60. amānuṣōpasargapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋಽಮಾನುಷೋಪಸರ್ಗಪ್ರತಿಷೇಧಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾಪಾರಿಶೇಷ್ಯಾತ್ ಭೂತವಿದ್ಯಾಮಾರಬ್ಧುಕಾಮ ಆದೌ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಾನನ್ತರಂ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೇ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣಮಲ್ಪಾಲ್ಪಂ ಮೇಹತೋಽಸಮ್ಯಗಾಚಮನೇನಾಶೌಚಾದಮಾನುಷೋಪಸರ್ಗಸಮ್ಭಾವನಾಯಾಮಮಾನುಷಜನ್ಯವ್ಯಾಧಿಪ್ರತಿಷೇಧಾರಮ್ಭೋ ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯತ ಆಹ- ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಥೇತಿ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾನನ್ತರಮ್| ಅತ ಇತಿ ಹೇತೌ| ಹೇತುಶ್ಚಪಾತನಿಕಾಯಾಮೇವ ಪ್ರಕಟೀಕೃತಃ| ಅಮಾನುಷಾ ದೇವಾದಿಗ್ರಹಾಃ, ತೇಷಾಮುಪಸರ್ಗ ಉಪದ್ರವಃ, ತಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷೇಧಃ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ, ತದ್ವಿವಿಧಪ್ರಕಾರಮಾಭಿಮುಖ್ಯೇನ ಶಿಷ್ಯಾಣಾಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಅಮಾನುಷೋಪಸರ್ಗ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಅಮಾನುಷಾಬಾಧ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ಅಮಾನುಷಾಣಿ ಭೂತಾನಿ, ತೇಷಾಮಾಬಾಧಾ ಪೀಡೇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ||೧-೨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ನಿಶಾಚರೇಭ್ಯೋ ರಕ್ಷ್ಯಸ್ತು ನಿತ್ಯಮೇವ ಕ್ಷತಾತುರಃ | ಇತಿ ಯತ್ ಪ್ರಾಗಭಿಹಿತಂ ವಿಸ್ತರಸ್ತಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ||೩||

ನಿಶಾಚರೇಭ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ನಿಶಾಚರಾ ದೇವಾದಿಗ್ರಹಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ, ನಿಶಾವಿಹಾರಿತ್ವಾದಸೃಗಾದಿಭೋಜನತ್ವಾಚ್ಚ; ಯದ್ವ್ರಣಿತೋಪಾಸನೀಯೇ ‘ರಕ್ಷಾಂಸಿ’ ಇತ್ಯುಕ್ತಂ ತದ್ರಕ್ಷಸಾಂ ವಿಶೇಷೇಣ ತಥಾಸ್ವರೂಪಖ್ಯಾಪನಾಯ| ಪ್ರಾಗಿತಿ ದ್ವಿವ್ರಣೀಯೇ| ಅನ್ಯೇ ತು ನಿಶಾಚರಶಬ್ದೇನ ರಾಕ್ಷಸಾನೇವಾಹುಃ||೩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ಗುಹ್ಯಾನಾಗತವಿಜ್ಞಾನಮನವಸ್ಥಾಽಸಹಿಷ್ಣುತಾ | ಕ್ರಿಯಾ ವಾಽಮಾನುಷೀ ಯಸ್ಮಿನ್ ಸಗ್ರಹಃ ಪರಿಕೀರ್ತ್ಯತೇ ||೪||

ಇದಾನೀಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗ್ರಹಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಗುಹ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಗುಹ್ಯಾಂ ಗುಪ್ತಮ್, ಅನಾಗತಂ ಭಾವಿ, ತಯೋರ್ವಿಜ್ಞಾನಮ್| ಅನವಸ್ಥಾ ಅನವಸ್ಥಿತಿಃ| ಅಸಹಿಷ್ಣುತಾ ಕ್ರೋಧನತ್ವಮ್| ಅಮಾನುಷೀ ಕ್ರಿಯಾ ವರದಾನಾದಿಕಾ, ಲಙ್ಗನಪ್ಲವನಾದಿಕೇತ್ಯನ್ಯೇ, ಅಮಾನುಷೀ ಯಾ ಮಾನುಷೈಃ ಕರ್ತುಂ ನ ಶಕ್ಯತೇ| ಯಸ್ಮಿನ್ ಆತುರೇ| ಸಗ್ರಹೋ ಗ್ರಹಸಹಿತಃ||೪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

ಅಶುಚಿಂ ಭಿನ್ನಮರ್ಯಾದಂ ಕ್ಷತಂ ವ ಯದಿ ವಾಽಕ್ಷತಮ್ | ಹಿಂಸ್ಯುರ್ಹಿಂಸಾವಿಹಾರಾರ್ಥಂ ಸತ್ಕಾರಾರ್ಥಮಥಾಪಿ ವಾ ||೫||

ಯಾದೃಶಂ ಭೂತಾನಿ ಹಿಂಸನ್ತಿ, ಯಾದೃಶಂ ವಾ ಜಿಘೃಕ್ಷನ್ತಿ, ತಮಾಹ- ಅಶುಚಿಮಿತ್ಯಾದಿ| ಭಿನ್ನಮರ್ಯಾದಂ ತ್ಯಕ್ತೋಚಿತಕ್ರಮಮ್, ಅಭಕ್ಷ್ಯಭಕ್ಷಣೇ ಅಗಮ್ಯಾಗಮನೇ ತಥಾ ಹಿಂಸಾದೌ ಚ ಪ್ರವೃತ್ತತ್ವಾತ್; ಕ್ಷತಂ ವ್ರಣಿತಮ್, ಅಕ್ಷತಂ ವ್ರಣರಹಿತಮಪಿ ಶೌಚಾದಿಹೀನಂ ಹಿಂಸ್ಯುಃ| ಹಿಂಸಾವಿಹಾರೋ ವಧಕ್ರೀಡಾ, ತದರ್ಥಂ; ಸತ್ಕಾರಾರ್ಥಂ ಪೂಜಾರ್ಥಂ; ಅನ್ಯೇ ವಿಹಾರಶಬ್ದೇನ ರತಿಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ, ತತ್ರ ಹಿಂಸಾಯಾಂ ಯಾ ರತಿಸ್ತದರ್ಥಮ್||೫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯಾ ಗ್ರಹಗಣಾ ಗ್ರಹಾಧಿಪತಯಸ್ತು ಯೇ | ವ್ಯಜ್ಯನ್ತೇ ವಿವಿಧಾಕಾರಾ ಭಿದ್ಯನ್ತೇ ತೇ ತಥಾಽಷ್ಟಧಾ ||೬||

ಗ್ರಹಾಣಾಮಸಙ್ಖ್ಯೇಯತ್ವಂ ಗ್ರಹಾಧಿಪಾನಾಂ ಚಾಷ್ಟತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಗ್ರಹಾಧಿಪತಯೋ ದೇವದೈತ್ಯಾದಯಃ| ತುಶಬ್ದಃ ಪುನರರ್ಥೇ| ವ್ಯಜ್ಯನ್ತೇ ಪೃಥಕ್ ಪ್ರತೀಯನ್ತೇ| ವಿವಿಧಾಕಾರಾ ವಿವಿಧಲಕ್ಷಣಾಃ| ತೇ ಪುನರಷ್ಟಧಾ ಭಿದ್ಯನ್ತೇ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಗ್ರಹಾಧಿಪತಿಭಿಸ್ತು ತೇ| ವ್ಯಞ್ಜನೈಃ’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ- ತೇ ಗ್ರಹಗಣಾ ಯದ್ಯಪ್ಯಸಙ್ಖ್ಯೇಯಾಸ್ತಥಾಽಪಿ ಗ್ರಹಾಧಿಪತಿಭಿಃ ಸ್ವಸ್ವಾಮಿಭಿಃ ಕೃತ್ವಾ ಅಷ್ಟಧಾ ಭಿದ್ಯನ್ತೇ ಅಷ್ಟಭೇದಭಿನ್ನಾ ಭವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ; ಕಿಂವಿಶಿಷ್ಟಾಸ್ತೇ? ವ್ಯಞ್ಜನೈರ್ವಿವಿಧಾಕಾರಾ ವಿಲಕ್ಷಣಾಃ||೬||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

ದೇವಾಸ್ತಥಾ ಶತ್ರುಗಣಾಶ್ಚ ತೇಷಾಂ ಗನ್ಧರ್ವಯಕ್ಷಾಃ ಪಿತರೋ ಭುಜಙ್ಗಾಃ | ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಯಾ ಚಾಪಿ ಪಿಶಾಚಜಾತಿರೇಷೋಽಷ್ಟಕೋ ದೇವಗಣೋ ಗ್ರಹಾಖ್ಯಃ ||೭||

ತೇಷಾಮಷ್ಟವಿಧತ್ವಮಾಹ- ದೇವತಾಸ್ತಥೇತ್ಯಾದಿ| ದೀವ್ಯನ್ತೀತಿ ದೇವಾಃ| ತೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಂ ಶತ್ರುಗಣಾ ದೈತ್ಯಸಮೂಹಾಃ| ಗನ್ಧರ್ವಾ ದೇವಗಾಯನಾ ಹಾಹಾಹೂಹೂಪ್ರಭೃತಯಃ| ಯಕ್ಷಾಃ ಕುಬೇರಾದಯಃ | ಪಿತರಃ ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾದಯಃ| ಭುಜಙ್ಗಾ ವಾಸುಕಿಪ್ರಭೃತಯಃ| ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಮನುಷ್ಯಭಕ್ಷಣಕಾರೀಣಿ ಹೇತಿಪ್ರಹೇತಿಕುಲಜಾತಾನಿ| ಪಿಶಾಚಾಃ ಪಿಶಿತಾಶಾನಾಃ, ತೇಷಾಂ ಜಾತಿಃ||೭||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

ಸನ್ತುಷ್ಟಃ ಶುಚಿರಪಿ ಚೇಷ್ಟಗನ್ಧಮಾಲ್ಯೋ ನಿಸ್ತನ್ದ್ರೀ ಹ್ಯವಿತಥಸಂಸ್ಕೃತಪ್ರಭಾಷೀ | ತೇಜಸ್ವೀ ಸ್ಥಿರನಯನೋ ವರಪ್ರದಾತಾ ಬ್ರಹ್ಯಣ್ಯೋ ಭವತಿ ನರಃ ಸ ದೇವಜುಷ್ಟಃ ||೮||

ದೇವಾದಿಗ್ರಹಗೃಹೀತಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಸನ್ತುಷ್ಟ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶುಚಿಃ ಶೌಚಯುಕ್ತಃ| ಇಷ್ಟಾನಿ ಅಭಿಲಷಿತಾನಿ ಗನ್ಧಮಾಲ್ಯಾನಿ ಯಸ್ಯ ಸಃ; ಗನ್ಧಾಃ ಕುಙ್ಕುಮಚನ್ದನಾದಿಕಾಃ, ಮಾಲ್ಯಾನಿ ಪುಷ್ಪಾಣಿ| ‘ಶುಚಿರಪಿ ಚೇಷ್ಟಮಾಲ್ಯಗನ್ಧ’ ಇತ್ಯತ್ರಾನ್ಯೇ ‘ಶುಚಿರಹತೇಷ್ಟಗನ್ಧಮಾಲ್ಯ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಅನುಪಹತಗನ್ಧಮಾಲ್ಯ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಅವಿತಥಸಂಸ್ಕೃತಪ್ರಭಾಷೀ ಅವಿತಥಪ್ರಭಾಷೀ ಸಂಸ್ಕೃತಪ್ರಭಾಷೀ ಚ, ಅವಿತಥಂ ಯಥಾರ್ಥಮ್ ಸ್ಥಿರನಯನೋ ನಿಮೇಷರಹಿತಃ||೮||

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

ಸಂಸ್ವೇದೀ ದ್ವಿಜಗುರುದೇವದೋಷವಕ್ತಾ ಜಿಹ್ಮಾಕ್ಷೋ ವಿಗತಭಯೋ ವಿಮಾರ್ಗದೃಷ್ಟಿಃ | ಸನ್ತುಷ್ಟೋ ಭವತಿ ನ ಚಾನ್ನಪಾನಜಾತೈರ್ದುಷ್ಟಾತ್ಮಾ ಭವತಿ ಚ ದೇವಶತ್ರುಜುಷ್ಟಃ ||೯||

ಸಂಸ್ವೇದೀತ್ಯಾದಿ| ಸಂಸ್ವೇದೀ ಪ್ರಸ್ವೇದಯುಕ್ತಃ| ಜಿಹ್ಮಾಕ್ಷೋ ವಕ್ರಲೋಚನಃ| ವಿಮಾರ್ಗದೃಷ್ಟಿಃ ವಿಮಾರ್ಗದರ್ಶನಃ, ನಾಸ್ತಿಕ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ನಂ ಭಕ್ತಾದಿ, ಪಾನಂ ಜಲಾದಿ, ತೇಷಾಂ ಜಾತೈಃ ಸಮೂಹೈಃ| ದುಷ್ಟಾತ್ಮಾ ದುಷ್ಟಸ್ವಭಾವಃ| ದೇವಶತ್ರುಜುಷ್ಟೋ ದೈತ್ಯಗ್ರಹಜುಷ್ಟ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೯||

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

ಹೃಷ್ಟಾತ್ಮಾ ಪುಲಿನವನಾನ್ತರೋಪಸೇವೀ ಸ್ವಾಚಾರಃ ಪ್ರಿಯಪರಿಗೀತಗನ್ಧಮಾಲ್ಯಃ | ನೃತ್ಯನ್ ವೈ ಪ್ರಹಸತಿ ಚಾರು ಚಾಲ್ಪಶಬ್ದಂ ಗನ್ಧರ್ವಗ್ರಹಪರಿಪೀಡಿತೋ ಮನುಷ್ಯಃ ||೧೦||

ಹೃಷ್ಟಾತ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ಹೃಷ್ಟಾತ್ಮಾ ಹರ್ಷಯುಕ್ತಃ| ಪುಲಿನವನಾನ್ತರೋಪಸೇವೀ ಪುಲಿನವನಮಧ್ಯೇ ಕ್ರೀಡನಶೀಲಃ; ಪುಲಿನಂ ಜಲಮಧ್ಯೋತ್ಥಿತಭೂತಪ್ರದೇಶಃ| ಸ್ವಾಚಾರಃ ಶೋಭನಾಚಾರಃ| ಪ್ರಿಯಾಣಿ ಪರಿಗೀತಗನ್ಧಮಾಲ್ಯಾನಿ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ| ಚಾರು ಯಥಾ ಭವತಿ ಏವಂ ನೃತ್ಯಮ್ ಅಲ್ಪಶಬ್ದಂ ಯಥಾ ತಥಾ ಪ್ರಹಸತಿ ಈಷದ್ಧಸತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಏವಮ್ಭೂತೋ ಮನುಷ್ಯೋ ಗನ್ಧರ್ವಗ್ರಜುಷ್ಟೋ ಜ್ಞೇಯಃ||೧೦||

Adhikarana 10 (11) · Śloka 11

ತಾಮ್ರಾಕ್ಷಃ ಪ್ರಿಯತನುರಕ್ತವಸ್ತ್ರಧಾರೀ ಗಮ್ಭೀರೋ ದ್ರುತಮತಿರಲ್ಪವಾಕ್ ಸಹಿಷ್ಣುಃ | ತೇಜಸ್ವೀ ವದತಿ ಚ ಕಿಂ ದದಾಮಿ ಕಸ್ಮೈ ಯೋ ಯಕ್ಷಗ್ರಹಪರಿಪೀಡಿತೋ ಮನುಷ್ಯಃ ||೧೧||

ತಾಮ್ರಾಕ್ಷ ಇತ್ಯಾದಿ| ತಾಮ್ರಾಕ್ಷೋ ರಕ್ತನೇತ್ರಃ| ಪ್ರಿಯತನುರಕ್ತವಸ್ತ್ರಧಾರೀ ಕಮನೀಯಸೂಕ್ಷ್ಮರಕ್ತವಸ್ತ್ರಪರಿಧಾನಶೀಲಃ| ಗಮ್ಭೀರೋ ಗಮ್ಭೀರಶೀಲಃ, ಪ್ರಚುರಸತ್ತ್ವ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ದ್ರುತಮತಿಃ ಉದ್ಭಾನ್ತಮನಾಃ, ಅಲ್ಪವಾಕ್ ಅಲ್ಪವಕ್ತಾ, ಸಹಿಷ್ಣುಃ ಕ್ಷಮಾಯುಕ್ತಃ||೧೧||

Adhikarana 11 (12) · Śloka 12

ಪ್ರೇತೇಭ್ಯೋ ವಿಸೃಜತಿ ಸಂಸ್ತರೇಷು ಪಿಣ್ಡಾನ್ ಶಾನ್ತಾತ್ಮಾ ಜಲಮಪಿ ಚಾಪಸವ್ಯವಸ್ತ್ರಃ | ಮಾಂಸೇಪ್ಸುಸ್ತಿಲಗುಡಪಾಯಸಾಭಿಕಾಮಸ್ತದ್ಭುಕ್ತೋ ಭವತಿ ಪಿತೃಗ್ರಹಾಭಿಭೂತಃ ||೧೨||

ಪ್ರೇತೇಭ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರೇತೇಭ್ಯೋ ಮೃತೇಭ್ಯಃ, ವಿಸೃಜತಿ ದದಾತಿ, ಸಂಸ್ತರೇಷು ದರ್ಭಸಂಸ್ತರೇಷು, ಪಿಣ್ಡಾನ್ ಅನ್ನಮಯಾನ್, ಶಾನ್ತಾತ್ಮಾ ಶಾನ್ತಸ್ವಭಾವಃ| ಜಲಮಪಿ ಚೇತಿ ನ ಪರಂ ದರ್ಭಸಂಸ್ತರೇಷು ಪಿಣ್ಡಾನ್ ದದಾತಿ ಅಪಿ ತು ಅಪಸವ್ಯಹಸ್ತೋ ದಕ್ಷಿಣಹಸ್ತೋ ಜಲಮಪಿ ದದಾತಿ ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಾಯಸಃ ಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧಾಃ ತಣ್ಡುಲಾಃ| ಅಭಿಕಾಮಃ ಅಭಿಲಾಷುಕಃ| ತದ್ಭುಕ್ತಃ ತಿಲಾದಿಭೋಜನಃ||೧೨||

Adhikarana 12 (13) · Śloka 13

ಭೂಮೌ ಯಃ ಪ್ರಸರತಿ ಸರ್ಪವತ್ ಕದಾಚಿತ್ ಸೃಕ್ಕಿಣ್ಯೌ ವಿಲಿಖತಿ ಜಿಹ್ವಯಾ ತಥೈವ | ನಿದ್ರಾಲುರ್ಗಡಮಧುದುಗ್ಧಪಾಯಸೇಪ್ಸುರ್ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಭವತಿ ಭುಜಙ್ಗಮೇನ ಜುಷ್ಟಃ ||೧೩||

ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯೋ ಭೂಮೌ ಸರ್ಪವತ್ ಪ್ರಸರತಿ ಉರಸಾ ಭ್ರಮತಿ ಸ ಭುಜಙ್ಗಮೇನ ಜುಷ್ಟ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಸೃಕ್ಕಿಣ್ಯೌ ಓಷ್ಠಪ್ರಾನ್ತೌ| ವಿಲಿಖತಿ ವಿಲೇಢಿ, ಧಾತುನಾಮನೇಕಾರ್ಥಕತ್ವಾತ್| ತಥೈವೇತಿ ಸರ್ಪವತ್| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ತಥೈವ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಪ್ರಸಕ್ತಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರ ಪ್ರಸಕ್ತಂ ಸನ್ತತಂ ವಿಲೇಢೀತ್ಯರ್ಥಃ||೧೩||

Adhikarana 13 (14) · Śloka 14

ಮಾಂಸಾಸೃಗ್ವಿವಿಧಸುರಾವಿಕಾರಲಿಪ್ಸುರ್ನಿರ್ಲಜ್ಜೋ ಭೃಶಮತಿನಿಷ್ಠುರೋಽತಿಶೂರಃ | ಕ್ರೋಧಾಲುರ್ವಿಪುಲಬಲೋ ನಿಶಾವಿಹಾರೀ ಶೌಚದ್ವಿಡ್ ಭವತಿ ಚ ರಕ್ಷಸಾ ಗೃಹೀತಃ ||೧೪||

ಮಾಂಸಾಸೃಗಿತ್ಯಾದಿ| ವಿವಿಧಾಃ ಸುರಾವಿಕಾರಾ ಮಾಧ್ವೀಕಾದಯಃ| ಲಿಪ್ಸುಃ ಆಸ್ವಾದಯಿತುಮಿಚ್ಛುಃ| ಶೌಚದ್ವಿಟ್ ಶೌಚಂ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಅಶುಚಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ|||೧೪||

Adhikarana 14 (15) · Śloka 15

ಉದ್ಧಸ್ತಃ ಕೃಶಪರುಷಶ್ಚಿರಪ್ರಲಾಪೀ ದುರ್ಗನ್ಧೋ ಭೃಶಮಶುಚಿಸ್ತಥಾಽತಿಲೋಲಃ | ಬಹ್ವಾಶೀ ವಿಜನಹಿಮಾಮ್ಬುರಾತ್ರಿಸೇವೀ ವ್ಯಾವಿಗ್ನೋ ಭ್ರಮತಿ ರುದನ್ ಪಿಶಾಚಜುಷ್ಟಃ ||೧೫||

ಉದ್ಧಸ್ತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಉದ್ಧಸ್ತೋ ವಿಕೃತದರ್ಶನಃ| ಕೃಶೋ ದುರ್ಬಲಃ| ಪರುಷಃ ಕರ್ಕಶಃ| ಚಿರಪ್ರಲಾಪೀ ಚಿರಕಾಲಂ ಬಹುಕ್ಷಣಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ ಪ್ರಲಾಪೀ| ಅತಿಲೋಲಃ ಅತಿಚಪಲಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಅತಿಲೋಲುಃ’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ಅಶನಲೋಲುಪ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ, ಯಥಾ- ಭೀಮೋ ಭೀಮಸೇನ ಇತಿ| ಬಹ್ವಾಶೀ ಪ್ರಚುರಭೋಕ್ತಾ| ವಿಜನಂ ನಿರ್ಜನಸ್ಥಾನಂ, ಹಿಮಾಮ್ಬುಸೇವೀ ಶೀತಾಮ್ಬುಸೇವೀ, ರಾತ್ರಿಸೇವೀ ರಾತ್ರಿವಿಹಾರೀತ್ಯರ್ಥಃ| ವ್ಯಾವಿಗ್ನ ಉದ್ವಿಗ್ನಃ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವತ್ರ ‘ವ್ಯಾಚೇಷ್ಟಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವಿರುದ್ಧಚೇಷ್ಟಂ ಯಥಾ ಭವತಿ ತಥಾ ಭ್ರಮತೀತ್ಯೇವಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ||೧೫||

Adhikarana 15 (16) · Śloka 16

ಸ್ಥೂಲಾಕ್ಷಸ್ತ್ವರಿತಗತಿಃ ಸ್ವಫೇನಲೇಹೀ ನಿದ್ರಾಲುಃ ಪತತಿ ಚ ಕಮ್ಪತೇ ಚ ಯೋಽತಿ | ಯಶ್ಚಾದ್ರಿದ್ವಿರದನಗಾದಿವಿಚ್ಯುತಃ ಸನ್ ಸಂಸೃಷ್ಟೋ ನ ಭವತಿ ವಾರ್ಧಕೇನ ಜುಷ್ಟಃ ||೧೬||

ಅಸಾಧ್ಯಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಸ್ಥೂಲಾಕ್ಷ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಫೇನಲೇಹೀತಿ ಏತೇನಾಸ್ಯ ಮುಖೇ ಫೇನಾಗಮನಮಪ್ಯುಕ್ತಮ್| ಯೋ ಗ್ರಹೇಣ ಸಂಸೃಷ್ಟಃ ಸ್ಥೂಲಾಕ್ಷ ಇತ್ಯಾದಿಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತಃ ಸ್ಯಾತ್ ಸ ನ ಭವತಿ ವಿನಶ್ಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಯಶ್ಚ ಅದ್ರ್ಯಾದೇರ್ವಿಚ್ಯುತಃ ಪತಿತಃ ಸನ್ ಗ್ರಹೇಣ ಸಂಸೃಜ್ಯತೇ ಸೋಽಪಿ ವಿನಶ್ಯತಿ| ಅದ್ರಿಃ ಪರ್ವತಃ, ದ್ವಿರದೋ ಹಸ್ತೀ, ನಗೋ ವೃಕ್ಷಃ, ಆದಿಶಬ್ದಾತ್ ಶ್ವಭ್ರನದೀತಟಾದಯಃ| ವಾರ್ಧಕೇನ ಜುಷ್ಟಃ ವೃದ್ಧಭಾವೇನ ಗೃಹೀತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ; ಅನ್ಯೇ ‘ವರ್ಧಕೇನ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವರ್ಧಕೇನ ಛೇದಕೇನ ಹಿಂಸಾರ್ಥಿನಾ ಕೇನಚಿದ್ಗ್ರಹೇಣ ಜುಷ್ಟೋ ಗೃಹೀತ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ||೧೬||

Adhikarana 16 (17-18) · Śloka 18

ದೇವಗ್ರಹಾಃ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಮಸುರಾಃ ಸನ್ಧ್ಯಯೋರಪಿ | ಗನ್ಧರ್ವಾಃ ಪ್ರಾಯಶೋಽಷ್ಟಮ್ಯಾಂ ಯಕ್ಷಾಶ್ಚ ಪ್ರತಿಪದ್ಯಥ ||೧೭|| ಕೃಷ್ಣಕ್ಷಯೇ ಚ ಪಿತರಃ ಪಞ್ಚಮ್ಯಾಮಪಿ ಚೋರಗಾಃ | ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಿಶಿ ಪೈಶಾಚಾಶ್ಚತುರ್ದಶ್ಯಾಂ ವಿಶನ್ತಿ ಚ ||೧೮||

ಇದಾನೀಂ ದೇವಾದಿಗ್ರಹಾಣಾಂ ಗ್ರಹಣಕಾಲಮಾಹ- ದೇವಗ್ರಹಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಸುರಾ ಅಸುರಗ್ರಹಾಃ| ಸನ್ಧ್ಯಯೋರಪೀತ್ಯತ್ರ ಅಪಿಶಬ್ದಃ ಪಾದಪೂರಣೇ| ಪ್ರಾಯೋಶೋಽಷ್ಟಮ್ಯಾಮಿತಿ ಪ್ರಾಯಃಶಬ್ದಾತ್ ಸನ್ಧಯಯೋರಪಿ ಗನ್ಧರ್ವಾ ವಿಶನ್ತೀತಿ ಲಭ್ಯತೇ| ಪಿತರಃ ಪಿತೃಗ್ರಹಾಃ| ಕೃಷ್ಣಕ್ಷಯೇ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷಕ್ಷಯೇ, ಅಮಾವಸ್ಯಾಯಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಞ್ಚಮ್ಯಾಮಪೀತಿ ಅಪಿಶಬ್ದಾತ್ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷಕ್ಷಯೇಽಪಿ| ಉರಗಾ ನಾಗಗ್ರಹಾಃ||೧೭-೧೮||

Adhikarana 17 (19) · Śloka 19

ದರ್ಪಣಾದೀನ್ ಯಥಾ ಛಾಯಾ ಶೀತೋಷ್ಣಂ ಪ್ರಾಣಿನೋ ಯಥಾ | ಸ್ವಮಣಿಂ ಭಾಸ್ಕರಸ್ಯೋಸ್ರಾ ಯಥಾ ದೇಹಂ ಚ ದೇಹಧೃಕ್ | ವಿಶನ್ತಿ ಚ ನ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಗ್ರಹಾಸ್ತದ್ವಚ್ಛರೀರಿಣಮ್ ||೧೯||

ನನು, ದೇಹಂ ವಿಶನ್ತೋ ಗ್ರಾಹಾಃ ಕುತೋ ನ ಲಕ್ಷ್ಯನ್ತ ಇತ್ಯಾಹ- ದರ್ಪಣಾದೀನಿತ್ಯಾದಿ| ದರ್ಪಣ ಆದರ್ಶಃ, ಆದಿಶಬ್ದಾತ್ ಜಲಸ್ನೇಹಖಙ್ಗಾದಿಗ್ರಹಣಮ್| ಸ್ವಮಣಿಂ ಸೂರ್ಯಕಾನ್ತಂ, ಭಾಸ್ಕರಯೋಸ್ರಾಃ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಯಃ| ದೇಹಂ ಗರ್ಭಶರೀರಂ, ದೇಹಧೃಕ್ ಜೀವಃ, ಅನ್ಯೇ ದೇಹಧೃಕ್ಶಬ್ದೇನ ಮನಃ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ತಿ| ನನು, ಭೂತೈಃ ಶರೀರೇಽನುಪ್ರವೇಶಃ ಕ್ರಿಯತೇ ನ ತು ಶರೀರಿಣಿ, ತತ್ ಕಥಂ ಶರೀರಿಣಮಿತಿ? ಉಚ್ಯತೇ- ಅತ್ರ ಶರೀರಿಶಬ್ದೇನ ಶರೀರಮಭಿಪ್ರೇತಂ, ಸ್ಥಾನಿನಿ ಸ್ಥಾನೋಪಚಾರಾತ್| ಯಥಾ ಛಾಯಾಶೀತೋಷ್ಣಾದಯೋ ದರ್ಪಣಪ್ರಾಣಿಪ್ರಭೃತೀನ್ ವಿಶನ್ತೋ ನ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ತದ್ವದ್ಗ್ರಹಾ ಅಪೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತ್ರ ಛಾಯಾದಿದೃಷ್ಟಾನ್ತಚತುಷ್ಟಯೇನ ಆದ್ಯೈರ್ಹೇತುಭಿಃ ಶರೀರಂ ಕ್ಷೋಭಯಿತ್ವೈವಾನುಪ್ರವಿಶ್ಯ ಲಿಙ್ಗೈರಾತ್ಮಾನಂ ದರ್ಶಯನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಯಥಾ ದೇಹಂ ಚ ದೇಹಧೃಗಿತ್ಯನೇನ ಸ್ವಮೂರ್ತಿಮನ್ತರ್ನಿಧಾಯ ವಿಶನ್ತೀತಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತಮ್||೧೯||

Adhikarana 18 (20) · Śloka 20

ತಪಾಂಸಿ ತೀವ್ರಾಣಿ ತಥೈವ ದಾನಂ ವ್ರತಾನಿ ಧರ್ಮೋ ನಿಯಮಾಶ್ಚ ಸತ್ಯಮ್ | ಗುಣಾಸ್ತಥಾಽಷ್ಟಾವಪಿ ತೇಷು ನಿತ್ಯಾ ವ್ಯಸ್ತಾಃ ಸಮಸ್ತಾಶ್ಚ ಯಥಾಪ್ರಭಾವಮ್ ||೨೦||

ಇದಾನೀಂ ಗ್ರಹಾಣಾಂ ತೀವ್ರತಪೋನಿಯಮಾದಿಯುಕ್ತತ್ವಂ ಪ್ರಭಾವವತ್ತಾಂ ಚ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ- ತಪಾಂಸಿ ತೀವ್ರಾಣೀತ್ಯಾದಿ| ತಪಃ ತಪನಲಕ್ಷಣಮ್ ಉಪವಾಸಾದಿ| ವ್ರತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೋದಿತವಿಧಿನಾ ಭೋಜನಾದಿನಿಯಮನಾದಿ| ಧರ್ಮಃ ಕಾಯವಾಙ್ಮನಸಾಂ ಸುಚರಿತಮ್| ಗುಣಾಃ ತಥಾಽಷ್ಟಾವಿತಿ ಅಣಿಮಾ, ಲಘಿಮಾ, ಮಹಿಮಾ, ಗರಿಮಾ, ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ, ಪ್ರಾಕಾಮ್ಯಂ ಈಶಿತ್ವಂ, ವಶಿತ್ವಂ, ಇತ್ಯಷ್ಟೌ; ಅನ್ಯೇ ತು- “ಆವೇಶಶ್ಚೇತಸೋ ಜ್ಞಾನಮರ್ಥಾನಾಂ ಛನ್ದತಃ ಕ್ರಿಯಾ| ದೃಷ್ಟಿಃ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಸ್ಮೃತಿಃ ಕಾನ್ತಿರಿಷ್ಟತಶ್ಚಾಪ್ಯದರ್ಶನಮ್”- ಇತ್ಯಷ್ಟವಿಧಮೈಶ್ಚರ್ಯಮಾಹುಃ| ತೇಷು ಗ್ರಹೇಷ್ವೇತೇ ಗುಣಾ ನಿತ್ಯಾ ನ ಕಾದಾಚಿತ್ಕಾಃ| ವ್ಯಸ್ತಾ ದ್ವಿತ್ರಿಚತುರಾಃ| ಸಮಸ್ತಾಃ ಸರ್ವೇ| ಯೋ ಯಸ್ಯ ಪ್ರಭಾವ ಇತಿ ಯಥಾಪ್ರಭಾವಮ್| ತತ್ರ ವ್ಯಸ್ತಾ ಗುಣಾ ಅಸುರಾದಿಗ್ರಹಾಣಾಂ, ಸಮಸ್ತಾ ದೇವಗ್ರಹಾಣಾಮ್||೨೦||

Adhikarana 19 (21) · Śloka 21

ನ ತೇ ಮನುಷ್ಯೈಃ ಸಹ ಸಂವಿಶನ್ತಿ ನ ವಾ ಮನುಷ್ಯಾನ್ ಕ್ವಚಿದಾವಿಶನ್ತಿ | ಯೇ ತ್ವಾವಿಶನ್ತೀತಿ ವದನ್ತಿ ಮೋಹಾತ್ತೇ ಭೂತವಿದ್ಯಾವಿಷಯಾದಪೋಹ್ಯಾಃ ||೨೧||

ತಪೋನಿಯಮಾದಿಯುಕ್ತಾ ಹಿ ದೇವಾದಿಗ್ರಹಾಃ ಕಥಞ್ಚಿದಪ್ಯಶುಚಿಂ ದೇಹಂ ನಾವಿಶನ್ತೀತ್ಯಾಹ- ನ ತೇ ಮನುಷ್ಯೈರಿತ್ಯಾದಿ| ತೇ ದೇವಯೋನಯೋ ಮನುಷ್ಯೈಃ ಸಹ ನ ಸಂವಿಶನ್ತಿ ಏಕತ್ರ ನ ಭವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ನ ವಾ ಮನುಷ್ಯಾನ್ ಮಾನುಷದೇಹಾನ್ ಕ್ವಚಿದಾವಿಶನ್ತಿ ಅನುಪ್ರವಿಶನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಯೇ ಪುನರ್ವೈದ್ಯಾ ಆವಿಶನ್ತೀತಿ ಮೋಹಾದಜ್ಞಾನಾತ್ ಪ್ರವದನ್ತಿ ತೇ ವೈದ್ಯಾ ಭೂತವಿದ್ಯಾವಿಷಯಾದಪೋಹ್ಯಾ ಅಪಸಾರಣೀಯಾಸ್ತ್ಯಾಜ್ಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ‘ಅಪೋಹ್ಯಾ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಅಪೇತಾ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರ ಗ್ರಹಜ್ಞಾನಾದ್ಬಾಹ್ಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೨೧||

Adhikarana 20 (22) · Śloka 22

ತೇಷಾಂ ಗ್ರಹಾಣಾಂ ಪರಿಚಾರಕಾ ಯೇ ಕೋಟೀಸಹಸ್ರಾಯುತಪಹ್ಮಸಙ್ಖ್ಯಾಃ | ಅಸೃಗ್ವಸಾಮಾಂಸಭುಜಃ ಸುಭೀಮಾ ನಿಶಾವಿಹಾರಾಶ್ಚ ತಮಾವಿಶನ್ತಿ ||೨೨||

ಕೇ ತರ್ಹಿ ಗೃಹ್ಣನ್ತೀತ್ಯಾಹ- ತೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ತೇಷಾಂ ದೇವಾದೀನಾಂ, ಪರಿಚಾರಕಾಃ ಪ್ರೇಷ್ಯಾಃ ಕರ್ಮಕರಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೋಟೀ ಶತಲಕ್ಷಪ್ರಮಾಣಂ, ಅಯುತಂ ದಶಸಹಸ್ರಂ, ಏತೇನ ಕೋಟ್ಯಾಃ ಶತಲಕ್ಷಪರಿಮಿತಾಯಾ ಯತ್ ಸಹಸ್ರಂ ತಾದೃಶೈರ್ದಶಭಿಃ ಸಹಸ್ರೈರತ್ರಾಯುತಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ, ತೇಷಾಂ ಪದ್ಮಂ ಚತುರ್ದಶಪ್ರಮಾಣಂ ತದೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಾ ಯೇಷಾಂ ತೇ ತಥಾ| ಪ್ರಾಕ್ ‘ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯಾ ಗ್ರಹಗಣಾ’ ಇತ್ಯಭಿಧಾಯ ಅತ್ರ ಕೋಟ್ಯಾದಿಸಙ್ಖ್ಯಾಯಾ ಅಭಿಧಾನಂ ಗ್ರಹಗಣಾನಾಮನ್ಯೋನ್ಯಸಾದೃಶ್ಯಖ್ಯಾಪನಾರ್ಥಮ್| ಸುಭೀಮಾ ಅತ್ಯರ್ಥಂ ಭಯಙ್ಕರಾಃ| ನಿಶಾವಿಹಾರಾ ರಾತ್ರೌ ಭ್ರಮಣಶೀಲಾಃ||೨೨||

Adhikarana 21 (23) · Śloka 23

ನಿಶಾಚರಾಣಾಂ ತೇಷಾಂ ಹಿ ಯೇ ದೇವಗಣಮಾಶ್ರಿತಾಃ | ತೇ ತು ತತ್ಸತ್ತ್ವಸಂಸರ್ಗಾದ್ವಿಜ್ಞೇಯಾಸ್ತು ತದಞ್ಜನಾಃ ||೨೩||

ದೇವಾದ್ಯನುಚರಾಣಾಂ ಸ್ವಪ್ರಭೂಣಾಮಿವಾನುಕಾರೋ ಭವತೀತ್ಯಾಹ- ನಿಶಾಚರಾಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ತೇಷಾಂ ನಿಶಾಚರಾಣಾಮನುಚರಾಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಯ ಅನುಚರಾ ಯಂ ದೇವಗಣಮಾಶ್ರಿತಾಸ್ತೇ ತದಞ್ಜನಾಃ ತಲ್ಲ್ಕ್ಷಣಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕುತ ಇತ್ಯಾಹ- ತತ್ಸತ್ವಸಂಸರ್ಗಾತ್ ದೇವಾದಿಸತ್ತ್ವಸಮ್ಯೋಗಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೨೩||

Adhikarana 22 (24) · Śloka 24

ದೇವಗ್ರಹಾ ಇತಿ ಪುನಃ ಪ್ರೋಚ್ಯನ್ತೇಽಶುಚಯಶ್ಚ ಯೇ | ದೇವವಚ್ಚ ನಮಸ್ಯನ್ತೇ ಪ್ರತ್ಯರ್ಥ್ಯನ್ತೇ ಚ ದೇವವತ್ ||೨೪||

ದೇವಗ್ರಹಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯೇ ಪುನರನುಚರಾಃ ಶುಚಯಸ್ತೇ ದೇವಗ್ರಹಾ ಇತಿ ಪ್ರೋಚ್ಯನ್ತೇ| ಕುತಃ? ಯತಃ ಶುಚಯಃ, ಶುಚಿತ್ವಂ ಪುನಸ್ತತ್ಸಂಸರ್ಗಾದೇವ| ದೇವವಚ್ಚ ನಮಸ್ಯನ್ತೇ ದೇವವನ್ನಮಸ್ಕ್ರಿಯನ್ತೇ| ಪ್ರತ್ಯರ್ಥ್ಯನ್ತೇ ದೇವವದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ- ತದಞ್ಜನಾಸ್ತದ್ದೇವಾಕಾರಾಸ್ತಥಾವಿಧಾ ಏವ ಭವನ್ತೀತ್ಯಾಹ- ಅಶುಚಯಸ್ತು ತೇ; ತೇ ಪುನರಶುಚಯೋ ಮೋಹಾನ್ಧತ್ವಾದಶುದ್ಧಾಃ, ಅತ ಏವ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ| ದೇವವನ್ನಮಸ್ಕಾರಃ ಪೂಜಾ ಚ ತದಞ್ಜನತ್ವಾದೇವ||೨೪||

Adhikarana 23 (25) · Śloka 25

ಸ್ವಾಮಿಶೀಲಕ್ರಿಯಾಚಾರಾಃ ಕ್ರಮ ಏಷ ಸುರಾದಿಷು | ನಿರೃತೇರ್ಯಾ ದುಹಿತರಸ್ತಾಸಾಂ ಸ ಪ್ರಸವಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೨೫||

ಸ್ವಾಮಿಶೀಲಕ್ರಿಯಾಚಾರಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶೀಲಂ ಸ್ವಭಾವಃ| ಕ್ರಮಶ್ಚಾಯಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತದೇವಗ್ರಹಶುಚಿತ್ವಾದಿಕಃ| ಸುರಾದಿಷು, ದೇವಗ್ರಹೇಷು, ಯತಸ್ತೇಽಪಿ ಸ್ವಾಮಿಶೀಲಕ್ರಿಯಾಚಾರಾಃ| ದೇವಗ್ರಹಾ ಇತ್ಯಾದಿಕಂ ಚ ಶ್ಲೋಕಂ ಕಾರ್ತಿಕಕುಣ್ಡೋ ನ ಪಠತಿ| ತದಞ್ಜನತ್ವೇನೈವಾಸ್ಯಾರ್ಥಸ್ಯ ಲಬ್ಧತ್ವಾತ್| ನನು, ಯದಿ ‘ತತ್ಸತ್ತ್ವಸಂಸರ್ಗಾಚ್ಛುಚಯಃ’ ತತ್ ಕಥಂ ಮಾಂಸಾದಿಭುಜ ಇತ್ಯಾಹ- ನಿರೃತೇರ್ಯಾ ದುಹಿತರ ಇತ್ಯಾದಿ| ನಿರೃತೀ ರಕ್ಷಸಾಂ ಪಿತಾಮಹಃ, ತಸ್ಯ ಯಾ ದುಹಿತರಃ ಪುತ್ರ್ಯಸ್ತಾಸಾಂ ಸ ದೇವಾದ್ಯನುಚರಗಣಃ ಪ್ರಸವಃ, ಅತಃ ಪ್ರಸೂತಿಭಾವಂ ನ ತ್ಯಜತಿ||೨೫||

Adhikarana 24 (26) · Śloka 26

ಸತ್ಯತ್ವಾದಪವೃತ್ತೇಷು ವೃತ್ತಿಸ್ತೇಷಾಂ ಗಣೈಃ ಕೃತಾ |೨೬|

ತೇಷಾಂ ವೃತ್ತಿವಿಷಯಮಾಹ- ಸತ್ಯತ್ವಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಸತ್ಯತ್ವಾತ್ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತಾನುಷ್ಠಾನಾತ್| ಅಪವೃತ್ತೇಷು ವಿಪರಿತಾನುಷ್ಠಾನಪರೇಷು| ಗಣೈಃ ಗ್ರಹಗಣೈಃ| ತೇಷಾಮನುಚರಾಣಾಂ ವೃತ್ತಿಃ ಕೃತಾ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಗಣೈಃ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಗ್ರಹೈಃ’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ಗ್ರಹೈಃ ಕೃತಾ ವೃತ್ತಿರಿತಿ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ|೨೬|-

Adhikarana 25 (26) · Śloka 27

ಹಿಂಸಾವಿಹಾರಾ ಯೇ ಕೇಚಿದ್ದೇವಭಾವಮುಪಾಶ್ರಿತಾಃ ||೨೬|| ಭೂತಾನೀತಿ ಕೃತಾ ಸಞ್ಜ್ಞಾ ತೇಷಾಂ ಸಞ್ಜ್ಞಾಪ್ರವಕ್ತೃಭಿಃ |೨೭|

ಅತೋ ಗ್ರಹಾಣಾಂ ಭೂತಸಞ್ಜ್ಞತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಹಿಂಸಾವಿಹಾರಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಹಿಂಸಾವಿಹಾರಾ ವಧಕ್ರೀಡನಾಃ| ದೇವಭಾವಂ ದೇವರೂಪಮ್| ತೇಷಾಂ ಹಿಂಸಾವಿಹಾರಾಣಾಂ ಭೂತಾನೀತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಾ ಕೃತಾ||೨೬||-

Adhikarana 26 (27) · Śloka 28

ಗ್ರಹಸಞ್ಜ್ಞಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಯಸ್ಮದ್ವೇತ್ತ್ಯನಯಾ ಭಿಷಕ್ ||೨೭|| ವಿದ್ಯಯಾ ಭೂತವಿದ್ಯಾತ್ವಮತ ಏವ ನಿರುಚ್ಯತೇ |೨೮|

ಭೂತವಿದ್ಯಾಯಾ ನಿರುಕ್ತಿಮಾಹ- ಗ್ರಹಸಞ್ಜ್ಞಾನೀತ್ಯಾದಿ||೨೭||-

Adhikarana 27 (28) · Śloka 29

ತೇಷಾಂ ಶಾನ್ತ್ಯರ್ಥಮನ್ವಿಚ್ಛನ್ ವೈದ್ಯಸ್ತು ಸುಸಮಾಹಿತಃ ||೨೮|| ಜಪೈಃ ಸನಿಯಮೈರ್ಹೋಮೈರಾರಭೇತ ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಮ್ |೨೯|

ಇದಾನೀಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ತೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ತೇಷಾಂ ದೇವಾದ್ಯನುಚರಾಣಾಮ್| ಸುಸಮಾಹಿತಃ ಸುಷ್ಠು ಸಾವಧಾನಃ, ಆತ್ಮಾನಂ ಪರಿರಕ್ಷನ್ನಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಜಪೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಜಪೈಃ ಓಙ್ಕಾರಪೂರ್ವಕಗಾಯತ್ರ್ಯಾದ್ಯಾವರ್ತನೈರಯುತಲಕ್ಷಕೋಟಿಪ್ರಯುತೋಪಲಕ್ಷಿತೈಃ| ಏತೇನ ದೈವವ್ಯಪಾಶ್ರಯಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಕ್ತಮ್||೨೮||-

Adhikarana 28 (29) · Śloka 30

ರಕ್ತಾನಿ ಗನ್ಧಮಾಲ್ಯಾನಿ ಬೀಜಾನಿ ಮಧುಸರ್ಪಿಷೀ ||೨೯|| ಭಕ್ಷ್ಯಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯೋ ವಿಧಿರುಚ್ಯತೇ |೩೦|

ಸರ್ವಗ್ರಹಾಣಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ರಕ್ತಾನೀತ್ಯಾದಿ| ರಕ್ತಾನಿಗನ್ಧಮಾಲ್ಯಾನಿ ಕುಙ್ಕುಮರಕ್ತಕರವೀರಾದೀನಿ| ಬೀಜಾನಿ ಸರ್ಷಪಯವಪ್ರಭೃತೀನಿ | ಭಕ್ಷ್ಯಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ಲಙ್ಡುಕಫೇನಕಗುಡಾದಯಃ||೨೯||-

Adhikarana 29 (30) · Śloka 30

ವಸ್ತ್ರಾಣಿ ಗನ್ಧಮಾಲ್ಯಾನಿ ಮಾಂಸಾನಿ ರುಧಿರಾಣಿ ಚ ಯಾನಿ ಯೇಷಾಂ ಯಥೇಷ್ಟಾನಿ ತಾನಿ ತೇಭ್ಯಃ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್ ||೩೦||

ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾದಿಗ್ರಹಾಣಾಂ ವಿಶೇಷಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ವಸ್ತ್ರಾಣೀತ್ಯಾದಿ| ಯಾನಿ ವಸ್ತ್ರಾದೀನಿ ಯೇಷಾಂ ದೇವಾದ್ಯನುಚರಾಣಾಂ ಯಥಾ ಯಾದೃಶಾನಿ ಇಷ್ಟಾನಿ ತಾನಿ ವಸ್ತ್ರಾದೀನಿ ತೇಭ್ಯಃ ಪ್ರದಾಪಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಇಷ್ಟತ್ವಂ ಚ ವಸ್ತ್ರಾದಿವಸ್ತೂನಾಂ ವಿವಿಧಾನಾಂ 'ಸನ್ತುಷ್ಟಃ ಶುಚಿರಪಿ ಚೇಷ್ಟಗನ್ಧಮಾಲ್ಯಃ' ಇತ್ಯಾದಿಗ್ರಹಲಕ್ಷಣತೋಽಪಿ ಜ್ಞಾತವ್ಯಮ್| 'ವಸ್ತ್ರಾಣಿ ಮದ್ಯಮಾಂಸಾನಿ ಕ್ಷೀರಾಣಿ' ಇತಿ ಕ್ವಚಿತ್ ಪಾಠಃ||೩೦||

Adhikarana 30 (31) · Śloka 32

ಹಿಂಸನ್ತಿ ಮನುಜಾನ್ ಯೇಷು ಪ್ರಾಯಶೋ ದಿವಸೇಷು ತು ||೩೧|| ದಿನೇಷು ತೇಷು ದೇಯಾನಿ ತದ್ಭೂತವಿನಿವೃತ್ತಯೇ |೩೨|

ವಸ್ತ್ರಾದಿಪ್ರದಾನಕಾಲಮಾಹ- ಹಿಂಸನ್ತಿ ಮನುಜಾನಿತ್ಯಾದಿ| ದೇಯಾನಿ ವಸ್ತ್ರಾದೀನಿ||೩೧||-

Adhikarana 31 (32) · Śloka 33

ದೇವಗ್ರಹೇ ದೇವಗೃಹೇ ಹುತ್ವಾಽಗ್ನಿಂ ಪ್ರಾ(ದಾ) ಪಯೇದ್ವಲಿಮ್ ||೩೨|| ಕುಶಸ್ವಸ್ತಿಕಪೂಪಾಜ್ಯಚ್ಛತ್ರಪಾಯಸಸಮ್ಭೃತಮ್ |೩೩|

ಬಲಿಪ್ರದಾನಾಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮಾಹ- ದೇವೇತ್ಯಾದಿ| ದೇವಗೃಹೇ ದೇವಾಯತನೇ, ಕುಶಾ ದರ್ಭಾಃ, ಸ್ವಸ್ತಿಕೋ ಯವಾದಿಚೂರ್ಣೈಃ ಕೃತೋಽಧೋಭಾಗೇ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಊರ್ಧ್ವಭಾಗೇ ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಮಧ್ಯೇ ವಲಿತ್ರಯಮುದ್ರಾಙ್ಕಿತೋ ಭಕ್ಷ್ಯವಿಶೇಷಃ, ಪೂಪಃ ಪೂಪಲಿಕಾ, ಆಜ್ಯಂ ಘೃತಮ್; ಏತೈಃ ಸಮ್ಭೃತಂ ಬಲಿಂ ದಾಪಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೩೨||-

Adhikarana 32 (33) · Śloka 33

ಅಸುರಾಯ ಯಥಾಕಾಲಂ ವಿದಧ್ಯಾಚ್ಚತ್ವರಾದಿಷು ||೩೩||

ಅಸುರಾಯ ಯಥಾಕಾಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಸುರಾಯ ಅಸುರಗ್ರಹಾಯ| ಯಥಾಕಾಲಮಿತಿ ಸನ್ಧ್ಯಾಕಾಲೇ| ವಿದಧ್ಯಾತ್ ದದ್ಯಾತ್, ಬಲಿಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಚತ್ವರಾದಿಷು ಚತುಷ್ಪಥ್ಯಾದಿಷು||೩೩||

Adhikarana 33 (34) · Śloka 34

ಗನ್ಧರ್ವಸ್ಯ ಗವಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಮದ್ಯಮಾಂಸಾಮ್ಬುಜಾಙ್ಗಲಮ್ |೩೪|

ಗನ್ಧರ್ವಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅಮ್ಬು ಪಾನೀಯಂ, ಜಾಙ್ಗಲಂ ಮಾಂಸಂ, ತಚ್ಚ ಮಾಂಸೋಪದಾನಾಲ್ಲಬ್ಧಮ್, ಅತಃ ಪೃಥಗುಪಾದಾನಂ ತಸ್ಯ ವಿಶೇಷಪರಿಗ್ರಹಾರ್ಥಮ್; ಅನ್ಯೇ ‘ಮದ್ಯಮಾಂಸಾಮ್ಬುಜಾಕುಲಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಮದ್ಯಮಾಂಸಾಮ್ಬುಜಾಕುಲಂ ಮದ್ಯಾದ್ಯಾಕುಲಂ ಸಮ್ಮೃತಂ ಬಲಿಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪುಷ್ಪಪ್ರಿಯತ್ವಾತ್ ಗನ್ಧರ್ವಾಣಾಮಮ್ಬುಜಂ ಕಮಲೋತ್ಪಲಾದಿ|೩೪|-

Adhikarana 34 (34) · Śloka 35

ಹೃದ್ಯೇ ವೇಶ್ಮನಿ ಯಕ್ಷಸ್ಯ ಕುಲ್ಮಾಷಾಸೃಕ್ಸುರಾದಿಭಿಃ ||೩೪|| ಅತಿಮುಕ್ತಕಕುನ್ದಾಬ್ಜೈಃ ಪುಷ್ಪೈಶ್ಚ ವಿತರೇದ್ವಲಿಮ್ |೩೫|

ಹೃದ್ಯೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕುಲ್ಮಾಷಾಸೃಕ್ಸುರಾದಿಭಿಃ ಕುಲ್ಮಾಷಾ ಯವಪಿಷ್ಟಕೃತಾಃ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಾದಯಃ, ಅಸೃಕ್ ರಕ್ತಮ್, ಆದಿಶಬ್ದಾತ್ ಭಕ್ಷ್ಯಾದಯಃ| ಅತಿಮುಕ್ತಕಕುನ್ದಾಬ್ಜೈರಿತಿ ಅತಿಮುಕ್ತಕೋ ಮಾಧವೀಲತಾ ‘ಅವೇತಕ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಅಮ್ಬುಜಾನಿ ಉತ್ಪಲಾದೀನಿ| ಕುಲ್ಮಾಷಾದಿಭಿರತಿಮುಕ್ತಕಾದಿಪುಷ್ಪೈಶ್ಚ ಮನೋಜ್ಞೇ ಗೃಹೇ ಯಕ್ಷಸ್ಯ ಬಲಿಂ ದದ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೩೪||

Adhikarana 35 (35) · Śloka 35

ನದ್ಯಾಂ ಪಿತೃಗ್ರಹಾಯೇಷ್ಟಂ ಕುಶಾಸ್ತರಣಭೂಷಿತಮ್ ||೩೫||

ನದ್ಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಇಷ್ಟಂ ಬಲಿಂ ತಿಲಗುಡಪಾಯಸಾದಿಕಮ್||೩೫||

Adhikarana 36 (36) · Śloka 36

ತತ್ರೈವೋಪಹರೇಚ್ಚಾಪಿ ನಾಗಾಯ ವಿವಿಧಂ ಬಲಿಮ್ |೩೬|

ತತ್ರೈವತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರೈವ ನದ್ಯಾಮ್| ವಿವಿಧಂ ಗುಡಮಧ್ವಾಸವಪಾಯಸೈರ್ನಾನಾಪ್ರಕಾರಮ್|೩೬|-

Adhikarana 37 (36) · Śloka 36

ಚತುಷ್ಪಥೇ ರಾಕ್ಷಸಸ್ಯ ಭೀಮೇಷು ಗಹನೇಷು ವಾ ||೩೬||

ಚತುಷ್ಪಥ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರಾಪಿ ‘ವಿತರೇದ್ವಲಿಂ’ ಇತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ವಿವಿಧಂ ಮಾಂಸಾಸೃಕ್ಸುರಾವಿಕಾರೈರನೇಕಪ್ರಕಾರಮ್| ಕಿಂ ಚತುಷ್ಪಥೇ ಏವ ಬಲಿಂ ದದ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಭೀಮೇಷು ಗಹನೇಷು ವಾ; ‘ಸ್ಥಾನೇಷು’ ಇತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರ್ಯಮ್||೩೬||

Adhikarana 38 (37) · Śloka 37

ಶೂನ್ಯಾಗಾರೇ ಪಿಶಾಚಸ್ಯ ತೀವ್ರಂ ಬಲಿಮುಪಾಹರೇತ್ |೩೭|

ಶೂನ್ಯಾಗಾರ ಇತ್ಯಾದಿ| ತೀವ್ರಂ ಬಲಿಂ ಆಮಮಾಂಸಪಶೂಪಹಾರಮದ್ಯೋತ್ಕಟಮ್|೩೭|-

Adhikarana 39 (37) · Śloka 38

ಪೂರ್ವಮಾಚರಿತೈರ್ಮನ್ತ್ರೈರ್ಭೂತವಿದ್ಯಾನಿದರ್ಶಿತೈಃ ||೩೭|| ನ ಶಕ್ಯಾ ಬಲಿಭಿರ್ಜೇತುಂ ಯೋಗೈಸ್ತಾನ್ ಸಮುಪಾಚರೇತ್ |೩೮|

ಪೂರ್ವೋಕ್ತವಿಧಾನೇನ ಜೇತುಮಶಕ್ಯಾನಾಂ ವಿಶೇಷವಿಧಾನಮಾಹ- ಪೂರ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ||೩೭||-

Adhikarana 40 (38-39) · Śloka 39

ಅಜರ್ಕ್ಷಚರ್ಮರೋಮಾಣಿ ಶಲ್ಯಕೋಲೂಕಯೋಸ್ತಥಾ ||೩೮|| ಹಿಙ್ಗು ಮೂತ್ರಂ ಚ ಬಸ್ತಸ್ಯ ಧೂಮಮಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ | ಏತೇನ ಶಾಮ್ಯತಿ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಬಲವಾನಪಿ ಯೋ ಗ್ರಹಃ ||೩೯||

ಪ್ರಾಗ್ಯೋಗೈರಿತ್ಯುಕ್ತಮತಸ್ತಾನೇವ ಯೋಗಾನಾಹ- ಅಜೇತ್ಯಾದಿ| ಅಜಃ ಛಗಲಃ||೩೮-೩೯||

Adhikarana 41 (40) · Śloka 41

ಗಜಾಹ್ವಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲವ್ಯೋಷಾಮಲಕಸರ್ಷಪಾನ್ | ಗೋಧಾನಕುಲಮಾರ್ಜಾರಋಷ್ಯಪಿತ್ತಪ್ರಪೇಷಿತಾನ್ ||೪೦|| ನಸ್ಯಾಭ್ಯಞ್ಜನಸೇಕೇಷು ವಿದಧ್ಯಾದ್ಯೋಗತತ್ತ್ವವಿತ್ |೪೧|

ಗಜಾಹ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಗಜಾಹ್ವಾ ಗಜಪಿಪ್ಪಲೀ| ಮಾರ್ಜಾರೋ ಬಿಡಾಲಃ, ಋಷ್ಯೋ ನೀಲಾಣ್ಡೋ ಮೃಗಭೇದಃ, ಪಿತ್ತಶಬ್ದೋ ಗೋಧಾದಿಭಿಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ತೇನ ಗಜಾಹ್ವಾದೀನ್ ಗೋಧಾದಿಪಿತ್ತಪೇಷಿತಾನ್ನಸ್ಯಾದಿಷು ದದ್ಯಾದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಅನ್ಯೇ ಋಷ್ಯಸ್ಥಾನೇ ಮತ್ಸ್ಯೇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ತನ್ನ, ಆದ್ಯಪುಸ್ತಕೇ ಋಷ್ಯಸ್ಯ ಪಾಠೋ ದೃಶ್ಯತೇ ನ ಮತ್ಸ್ಯಸ್ಯ| ನಸ್ಯಾದಿಷು ಪಿತ್ತಪಿಷ್ಟೇನ ಕಥಂ ಸೇಕಃ ಕರ್ತುಂ ಪಾರ್ಯತ ಇತ್ಯತಃ ಕಿಞ್ಚಿತ್ತೋಯಮಾಲೋಡನಾರ್ಥಂ ದೇಯಮ್| ಅತ ಏವ ಯೋಗತತ್ತ್ವವಿದಿತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ನಸ್ಯಾಭ್ಯಞ್ಜನಯೋಗೇಷು’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಅಭ್ಯಞ್ಜನಮತ್ರ ಅಞ್ಜನಮಭಿಪ್ರೇತಂ ನಸ್ಯಸಾಹಚರ್ಯಾದಿತಿ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಮಾರ್ಜಾರಋಷ್ಯ(ಕ್ಷ)ಪಿತ್ತಪ್ರಪೇಷಿತಾನಿತ್ಯತ್ರಾಸಂಹಿತಾನಿರ್ದೇಶಶ್ಛನ್ದೋಭಙ್ಗಭೀತೇಃ||೪೦||-

Adhikarana 42 (41-42) · Śloka 42

ಖರಾಶ್ವಾಶ್ವತರೋಲೂಕಕರಭಶ್ವಶೃಗಾಲಜಮ್ ||೪೧|| ಪುರೀಷಂ ಗೃಧ್ರಕಾಕಾನಾಂ ವರಾಹಸ್ಯ ಚ ಪೇಷಯೇತ್ | ಬಸ್ತಮೂತ್ರೇಣ ತತ್ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಸ್ಯಾತ್ ಪೂರ್ವವದ್ಧಿತಮ್ ||೪೨||

ಖರಾಶ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಖರಾಶ್ವಾದೀನಾಂ ಪುರೀಷಂ ಬಸ್ತಮೂತ್ರೇಣ ಪೇಷಯೇತ್, ತತಸ್ತೇನ ಕಲ್ಕೇನ ಛಾಗಮೂತ್ರೇಣ ತತ್ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಪೂರ್ವವದ್ಧಿತಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಖರೋ ಗರ್ದಭಃ, ಅಶ್ವತರೋ ವೇಸರಃ, ಕರಭ ಉಷ್ಟ್ರಃ, ಶ್ವಾ ಕುಕ್ಕುರೋ ಮಾಂಸವರ್ಗೇ ಪ್ರೋಕ್ತಲಕ್ಷಣಃ| ವರಾಹಸ್ಯ ಚೇತಿ ಚಕಾರೇಣ ಪುರೀಷಂ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ| ತತ್ ತೈಲಂ ಪೂರ್ವವನ್ನಸ್ಯಾಭ್ಯಞ್ಜಸೇಕೇಷು ವಿದಧ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೪೧-೪೨||

Adhikarana 43 (43) · Śloka 44

ಶಿರೀಷಬೀಜಂ ಲಶುನಂ ಶುಣ್ಠೀಂ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಂ ವಚಾಮ್ | ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಂ ರಜನೀಂ ಕೃಷ್ಣಾಂ ಬಸ್ತಮೂತ್ರೇಣ ಪೇಷಯೇತ್ ||೪೩|| ವರ್ತ್ಯಶ್ಛಾಯಾವಿಶುಷ್ಕಾಸ್ತಾಃ ಸಪಿತ್ತಾ ನಯನಾಞ್ಜನಮ್ |೪೪|

ಶಿರೀಷಬೀಜಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಃ ಶ್ವೇತಸರ್ಷಪಃ| ಕೃಷ್ಣಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ| ಸಪಿತ್ತಾ ಗೋಪಿತ್ತಾನ್ವಿತಾ, ಪ್ರಧಾನಕಲ್ಪನಯಾ; ಅನ್ಯೇ ಶ್ರುತತ್ವಾದ್ಗೋಧಾದ್ಯನ್ಯತಮಪಿತ್ತಂ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ| ಶಿರೀಷಬೀಜಾದೀನಿ ಬಸ್ತಮೂತ್ರೇಣ ಪೇಷಯೇತ್, ತತೋ ವರ್ತ್ಯಃ, ಸಗೋಪಿತ್ತಾ ಛಾಯಾಶುಷ್ಕಾಃ, ತಾಭಿರ್ನಯನಾಞ್ಜನಂ ಕಾರ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೪೩||

Adhikarana 44 (44) · Śloka 45

ನಕ್ತಮಾಲಫಲಂ ವ್ಯೋಷಂ ಮೂಲಂ ಶ್ಯೋನಾಕಬಿಲ್ವಯೋಃ ||೪೪|| ಹರಿದ್ರೇ ಚ ಕೃತಾ ವರ್ತ್ಯಃ ಪೂರ್ವವನ್ನಯನಾಞಜನಮ್ |೪೫|

ನಕ್ತಮಾಲಫಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕೃತಾ ವರ್ತ್ಯಃ ಪೂರ್ವವದಿತಿ ಬಸ್ತಮೂತ್ರನಿಷ್ಪಿಷ್ಟಾಃ ಛಾಯಾವಿಶುಷ್ಕಾಶ್ಚ ಸಪಿತ್ತಾಃ ಕಾರ್ಯಾಃ||೪೪||-

Adhikarana 45 (45) · Śloka 46

ಸೈನ್ಧವಂ ಕಟುಕಾಂ ಹಿಙ್ಗಂ ವಯಃಸ್ಥಾಂ ಚ ವಚಾಮಪಿ | ಬಸ್ತಮೂತ್ರೇಣ ಸಮ್ಪಿಷ್ಟಂ ಮತ್ಸ್ಯಪಿತ್ತೇನ ಪೂರ್ವವತ್ ||೪೫|| ಯೇ ಯೇ ಗ್ರಹಾ ನ ಸಿಧ್ಯನ್ತಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ನಯನಾಞ್ಜನಮ್ |೪೬|

ಯೇ ಯೇ ಗ್ರಹಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಯಃಸ್ಥಾ ಗುಡುಚೀ| ಬಸ್ತಮೂತ್ರೇಣೇತ್ಯತ್ರ ವಾಶಬ್ದೋ ಲುಪ್ತೋ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ; ತೇನ ಬಸ್ತಮೂತ್ರೇಣ ವಾ ಪಿಷ್ಟಂ ಮತ್ಸ್ಯಪಿತ್ತೇನ ವೇತಿ ಲಭ್ಯತೇ| ಪೂರ್ವವತ್ ಛಾಯಾಶುಷ್ಕಮಞ್ಜನಂ ಕಾರ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೪೫||-

Adhikarana 46 (46-53) · Śloka 54

ಪುರಾಣಸರ್ಪಿರ್ಲಶುನಂ ಹಿಙ್ಗ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಂ ವಚಾ ||೪೬|| ಗೋಲೋಮೀ ಚಾಜಲೋಮೀ ಚ ಭೂತಕೇಶೀ ಜಟಾ ತಥಾ | ಕುಕ್ಕುಟಾ ಸರ್ಪಗನ್ಧಾ ಚ ತಥಾ ಕಾಣವಿಕಾಣಿಕೇ ||೪೭|| ವಜ್ರಪ್ರೋಕ್ತಾ ವಯಃಸ್ಥಾ ಚ ಶೃಙ್ಗೀ ಮೋಹನವಲ್ಲಿಕಾ | ಅರ್ಕಮೂಲಂ ತ್ರಿಕಟುಕಂ ಲತಾ ಸ್ರೋತೋಜಮಞ್ಜನಮ್ ||೪೮|| ನೈಪಾಲೀ ಹರಿತಾಲಂ ಚ ರಕ್ಷೋಘ್ನಾ ಯೇ ಚ ಕೀರ್ತಿತಾಃ | ಸಿಂಹವ್ಯಾಘ್ರರ್ಕ್ಷಮಾರ್ಜಾರದ್ವೀಪಿವಾಜಿಗವಾಂ ತಥಾ ||೪೯|| ಶ್ವಾವಿಚ್ಛಲ್ಯಕಗೋಧಾನಾಮುಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ನಕುಲಸ್ಯ ಚ | ವಿಟ್ತ್ವಗ್ರೋಮವಸಾಮೂತ್ರರಕ್ತಪಿತ್ತನಖಾದಯಃ ||೫೦|| ಅಸ್ಮಿನ್ ವರ್ಗೇ ಭಿಷಕ್ ಕುರ್ಯಾತ್ತೈಲಾನಿ ಚ ಘೃತಾನಿ ಚ | ಪಾನಾಭ್ಯಞ್ಜನನಸ್ಯೇಷು ತಾನಿ ಯೋಜ್ಯಾನಿ ಜಾನತಾ ||೫೧|| ಅವಪೀಡೇಽಞ್ಜನೇ ಚೈವ ವಿದಧ್ಯಾದ್ಗುಟಿಕೀಕೃತಮ್ | ವಿದಧೀತ ಪರೀಷೇಕೇ ಕ್ವಥಿತಂ, ಚೂರ್ಣಿತಂ ತಥಾ ||೫೨|| ಉದ್ಧೂಲನೇ, ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟಂ ಪ್ರದೇಹೇ ಚಾವಚಾರಯೇತ್ | ಏಷ ಸರ್ವವಿಕಾರಾಂಸ್ತು ಮಾನಸಾನಪರಾಜಿತಃ ||೫೩|| ಹನ್ಯಾದಲ್ಪೇನ ಕಾಲೇನ ಸ್ನೇಹಾದಿರಪಿ ಚ ಕ್ರಮಃ |೫೪|

ಪುರಾಣಸರ್ಪಿರಿತ್ಯಾದಿ| ಲಶತಿ ಭಿನತ್ತಿ ರೋಗಾನಿತಿ ಲಶುನಮ್| ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಃ ಸಿದ್ಧಪ್ರಯೋಗಾರಮ್ಭಕತ್ವಾತ್ ಶ್ವೇತಸರ್ಷಪಃ| ಗೋಲೋಮೀ ದೂರ್ವಾ| ಅಜಲೋಮೀ ಶ್ವೇತದೂರ್ವಾ| ಭೂತಕೇಶೀ ಮಾಂಸೀ| ಜಟಾ ಗನ್ಧಮಾಂಸೀ| ಕುಕ್ಕುಟಾ ಕುಕ್ಕುಟಶಿಮ್ಬೀ, ವರ್ತಮಾನಪ್ರತಿಷು ಕುಕ್ಕಟೀತಿ ದೃಶ್ಯತೇ, ಕುಕ್ಕಟೀ ಕುಕ್ಕಟಸದೃಶಕನ್ದಾ ಮಹೌಷಧಿಃ| ಸರ್ಪಗನ್ಧಾ ವರ್ಷಾಸು ಛತ್ರಾಕಾರಾ| ಕಾಣವಿಕಾಣಿಕೇ ಕಾಕೋಲೀಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲ್ಯೌ| ತಥೈತ್ಯತ್ರ ತಿಕ್ತೇತಿ, ‘ವಿಕಾಣಿಕೇ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ವಿಷಾಣಿಕೇ’ ಇತಿ ಚ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ತಿಕ್ತಾ ಕಟುತುಮ್ಬೀ, ವಿಷಾಣಿಕಾ ಮೇಷಶೃಙ್ಗೀ| ವಜ್ರಪ್ರೋಕ್ತಾ ವಜ್ರಕನ್ದಃ, ಸ್ನುಹೀತ್ಯನ್ಯೇ; ‘ವಜ್ರಪ್ರೋಕ್ತಾ’ ಇತ್ಯತ್ರಾನ್ಯೇ ‘ಋಷ್ಯಪ್ರೋಕ್ತಾ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ವಯಃಸ್ಥಾ ಗುಡೂಚೀ| ಶೃಙ್ಗೀ ಕರ್ಕಟಶೃಙ್ಗೀ| ಮೋಹನವಲ್ಲಿಕಾ ವಟಪತ್ರಿಕಾ| ಲತಾ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ| ಸ್ರೋತೋಞ್ಜನಂ ಪರ್ಣಸಾನದ್ಯಾಂ ಸಿನ್ಧುನದೇ ವಾ ಭವತಿ| ತಲ್ಲಕ್ಷಣಮ್,- “ವಲ್ಮೀಕಶಿಖರಾಕಾರಂ ರೂಪೇ ನೀಲೋತ್ಪಲದ್ಯುತಿ| ಸ್ರೋತೋಞ್ಜನಂ ಪ್ರಶಂಸನ್ತಿ ತಚ್ಚ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಜನೇ ಹಿತಮ್”- ಇತಿ| ನೈಪಾಲೀ ಮನಃಶಿಲಾ| ರಕ್ಷೋಘ್ನಾ ಯೇ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ ಇತಿ ಶ್ವತೇಸರ್ಷಪಾಃ| ‘ರಕ್ಷೋಘ್ನಂ ಯಚ್ಚ ಕೀರ್ತಿತಂ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ, ತತ್ರ ರುದ್ರಾಕ್ಷಂ; ಅಪರೇ ತು ‘ಯದ್ಯದ್ರಕ್ಷೋಘ್ನಮೀರಿತಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಗುಗ್ಗುಲುಪ್ರಭೃತೀನಿತಿ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಋಕ್ಷೋ ಭಲ್ಲೂಕಃ| ದ್ವೀಪೀ ಚಿತ್ರಕಃ| ಮಾರ್ಜಾರೋ ಬಿಡಾಲಃ| ವಾಜೀ ಘೋಟಕಃ| ಶ್ವಾವಿತ್ ಸೇಹಿ(ಢಿ)ಕೇತಿ ಲೋಕೇ| ಶಲ್ಯಕೋ ಗೋಧಾನುಕಾರೀ ವಜ್ರಶಲ್ಯಕಃ| ವಿಟ್ ಪುರೀಷಮ್| ನಖತ್ವಚಃ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ತನೂಕ್ರೃತನಖಸ್ಯ ತನೂನಿ ಖಣ್ಡಾನಿ| ಅಸ್ಮಿನ್ ವರ್ಗೇ ಪುರಾಣಸರ್ಪಿರಿತ್ಯಾದಿಕೇ ಯಾವದ್ರಕ್ತಮೂತ್ರತ್ವಗನ್ತೇ, ತೈಲಾನಿ ಘೃತಾನಿ ಚ ಭಿಷಕ್ ಕುರ್ಯಾತ್; ತಾನಿ ಚ ಪಾನಾದಿಷು ಜಾನತಾ ವೈದ್ಯೇನ ಯೋಜ್ಯಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ‘ಅಸ್ಮಿನ್ ವರ್ಗೇ’ ಇತಿ ವರ್ಗಗ್ರಹಣಾತ್ ಅಸಮಸ್ತೇನಾಪ್ಯನೇನ ತೈಲಾದಿಕಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅವಪೀಡೋ ನಸ್ಯಭೇದಃ| ಗುಟಿಕೀಕೃತಂ ವರ್ತೀಕೃತಮ್| ಅಸ್ಮಿನ್ ವರ್ಗ ಇತಿ ಅವಪೀಡ ಇತ್ಯಾದಿಷ್ವನುವರ್ತ್ಯ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ತೇನಾಸ್ಮಿನ್ ವರ್ಗೇ ಯತ್ ಕ್ವಥಿತಂ ಕ್ವಾಥಸ್ತತ್ ಪರಿಷೇಕೇ ವಿದಧೀತ, ತಥಾ ಚುರ್ಣಿತಮುದ್ಧೂಲನೇ ವಿದಧೀತ, ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟಂ ಪ್ರದೇಹೇ ಅವಚಾರಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏಷ ಗಣೋಽಪರಾಜಿತೋ ನಾಮ ಸರ್ವವಿಕಾರಾನ್ ಮಾನಸಾನ್ ಗ್ರಹಕೃತಾಂಶ್ಚೋನ್ಮಾದಾದೀನಲ್ಪೇನ ಕಾಲೇನ ನಿಹನ್ಯಾದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ; ಅನ್ಯೇ ಅಪರಾಜಿತಾನಿತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರ ಅಪರೈಃ ಪ್ರಯೋಗೈರಜಿತಾನ್ ಮಾನಸಾನ್ ವಿಕಾರಾನಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| ಕಿಮೇಷ ಏವ ಗಣಃ ಪರಮೇತಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ಹನ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಸ್ನೇಹಾದಿರಪಿ ಚ ಕ್ರಮಃ| ಆದಿಶಬ್ದಾತ್ ಸ್ವೇದವಮನವಿರೇಕಾದಿ||೪೬-೫೩||-

Adhikarana 47 (54) · Śloka 54

ನ ಚಾಚೌಕ್ಷಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಪ್ರಯೋಗಂ ದೇವತಾಗ್ರಹೇ ||೫೪||

ನ ಚಾಚೌಕ್ಷಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಚೌಕ್ಷಮಪವಿತ್ರಂ ಪ್ರಯೋಗಂ ದೇವತಾಗ್ರಹೇ ದೇವಾದಿಗ್ರಹೇ ನ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ನ ಚಾಯುಕ್ತಮಿತಿ ಪಠನ್ತಿ||೫೪||

Adhikarana 48 (55) · Śloka 55

ಋತೇ ಪಿಶಾಚಾದನ್ಯತ್ರ ಪ್ರತಿಕೂಲಂ ನ ಚಾಚರೇತ್ |೫೫|

ದೇವತಾಗ್ರಹ ಇತ್ಯತ್ರ ಸಾಮಾನ್ಯವಚನಾತ್ ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ ಗ್ರಹೇಷು ನಿಷೇಧಃ ಪ್ರಾಪ್ತ ಇತ್ಯತ ಆಹ- ಋತೇ ಪಿಶಾಚಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಋತೇ ಪಿಶಾಚಾತ್ ಪಿಶಾಚಗ್ರಹಂ ವಿಹಾಯ, ಅನ್ಯೇಷು ಗ್ರಹೇಷು, ಪ್ರತಿಕೂಲಂ ನಿಷಿದ್ಧಮ್; ಅನ್ಯತ್ರೇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಋತೇ ಪಿಶಾಚಾದಿತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ; ತೇನ ಪಿಶಾಚಾದನ್ಯತ್ರ ಪ್ರತಿಕೂಲಂ ನ ಚ ಆಚರೇತ್; ಏತೇನ ಪಿಶಾಚಗ್ರಹೇ ಅಚೌಕ್ಷಂ ಪ್ರತಿಕೂಲಂ ಚೋಚಿತಮಿತ್ಯುಕ್ತಮ್|೫೫|-

Adhikarana 49 (55) · Śloka 55

ವೈದ್ಯಾತುರೌ ನಿಹನ್ಯುಸ್ತೇ ಧ್ರುವಂ ಕ್ರುದ್ಧಾ ಮಹೌಜಸಃ ||೫೫||

ಪಿಶಾಚಾದನ್ಯತ್ರ ಪ್ರತಿಕೂಲಾಚರಣೇ ಕಿಂ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ವೈದ್ಯಾತುರೌ ನಿಹನ್ಯುರಿತ್ಯಾದಿ| ತೇ ದೇವಾದಿಗ್ರಹಾ ಧ್ರುವಮವಶ್ಯಮನುಚಿತಾಚರಣಾತ್ ಕ್ರುದ್ಧಾಃ ಸನ್ತೋ ವೈದ್ಯಾತುರೌ ನಿಹನ್ಯುರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಮಹೌಜಸಃ ಮಹಾಪ್ರಭಾವಾಃ||೫೫||

Adhikarana 50 (56) · Śloka 56

ಹಿತಾಹಿತೀಯೇ ಯಚ್ಚೋಕ್ತಂ ನಿತ್ಯಮೇವ ಸಮಾಚರೇತ್ |೫೬|

ಹಿತಾಹಾರಾದಿಕಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಹಿತಾಹಿತೀಯೇ ಯದಿತ್ಯಾದಿ| ಯಚ್ಚೋಕ್ತಂ ರಕ್ತಶಾಲ್ಯಾದಿಕಂ ತನ್ನಿತ್ಯಮೇವ ಆಚರೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ‘ಹಿತಾಹಿತೀಯೇ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಹಿತಾಹಿತಂ ಚ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠತ್ವಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ- ವ್ರಣಿತೋಪಾಸನೀಯೋಕ್ತಂ ಹಿತಾಹಿತೀಯೋಕ್ತಂ ಚ ಹಿತವಿಧಾನಂ ನಿತ್ಯಂ ಸಮಾಚರೇದಹಿತಂ ಚ ಪರಿಹರೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ|೫೬|-

Adhikarana 51 (56) · Śloka 56

ತತಃ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯತಿ ಸಿದ್ಧಿಂ ಚ ಯಶಶ್ಚ ವಿಪುಲಂ ಭಿಷಕ್ ||೫೬||

ಹಿತಾಚರಣಫಲಮಾಹ- ತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ತತೋ ಹಿತಾಹಿತಪ್ರತಿಪಾದಿತಕ್ರಿಯಾಚರಣಾತ್ ಗ್ರಹಮುಕ್ತಿಲಕ್ಷಣಂ ಸಿದ್ಧಿಮಾತುರಃ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯತಿ, ಭಿಷಕ್ ವಿಪುಲಂ ಯಶಶ್ಚ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯತೀತಿ| ಕಾರ್ತಿಕಕುಣ್ಡಸ್ತ್ವಮುಂ ಪಾಠಂ ನ ಪಠತಿ||೫೬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 60

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಭೂತವಿದ್ಯಾತನ್ತ್ರೇಽಮಾನುಷೋಪಸರ್ಗಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ (ಪ್ರಥಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ, ಆದಿತಃ) ಷಷ್ಟಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೬೦||

ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇಽಮಾನುಷೋಪಸರ್ಗಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ಷಷ್ಟಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬೦||