ੍ਞਾਨਮਨਵਸ੍ਥਾਸਹਿਸ੍ਣੁਤਾ | ਕ੍ਰਿਯਾ ਵਾਮਾਨੁਸੀ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਗ੍ਰਹਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ||੪||

ਇਦਾਨੀਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗ੍ਰਹਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਗੁਹ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੁਹ੍ਯਾਂ ਗੁਪ੍ਤਮ੍, ਅਨਾਗਤਂ ਭਾਵਿ, ਤਯੋਰ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਮ੍| ਅਨਵਸ੍ਥਾ ਅਨਵਸ੍ਥਿਤਿਃ| ਅਸਹਿਸ੍ਣੁਤਾ ਕ੍ਰੋਧਨਤ੍ਵਮ੍| ਅਮਾਨੁਸੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਵਰਦਾਨਾਦਿਕਾ, ਲਙ੍ਗਨਪ੍ਲਵਨਾਦਿਕੇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ, ਅਮਾਨੁਸੀ ਯਾ ਮਾਨੁਸੈਃ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ| ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਆਤੁਰੇ| ਸਗ੍ਰਹੋ ਗ੍ਰਹਸਹਿਤਃ||੪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

ਅਸ਼ੁਚਿਂ ਭਿਨ੍ਨਮਰ੍ਯਾਦਂ ਕ੍ਸਤਂ ਵ ਯਦਿ ਵਾਕ੍ਸਤਮ੍ | ਹਿਂਸ੍ਯੁਰ੍ਹਿਂਸਾਵਿਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਸਤ੍ਕਾਰਾਰ੍ਥਮਥਾਪਿ ਵਾ ||੫||

ਯਾਦਸ਼ਂ ਭੂਤਾਨਿ ਹਿਂਸਨ੍ਤਿ, ਯਾਦਸ਼ਂ ਵਾ ਜਿਘਕ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਤਮਾਹ- ਅਸ਼ੁਚਿਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਿਨ੍ਨਮਰ੍ਯਾਦਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤੋਚਿਤਕ੍ਰਮਮ੍, ਅਭਕ੍ਸ੍ਯਭਕ੍ਸਣੇ ਅਗਮ੍ਯਾਗਮਨੇ ਤਥਾ ਹਿਂਸਾਦੌ ਚ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍; ਕ੍ਸਤਂ ਵ੍ਰਣਿਤਮ੍, ਅਕ੍ਸਤਂ ਵ੍ਰਣਰਹਿਤਮਪਿ ਸ਼ੌਚਾਦਿਹੀਨਂ ਹਿਂਸ੍ਯੁਃ| ਹਿਂਸਾਵਿਹਾਰੋ ਵਧਕ੍ਰੀਡਾ, ਤਦਰ੍ਥਂ; ਸਤ੍ਕਾਰਾਰ੍ਥਂ ਪੂਜਾਰ੍ਥਂ; ਅਨ੍ਯੇ ਵਿਹਾਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਰਤਿਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤਤ੍ਰ ਹਿਂਸਾਯਾਂ ਯਾ ਰਤਿਸ੍ਤਦਰ੍ਥਮ੍||੫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਾ ਗ੍ਰਹਗਣਾ ਗ੍ਰਹਾਧਿਪਤਯਸ੍ਤੁ ਯੇ | ਵ੍ਯਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਵਿਧਾਕਾਰਾ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇ ਤਥਾਸ੍ਟਧਾ ||੬||

ਗ੍ਰਹਾਣਾਮਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਤ੍ਵਂ ਗ੍ਰਹਾਧਿਪਾਨਾਂ ਚਾਸ੍ਟਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗ੍ਰਹਾਧਿਪਤਯੋ ਦੇਵਦੈਤ੍ਯਾਦਯਃ| ਤੁਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪੁਨਰਰ੍ਥੇ| ਵ੍ਯਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਥਕ੍ ਪ੍ਰਤੀਯਨ੍ਤੇ| ਵਿਵਿਧਾਕਾਰਾ ਵਿਵਿਧਲਕ੍ਸਣਾਃ| ਤੇ ਪੁਨਰਸ੍ਟਧਾ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਗ੍ਰਹਾਧਿਪਤਿਭਿਸ੍ਤੁ ਤੇ| ਵ੍ਯਞ੍ਜਨੈਃ’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ- ਤੇ ਗ੍ਰਹਗਣਾ ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਾਸ੍ਤਥਾਪਿ ਗ੍ਰਹਾਧਿਪਤਿਭਿਃ ਸ੍ਵਸ੍ਵਾਮਿਭਿਃ ਕਤ੍ਵਾ ਅਸ੍ਟਧਾ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਅਸ੍ਟਭੇਦਭਿਨ੍ਨਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਕਿਂਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਸ੍ਤੇ? ਵ੍ਯਞ੍ਜਨੈਰ੍ਵਿਵਿਧਾਕਾਰਾ ਵਿਲਕ੍ਸਣਾਃ||੬||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

ਦੇਵਾਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਗਣਾਸ਼੍ਚ ਤੇਸਾਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍ਸਾਃ ਪਿਤਰੋ ਭੁਜਙ੍ਗਾਃ | ਰਕ੍ਸਾਂਸਿ ਯਾ ਚਾਪਿ ਪਿਸ਼ਾਚਜਾਤਿਰੇਸੋਸ੍ਟਕੋ ਦੇਵਗਣੋ ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਃ ||੭||

ਤੇਸਾਮਸ੍ਟਵਿਧਤ੍ਵਮਾਹ- ਦੇਵਤਾਸ੍ਤਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੀਵ੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ ਦੇਵਾਃ| ਤੇਸਾਂ ਦੇਵਾਨਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਗਣਾ ਦੈਤ੍ਯਸਮੂਹਾਃ| ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਦੇਵਗਾਯਨਾ ਹਾਹਾਹੂਹੂਪ੍ਰਭਤਯਃ| ਯਕ੍ਸਾਃ ਕੁਬੇਰਾਦਯਃ | ਪਿਤਰਃ ਅਗ੍ਨਿਸ੍ਵਾਤ੍ਤਾਦਯਃ| ਭੁਜਙ੍ਗਾ ਵਾਸੁਕਿਪ੍ਰਭਤਯਃ| ਰਕ੍ਸਾਂਸਿ ਮਨੁਸ੍ਯਭਕ੍ਸਣਕਾਰੀਣਿ ਹੇਤਿਪ੍ਰਹੇਤਿਕੁਲਜਾਤਾਨਿ| ਪਿਸ਼ਾਚਾਃ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਾਨਾਃ, ਤੇਸਾਂ ਜਾਤਿਃ||੭||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

ਸਨ੍ਤੁਸ੍ਟਃ ਸ਼ੁਚਿਰਪਿ ਚੇਸ੍ਟਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯੋ ਨਿਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰੀ ਹ੍ਯਵਿਤਥਸਂਸ੍ਕਤਪ੍ਰਭਾਸੀ | ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਸ੍ਥਿਰਨਯਨੋ ਵਰਪ੍ਰਦਾਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਯਣ੍ਯੋ ਭਵਤਿ ਨਰਃ ਸ ਦੇਵਜੁਸ੍ਟਃ ||੮||

ਦੇਵਾਦਿਗ੍ਰਹਗਹੀਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸਨ੍ਤੁਸ੍ਟ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਚਿਃ ਸ਼ੌਚਯੁਕ੍ਤਃ| ਇਸ੍ਟਾਨਿ ਅਭਿਲਸਿਤਾਨਿ ਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਾਨਿ ਯਸ੍ਯ ਸਃ; ਗਨ੍ਧਾਃ ਕੁਙ੍ਕੁਮਚਨ੍ਦਨਾਦਿਕਾਃ, ਮਾਲ੍ਯਾਨਿ ਪੁਸ੍ਪਾਣਿ| ‘ਸ਼ੁਚਿਰਪਿ ਚੇਸ੍ਟਮਾਲ੍ਯਗਨ੍ਧ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਨ੍ਯੇ ‘ਸ਼ੁਚਿਰਹਤੇਸ੍ਟਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਅਨੁਪਹਤਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਅਵਿਤਥਸਂਸ੍ਕਤਪ੍ਰਭਾਸੀ ਅਵਿਤਥਪ੍ਰਭਾਸੀ ਸਂਸ੍ਕਤਪ੍ਰਭਾਸੀ ਚ, ਅਵਿਤਥਂ ਯਥਾਰ੍ਥਮ੍ ਸ੍ਥਿਰਨਯਨੋ ਨਿਮੇਸਰਹਿਤਃ||੮||

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

ਸਂਸ੍ਵੇਦੀ ਦ੍ਵਿਜਗੁਰੁਦੇਵਦੋਸਵਕ੍ਤਾ ਜਿਹ੍ਮਾਕ੍ਸੋ ਵਿਗਤਭਯੋ ਵਿਮਾਰ੍ਗਦਸ੍ਟਿਃ | ਸਨ੍ਤੁਸ੍ਟੋ ਭਵਤਿ ਨ ਚਾਨ੍ਨਪਾਨਜਾਤੈਰ੍ਦੁਸ੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਭਵਤਿ ਚ ਦੇਵਸ਼ਤ੍ਰੁਜੁਸ੍ਟਃ ||੯||

ਸਂਸ੍ਵੇਦੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਸ੍ਵੇਦੀ ਪ੍ਰਸ੍ਵੇਦਯੁਕ੍ਤਃ| ਜਿਹ੍ਮਾਕ੍ਸੋ ਵਕ੍ਰਲੋਚਨਃ| ਵਿਮਾਰ੍ਗਦਸ੍ਟਿਃ ਵਿਮਾਰ੍ਗਦਰ੍ਸ਼ਨਃ, ਨਾਸ੍ਤਿਕ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਨਂ ਭਕ੍ਤਾਦਿ, ਪਾਨਂ ਜਲਾਦਿ, ਤੇਸਾਂ ਜਾਤੈਃ ਸਮੂਹੈਃ| ਦੁਸ੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਦੁਸ੍ਟਸ੍ਵਭਾਵਃ| ਦੇਵਸ਼ਤ੍ਰੁਜੁਸ੍ਟੋ ਦੈਤ੍ਯਗ੍ਰਹਜੁਸ੍ਟ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੯||

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

ਹਸ੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਪੁਲਿਨਵਨਾਨ੍ਤਰੋਪਸੇਵੀ ਸ੍ਵਾਚਾਰਃ ਪ੍ਰਿਯਪਰਿਗੀਤਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਃ | ਨਤ੍ਯਨ੍ ਵੈ ਪ੍ਰਹਸਤਿ ਚਾਰੁ ਚਾਲ੍ਪਸ਼ਬ੍ਦਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਗ੍ਰਹਪਰਿਪੀਡਿਤੋ ਮਨੁਸ੍ਯਃ ||੧੦||

ਹਸ੍ਟਾਤ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਸ੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਹਰ੍ਸਯੁਕ੍ਤਃ| ਪੁਲਿਨਵਨਾਨ੍ਤਰੋਪਸੇਵੀ ਪੁਲਿਨਵਨਮਧ੍ਯੇ ਕ੍ਰੀਡਨਸ਼ੀਲਃ; ਪੁਲਿਨਂ ਜਲਮਧ੍ਯੋਤ੍ਥਿਤਭੂਤਪ੍ਰਦੇਸ਼ਃ| ਸ੍ਵਾਚਾਰਃ ਸ਼ੋਭਨਾਚਾਰਃ| ਪ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪਰਿਗੀਤਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਾਨਿ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ| ਚਾਰੁ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਏਵਂ ਨਤ੍ਯਮ੍ ਅਲ੍ਪਸ਼ਬ੍ਦਂ ਯਥਾ ਤਥਾ ਪ੍ਰਹਸਤਿ ਈਸਦ੍ਧਸਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਵਮ੍ਭੂਤੋ ਮਨੁਸ੍ਯੋ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਗ੍ਰਜੁਸ੍ਟੋ ਜ੍ਞੇਯਃ||੧੦||

Adhikarana 10 (11) · Śloka 11

ਤਾਮ੍ਰਾਕ੍ਸਃ ਪ੍ਰਿਯਤਨੁਰਕ੍ਤਵਸ੍ਤ੍ਰਧਾਰੀ ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਦ੍ਰੁਤਮਤਿਰਲ੍ਪਵਾਕ੍ ਸਹਿਸ੍ਣੁਃ | ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਵਦਤਿ ਚ ਕਿਂ ਦਦਾਮਿ ਕਸ੍ਮੈ ਯੋ ਯਕ੍ਸਗ੍ਰਹਪਰਿਪੀਡਿਤੋ ਮਨੁਸ੍ਯਃ ||੧੧||

ਤਾਮ੍ਰਾਕ੍ਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਾਮ੍ਰਾਕ੍ਸੋ ਰਕ੍ਤਨੇਤ੍ਰਃ| ਪ੍ਰਿਯਤਨੁਰਕ੍ਤਵਸ੍ਤ੍ਰਧਾਰੀ ਕਮਨੀਯਸੂਕ੍ਸ੍ਮਰਕ੍ਤਵਸ੍ਤ੍ਰਪਰਿਧਾਨਸ਼ੀਲਃ| ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਗਮ੍ਭੀਰਸ਼ੀਲਃ, ਪ੍ਰਚੁਰਸਤ੍ਤ੍ਵ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ ਦ੍ਰੁਤਮਤਿਃ ਉਦ੍ਭਾਨ੍ਤਮਨਾਃ, ਅਲ੍ਪਵਾਕ੍ ਅਲ੍ਪਵਕ੍ਤਾ, ਸਹਿਸ੍ਣੁਃ ਕ੍ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਃ||੧੧||

Adhikarana 11 (12) · Śloka 12

ਪ੍ਰੇਤੇਭ੍ਯੋ ਵਿਸਜਤਿ ਸਂਸ੍ਤਰੇਸੁ ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਜਲਮਪਿ ਚਾਪਸਵ੍ਯਵਸ੍ਤ੍ਰਃ | ਮਾਂਸੇਪ੍ਸੁਸ੍ਤਿਲਗੁਡਪਾਯਸਾਭਿਕਾਮਸ੍ਤਦ੍ਭੁਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ ਪਿਤਗ੍ਰਹਾਭਿਭੂਤਃ ||੧੨||

ਪ੍ਰੇਤੇਭ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰੇਤੇਭ੍ਯੋ ਮਤੇਭ੍ਯਃ, ਵਿਸਜਤਿ ਦਦਾਤਿ, ਸਂਸ੍ਤਰੇਸੁ ਦਰ੍ਭਸਂਸ੍ਤਰੇਸੁ, ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ ਅਨ੍ਨਮਯਾਨ੍, ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਵਭਾਵਃ| ਜਲਮਪਿ ਚੇਤਿ ਨ ਪਰਂ ਦਰ੍ਭਸਂਸ੍ਤਰੇਸੁ ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ ਦਦਾਤਿ ਅਪਿ ਤੁ ਅਪਸਵ੍ਯਹਸ੍ਤੋ ਦਕ੍ਸਿਣਹਸ੍ਤੋ ਜਲਮਪਿ ਦਦਾਤਿ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਾਯਸਃ ਕ੍ਸੀਰਸਿਦ੍ਧਾਃ ਤਣ੍ਡੁਲਾਃ| ਅਭਿਕਾਮਃ ਅਭਿਲਾਸੁਕਃ| ਤਦ੍ਭੁਕ੍ਤਃ ਤਿਲਾਦਿਭੋਜਨਃ||੧੨||

Adhikarana 12 (13) · Śloka 13

ਭੂਮੌ ਯਃ ਪ੍ਰਸਰਤਿ ਸਰ੍ਪਵਤ੍ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸਕ੍ਕਿਣ੍ਯੌ ਵਿਲਿਖਤਿ ਜਿਹ੍ਵਯਾ ਤਥੈਵ | ਨਿਦ੍ਰਾਲੁਰ੍ਗਡਮਧੁਦੁਗ੍ਧਪਾਯਸੇਪ੍ਸੁਰ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਭਵਤਿ ਭੁਜਙ੍ਗਮੇਨ ਜੁਸ੍ਟਃ ||੧੩||

ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੋ ਭੂਮੌ ਸਰ੍ਪਵਤ੍ ਪ੍ਰਸਰਤਿ ਉਰਸਾ ਭ੍ਰਮਤਿ ਸ ਭੁਜਙ੍ਗਮੇਨ ਜੁਸ੍ਟ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸਕ੍ਕਿਣ੍ਯੌ ਓਸ੍ਠਪ੍ਰਾਨ੍ਤੌ| ਵਿਲਿਖਤਿ ਵਿਲੇਢਿ, ਧਾਤੁਨਾਮਨੇਕਾਰ੍ਥਕਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥੈਵੇਤਿ ਸਰ੍ਪਵਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਤਥੈਵ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਂ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਂ ਸਨ੍ਤਤਂ ਵਿਲੇਢੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੩||

Adhikarana 13 (14) · Śloka 14

ਮਾਂਸਾਸਗ੍ਵਿਵਿਧਸੁਰਾਵਿਕਾਰਲਿਪ੍ਸੁਰ੍ਨਿਰ੍ਲਜ੍ਜੋ ਭਸ਼ਮਤਿਨਿਸ੍ਠੁਰੋਤਿਸ਼ੂਰਃ | ਕ੍ਰੋਧਾਲੁਰ੍ਵਿਪੁਲਬਲੋ ਨਿਸ਼ਾਵਿਹਾਰੀ ਸ਼ੌਚਦ੍ਵਿਡ੍ ਭਵਤਿ ਚ ਰਕ੍ਸਸਾ ਗਹੀਤਃ ||੧੪||

ਮਾਂਸਾਸਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਵਿਧਾਃ ਸੁਰਾਵਿਕਾਰਾ ਮਾਧ੍ਵੀਕਾਦਯਃ| ਲਿਪ੍ਸੁਃ ਆਸ੍ਵਾਦਯਿਤੁਮਿਚ੍ਛੁਃ| ਸ਼ੌਚਦ੍ਵਿਟ੍ ਸ਼ੌਚਂ ਦ੍ਵੇਸ੍ਟਿ ਅਸ਼ੁਚਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|||੧੪||

Adhikarana 14 (15) · Śloka 15

ਉਦ੍ਧਸ੍ਤਃ ਕਸ਼ਪਰੁਸਸ਼੍ਚਿਰਪ੍ਰਲਾਪੀ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧੋ ਭਸ਼ਮਸ਼ੁਚਿਸ੍ਤਥਾਤਿਲੋਲਃ | ਬਹ੍ਵਾਸ਼ੀ ਵਿਜਨਹਿਮਾਮ੍ਬੁਰਾਤ੍ਰਿਸੇਵੀ ਵ੍ਯਾਵਿਗ੍ਨੋ ਭ੍ਰਮਤਿ ਰੁਦਨ੍ ਪਿਸ਼ਾਚਜੁਸ੍ਟਃ ||੧੫||

ਉਦ੍ਧਸ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦ੍ਧਸ੍ਤੋ ਵਿਕਤਦਰ੍ਸ਼ਨਃ| ਕਸ਼ੋ ਦੁਰ੍ਬਲਃ| ਪਰੁਸਃ ਕਰ੍ਕਸ਼ਃ| ਚਿਰਪ੍ਰਲਾਪੀ ਚਿਰਕਾਲਂ ਬਹੁਕ੍ਸਣਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਲਾਪੀ| ਅਤਿਲੋਲਃ ਅਤਿਚਪਲਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਅਤਿਲੋਲੁਃ’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਅਸ਼ਨਲੋਲੁਪ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ, ਯਥਾ- ਭੀਮੋ ਭੀਮਸੇਨ ਇਤਿ| ਬਹ੍ਵਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਚੁਰਭੋਕ੍ਤਾ| ਵਿਜਨਂ ਨਿਰ੍ਜਨਸ੍ਥਾਨਂ, ਹਿਮਾਮ੍ਬੁਸੇਵੀ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸੇਵੀ, ਰਾਤ੍ਰਿਸੇਵੀ ਰਾਤ੍ਰਿਵਿਹਾਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵ੍ਯਾਵਿਗ੍ਨ ਉਦ੍ਵਿਗ੍ਨਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਤ੍ਰ ‘ਵ੍ਯਾਚੇਸ੍ਟਂ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵਿਰੁਦ੍ਧਚੇਸ੍ਟਂ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਭ੍ਰਮਤੀਤ੍ਯੇਵਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੧੫||

Adhikarana 15 (16) · Śloka 16

ਸ੍ਥੂਲਾਕ੍ਸਸ੍ਤ੍ਵਰਿਤਗਤਿਃ ਸ੍ਵਫੇਨਲੇਹੀ ਨਿਦ੍ਰਾਲੁਃ ਪਤਤਿ ਚ ਕਮ੍ਪਤੇ ਚ ਯੋਤਿ | ਯਸ਼੍ਚਾਦ੍ਰਿਦ੍ਵਿਰਦਨਗਾਦਿਵਿਚ੍ਯੁਤਃ ਸਨ੍ ਸਂਸਸ੍ਟੋ ਨ ਭਵਤਿ ਵਾਰ੍ਧਕੇਨ ਜੁਸ੍ਟਃ ||੧੬||

ਅਸਾਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸ੍ਥੂਲਾਕ੍ਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵਫੇਨਲੇਹੀਤਿ ਏਤੇਨਾਸ੍ਯ ਮੁਖੇ ਫੇਨਾਗਮਨਮਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਯੋ ਗ੍ਰਹੇਣ ਸਂਸਸ੍ਟਃ ਸ੍ਥੂਲਾਕ੍ਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਨ ਭਵਤਿ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਸ਼੍ਚ ਅਦ੍ਰ੍ਯਾਦੇਰ੍ਵਿਚ੍ਯੁਤਃ ਪਤਿਤਃ ਸਨ੍ ਗ੍ਰਹੇਣ ਸਂਸਜ੍ਯਤੇ ਸੋਪਿ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਅਦ੍ਰਿਃ ਪਰ੍ਵਤਃ, ਦ੍ਵਿਰਦੋ ਹਸ੍ਤੀ, ਨਗੋ ਵਕ੍ਸਃ, ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਨਦੀਤਟਾਦਯਃ| ਵਾਰ੍ਧਕੇਨ ਜੁਸ੍ਟਃ ਵਦ੍ਧਭਾਵੇਨ ਗਹੀਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਨ੍ਯੇ ‘ਵਰ੍ਧਕੇਨ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵਰ੍ਧਕੇਨ ਛੇਦਕੇਨ ਹਿਂਸਾਰ੍ਥਿਨਾ ਕੇਨਚਿਦ੍ਗ੍ਰਹੇਣ ਜੁਸ੍ਟੋ ਗਹੀਤ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੧੬||

Adhikarana 16 (17-18) · Śloka 18

ਦੇਵਗ੍ਰਹਾਃ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਮਸੁਰਾਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯਯੋਰਪਿ | ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋਸ੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਯਕ੍ਸਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਥ ||੧੭|| ਕਸ੍ਣਕ੍ਸਯੇ ਚ ਪਿਤਰਃ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਮਪਿ ਚੋਰਗਾਃ | ਰਕ੍ਸਾਂਸਿ ਨਿਸ਼ਿ ਪੈਸ਼ਾਚਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਚ ||੧੮||

ਇਦਾਨੀਂ ਦੇਵਾਦਿਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਗ੍ਰਹਣਕਾਲਮਾਹ- ਦੇਵਗ੍ਰਹਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸੁਰਾ ਅਸੁਰਗ੍ਰਹਾਃ| ਸਨ੍ਧ੍ਯਯੋਰਪੀਤ੍ਯਤ੍ਰ ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪਾਦਪੂਰਣੇ| ਪ੍ਰਾਯੋਸ਼ੋਸ੍ਟਮ੍ਯਾਮਿਤਿ ਪ੍ਰਾਯਃਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਸਨ੍ਧਯਯੋਰਪਿ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤੀਤਿ ਲਭ੍ਯਤੇ| ਪਿਤਰਃ ਪਿਤਗ੍ਰਹਾਃ| ਕਸ੍ਣਕ੍ਸਯੇ ਕਸ੍ਣਪਕ੍ਸਕ੍ਸਯੇ, ਅਮਾਵਸ੍ਯਾਯਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਮਪੀਤਿ ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਕਸ੍ਣਪਕ੍ਸਕ੍ਸਯੇਪਿ| ਉਰਗਾ ਨਾਗਗ੍ਰਹਾਃ||੧੭-੧੮||

Adhikarana 17 (19) · Śloka 19

ਦਰ੍ਪਣਾਦੀਨ੍ ਯਥਾ ਛਾਯਾ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਯਥਾ | ਸ੍ਵਮਣਿਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯੋਸ੍ਰਾ ਯਥਾ ਦੇਹਂ ਚ ਦੇਹਧਕ੍ | ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਚ ਨ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਸ੍ਤਦ੍ਵਚ੍ਛਰੀਰਿਣਮ੍ ||੧੯||

ਨਨੁ, ਦੇਹਂ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤੋ ਗ੍ਰਾਹਾਃ ਕੁਤੋ ਨ ਲਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਦਰ੍ਪਣਾਦੀਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਰ੍ਪਣ ਆਦਰ੍ਸ਼ਃ, ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਜਲਸ੍ਨੇਹਖਙ੍ਗਾਦਿਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਸ੍ਵਮਣਿਂ ਸੂਰ੍ਯਕਾਨ੍ਤਂ, ਭਾਸ੍ਕਰਯੋਸ੍ਰਾਃ ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਯਃ| ਦੇਹਂ ਗਰ੍ਭਸ਼ਰੀਰਂ, ਦੇਹਧਕ੍ ਜੀਵਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਦੇਹਧਕ੍ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਨਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਤਿ| ਨਨੁ, ਭੂਤੈਃ ਸ਼ਰੀਰੇਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨ ਤੁ ਸ਼ਰੀਰਿਣਿ, ਤਤ੍ ਕਥਂ ਸ਼ਰੀਰਿਣਮਿਤਿ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਅਤ੍ਰ ਸ਼ਰੀਰਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ਼ਰੀਰਮਭਿਪ੍ਰੇਤਂ, ਸ੍ਥਾਨਿਨਿ ਸ੍ਥਾਨੋਪਚਾਰਾਤ੍| ਯਥਾ ਛਾਯਾਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਾਦਯੋ ਦਰ੍ਪਣਪ੍ਰਾਣਿਪ੍ਰਭਤੀਨ੍ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤੋ ਨ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਦ੍ਵਦ੍ਗ੍ਰਹਾ ਅਪੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਛਾਯਾਦਿਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਚਤੁਸ੍ਟਯੇਨ ਆਦ੍ਯੈਰ੍ਹੇਤੁਭਿਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਕ੍ਸੋਭਯਿਤ੍ਵੈਵਾਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਲਿਙ੍ਗੈਰਾਤ੍ਮਾਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਥਾ ਦੇਹਂ ਚ ਦੇਹਧਗਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸ੍ਵਮੂਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤਰ੍ਨਿਧਾਯ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤੀਤਿ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍||੧੯||

Adhikarana 18 (20) · Śloka 20

ਤਪਾਂਸਿ ਤੀਵ੍ਰਾਣਿ ਤਥੈਵ ਦਾਨਂ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਧਰ੍ਮੋ ਨਿਯਮਾਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯਮ੍ | ਗੁਣਾਸ੍ਤਥਾਸ੍ਟਾਵਪਿ ਤੇਸੁ ਨਿਤ੍ਯਾ ਵ੍ਯਸ੍ਤਾਃ ਸਮਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਯਥਾਪ੍ਰਭਾਵਮ੍ ||੨੦||

ਇਦਾਨੀਂ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਤੀਵ੍ਰਤਪੋਨਿਯਮਾਦਿਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਭਾਵਵਤ੍ਤਾਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ- ਤਪਾਂਸਿ ਤੀਵ੍ਰਾਣੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਪਃ ਤਪਨਲਕ੍ਸਣਮ੍ ਉਪਵਾਸਾਦਿ| ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਦਿਤਵਿਧਿਨਾ ਭੋਜਨਾਦਿਨਿਯਮਨਾਦਿ| ਧਰ੍ਮਃ ਕਾਯਵਾਙ੍ਮਨਸਾਂ ਸੁਚਰਿਤਮ੍| ਗੁਣਾਃ ਤਥਾਸ੍ਟਾਵਿਤਿ ਅਣਿਮਾ, ਲਘਿਮਾ, ਮਹਿਮਾ, ਗਰਿਮਾ, ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ, ਪ੍ਰਾਕਾਮ੍ਯਂ ਈਸ਼ਿਤ੍ਵਂ, ਵਸ਼ਿਤ੍ਵਂ, ਇਤ੍ਯਸ੍ਟੌ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ- “ਆਵੇਸ਼ਸ਼੍ਚੇਤਸੋ ਜ੍ਞਾਨਮਰ੍ਥਾਨਾਂ ਛਨ੍ਦਤਃ ਕ੍ਰਿਯਾ| ਦਸ੍ਟਿਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਸ੍ਮਤਿਃ ਕਾਨ੍ਤਿਰਿਸ੍ਟਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍”- ਇਤ੍ਯਸ੍ਟਵਿਧਮੈਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮਾਹੁਃ| ਤੇਸੁ ਗ੍ਰਹੇਸ੍ਵੇਤੇ ਗੁਣਾ ਨਿਤ੍ਯਾ ਨ ਕਾਦਾਚਿਤ੍ਕਾਃ| ਵ੍ਯਸ੍ਤਾ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਚਤੁਰਾਃ| ਸਮਸ੍ਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ| ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਤਿ ਯਥਾਪ੍ਰਭਾਵਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਯਸ੍ਤਾ ਗੁਣਾ ਅਸੁਰਾਦਿਗ੍ਰਹਾਣਾਂ, ਸਮਸ੍ਤਾ ਦੇਵਗ੍ਰਹਾਣਾਮ੍||੨੦||

Adhikarana 19 (21) · Śloka 21

ਨ ਤੇ ਮਨੁਸ੍ਯੈਃ ਸਹ ਸਂਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਨ ਵਾ ਮਨੁਸ੍ਯਾਨ੍ ਕ੍ਵਚਿਦਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ | ਯੇ ਤ੍ਵਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਮੋਹਾਤ੍ਤੇ ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾਵਿਸਯਾਦਪੋਹ੍ਯਾਃ ||੨੧||

ਤਪੋਨਿਯਮਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾ ਹਿ ਦੇਵਾਦਿਗ੍ਰਹਾਃ ਕਥਞ੍ਚਿਦਪ੍ਯਸ਼ੁਚਿਂ ਦੇਹਂ ਨਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਨ ਤੇ ਮਨੁਸ੍ਯੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇ ਦੇਵਯੋਨਯੋ ਮਨੁਸ੍ਯੈਃ ਸਹ ਨ ਸਂਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਏਕਤ੍ਰ ਨ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨ ਵਾ ਮਨੁਸ੍ਯਾਨ੍ ਮਾਨੁਸਦੇਹਾਨ੍ ਕ੍ਵਚਿਦਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਅਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯੇ ਪੁਨਰ੍ਵੈਦ੍ਯਾ ਆਵਿਸ਼ਨ੍ਤੀਤਿ ਮੋਹਾਦਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਤੇ ਵੈਦ੍ਯਾ ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾਵਿਸਯਾਦਪੋਹ੍ਯਾ ਅਪਸਾਰਣੀਯਾਸ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਅਪੋਹ੍ਯਾ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਅਪੇਤਾ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਗ੍ਰਹਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਬਾਹ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੧||

Adhikarana 20 (22) · Śloka 22

ਤੇਸਾਂ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਪਰਿਚਾਰਕਾ ਯੇ ਕੋਟੀਸਹਸ੍ਰਾਯੁਤਪਹ੍ਮਸਙ੍ਖ੍ਯਾਃ | ਅਸਗ੍ਵਸਾਮਾਂਸਭੁਜਃ ਸੁਭੀਮਾ ਨਿਸ਼ਾਵਿਹਾਰਾਸ਼੍ਚ ਤਮਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ||੨੨||

ਕੇ ਤਰ੍ਹਿ ਗਹ੍ਣਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਤੇਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਸਾਂ ਦੇਵਾਦੀਨਾਂ, ਪਰਿਚਾਰਕਾਃ ਪ੍ਰੇਸ੍ਯਾਃ ਕਰ੍ਮਕਰਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੋਟੀ ਸ਼ਤਲਕ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਂ, ਅਯੁਤਂ ਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਂ, ਏਤੇਨ ਕੋਟ੍ਯਾਃ ਸ਼ਤਲਕ੍ਸਪਰਿਮਿਤਾਯਾ ਯਤ੍ ਸਹਸ੍ਰਂ ਤਾਦਸ਼ੈਰ੍ਦਸ਼ਭਿਃ ਸਹਸ੍ਰੈਰਤ੍ਰਾਯੁਤਂ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ, ਤੇਸਾਂ ਪਦ੍ਮਂ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤਦੇਵ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਤਥਾ| ਪ੍ਰਾਕ੍ ‘ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਾ ਗ੍ਰਹਗਣਾ’ ਇਤ੍ਯਭਿਧਾਯ ਅਤ੍ਰ ਕੋਟ੍ਯਾਦਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯਾ ਅਭਿਧਾਨਂ ਗ੍ਰਹਗਣਾਨਾਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਾਦਸ਼੍ਯਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਸੁਭੀਮਾ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਭਯਙ੍ਕਰਾਃ| ਨਿਸ਼ਾਵਿਹਾਰਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਭ੍ਰਮਣਸ਼ੀਲਾਃ||੨੨||

Adhikarana 21 (23) · Śloka 23

ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਣਾਂ ਤੇਸਾਂ ਹਿ ਯੇ ਦੇਵਗਣਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ | ਤੇ ਤੁ ਤਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਂਸਰ੍ਗਾਦ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤੁ ਤਦਞ੍ਜਨਾਃ ||੨੩||

ਦੇਵਾਦ੍ਯਨੁਚਰਾਣਾਂ ਸ੍ਵਪ੍ਰਭੂਣਾਮਿਵਾਨੁਕਾਰੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਸਾਂ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਣਾਮਨੁਚਰਾਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਯ ਅਨੁਚਰਾ ਯਂ ਦੇਵਗਣਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਸ੍ਤੇ ਤਦਞ੍ਜਨਾਃ ਤਲ੍ਲ੍ਕ੍ਸਣਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕੁਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਤਤ੍ਸਤ੍ਵਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍ ਦੇਵਾਦਿਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮ੍ਯੋਗਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੩||

Adhikarana 22 (24) · Śloka 24

ਦੇਵਗ੍ਰਹਾ ਇਤਿ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇਸ਼ੁਚਯਸ਼੍ਚ ਯੇ | ਦੇਵਵਚ੍ਚ ਨਮਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਰ੍ਥ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚ ਦੇਵਵਤ੍ ||੨੪||

ਦੇਵਗ੍ਰਹਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੇ ਪੁਨਰਨੁਚਰਾਃ ਸ਼ੁਚਯਸ੍ਤੇ ਦੇਵਗ੍ਰਹਾ ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਕੁਤਃ? ਯਤਃ ਸ਼ੁਚਯਃ, ਸ਼ੁਚਿਤ੍ਵਂ ਪੁਨਸ੍ਤਤ੍ਸਂਸਰ੍ਗਾਦੇਵ| ਦੇਵਵਚ੍ਚ ਨਮਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੇਵਵਨ੍ਨਮਸ੍ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਰ੍ਥ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੇਵਵਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ- ਤਦਞ੍ਜਨਾਸ੍ਤਦ੍ਦੇਵਾਕਾਰਾਸ੍ਤਥਾਵਿਧਾ ਏਵ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਅਸ਼ੁਚਯਸ੍ਤੁ ਤੇ; ਤੇ ਪੁਨਰਸ਼ੁਚਯੋ ਮੋਹਾਨ੍ਧਤ੍ਵਾਦਸ਼ੁਦ੍ਧਾਃ, ਅਤ ਏਵ ਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ| ਦੇਵਵਨ੍ਨਮਸ੍ਕਾਰਃ ਪੂਜਾ ਚ ਤਦਞ੍ਜਨਤ੍ਵਾਦੇਵ||੨੪||

Adhikarana 23 (25) · Śloka 25

ਸ੍ਵਾਮਿਸ਼ੀਲਕ੍ਰਿਯਾਚਾਰਾਃ ਕ੍ਰਮ ਏਸ ਸੁਰਾਦਿਸੁ | ਨਿਰਤੇਰ੍ਯਾ ਦੁਹਿਤਰਸ੍ਤਾਸਾਂ ਸ ਪ੍ਰਸਵਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੨੫||

ਸ੍ਵਾਮਿਸ਼ੀਲਕ੍ਰਿਯਾਚਾਰਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੀਲਂ ਸ੍ਵਭਾਵਃ| ਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚਾਯਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਦੇਵਗ੍ਰਹਸ਼ੁਚਿਤ੍ਵਾਦਿਕਃ| ਸੁਰਾਦਿਸੁ, ਦੇਵਗ੍ਰਹੇਸੁ, ਯਤਸ੍ਤੇਪਿ ਸ੍ਵਾਮਿਸ਼ੀਲਕ੍ਰਿਯਾਚਾਰਾਃ| ਦੇਵਗ੍ਰਹਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਚ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਕਾਰ੍ਤਿਕਕੁਣ੍ਡੋ ਨ ਪਠਤਿ| ਤਦਞ੍ਜਨਤ੍ਵੇਨੈਵਾਸ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਲਬ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍| ਨਨੁ, ਯਦਿ ‘ਤਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਂਸਰ੍ਗਾਚ੍ਛੁਚਯਃ’ ਤਤ੍ ਕਥਂ ਮਾਂਸਾਦਿਭੁਜ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਨਿਰਤੇਰ੍ਯਾ ਦੁਹਿਤਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਰਤੀ ਰਕ੍ਸਸਾਂ ਪਿਤਾਮਹਃ, ਤਸ੍ਯ ਯਾ ਦੁਹਿਤਰਃ ਪੁਤ੍ਰ੍ਯਸ੍ਤਾਸਾਂ ਸ ਦੇਵਾਦ੍ਯਨੁਚਰਗਣਃ ਪ੍ਰਸਵਃ, ਅਤਃ ਪ੍ਰਸੂਤਿਭਾਵਂ ਨ ਤ੍ਯਜਤਿ||੨੫||

Adhikarana 24 (26) · Śloka 26

ਸਤ੍ਯਤ੍ਵਾਦਪਵਤ੍ਤੇਸੁ ਵਤ੍ਤਿਸ੍ਤੇਸਾਂ ਗਣੈਃ ਕਤਾ |੨੬|

ਤੇਸਾਂ ਵਤ੍ਤਿਵਿਸਯਮਾਹ- ਸਤ੍ਯਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਤ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨੁਸ੍ਠਾਨਾਤ੍| ਅਪਵਤ੍ਤੇਸੁ ਵਿਪਰਿਤਾਨੁਸ੍ਠਾਨਪਰੇਸੁ| ਗਣੈਃ ਗ੍ਰਹਗਣੈਃ| ਤੇਸਾਮਨੁਚਰਾਣਾਂ ਵਤ੍ਤਿਃ ਕਤਾ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਗਣੈਃ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਗ੍ਰਹੈਃ’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਗ੍ਰਹੈਃ ਕਤਾ ਵਤ੍ਤਿਰਿਤਿ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ|੨੬|-

Adhikarana 25 (26) · Śloka 27

ਹਿਂਸਾਵਿਹਾਰਾ ਯੇ ਕੇਚਿਦ੍ਦੇਵਭਾਵਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ||੨੬|| ਭੂਤਾਨੀਤਿ ਕਤਾ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਤੇਸਾਂ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਪ੍ਰਵਕ੍ਤਭਿਃ |੨੭|

ਅਤੋ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਭੂਤਸਞ੍ਜ੍ਞਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਹਿਂਸਾਵਿਹਾਰਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਿਂਸਾਵਿਹਾਰਾ ਵਧਕ੍ਰੀਡਨਾਃ| ਦੇਵਭਾਵਂ ਦੇਵਰੂਪਮ੍| ਤੇਸਾਂ ਹਿਂਸਾਵਿਹਾਰਾਣਾਂ ਭੂਤਾਨੀਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਕਤਾ||੨੬||-

Adhikarana 26 (27) · Śloka 28

ਗ੍ਰਹਸਞ੍ਜ੍ਞਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਯਸ੍ਮਦ੍ਵੇਤ੍ਤ੍ਯਨਯਾ ਭਿਸਕ੍ ||੨੭|| ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਵਮਤ ਏਵ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ |੨੮|

ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾਯਾ ਨਿਰੁਕ੍ਤਿਮਾਹ- ਗ੍ਰਹਸਞ੍ਜ੍ਞਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ||੨੭||-

Adhikarana 27 (28) · Śloka 29

ਤੇਸਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛਨ੍ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ ||੨੮|| ਜਪੈਃ ਸਨਿਯਮੈਰ੍ਹੋਮੈਰਾਰਭੇਤ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੁਮ੍ |੨੯|

ਇਦਾਨੀਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਤੇਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਸਾਂ ਦੇਵਾਦ੍ਯਨੁਚਰਾਣਾਮ੍| ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ ਸੁਸ੍ਠੁ ਸਾਵਧਾਨਃ, ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਪਰਿਰਕ੍ਸਨ੍ਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਜਪੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਪੈਃ ਓਙ੍ਕਾਰਪੂਰ੍ਵਕਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾਦ੍ਯਾਵਰ੍ਤਨੈਰਯੁਤਲਕ੍ਸਕੋਟਿਪ੍ਰਯੁਤੋਪਲਕ੍ਸਿਤੈਃ| ਏਤੇਨ ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਕ੍ਤਮ੍||੨੮||-

Adhikarana 28 (29) · Śloka 30

ਰਕ੍ਤਾਨਿ ਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਾਨਿ ਬੀਜਾਨਿ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸੀ ||੨੯|| ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋ ਵਿਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ |੩੦|

ਸਰ੍ਵਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਰਕ੍ਤਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਕ੍ਤਾਨਿਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਾਨਿ ਕੁਙ੍ਕੁਮਰਕ੍ਤਕਰਵੀਰਾਦੀਨਿ| ਬੀਜਾਨਿ ਸਰ੍ਸਪਯਵਪ੍ਰਭਤੀਨਿ | ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਲਙ੍ਡੁਕਫੇਨਕਗੁਡਾਦਯਃ||੨੯||-

Adhikarana 29 (30) · Śloka 30

ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਾਨਿ ਮਾਂਸਾਨਿ ਰੁਧਿਰਾਣਿ ਚ ਯਾਨਿ ਯੇਸਾਂ ਯਥੇਸ੍ਟਾਨਿ ਤਾਨਿ ਤੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ ||੩੦||

ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਦੇਵਾਦਿਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਾਨਿ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦੀਨਿ ਯੇਸਾਂ ਦੇਵਾਦ੍ਯਨੁਚਰਾਣਾਂ ਯਥਾ ਯਾਦਸ਼ਾਨਿ ਇਸ੍ਟਾਨਿ ਤਾਨਿ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦੀਨਿ ਤੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਇਸ੍ਟਤ੍ਵਂ ਚ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਵਸ੍ਤੂਨਾਂ ਵਿਵਿਧਾਨਾਂ 'ਸਨ੍ਤੁਸ੍ਟਃ ਸ਼ੁਚਿਰਪਿ ਚੇਸ੍ਟਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਃ' ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਹਲਕ੍ਸਣਤੋਪਿ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਮ੍| 'ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਮਦ੍ਯਮਾਂਸਾਨਿ ਕ੍ਸੀਰਾਣਿ' ਇਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪਾਠਃ||੩੦||

Adhikarana 30 (31) · Śloka 32

ਹਿਂਸਨ੍ਤਿ ਮਨੁਜਾਨ੍ ਯੇਸੁ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਦਿਵਸੇਸੁ ਤੁ ||੩੧|| ਦਿਨੇਸੁ ਤੇਸੁ ਦੇਯਾਨਿ ਤਦ੍ਭੂਤਵਿਨਿਵਤ੍ਤਯੇ |੩੨|

ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਪ੍ਰਦਾਨਕਾਲਮਾਹ- ਹਿਂਸਨ੍ਤਿ ਮਨੁਜਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੇਯਾਨਿ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦੀਨਿ||੩੧||-

Adhikarana 31 (32) · Śloka 33

ਦੇਵਗ੍ਰਹੇ ਦੇਵਗਹੇ ਹੁਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਂ ਪ੍ਰਾ(ਦਾ) ਪਯੇਦ੍ਵਲਿਮ੍ ||੩੨|| ਕੁਸ਼ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਪੂਪਾਜ੍ਯਚ੍ਛਤ੍ਰਪਾਯਸਸਮ੍ਭਤਮ੍ |੩੩|

ਬਲਿਪ੍ਰਦਾਨਾਯ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਮਾਹ- ਦੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੇਵਗਹੇ ਦੇਵਾਯਤਨੇ, ਕੁਸ਼ਾ ਦਰ੍ਭਾਃ, ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕੋ ਯਵਾਦਿਚੂਰ੍ਣੈਃ ਕਤੋਧੋਭਾਗੇ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣ ਊਰ੍ਧ੍ਵਭਾਗੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਮਧ੍ਯੇ ਵਲਿਤ੍ਰਯਮੁਦ੍ਰਾਙ੍ਕਿਤੋ ਭਕ੍ਸ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਪੂਪਃ ਪੂਪਲਿਕਾ, ਆਜ੍ਯਂ ਘਤਮ੍; ਏਤੈਃ ਸਮ੍ਭਤਂ ਬਲਿਂ ਦਾਪਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੨||-

Adhikarana 32 (33) · Śloka 33

ਅਸੁਰਾਯ ਯਥਾਕਾਲਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਚ੍ਚਤ੍ਵਰਾਦਿਸੁ ||੩੩||

ਅਸੁਰਾਯ ਯਥਾਕਾਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸੁਰਾਯ ਅਸੁਰਗ੍ਰਹਾਯ| ਯਥਾਕਾਲਮਿਤਿ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਕਾਲੇ| ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ਦਦ੍ਯਾਤ੍, ਬਲਿਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਚਤ੍ਵਰਾਦਿਸੁ ਚਤੁਸ੍ਪਥ੍ਯਾਦਿਸੁ||੩੩||

Adhikarana 33 (34) · Śloka 34

ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸ੍ਯ ਗਵਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਮਦ੍ਯਮਾਂਸਾਮ੍ਬੁਜਾਙ੍ਗਲਮ੍ |੩੪|

ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਮ੍ਬੁ ਪਾਨੀਯਂ, ਜਾਙ੍ਗਲਂ ਮਾਂਸਂ, ਤਚ੍ਚ ਮਾਂਸੋਪਦਾਨਾਲ੍ਲਬ੍ਧਮ੍, ਅਤਃ ਪਥਗੁਪਾਦਾਨਂ ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਪਰਿਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਮ੍; ਅਨ੍ਯੇ ‘ਮਦ੍ਯਮਾਂਸਾਮ੍ਬੁਜਾਕੁਲਂ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਮਦ੍ਯਮਾਂਸਾਮ੍ਬੁਜਾਕੁਲਂ ਮਦ੍ਯਾਦ੍ਯਾਕੁਲਂ ਸਮ੍ਮਤਂ ਬਲਿਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੁਸ੍ਪਪ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਣਾਮਮ੍ਬੁਜਂ ਕਮਲੋਤ੍ਪਲਾਦਿ|੩੪|-

Adhikarana 34 (34) · Śloka 35

ਹਦ੍ਯੇ ਵੇਸ਼੍ਮਨਿ ਯਕ੍ਸਸ੍ਯ ਕੁਲ੍ਮਾਸਾਸਕ੍ਸੁਰਾਦਿਭਿਃ ||੩੪|| ਅਤਿਮੁਕ੍ਤਕਕੁਨ੍ਦਾਬ੍ਜੈਃ ਪੁਸ੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਵਿਤਰੇਦ੍ਵਲਿਮ੍ |੩੫|

ਹਦ੍ਯੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੁਲ੍ਮਾਸਾਸਕ੍ਸੁਰਾਦਿਭਿਃ ਕੁਲ੍ਮਾਸਾ ਯਵਪਿਸ੍ਟਕਤਾਃ ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਾਦਯਃ, ਅਸਕ੍ ਰਕ੍ਤਮ੍, ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਦਯਃ| ਅਤਿਮੁਕ੍ਤਕਕੁਨ੍ਦਾਬ੍ਜੈਰਿਤਿ ਅਤਿਮੁਕ੍ਤਕੋ ਮਾਧਵੀਲਤਾ ‘ਅਵੇਤਕ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਅਮ੍ਬੁਜਾਨਿ ਉਤ੍ਪਲਾਦੀਨਿ| ਕੁਲ੍ਮਾਸਾਦਿਭਿਰਤਿਮੁਕ੍ਤਕਾਦਿਪੁਸ੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਮਨੋਜ੍ਞੇ ਗਹੇ ਯਕ੍ਸਸ੍ਯ ਬਲਿਂ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੪||

Adhikarana 35 (35) · Śloka 35

ਨਦ੍ਯਾਂ ਪਿਤਗ੍ਰਹਾਯੇਸ੍ਟਂ ਕੁਸ਼ਾਸ੍ਤਰਣਭੂਸਿਤਮ੍ ||੩੫||

ਨਦ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਸ੍ਟਂ ਬਲਿਂ ਤਿਲਗੁਡਪਾਯਸਾਦਿਕਮ੍||੩੫||

Adhikarana 36 (36) · Śloka 36

ਤਤ੍ਰੈਵੋਪਹਰੇਚ੍ਚਾਪਿ ਨਾਗਾਯ ਵਿਵਿਧਂ ਬਲਿਮ੍ |੩੬|

ਤਤ੍ਰੈਵਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰੈਵ ਨਦ੍ਯਾਮ੍| ਵਿਵਿਧਂ ਗੁਡਮਧ੍ਵਾਸਵਪਾਯਸੈਰ੍ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਮ੍|੩੬|-

Adhikarana 37 (36) · Śloka 36

ਚਤੁਸ੍ਪਥੇ ਰਾਕ੍ਸਸਸ੍ਯ ਭੀਮੇਸੁ ਗਹਨੇਸੁ ਵਾ ||੩੬||

ਚਤੁਸ੍ਪਥ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ‘ਵਿਤਰੇਦ੍ਵਲਿਂ’ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਵਿਵਿਧਂ ਮਾਂਸਾਸਕ੍ਸੁਰਾਵਿਕਾਰੈਰਨੇਕਪ੍ਰਕਾਰਮ੍| ਕਿਂ ਚਤੁਸ੍ਪਥੇ ਏਵ ਬਲਿਂ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਭੀਮੇਸੁ ਗਹਨੇਸੁ ਵਾ; ‘ਸ੍ਥਾਨੇਸੁ’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰ੍ਯਮ੍||੩੬||

Adhikarana 38 (37) · Śloka 37

ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਗਾਰੇ ਪਿਸ਼ਾਚਸ੍ਯ ਤੀਵ੍ਰਂ ਬਲਿਮੁਪਾਹਰੇਤ੍ |੩੭|

ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਗਾਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੀਵ੍ਰਂ ਬਲਿਂ ਆਮਮਾਂਸਪਸ਼ੂਪਹਾਰਮਦ੍ਯੋਤ੍ਕਟਮ੍|੩੭|-

Adhikarana 39 (37) · Śloka 38

ਪੂਰ੍ਵਮਾਚਰਿਤੈਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾਨਿਦਰ੍ਸ਼ਿਤੈਃ ||੩੭|| ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਬਲਿਭਿਰ੍ਜੇਤੁਂ ਯੋਗੈਸ੍ਤਾਨ੍ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ |੩੮|

ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਵਿਧਾਨੇਨ ਜੇਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਵਿਧਾਨਮਾਹ- ਪੂਰ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੩੭||-

Adhikarana 40 (38-39) · Śloka 39

ਅਜਰ੍ਕ੍ਸਚਰ੍ਮਰੋਮਾਣਿ ਸ਼ਲ੍ਯਕੋਲੂਕਯੋਸ੍ਤਥਾ ||੩੮|| ਹਿਙ੍ਗੁ ਮੂਤ੍ਰਂ ਚ ਬਸ੍ਤਸ੍ਯ ਧੂਮਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ | ਏਤੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਬਲਵਾਨਪਿ ਯੋ ਗ੍ਰਹਃ ||੩੯||

ਪ੍ਰਾਗ੍ਯੋਗੈਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮਤਸ੍ਤਾਨੇਵ ਯੋਗਾਨਾਹ- ਅਜੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਜਃ ਛਗਲਃ||੩੮-੩੯||

Adhikarana 41 (40) · Śloka 41

ਗਜਾਹ੍ਵਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਵ੍ਯੋਸਾਮਲਕਸਰ੍ਸਪਾਨ੍ | ਗੋਧਾਨਕੁਲਮਾਰ੍ਜਾਰਸ੍ਯਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਪੇਸਿਤਾਨ੍ ||੪੦|| ਨਸ੍ਯਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਸੇਕੇਸੁ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦ੍ਯੋਗਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍ |੪੧|

ਗਜਾਹ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਜਾਹ੍ਵਾ ਗਜਪਿਪ੍ਪਲੀ| ਮਾਰ੍ਜਾਰੋ ਬਿਡਾਲਃ, ਸ੍ਯੋ ਨੀਲਾਣ੍ਡੋ ਮਗਭੇਦਃ, ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਬ੍ਦੋ ਗੋਧਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਤੇਨ ਗਜਾਹ੍ਵਾਦੀਨ੍ ਗੋਧਾਦਿਪਿਤ੍ਤਪੇਸਿਤਾਨ੍ਨਸ੍ਯਾਦਿਸੁ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਸ੍ਯਸ੍ਥਾਨੇ ਮਤ੍ਸ੍ਯੇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਨ੍ਨ, ਆਦ੍ਯਪੁਸ੍ਤਕੇ ਸ੍ਯਸ੍ਯ ਪਾਠੋ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਨ ਮਤ੍ਸ੍ਯਸ੍ਯ| ਨਸ੍ਯਾਦਿਸੁ ਪਿਤ੍ਤਪਿਸ੍ਟੇਨ ਕਥਂ ਸੇਕਃ ਕਰ੍ਤੁਂ ਪਾਰ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਤਃ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤੋਯਮਾਲੋਡਨਾਰ੍ਥਂ ਦੇਯਮ੍| ਅਤ ਏਵ ਯੋਗਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਨਸ੍ਯਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਯੋਗੇਸੁ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਅਭ੍ਯਞ੍ਜਨਮਤ੍ਰ ਅਞ੍ਜਨਮਭਿਪ੍ਰੇਤਂ ਨਸ੍ਯਸਾਹਚਰ੍ਯਾਦਿਤਿ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਮਾਰ੍ਜਾਰਸ੍ਯ(ਕ੍ਸ)ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਪੇਸਿਤਾਨਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਸਂਹਿਤਾਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਸ਼੍ਛਨ੍ਦੋਭਙ੍ਗਭੀਤੇਃ||੪੦||-

Adhikarana 42 (41-42) · Śloka 42

ਖਰਾਸ਼੍ਵਾਸ਼੍ਵਤਰੋਲੂਕਕਰਭਸ਼੍ਵਸ਼ਗਾਲਜਮ੍ ||੪੧|| ਪੁਰੀਸਂ ਗਧ੍ਰਕਾਕਾਨਾਂ ਵਰਾਹਸ੍ਯ ਚ ਪੇਸਯੇਤ੍ | ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰੇਣ ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਧਿਤਮ੍ ||੪੨||

ਖਰਾਸ਼੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਖਰਾਸ਼੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਪੁਰੀਸਂ ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪੇਸਯੇਤ੍, ਤਤਸ੍ਤੇਨ ਕਲ੍ਕੇਨ ਛਾਗਮੂਤ੍ਰੇਣ ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਧਿਤਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਖਰੋ ਗਰ੍ਦਭਃ, ਅਸ਼੍ਵਤਰੋ ਵੇਸਰਃ, ਕਰਭ ਉਸ੍ਟ੍ਰਃ, ਸ਼੍ਵਾ ਕੁਕ੍ਕੁਰੋ ਮਾਂਸਵਰ੍ਗੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣਃ| ਵਰਾਹਸ੍ਯ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰੇਣ ਪੁਰੀਸਂ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ| ਤਤ੍ ਤੈਲਂ ਪੂਰ੍ਵਵਨ੍ਨਸ੍ਯਾਭ੍ਯਞ੍ਜਸੇਕੇਸੁ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੧-੪੨||

Adhikarana 43 (43) · Śloka 44

ਸ਼ਿਰੀਸਬੀਜਂ ਲਸ਼ੁਨਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਂ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਂ ਵਚਾਮ੍ | ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਂ ਰਜਨੀਂ ਕਸ੍ਣਾਂ ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪੇਸਯੇਤ੍ ||੪੩|| ਵਰ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਛਾਯਾਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸ੍ਤਾਃ ਸਪਿਤ੍ਤਾ ਨਯਨਾਞ੍ਜਨਮ੍ |੪੪|

ਸ਼ਿਰੀਸਬੀਜਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਃ ਸ਼੍ਵੇਤਸਰ੍ਸਪਃ| ਕਸ੍ਣਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀ| ਸਪਿਤ੍ਤਾ ਗੋਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਵਿਤਾ, ਪ੍ਰਧਾਨਕਲ੍ਪਨਯਾ; ਅਨ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੁਤਤ੍ਵਾਦ੍ਗੋਧਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਪਿਤ੍ਤਂ ਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ| ਸ਼ਿਰੀਸਬੀਜਾਦੀਨਿ ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪੇਸਯੇਤ੍, ਤਤੋ ਵਰ੍ਤ੍ਯਃ, ਸਗੋਪਿਤ੍ਤਾ ਛਾਯਾਸ਼ੁਸ੍ਕਾਃ, ਤਾਭਿਰ੍ਨਯਨਾਞ੍ਜਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੩||

Adhikarana 44 (44) · Śloka 45

ਨਕ੍ਤਮਾਲਫਲਂ ਵ੍ਯੋਸਂ ਮੂਲਂ ਸ਼੍ਯੋਨਾਕਬਿਲ੍ਵਯੋਃ ||੪੪|| ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਚ ਕਤਾ ਵਰ੍ਤ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਵਨ੍ਨਯਨਾਞਜਨਮ੍ |੪੫|

ਨਕ੍ਤਮਾਲਫਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਤਾ ਵਰ੍ਤ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਵਦਿਤਿ ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰਨਿਸ੍ਪਿਸ੍ਟਾਃ ਛਾਯਾਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸ਼੍ਚ ਸਪਿਤ੍ਤਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ||੪੪||-

Adhikarana 45 (45) · Śloka 46

ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਕਟੁਕਾਂ ਹਿਙ੍ਗਂ ਵਯਃਸ੍ਥਾਂ ਚ ਵਚਾਮਪਿ | ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਮ੍ਪਿਸ੍ਟਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਪਿਤ੍ਤੇਨ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ||੪੫|| ਯੇ ਯੇ ਗ੍ਰਹਾ ਨ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਨਯਨਾਞ੍ਜਨਮ੍ |੪੬|

ਯੇ ਯੇ ਗ੍ਰਹਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਯਃਸ੍ਥਾ ਗੁਡੁਚੀ| ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰੇਣੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਵਾਸ਼ਬ੍ਦੋ ਲੁਪ੍ਤੋ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ; ਤੇਨ ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰੇਣ ਵਾ ਪਿਸ੍ਟਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਪਿਤ੍ਤੇਨ ਵੇਤਿ ਲਭ੍ਯਤੇ| ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਛਾਯਾਸ਼ੁਸ੍ਕਮਞ੍ਜਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੫||-

Adhikarana 46 (46-53) · Śloka 54

ਪੁਰਾਣਸਰ੍ਪਿਰ੍ਲਸ਼ੁਨਂ ਹਿਙ੍ਗ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਂ ਵਚਾ ||੪੬|| ਗੋਲੋਮੀ ਚਾਜਲੋਮੀ ਚ ਭੂਤਕੇਸ਼ੀ ਜਟਾ ਤਥਾ | ਕੁਕ੍ਕੁਟਾ ਸਰ੍ਪਗਨ੍ਧਾ ਚ ਤਥਾ ਕਾਣਵਿਕਾਣਿਕੇ ||੪੭|| ਵਜ੍ਰਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵਯਃਸ੍ਥਾ ਚ ਸ਼ਙ੍ਗੀ ਮੋਹਨਵਲ੍ਲਿਕਾ | ਅਰ੍ਕਮੂਲਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਲਤਾ ਸ੍ਰੋਤੋਜਮਞ੍ਜਨਮ੍ ||੪੮|| ਨੈਪਾਲੀ ਹਰਿਤਾਲਂ ਚ ਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨਾ ਯੇ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ | ਸਿਂਹਵ੍ਯਾਘ੍ਰਰ੍ਕ੍ਸਮਾਰ੍ਜਾਰਦ੍ਵੀਪਿਵਾਜਿਗਵਾਂ ਤਥਾ ||੪੯|| ਸ਼੍ਵਾਵਿਚ੍ਛਲ੍ਯਕਗੋਧਾਨਾਮੁਸ੍ਟ੍ਰਸ੍ਯ ਨਕੁਲਸ੍ਯ ਚ | ਵਿਟ੍ਤ੍ਵਗ੍ਰੋਮਵਸਾਮੂਤ੍ਰਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਨਖਾਦਯਃ ||੫੦|| ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਰ੍ਗੇ ਭਿਸਕ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤੈਲਾਨਿ ਚ ਘਤਾਨਿ ਚ | ਪਾਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਨਸ੍ਯੇਸੁ ਤਾਨਿ ਯੋਜ੍ਯਾਨਿ ਜਾਨਤਾ ||੫੧|| ਅਵਪੀਡੇਞ੍ਜਨੇ ਚੈਵ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦ੍ਗੁਟਿਕੀਕਤਮ੍ | ਵਿਦਧੀਤ ਪਰੀਸੇਕੇ ਕ੍ਵਥਿਤਂ, ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਤਥਾ ||੫੨|| ਉਦ੍ਧੂਲਨੇ, ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਦੇਹੇ ਚਾਵਚਾਰਯੇਤ੍ | ਏਸ ਸਰ੍ਵਵਿਕਾਰਾਂਸ੍ਤੁ ਮਾਨਸਾਨਪਰਾਜਿਤਃ ||੫੩|| ਹਨ੍ਯਾਦਲ੍ਪੇਨ ਕਾਲੇਨ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਰਪਿ ਚ ਕ੍ਰਮਃ |੫੪|

ਪੁਰਾਣਸਰ੍ਪਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਸ਼ਤਿ ਭਿਨਤ੍ਤਿ ਰੋਗਾਨਿਤਿ ਲਸ਼ੁਨਮ੍| ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਃ ਸਿਦ੍ਧਪ੍ਰਯੋਗਾਰਮ੍ਭਕਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ਼੍ਵੇਤਸਰ੍ਸਪਃ| ਗੋਲੋਮੀ ਦੂਰ੍ਵਾ| ਅਜਲੋਮੀ ਸ਼੍ਵੇਤਦੂਰ੍ਵਾ| ਭੂਤਕੇਸ਼ੀ ਮਾਂਸੀ| ਜਟਾ ਗਨ੍ਧਮਾਂਸੀ| ਕੁਕ੍ਕੁਟਾ ਕੁਕ੍ਕੁਟਸ਼ਿਮ੍ਬੀ, ਵਰ੍ਤਮਾਨਪ੍ਰਤਿਸੁ ਕੁਕ੍ਕਟੀਤਿ ਦਸ਼੍ਯਤੇ, ਕੁਕ੍ਕਟੀ ਕੁਕ੍ਕਟਸਦਸ਼ਕਨ੍ਦਾ ਮਹੌਸਧਿਃ| ਸਰ੍ਪਗਨ੍ਧਾ ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਛਤ੍ਰਾਕਾਰਾ| ਕਾਣਵਿਕਾਣਿਕੇ ਕਾਕੋਲੀਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲ੍ਯੌ| ਤਥੈਤ੍ਯਤ੍ਰ ਤਿਕ੍ਤੇਤਿ, ‘ਵਿਕਾਣਿਕੇ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਵਿਸਾਣਿਕੇ’ ਇਤਿ ਚ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਿਕ੍ਤਾ ਕਟੁਤੁਮ੍ਬੀ, ਵਿਸਾਣਿਕਾ ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗੀ| ਵਜ੍ਰਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵਜ੍ਰਕਨ੍ਦਃ, ਸ੍ਨੁਹੀਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ‘ਵਜ੍ਰਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਨ੍ਯੇ ‘ਸ੍ਯਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਵਯਃਸ੍ਥਾ ਗੁਡੂਚੀ| ਸ਼ਙ੍ਗੀ ਕਰ੍ਕਟਸ਼ਙ੍ਗੀ| ਮੋਹਨਵਲ੍ਲਿਕਾ ਵਟਪਤ੍ਰਿਕਾ| ਲਤਾ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ| ਸ੍ਰੋਤੋਞ੍ਜਨਂ ਪਰ੍ਣਸਾਨਦ੍ਯਾਂ ਸਿਨ੍ਧੁਨਦੇ ਵਾ ਭਵਤਿ| ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍,- “ਵਲ੍ਮੀਕਸ਼ਿਖਰਾਕਾਰਂ ਰੂਪੇ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਦ੍ਯੁਤਿ| ਸ੍ਰੋਤੋਞ੍ਜਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਤਚ੍ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਹਿਤਮ੍”- ਇਤਿ| ਨੈਪਾਲੀ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾ| ਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨਾ ਯੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਇਤਿ ਸ਼੍ਵਤੇਸਰ੍ਸਪਾਃ| ‘ਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨਂ ਯਚ੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ, ਤਤ੍ਰ ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸਂ; ਅਪਰੇ ਤੁ ‘ਯਦ੍ਯਦ੍ਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨਮੀਰਿਤਂ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਪ੍ਰਭਤੀਨਿਤਿ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਕ੍ਸੋ ਭਲ੍ਲੂਕਃ| ਦ੍ਵੀਪੀ ਚਿਤ੍ਰਕਃ| ਮਾਰ੍ਜਾਰੋ ਬਿਡਾਲਃ| ਵਾਜੀ ਘੋਟਕਃ| ਸ਼੍ਵਾਵਿਤ੍ ਸੇਹਿ(ਢਿ)ਕੇਤਿ ਲੋਕੇ| ਸ਼ਲ੍ਯਕੋ ਗੋਧਾਨੁਕਾਰੀ ਵਜ੍ਰਸ਼ਲ੍ਯਕਃ| ਵਿਟ੍ ਪੁਰੀਸਮ੍| ਨਖਤ੍ਵਚਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਤਨੂਕ੍ਰਤਨਖਸ੍ਯ ਤਨੂਨਿ ਖਣ੍ਡਾਨਿ| ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਰ੍ਗੇ ਪੁਰਾਣਸਰ੍ਪਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਕੇ ਯਾਵਦ੍ਰਕ੍ਤਮੂਤ੍ਰਤ੍ਵਗਨ੍ਤੇ, ਤੈਲਾਨਿ ਘਤਾਨਿ ਚ ਭਿਸਕ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍; ਤਾਨਿ ਚ ਪਾਨਾਦਿਸੁ ਜਾਨਤਾ ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਯੋਜ੍ਯਾਨੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ‘ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਰ੍ਗੇ’ ਇਤਿ ਵਰ੍ਗਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਅਸਮਸ੍ਤੇਨਾਪ੍ਯਨੇਨ ਤੈਲਾਦਿਕਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਵਪੀਡੋ ਨਸ੍ਯਭੇਦਃ| ਗੁਟਿਕੀਕਤਂ ਵਰ੍ਤੀਕਤਮ੍| ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਰ੍ਗ ਇਤਿ ਅਵਪੀਡ ਇਤ੍ਯਾਦਿਸ੍ਵਨੁਵਰ੍ਤ੍ਯ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਤੇਨਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਰ੍ਗੇ ਯਤ੍ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਤਤ੍ ਪਰਿਸੇਕੇ ਵਿਦਧੀਤ, ਤਥਾ ਚੁਰ੍ਣਿਤਮੁਦ੍ਧੂਲਨੇ ਵਿਦਧੀਤ, ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਦੇਹੇ ਅਵਚਾਰਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਸ ਗਣੋਪਰਾਜਿਤੋ ਨਾਮ ਸਰ੍ਵਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਮਾਨਸਾਨ੍ ਗ੍ਰਹਕਤਾਂਸ਼੍ਚੋਨ੍ਮਾਦਾਦੀਨਲ੍ਪੇਨ ਕਾਲੇਨ ਨਿਹਨ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਅਪਰਾਜਿਤਾਨਿਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਅਪਰੈਃ ਪ੍ਰਯੋਗੈਰਜਿਤਾਨ੍ ਮਾਨਸਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਕਿਮੇਸ ਏਵ ਗਣਃ ਪਰਮੇਤਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਹਨ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਰਪਿ ਚ ਕ੍ਰਮਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਸ੍ਵੇਦਵਮਨਵਿਰੇਕਾਦਿ||੪੬-੫੩||-

Adhikarana 47 (54) · Śloka 54

ਨ ਚਾਚੌਕ੍ਸਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਪ੍ਰਯੋਗਂ ਦੇਵਤਾਗ੍ਰਹੇ ||੫੪||

ਨ ਚਾਚੌਕ੍ਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਚੌਕ੍ਸਮਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਯੋਗਂ ਦੇਵਤਾਗ੍ਰਹੇ ਦੇਵਾਦਿਗ੍ਰਹੇ ਨ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਨ ਚਾਯੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ||੫੪||

Adhikarana 48 (55) · Śloka 55

ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਂ ਨ ਚਾਚਰੇਤ੍ |੫੫|

ਦੇਵਤਾਗ੍ਰਹ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਾਮਾਨ੍ਯਵਚਨਾਤ੍ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਪਿ ਗ੍ਰਹੇਸੁ ਨਿਸੇਧਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਇਤ੍ਯਤ ਆਹ- ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਤ੍ ਪਿਸ਼ਾਚਗ੍ਰਹਂ ਵਿਹਾਯ, ਅਨ੍ਯੇਸੁ ਗ੍ਰਹੇਸੁ, ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਂ ਨਿਸਿਦ੍ਧਮ੍; ਅਨ੍ਯਤ੍ਰੇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਤੇਨ ਪਿਸ਼ਾਚਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਂ ਨ ਚ ਆਚਰੇਤ੍; ਏਤੇਨ ਪਿਸ਼ਾਚਗ੍ਰਹੇ ਅਚੌਕ੍ਸਂ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਂ ਚੋਚਿਤਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍|੫੫|-

Adhikarana 49 (55) · Śloka 55

ਵੈਦ੍ਯਾਤੁਰੌ ਨਿਹਨ੍ਯੁਸ੍ਤੇ ਧ੍ਰੁਵਂ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾ ਮਹੌਜਸਃ ||੫੫||

ਪਿਸ਼ਾਚਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਾਚਰਣੇ ਕਿਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਵੈਦ੍ਯਾਤੁਰੌ ਨਿਹਨ੍ਯੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇ ਦੇਵਾਦਿਗ੍ਰਹਾ ਧ੍ਰੁਵਮਵਸ਼੍ਯਮਨੁਚਿਤਾਚਰਣਾਤ੍ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਃ ਸਨ੍ਤੋ ਵੈਦ੍ਯਾਤੁਰੌ ਨਿਹਨ੍ਯੁਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਹੌਜਸਃ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਵਾਃ||੫੫||

Adhikarana 50 (56) · Śloka 56

ਹਿਤਾਹਿਤੀਯੇ ਯਚ੍ਚੋਕ੍ਤਂ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ |੫੬|

ਹਿਤਾਹਾਰਾਦਿਕਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਹਿਤਾਹਿਤੀਯੇ ਯਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਚ੍ਚੋਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਕਂ ਤਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਆਚਰੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਹਿਤਾਹਿਤੀਯੇ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਹਿਤਾਹਿਤਂ ਚ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ- ਵ੍ਰਣਿਤੋਪਾਸਨੀਯੋਕ੍ਤਂ ਹਿਤਾਹਿਤੀਯੋਕ੍ਤਂ ਚ ਹਿਤਵਿਧਾਨਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਮਾਚਰੇਦਹਿਤਂ ਚ ਪਰਿਹਰੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੫੬|-

Adhikarana 51 (56) · Śloka 56

ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤਿ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਚ ਯਸ਼ਸ਼੍ਚ ਵਿਪੁਲਂ ਭਿਸਕ੍ ||੫੬||

ਹਿਤਾਚਰਣਫਲਮਾਹ- ਤਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤੋ ਹਿਤਾਹਿਤਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਕ੍ਰਿਯਾਚਰਣਾਤ੍ ਗ੍ਰਹਮੁਕ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਤੁਰਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤਿ, ਭਿਸਕ੍ ਵਿਪੁਲਂ ਯਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤੀਤਿ| ਕਾਰ੍ਤਿਕਕੁਣ੍ਡਸ੍ਤ੍ਵਮੁਂ ਪਾਠਂ ਨ ਪਠਤਿ||੫੬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 60

ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾਤਨ੍ਤ੍ਰੇਮਾਨੁਸੋਪਸਰ੍ਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ (ਪ੍ਰਥਮੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਆਦਿਤਃ) ਸਸ੍ਟਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੬੦||

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇਮਾਨੁਸੋਪਸਰ੍ਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਸਸ੍ਟਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬੦||