Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോऽപസ്മാരപ്രതിഷേധമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातोऽपस्मारप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
അമാനുഷോപസര്ഗപ്രതിഷേധാനന്തരം മനഃപ്രദുഷ്ടിസാമാന്യാത് ഗ്രഹചികിത്സിതസ്യാത്രാപി ശസ്തത്വാദപസ്മാരപ്രതിഷേധാരമ്ഭഃ- അഥാത ഇത്യാദി| അഥേത്യാദികം പൂര്വവദ്വ്യാഖ്യേയമ്| അപശബ്ദോ ഗമനാര്ഥഃ, സ്മാരഃ സ്മരണം, അപഗതഃ സ്മാരോ യസ്മിന് രോഗേ സോऽപസ്മാരഃ; തസ്യ പ്രതിഷേധഃ ചികിത്സിതമ്||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
സ്മൃതിര്ഭൂതാര്ഥവിജ്ഞാനമപശ്ച പരിവര്ജനേ | അപസ്മാര ഇതി പ്രോക്തസ്തതോऽയം വ്യാധിരന്തകൃത് ||൩||
स्मृतिर्भूतार्थविज्ञानमपश्च परिवर्जने | अपस्मार इति प्रोक्तस्ततोऽयं व्याधिरन्तकृत् ||३||
🔊 Audio coming soon
അപസ്മാരസ്യ നിരുക്തിമാഹ- സ്മൃതിരിത്യാദി| ഭൂതാര്ഥജ്ഞാനാപസ്മരണാദയം വ്യാധിരപസ്മാര ഇതി പ്രോക്തഃ| അന്തകൃത് വിനാശകൃത്, അപസ്മരണഭാവാജ്ജലാഗ്ന്യാദൌ പ്രപതനാത്; അന്യേ തു അന്തകൃദവസ്ഥായാം, സാ ചാവസ്ഥാ ‘അപസ്മരന്തം ബഹുശഃ ക്ഷീണം’ ഇത്യാദികാ||൩||
Adhikarana 3 (4-6) · Śloka 6
മിഥ്യാതിയോഗേന്ദ്രിയാര്ഥകര്മണാമഭിസേവനാത് | വിരുദ്ധമലിനാഹാരവിഹാരകുപിതൈര്മലൈഃ ||൪|| വേഗനിഗ്രഹശീലാനാമഹിതാശുചിഭോജിനാമ് | രജസ്തമോഭിഭൂതാനാം ഗച്ഛതാം ച രജസ്വലാമ് ||൫|| തഥാ കാമഭയോദ്വേഗക്രോധശോകാദിഭിര്ഭൃശമ് | ചേതസ്യഭിഹതേ പുംസാമപസ്മാരോऽഭിജായതേ ||൬||
मिथ्यातियोगेन्द्रियार्थकर्मणामभिसेवनात् | विरुद्धमलिनाहारविहारकुपितैर्मलैः ||४|| वेगनिग्रहशीलानामहिताशुचिभोजिनाम् | रजस्तमोभिभूतानां गच्छतां च रजस्वलाम् ||५|| तथा कामभयोद्वेगक्रोधशोकादिभिर्भृशम् | चेतस्यभिहते पुंसामपस्मारोऽभिजायते ||६||
🔊 Audio coming soon
അപസ്മാരോത്പത്തികാരണസ്യ ചിത്താഭിഘാതസ്യ ഹേതൂനാഹ- മിഥ്യേത്യാദി| അത്രായോഗോ ലുപ്തോ ദ്രഷ്ടവ്യഃ, തേന മിഥ്യായോഗായോഗാതിയോഗൈഃ; കേചിത് മിഥ്യാദിയോഗേതി പഠിത്വാ ആദിശബ്ദേനൈവ അതിയോഗമയോഗം ച ഗൃഹ്ണന്തി| ഇന്ദ്രിയാര്ഥാനാം സ്പര്ശാദീനാം, കര്മണാം കായവാങ്മാനസാനാമ്| അഥ ശബ്ദാദീനാം മിഥ്യായോഗാദയഃ കഥ്യന്തേ- തത്ര പരുഷേഷ്ടവിനാശാദിശ്രവണം മിഥ്യായോഗഃ, പടഹാദ്യതിശബ്ദശ്രവണമതിയോഗഃ, സര്വശോऽശ്രവണമയോഗഃ; തഥാ ശീതാദിസ്പര്ശാനാം വൈപരീത്യേനോപസേവനം മിഥ്യായോഗഃ, അതിശീതാദീനാമതിസേവനമതിയോഗഃ; സര്വശോऽസേവനമയോഗഃ; അതിവികൃതാദിദര്ശനം മിഥ്യായോഗഃ, അതിതേജസാമതിദര്ശനമതിയോഗഃ; സര്വഥാऽനവലോകനമയോഗഃ; തഥാऽയോഗ്യരസാനാമാദാനം മിഥ്യായോഗഃ, രസാനാമത്യാദാനമതിയോഗഃ, രസാനാം സര്വഥാऽനാദാനമയോഗഃ; പൂത്യാദ്യാഘ്രാണം മിഥ്യായോഗഃ, അതിതീക്ഷ്ണാദിഗന്ധാനാമത്യാഘ്രാണമതിയോഗഃ, സര്വശോऽഘ്രാണമയോഗഃ; തഥാ കായികകര്മണോ വ്യായാമാദേര്നിഷിദ്ധകാലാദിഷു സേവനം മിഥ്യായോഗഃ, അതിസേവനമതിയോഗഃ, സര്വശോऽനുപസേവനമയോഗഃ, തഥാ വാചനികകര്മണഃ പരുഷാനൃതാദിഭാഷണം മിഥ്യായോഗഃ, അതിവാചനാദികമതിയോഗഃ, സര്വഥാ മൌനമയോഗഃ, തഥാ മാനസകര്മണഃ ശോകാദിചിന്തനം മിഥ്യായോഗഃ, അതിമാത്രചിന്തനാദികമതിയോഗഃ, സര്വഥാചിന്തനമയോഗഃ| വിരുദ്ധം ഹിതാഹിതീയോക്തമ്| മലിനശബ്ദ ആഹാരവിഹാരാഭ്യാം സമ്ബധ്യതേ; തത്ര മലിനാഹാരഃ പൂതിദ്വേഷ്ടാമേധ്യപര്യുഷിതാഃ, മലിനോ വിഹാരോ ദൃഷ്ടാദൃഷ്ടാര്ഥഃ സ്മാര്തവചനാത് ജ്ഞാതവ്യഃ| കുപിതൈര്മലൈരിത്യത്ര മലാ വാതപിത്തശ്ലേഷ്മാണോ രജസ്തമസീ ച, ദേഹമലിനീകരണാദുച്യന്തേ| വേഗേത്യാദി| വേഗാ വിണ്മൂത്രാദീനാം തേഷാം വേഗാനാം നിഗ്രഹോ ധാരണം, തത്ര ശീലാ വേഗനിഗ്രഹരതാഃ| അഹിതാശുചിഭോജിനാമിതി യദ്യപ്യേഷോऽര്ഥോ വിരുദ്ധമലിനാഹാരാത് ഇത്യനേനൈവ പ്രാപ്തഃ, തഥാऽപ്യത്യര്ഥഹേതുത്വാപാദനാര്ഥം പുനഃ പാഠഃ| രജസ്വലാം ദൃഷ്ടാര്തവാമ്| ഏതൈര്ഹേതുഭിശ്ചിത്തേ ഉപഹതേ ദൂഷിതേ സതി അപസ്മാരോऽഭിജായതേ||൪-൬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
ഹൃത്കമ്പഃ ശൂന്യതാ സ്വേദോ ധ്യാനം മൂര്ച്ഛാ പ്രമൂഢതാ | നിദ്രാനാശശ്ച തസ്മിംസ്തു ഭവിഷ്യതി ഭവന്ത്യഥ ||൭||
हृत्कम्पः शून्यता स्वेदो ध्यानं मूर्च्छा प्रमूढता | निद्रानाशश्च तस्मिंस्तु भविष्यति भवन्त्यथ ||७||
🔊 Audio coming soon
ഹേതൂനഭിധായ പൂര്വരൂപമാഹ- ഹൃദിത്യാദി| പ്രമൂഢതാ അതിശയേന വിചേതനത്വമ്| തസ്മിന് അപസ്മാരേ||൭||
Adhikarana 5 (8-10) · Śloka 10
സഞ്ജ്ഞാവഹേഷു സ്രോതഃസു ദോഷവ്യാപ്തേഷു മാനവഃ | രജസ്തമഃപരീതേഷു മൂഢോ ഭ്രാന്തേന ചേതസാ ||൮|| വിക്ഷിപന് ഹസ്തപാദം ച വിജിഹ്മഭ്രൂര്വിലോചനഃ | ദന്താന് ഖാദന് വമന് ഫേനം വിവൃതാക്ഷഃ പതേത് ക്ഷിതൌ ||൯|| അല്പകാലാന്തരം ചാപി പുനഃ സഞ്ജ്ഞാം ലഭേത സഃ | സോऽപസ്മാര ഇതി പ്രോക്തഃ... |൧൦|
सञ्ज्ञावहेषु स्रोतःसु दोषव्याप्तेषु मानवः | रजस्तमःपरीतेषु मूढो भ्रान्तेन चेतसा ||८|| विक्षिपन् हस्तपादं च विजिह्मभ्रूर्विलोचनः | दन्तान् खादन् वमन् फेनं विवृताक्षः पतेत् क्षितौ ||९|| अल्पकालान्तरं चापि पुनः सञ्ज्ञां लभेत सः | सोऽपस्मार इति प्रोक्तः... |१०|
🔊 Audio coming soon
പ്രാഗ്രൂപമഭിധായ രൂപമാഹ- സഞ്ജ്ഞാവഹേഷ്വിത്യാദി| സഞ്ജ്ഞാവഹേഷു സ്രോതഃസ്വിതി കഥം ബഹുവചനം, യതോ ധമനീവ്യാകരണേ ‘ദ്വാഭ്യാം പ്രബുധ്യതേ’ ഇത്യനേന ദ്വേ ഏവ സഞ്ജ്ഞാവഹേ സ്രോതസീ ഉക്തേ? സത്യം, ദ്വയോരപി സ്രോതസോഃ സൂക്ഷ്മാണാം പ്രതാനാനാം ബഹുത്വാത് സ്രോതഃസ്വിത്യുക്തമ്| ദോഷവ്യാപ്തേഷു വാതാദിദോഷാഭിഭൂതേഷു| രജസ്തമഃപരീതേഷു രജസ്തമോവ്യാപ്തേഷു| മൂഢോ മോഹയുക്തഃ| കേന കൃത്വാ മൂഢഃ? ഭ്രാന്തേന ചേതസാ ചിത്തഭ്രാന്ത്യേത്യര്ഥഃ| വിക്ഷിപന് ഇതസ്തതഃ ക്ഷിപന് | വിജിഹ്മഭ്രൂഃ വിലോചനഃ വക്രഭ്രൂനേത്രഃ| വിവൃതാക്ഷ ഉച്ഛലിതാക്ഷഃ| യസ്മിന് വികാരേ വിക്ഷിപന് ഹസ്തപാദമിത്യാദിചേഷ്ടഃ സന് ആതുരഃ ക്ഷിതൌ പതതി സ വികാരോऽപസ്മാര ഇതി പ്രോക്ത ഇതി സമ്ബന്ധഃ||൮-൧൦||-
Adhikarana 6 (10) · Śloka 11
... സ ച ദൃഷ്ടശ്ചതുര്വിധഃ ||൧൦|| വാതപിത്തകഫൈര്നൃൗണാം ചതുര്ഥഃ സന്നിപാതതഃ |൧൧|
... स च दृष्टश्चतुर्विधः ||१०|| वातपित्तकफैर्नॄणां चतुर्थः सन्निपाततः |११|
🔊 Audio coming soon
അപസ്മാരസ്യ സങ്ഖ്യാമാഹ- സ ച ദൃഷ്ട ഇത്യാദി| ചതുര്വിധ ഇതി സങ്ഖ്യാകരണം ദ്വന്ദ്വജാപസ്മാരനിഷേധാര്ഥമ്| ദ്വന്ദ്വജാസമ്ഭവസ്തു വ്യാധിസ്വഭാവാത്| ചാതുര്വിധ്യം വിവൃണ്വന്നാഹ- വാതപിത്തകഫൈരിത്യാദി| വാതാദിഭിഃ ത്രയഃ||൧൦||-
Adhikarana 7 (11-12) · Śloka 12
വേപമാനോ ദശന് ദന്താന് ശ്വസന് ഫേനം വമന്നപി ||൧൧|| യോ ബ്രൂയാദ്വികൃതം സത്ത്വം കൃഷ്ണം മാമനുധാവതി | തതോ മേ ചിത്തനാശഃ സ്യാത് സോऽപസ്മാരോऽനിലാത്മകഃ ||൧൨||
वेपमानो दशन् दन्तान् श्वसन् फेनं वमन्नपि ||११|| यो ब्रूयाद्विकृतं सत्त्वं कृष्णं मामनुधावति | ततो मे चित्तनाशः स्यात् सोऽपस्मारोऽनिलात्मकः ||१२||
🔊 Audio coming soon
വാതാദിജത്വേനാപസ്മാരലക്ഷണമാഹ- വേപമാന ഇത്യാദി| വേപമാനഃ കമ്പമാനഃ| ദശന് ഖാദന് ദന്താന്| ശ്വസന് ശ്വാസം കുര്വന്| വികൃതം വികൃതരൂപം സത്ത്വമ്| കൃഷ്ണമിത്യത്ര കൃഷ്ണസത്ത്വദര്ശനമ്, അസത ഏവ സഞ്ജ്ഞാവഹസ്രോതോഗതവാതപ്രഭാവാത്; ന പുനഃ സത്ത്വം പിശാചാദികം ഭൂതമഭിപ്രേതമ്| തന്ത്രാന്തരേऽപി “പരുഷാരുണകൃഷ്ണാനി പശ്യേദ്രൂപാണി ചാനിലാത്” ഇത്യാദിനാ കൃഷ്ണാദിരൂപദര്ശനമേവോക്തമ്| ഏവം പിത്തകഫാപസ്മാരയോരപി ബോദ്ധവ്യമ്||൧൧-൧൨||
Adhikarana 8 (13) · Śloka 14
തൃട്താപസ്വേദമൂര്ച്ഛാര്തോ ധുന്വന്നങ്ഗാനി വിഹ്വലഃ | യോ ബ്രൂയാദ്വികൃതം സത്ത്വം പീതം മാമനുധാവതി ||൧൩|| തതോ മേ ചിത്തനാശഃ സ്യാത് സ പിത്തഭവ ഉച്യതേ |൧൪|
तृट्तापस्वेदमूर्च्छार्तो धुन्वन्नङ्गानि विह्वलः | यो ब्रूयाद्विकृतं सत्त्वं पीतं मामनुधावति ||१३|| ततो मे चित्तनाशः स्यात् स पित्तभव उच्यते |१४|
🔊 Audio coming soon
പിത്താപസ്മാരലക്ഷണമാഹ- തൃഡിത്യാദി| തൃട് പിപാസാ| താപഃ സന്താപഃ| ധുന്വന് വിക്ഷിപന്| അങ്ഗാനി ഹസ്തപാദാദീനി| വിഹ്വലോ വികലഃ||൧൩||-
Adhikarana 9 (14-15) · Śloka 15
ശീതഹൃല്ലാസനിദ്രാര്തഃ പതന് ഭൂമൌ വമന് കഫമ് ||൧൪|| യോ ബ്രൂയാദ്വികൃതം സത്ത്വം ശുക്ലം മാമനുധാവതി | തതോ മേ ചിത്തനാശഃ സ്യാത് സോऽപസ്മാരഃ കഫാത്മകഃ ||൧൫||
शीतहृल्लासनिद्रार्तः पतन् भूमौ वमन् कफम् ||१४|| यो ब्रूयाद्विकृतं सत्त्वं शुक्लं मामनुधावति | ततो मे चित्तनाशः स्यात् सोऽपस्मारः कफात्मकः ||१५||
🔊 Audio coming soon
കഫജാപസ്മാരലക്ഷണമാഹ- ശീതഹൃല്ലാസേത്യാദി| ഹൃല്ലാസഃ ഥൂത്കരണമ്||൧൪-൧൫||
Adhikarana 10 (16) · Śloka 16
ഹൃദി തോദസ്തൃഡുത്ക്ലേദസ്ത്രിഷ്വപ്യേതേഷു സങ്ഖ്യയാ |൧൬|
हृदि तोदस्तृडुत्क्लेदस्त्रिष्वप्येतेषु सङ्ख्यया |१६|
🔊 Audio coming soon
വാതാദ്യപസ്മാരേഷു പ്രത്യേകമേകൈകം ലക്ഷണമാഹ- ഹൃദി തോദ ഇത്യാദി| ഹൃദി തോദോ വ്യഥാ, -വാതികേ; തൃട് പിപാസാ,-പൈത്തികേ; ഉത്ക്ലേശഃ ശ്ലേഷ്മനിഷ്ഠീവനം, -കഫജേ; ഏതേഷു ത്രിഷു വാതാദിജാപസ്മാരേഷു യഥാസങ്ഖ്യം ഹൃത്തോദാദിലക്ഷണം ജ്ഞേയമിതി സമ്ബന്ധഃ|൧൬|-
Adhikarana 11 (16) · Śloka 16
പ്രലാപഃ കൂജനം ക്ലേശഃ പ്രത്യേകം തു ഭവേദിഹ ||൧൬||
प्रलापः कूजनं क्लेशः प्रत्येकं तु भवेदिह ||१६||
🔊 Audio coming soon
വാതാദിജാപസ്മാരേഷു പ്രത്യേകം പ്രലാപാദിലക്ഷണത്രിതയമാഹ- പ്രലാപഃ കൂജനമിത്യാദി| പ്രലാപാദികം ത്രയം വാതാദിജാപസ്മാരേഷു ത്രിഷ്വപി പ്രത്യേകം ബോദ്ധവ്യം ന യഥാസങ്ഖ്യമ്||൧൬||
Adhikarana 12 (17) · Śloka 17
സര്വലിങ്ഗസമവായഃ സര്വദോഷപ്രകോപജേ |൧൭|
सर्वलिङ्गसमवायः सर्वदोषप्रकोपजे |१७|
🔊 Audio coming soon
സര്വജാപസ്മാരലക്ഷണമാഹ- സര്വലിങ്ഗസമവായ ഇത്യാദി| സര്വലിങ്ഗസമവായോ വാതാദിലിങ്ഗസമാവേശഃ| സര്വദോഷപ്രകോപജ ഇതി പ്രകോപോപാദാനാത് സ്വകീയകാരണപ്രകുപിതദോഷത്രയജ ഇതി ബോദ്ധവ്യം, ന കുപിതൈകദോഷപ്രകോപിതസര്വദോഷജ ഇതി|൧൭|-
Adhikarana 13 (17) · Śloka 18
അനിമിത്താഗമാദ്വ്യാധേര്ഗമനാദകൃതേऽപി ച ||൧൭|| ആഗമാച്ചാപ്യപസ്മാരം വദന്ത്യന്യേ ന ദോഷജമ് |൧൮|
अनिमित्तागमाद्व्याधेर्गमनादकृतेऽपि च ||१७|| आगमाच्चाप्यपस्मारं वदन्त्यन्ये न दोषजम् |१८|
🔊 Audio coming soon
സ്വമതേനാപസ്മാരസ്യ ദോഷജത്വം പ്രദര്ശ്യ പരമതേനാഗന്തുകത്വമാഹ- അനിമിത്താഗമാദിത്യാദി| അനിമിത്താഗമാത് അകാരണോത്പാദനാത്, ആകസ്മികോദ്ഭവാദിത്യര്ഥഃ| ഗമനാദകൃതേऽപി ചേത്യത്ര ‘പ്രതീകാരേ’ ഇതി ശേഷഃ ; തേന പ്രതീകാരേ അകൃതേऽപി വ്യാധേര്ഗമനാദുപശമാദിത്യര്ഥഃ| അകൃതേऽപീത്യത്ര അകൃതാദിതി ക്വചിത്; തത്ര, അകൃതാത് പ്രതീകാരദ്ഭേഷജേനേതി ദ്രഷ്ടവ്യമ് ആഗമാച്ചേതി സ്വകീയാത്; ന പുനശ്ചേതരസ്മാത്, തത്ര ദോഷജത്വേനാപസ്മാരസ്യ ദര്ശിതത്വാത്| ‘വദന്ത്യന്യേ ന ദോഷജം’ ഇത്യത്ര അന്യേ ‘വദന്ത്യന്യോന്യദോഷജമ്’ ഇതി പഠന്തി, അന്യോന്യദോഷജം രജസ്തമോദോഷജമിത്യര്ഥഃ| അപരേ തു ‘അന്യോന്യദൂഷണാത്’ ഇതി പഠന്തി| തത്ര കായമനസോരന്യോന്യദൂഷണാത്||൧൭||-
Adhikarana 14 (18-21) · Śloka 21
ക്രമോപയോഗാദ്ദോഷാണാം ക്ഷണികത്വാത്തഥൈവ ച ||൧൮|| ആഗമാദ്വൈശ്വരൂപ്യാച്ച സ തു നിര്വര്ണ്യതേ ബുധൈഃ | ദേവേ വര്ഷത്യപി യഥാ ഭൂമൌ ബീജാനി കാനിചിത് ||൧൯|| ശരദി പ്രതിരോഹന്തി തഥാ വ്യാധിസമുദ്ഭവഃ | സ്ഥായിനഃ കേചിദല്പേന കാലേനാഭിപ്രവര്ധിതാഃ ||൨൦|| ദര്ശയന്തി വികാരാംസ്തു വിശ്വരൂപാന്നിസര്ഗതഃ | അപസ്മാരോ മഹാവ്യാധിസ്തസ്മാദ്ദോഷജ ഏവ തു ||൨൧||
क्रमोपयोगाद्दोषाणां क्षणिकत्वात्तथैव च ||१८|| आगमाद्वैश्वरूप्याच्च स तु निर्वर्ण्यते बुधैः | देवे वर्षत्यपि यथा भूमौ बीजानि कानिचित् ||१९|| शरदि प्रतिरोहन्ति तथा व्याधिसमुद्भवः | स्थायिनः केचिदल्पेन कालेनाभिप्रवर्धिताः ||२०|| दर्शयन्ति विकारांस्तु विश्वरूपान्निसर्गतः | अपस्मारो महाव्याधिस्तस्माद्दोषज एव तु ||२१||
🔊 Audio coming soon
പരമതനിരാകരണായ സ്വമതമാഹ- ക്രമോപയോഗാദിത്യാദി| സ തു പുനരപസ്മാരഃ ക്രമോപയോഗാദിത്യാദിഹേതുഭിശ്ചതുര്ഭിര്ദോഷജ ഏവ ബുധൈഃ പണ്ഡിതൈര്നിര്വര്ണ്യതേ കഥ്യത ഇത്യര്ഥഃ| അത്ര ഹേതുമാഹ- ക്രമോപയോഗാദ്ദോഷാണാമിതി സഞ്ചയാദിക്രമേണ ദോഷാണാം വികാരജനനയോഗാദിത്യര്ഥഃ; ഏതേന, അനിമിത്താഗമാദ്വ്യാധേരിതി ഹേതുര്നിരാകൃതഃ| തഥാ സര്വപാരിഷദത്വാദായുര്വേദസ്യ സൌഗതമതമവലമ്ബ്യ ‘ഗമനാദകൃതേऽപി ച’ ഇത്യസ്യ ഹേതോര്നിരാകരണായ ഹേതുമാഹ- ക്ഷണികത്വാത്തഥൈവ ചേതി| തഥൈവ വാതാദീനാം ക്ഷണികത്വാദ്ദ്വിതീയോऽപി ഹേതുര്നിരാകൃതഃ| യതോ യാവന്മാത്രോ ദോഷവേഗോऽഭൂത് താവന്മാത്രസ്യാപഗമാദകൃതേऽപി പ്രതീകാരേ വ്യാധേരപഗമഃ| തൃതീയം ഹേതുമാഹ- ആഗമാച്ചേതി; സ്വതന്ത്രാത് പരതന്ത്രാച്ചേത്യര്ഥഃ| തത്രാഗമേ സ്വതന്ത്രേ പരതന്ത്രേ ച വാതിക-പൈത്തിക-ശ്ലൈഷ്മിക-സാന്നിപാതികാശ്ചത്വാരോऽപസ്മാരാ അഭിഹിതാ ഇതി| ചതുര്ഥം ഹേതുമാഹ- വൈശ്വരൂപ്യാച്ചേതി വിശ്വേഷാം സമസ്താനാം വാതപിത്തശ്ലേഷ്മണാം മനോദോഷയോ രജസ്തമസോശ്ച രൂപം നാനാപ്രകാരം ലിങ്ഗം യസ്യാപസ്മാരസ്യ സ തഥാ, തദ്ഭാവോ വൈശ്വരൂപ്യം തസ്മാത്| ‘സ തു’ ഇത്യത്രാന്യേ ‘തത്ര’ ഇതി പഠന്തി, വ്യാഖ്യാനയന്തി ച- തത്ര അപസ്മാരേ| യദൈവം തര്ഹി വാതപിത്തശ്ലേഷ്മണാം സദൈവ ദേഹേ സദ്ഭാവാത് സന്തതമപസ്മാരഃ സ്യാദതസ്തന്നിരാകരണാര്ഥമാഹ- ദേവേ വര്ഷതീത്യാദി| വര്ഷത്യപി മേഘേ ഭൂമൌ സുകൃഷ്ടായാമപി അങ്കുരജനനസമര്ഥാന്യപി കാനിചിദ്ബീജാനി ശരദ്യേവ പ്രരോഹന്തി, തഥാ സര്വരോഗബീജാനാം വാതാദീനാം കദാചിത് കസ്യചിദപസ്മാരാദിവ്യാധേരങ്കുരസ്ഥാനീയസ്യ നിദാനാദിസങ്ഗമേ സത്യപി ദൂഷ്യാദിസമുദായേനൈവ സമുദ്ഭവോ ഭവതീത്യര്ഥഃ| അന്യേ ത്വന്യഥാ വ്യാഖ്യാനയന്തി- നനു, സഞ്ചയാദിക്രമേണോപയോഗശ്ചേദ്ദോഷാണാം തദാ പുനഃ കഥമല്പേനൈവ കാലേന തദ്വികാരോദ്ഗമഃ സ്യാദിത്യത ആഹ- ദേവേऽവര്ഷതീത്യാദി| അവര്ഷതി ദേവേ യഥാ ശരത്കാലേ ഭൂമൌ സ്തിമിത്വാത് കാനിചിദ്ബീജാനി പ്രരോഹന്ത്യേവ, തഥാऽല്പേനാപി കാലേന ശരീരസ്ഥാ ദോഷാഃ കിഞ്ചിദുപചിതാ വികാരം ജനയന്തീതി| ഏതദേവ സ്പഷ്ടീകുര്വന്നാഹ- സ്ഥായിന ഇത്യാദി| സ്ഥായിനഃ അവശ്യമവസ്ഥായിനോ വാതാദയഃ, പരം കേചിദല്പേനാപി കാലേനാഭിപ്രവര്ധിതാഃ സന്തോ വിശ്വരൂപാന് നാനാരൂപാന് വികാരാന് ദര്ശയന്തി| കുതഃ? നിസര്ഗതോ ദൂഷണസ്വഭാവാദിത്യര്ഥഃ| അപസ്മാരോ മഹാവ്യാധിരിത്യാദി| തസ്മാദിതി പൂര്വോക്തക്രമോപയോഗാദിഹേതുസമൂഹാദപസ്മാരോ ദോഷജോ ന തു ഭൂതാവേശജ ഇതി സിദ്ധാന്തഃ ||൧൮-൨൧||
Adhikarana 15 (22-23) · Śloka 24
തസ്യ കാര്യോ വിധിഃ സര്വോ യ ഉന്മാദേഷു വക്ഷ്യതേ | പുരാണസര്പിഷഃ പാനമഭ്യങ്ഗശ്ചൈവ പൂജിതഃ ||൨൨|| ഉപയോഗോ ഗ്രഹോക്താനാം യോഗാനാം തു വിശേഷതഃ | തതഃ സിധ്യന്തി തേ സര്വേ യോഗൈരന്യൈശ്ച സാധയേത് | ശിഗ്രുകട്വങ്ഗകിണ്വാഹിനിമ്ബത്വഗ്രസസാധിതമ് ||൨൩|| ചതുര്ഗുണേ ഗവാം മൂത്രേ തൈലമഭ്യഞ്ജനേ ഹിതമ് |൨൪|
तस्य कार्यो विधिः सर्वो य उन्मादेषु वक्ष्यते | पुराणसर्पिषः पानमभ्यङ्गश्चैव पूजितः ||२२|| उपयोगो ग्रहोक्तानां योगानां तु विशेषतः | ततः सिध्यन्ति ते सर्वे योगैरन्यैश्च साधयेत् | शिग्रुकट्वङ्गकिण्वाहिनिम्बत्वग्रससाधितम् ||२३|| चतुर्गुणे गवां मूत्रे तैलमभ्यञ्जने हितम् |२४|
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം ചികിത്സിതമാഹ- തസ്യ കാര്യോ വിധിരിത്യാദി| തസ്യ അപസ്മാരസ്യ| നനു, ഉന്മാദേ യോ വിധിഃ പഠിഷ്യമാണോऽസ്തി തം വിധിമപസ്മാരേ നിര്ദിശ്യ തത്രൈവ കിമിതി നാതിദിശ്യതേ? ഉച്യതേ,- ഉന്മാദേ തസ്യാതിശയേന ഹിതത്വാദിത്യര്ഥഃ| അഭ്യങ്ഗശ്ചൈവേതി പുരാണസര്പിഷാ, അസ്യ ത്രിദോഷഘ്നത്വാത്| ഗ്രഹോക്തവിധിമുപദിശതി- ഉപയോഗ ഇത്യാദി| ശിഗ്രുകട്വങ്ഗേത്യാദി| ശിഗ്രുഃ ശോഭാഞ്ജനകഃ, കട്വങ്ഗഃ അരലുഃ, സ്യോനാക ഇത്യന്യേ, കിണിഹീ ശ്വേതസ്യന്ദഃ; ത്വഗ്രസസാധിതമിതി ത്വഗ് വല്കലം, രസഃ സ്വരസഃ; ഏതേന കല്കസ്വരസാഭ്യാം സാധിതമിതി ബോദ്ധവ്യമ്| ഗവാം മൂത്രേ ഇതി ചേതോവികാരഹരത്വേന ഹസ്തിച്ഛാഗഭേഡമൂത്രാണാം നിര്ദിഷ്ടത്വാത്തന്നിഷേധാര്ഥം ‘ഗവാം മൂത്രേ’ ഇതി കൃതമ്| തൈലം തിലതൈലമ്||൨൨-൨൩||-
Adhikarana 16 (24) · Śloka 25
ഗോധാനകുലനാഗാനാം പൃഷതര്ക്ഷഗവാമപി ||൨൪|| പിത്തേഷു സിദ്ധം തൈലം ച പാനാഭ്യങ്ഗേഷു പൂജിതമ് |൨൫|
गोधानकुलनागानां पृषतर्क्षगवामपि ||२४|| पित्तेषु सिद्धं तैलं च पानाभ्यङ्गेषु पूजितम् |२५|
🔊 Audio coming soon
ദ്വിതീയതൈലമാഹ- ഗോധാനകുലനാഗാനാമിത്യാദി| നാഗോ ഹസ്തീ| പൃഷതഃ ചിത്രലോ മൃഗഃ| ഋക്ഷോ ഭല്ലൂകഃ| ഗോധാദീനാം പിത്തേഷു പൃഥക് സ്നേഹസമേഷു സിദ്ധം തൈലമിത്യര്ഥഃ||൨൪||-
Adhikarana 17 (25) · Śloka 25
തീക്ഷ്ണൈരുഭയതോഭാഗൈഃ ശിരശ്ചാപി വിശോധയേത് ||൨൫||
तीक्ष्णैरुभयतोभागैः शिरश्चापि विशोधयेत् ||२५||
🔊 Audio coming soon
തൈലമഭിധായ ശിരോവിരേചനമാഹ- തീക്ഷ്ണൈരിത്യാദി| തീക്ഷ്ണൈരുഭയതോഭാഗൈഃ വിഷാണികാബ്രാഹ്മീകാരവേല്ലകാദിഭിഃ| അന്യേ തു ‘തീക്ഷ്ണൈരുഭയതോഭാഗൈഃ ശിരസശ്ച വിരേചനൈഃ’ ഇതി പഠന്തി, വ്യാഖ്യാനയന്തി ച- തീക്ഷ്ണൈരിത്യുഭയത്ര സമ്ബധ്യതേ| തേന ഉഭയതോഭാഗൈര്വമനവിരേചനൈസ്തീക്ഷ്ണൈശ്ച ശിരോവിരേചനൈരുപാചരേദിതി സമ്ബധ്യതേ||൨൫||
Adhikarana 18 (26) · Śloka 26
പൂജാം രുദ്രസ്യ കുര്വീത തദ്ഗണാനാം ച നിത്യശഃ |൨൬|
पूजां रुद्रस्य कुर्वीत तद्गणानां च नित्यशः |२६|
🔊 Audio coming soon
കേചിദത്ര ദൈവവ്യപാശ്രയം ചികിത്സിതം പഠന്തി- പൂജാം രുദ്രസ്യേത്യാദി|൨൬|-
Adhikarana 19 (26) · Śloka 27
വാതികം ബസ്തിഭിശ്ചാപി പൈത്തികം തു വിരേചനൈഃ ||൨൬|| കഫജം വമനൈര്ധീമാനപസ്മാരമുപാചരേത് |൨൭|
वातिकं बस्तिभिश्चापि पैत्तिकं तु विरेचनैः ||२६|| कफजं वमनैर्धीमानपस्मारमुपाचरेत् |२७|
🔊 Audio coming soon
സാമാന്യം ചികിത്സിതം നിര്ദിശ്യ വാതാദിഭേദേനാപസ്മാരാണാം ചികിത്സാം നിര്ദിശന്നാഹ- വാതികമിത്യാദി| കേചിദിമം പാഠം പഞ്ചഗവ്യാഖ്യഘൃതപാഠസ്യാഗ്രേ പഠന്തി||൨൬||-
Adhikarana 20 (27-28) · Śloka 28
കുലത്ഥയവകോലാനി ശണബീജം പലങ്കഷാമ് ||൨൭|| ജടിലാം പഞ്ചമൂല്യൌ ദ്വേ പഥ്യാം ചോത്ക്വാഥ്യ യത്നതഃ | ബസ്തമൂത്രയുതം സര്പിഃ പചേത്തദ്വാതികേ ഹിതമ് ||൨൮||
कुलत्थयवकोलानि शणबीजं पलङ्कषाम् ||२७|| जटिलां पञ्चमूल्यौ द्वे पथ्यां चोत्क्वाथ्य यत्नतः | बस्तमूत्रयुतं सर्पिः पचेत्तद्वातिके हितम् ||२८||
🔊 Audio coming soon
വാതാദിജാപസ്മാരേഷു ഘൃതം നിര്ദിശന്നാഹ- കുലത്ഥേത്യാദി| കോലം ബദരമ്| പലങ്കഷാ ഗുഗ്ഗുലുഃ| ജടിലാ മാംസീ| പഞ്ചമൂല്യൌ ദ്വേ ഇതി ശാലിപര്ണ്യാദിര്ബില്വാദിശ്ച, ഏരണ്ഡബില്വാദ്യേ ഇത്യന്യേ| പഥ്യാ ഹരീതകീ| ‘യത്നത’ ഇത്യത്രാന്യേ ‘യോഗത’ ഇതി പഠന്തി| യോഗതോഗ്രഹണാത് ക്വാഥമൂത്രയോര്മധ്യേ ഏകം ചതുര്ഗുണമേകം ച സമം ഗ്രാഹ്യമിതി വ്യാഖ്യാനയന്തി||൨൭-൨൮||
Adhikarana 21 (29) · Śloka 29
കാകോല്യാദിപ്രതീവാപം സിദ്ധം ച പ്രഥമേ ഗണേ | പയോമധുസിതായുക്തം ഘൃതം തത് പൈത്തികേ ഹിതമ് ||൨൯||
काकोल्यादिप्रतीवापं सिद्धं च प्रथमे गणे | पयोमधुसितायुक्तं घृतं तत् पैत्तिके हितम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
കാകോല്യാദിപ്രതീവാപമിത്യാദി| കാകോല്യാദിപ്രതീവാപം കാകോല്യാദികല്കമ്| സിദ്ധം ച പ്രഥമേ ഗണേ വിദാരിഗന്ധാദികേ ക്വാഥീകൃതേ ഇതി ജ്ഞേയമ്| കുതഃ? കാകോല്യാദികല്കോപദേശാത്| പയഃ ക്ഷീരമ്| സിതാ ശര്കരാ| ക്ഷീരാദിപ്രക്ഷേപയുക്തം ഘൃതം ഹിതമ്||൨൯||
Adhikarana 22 (30) · Śloka 30
കൃഷ്ണാവചാമുസ്തകാദ്യൈര്യുക്തമാരഗ്വധാദികേ | പക്വം ച മൂത്രവര്ഗേ തു ശ്ലേഷ്മാപസ്മാരിണേ ഹിതമ് ||൩൦||
कृष्णावचामुस्तकाद्यैर्युक्तमारग्वधादिके | पक्वं च मूत्रवर्गे तु श्लेष्मापस्मारिणे हितम् ||३०||
🔊 Audio coming soon
കൃഷ്ണാവചേത്യാദി| കൃഷ്ണാവചാമുസ്തകാദ്യൈരിതി പിപ്പല്യാദിവചാദിമുസ്താദ്യൈഃ ക്വഥിതൈഃ, ആരഗ്വധാദികൈഃ കല്കീകൃതൈഃ, മൂത്രവര്ഗേऽഷ്ടവിധേ സിദ്ധം പക്വം ഘൃതം ശ്ലേഷ്മാപസ്മാരിണേ ഹിതമിത്യര്ഥഃ| അന്യേ മൂത്രവര്ഗേഷ്വിത്യത്ര ചേതോവികാരഹരത്വേന ഛാഗോരഭ്രഹസ്തിമൂത്രാണി ഗൃഹ്ണന്തി||൩൦||
Adhikarana 23 (31-33) · Śloka 33
സുരദ്രുമവചാകുഷ്ഠസിദ്ധാര്ഥവ്യോഷഹിങ്ഗുഭിഃ | മഞ്ജിഷ്ഠാരജനീയുഗ്മസമങ്ഗാത്രിഫലാമ്ബുദൈഃ ||൩൧|| കരഞ്ജബീജശൈരീഷഗിരികര്ണീഹുതാശനൈഃ | സിദ്ധം സിദ്ധാര്ഥകം നാമ സര്പിര്മൂത്രചതുര്ഗുണമ് ||൩൨|| കൃമികുഷ്ഠഗരശ്വാസബലാസവിഷമജ്വരാന് | സര്വഭൂതഗ്രഹോന്മാദാനപസ്മാരാംശ്ച നാശയേത് ||൩൩||
सुरद्रुमवचाकुष्ठसिद्धार्थव्योषहिङ्गुभिः | मञ्जिष्ठारजनीयुग्मसमङ्गात्रिफलाम्बुदैः ||३१|| करञ्जबीजशैरीषगिरिकर्णीहुताशनैः | सिद्धं सिद्धार्थकं नाम सर्पिर्मूत्रचतुर्गुणम् ||३२|| कृमिकुष्ठगरश्वासबलासविषमज्वरान् | सर्वभूतग्रहोन्मादानपस्मारांश्च नाशयेत् ||३३||
🔊 Audio coming soon
സിദ്ധാര്ഥകം സര്പിരാഹ- സുരദ്രുമേത്യാദി| സുരദ്രുമഃ ദേവദാരു| സിദ്ധാര്ഥഃ സര്ഷപഃ| വ്യോഷം ശുണ്ഠീമരീചപിപ്പല്യഃ| രജനീയുഗ്മം ഹരിദ്രാദ്വയമ്| സമങ്ഗാ ലജ്ജാലുഃ| അമ്ബുദോ മുസ്താ| ശൈരീഷം ശിരീഷബീജമ്| ഗിരികര്ണീ ശ്വേതസ്യന്ദാ| ഹുതാശനഃ ചിത്രകഃ| ഏതൈഃ കല്കീകൃതൈര്മൂത്രചതുര്ഗുണം സര്പിഃ സിദ്ധം സിദ്ധാര്ഥകം നാമേതി സമ്ബന്ധഃ| ഗരഃ കൃത്രിമം വിഷമ്| ബലാസഃ ശ്ലേഷ്മാ||൩൧-൩൩||
Adhikarana 24 (34-37) · Śloka 37
ദശമൂലേന്ദ്രവൃക്ഷത്വങ്മൂര്വാഭാര്ഗീഫലത്രികൈഃ | ശമ്പാകശ്രേയസീസപ്തപര്ണാപാമാര്ഗഫല്ഗുഭിഃ ||൩൪|| ശൃതൈഃ കല്കൈശ്ച ഭൂനിമ്ബപൂതീകവ്യോഷചിത്രകൈഃ | ത്രിവൃത്പാഠാനിശായുഗ്മസാരിവാദ്വയപൌഷ്കരൈഃ ||൩൫|| കടുകായാസദന്ത്യുഗ്രാനീലിനീക്രിമിശത്രുഭിഃ | സര്പിരേഭിശ്ച ഗോക്ഷീരദധിമൂത്രശകൃദ്രസൈഃ ||൩൬|| സാധിതം പഞ്ചഗവ്യാഖ്യം സര്വാപസ്മാരഭൂതനുത് | ചാതുര്ഥകക്ഷയശ്വാസാനുന്മാദാംശ്ച നിയച്ഛതി ||൩൭||
दशमूलेन्द्रवृक्षत्वङ्मूर्वाभार्गीफलत्रिकैः | शम्पाकश्रेयसीसप्तपर्णापामार्गफल्गुभिः ||३४|| शृतैः कल्कैश्च भूनिम्बपूतीकव्योषचित्रकैः | त्रिवृत्पाठानिशायुग्मसारिवाद्वयपौष्करैः ||३५|| कटुकायासदन्त्युग्रानीलिनीक्रिमिशत्रुभिः | सर्पिरेभिश्च गोक्षीरदधिमूत्रशकृद्रसैः ||३६|| साधितं पञ्चगव्याख्यं सर्वापस्मारभूतनुत् | चातुर्थकक्षयश्वासानुन्मादांश्च नियच्छति ||३७||
🔊 Audio coming soon
പഞ്ചഗവ്യമാഹ- ദശമൂലേത്യാദി| ഇന്ദ്രവൃക്ഷഃ കുടജഃ, തസ്യ ത്വക്; അന്യേ ത്വക്ശബ്ദേന ത്വചമാഹുഃ| മൂര്വാ ചോരസ്നായുഃ| ഫല്ഗുഃ കാഷ്ഠോദുമ്ബരികാ| ശൃതൈഃ ക്വഥിതൈഃ| ഭൂനിമ്ബഃ കിരാതകഃ| പൂതീകഃ ചിരബില്വഃ| വ്യോഷം ത്രികടുകമ്| നിശായുഗ്മം ഹരിദ്രാദ്വയമ്| സാരിവാദ്വയമ് ആസ്ഫോതാ കാകവല്ലീ ച| പൌഷ്കരം പുഷ്കരമൂലമ്| യാസോ ദുരാലഭാ, ദന്തീ ദന്തിനീ, ഉഗ്രാ വചാ, നീലിനീ രജനികാ ശാരദഫലാ, കൃമിശത്രുഃ വിഡങ്ഗമ്, ദശമൂല്യാദിഭിഃ കാഷ്ഠോദുമ്ബരികാന്തൈഃ ക്വഥിതൈര്ഭൂനിമ്ബാദിഭിഃ കൃമിശത്രുപര്യന്തൈഃ| കല്കീകൃതൈര്ഗോക്ഷീരാദിഭിഃ പ്രത്യേകം സ്നേഹസമൈഃ സാധിതം സര്പിഃ പഞ്ചഗവ്യാഖ്യം സര്വാപസ്മാരാദീന്നിയച്ഛതീത്യര്ഥഃ ||൩൪-൩൭||
Adhikarana 25 (38-40) · Śloka 41
ഭാര്ഗീശൃതേ പചേത് ക്ഷീരേ ശാലിതണ്ഡുലപായസമ് | ത്ര്യഹം ശുദ്ധായ തം ഭോക്തും വരാഹായോപകല്പയേത് ||൩൮|| ജ്ഞാത്വാ ച മധുരീഭൂതം തം വിശസ്യാന്നമുദ്ധരേത് | ത്രീന് ഭാഗാംസ്തസ്യ ചൂര്ണസ്യ കിണ്വഭാഗേന സംസൃജേത് ||൩൯|| മണ്ഡോദകാര്ഥേ ദേയശ്ച ഭാര്ഗീക്വാഥഃ സുശീതലഃ | ശുദ്ധേ കുമ്ഭേ നിദധ്യാച്ച സമ്ഭാരം തം സുരാം തതഃ ||൪൦|| ജാതഗന്ധാം ജാതരസാം പായയേദാതുരം ഭിഷക് |൪൧|
भार्गीशृते पचेत् क्षीरे शालितण्डुलपायसम् | त्र्यहं शुद्धाय तं भोक्तुं वराहायोपकल्पयेत् ||३८|| ज्ञात्वा च मधुरीभूतं तं विशस्यान्नमुद्धरेत् | त्रीन् भागांस्तस्य चूर्णस्य किण्वभागेन संसृजेत् ||३९|| मण्डोदकार्थे देयश्च भार्गीक्वाथः सुशीतलः | शुद्धे कुम्भे निदध्याच्च सम्भारं तं सुरां ततः ||४०|| जातगन्धां जातरसां पाययेदातुरं भिषक् |४१|
🔊 Audio coming soon
ഭാര്ഗീശൃതേ ഇത്യാദി| ഭാര്ഗീശൃതേ ക്ഷീരേ ശാലിതണ്ഡുലപായസം പചേദിതി സമ്ബന്ധഃ| അത്ര ക്ഷീരസാധനവിധിഃ- ചതുര്ഥാംശം ഭാര്ഗീകല്കം ദത്ത്വാ ചതുര്ഗുണേന ജലേന ക്ഷീരം സാധനീയമ്| ത്ര്യഹം ശുദ്ധായ ത്രിദിനമുപോഷിതായ വരാഹായ തം പായസം ഭോക്തും പ്രകല്പയേത് ദദ്യാദിത്യര്ഥഃ| മധുരീഭൂതം ശ്ലേഷ്മസംസൃഷ്ടം വിദാഹാവസ്ഥാമപ്രാപ്തമ്; അന്യേ തു മധുരീഭൂതം വിഷീഭൂതമിതി വ്യാഖ്യാനയന്തി, യതോ മധുരശബ്ദോ വിഷേ വര്തതേ| അഥ പായസഃ കഥം വിഷീഭവതീതി ചേത്? സത്യം, ആധാരപ്രഭാവാത്| വിഷീഭൂതം വരാഹസ്യൈവ ലാലാസ്രാവമൂര്ച്ഛാദിവിഷലിങ്ഗൈര്ജ്ഞാതവ്യമ്| തം വരാഹം, വിശസ്യ ഹത്വാ, അന്നം വിഷീഭൂതമുദ്ധരേത്| തസ്യ ചൂര്ണസ്യേത്യാദി| തസ്യ ഉദ്ധൃതസ്യാന്നസ്യ ശോഷിതചൂര്ണീകൃതസ്യ ത്രീന് ഭാഗാന് കിണ്വഭാഗേന സംസൃജേത് സുരാബീജൈകഭാഗേന മിശ്രയേത്| മണ്ഡോദകാര്ഥം സന്ധാനാര്ഥം ഭാര്ഗീക്വാഥോ ദേയഃ| അന്യേ തു മണ്ഡഃ സുരാമണ്ഡഃ, ദകാര്ഥേ ഉദകാര്ഥേ ഭാര്ഗീക്വാഥശ്ച ദേയ ഇതി വ്യാഖ്യാനയന്തി| ശുദ്ധേ കുമ്ഭേ ഇതി കൃതസംസ്കാരേ ചാതുര്ജാതകഘൃതമധുപിപ്പല്യാദിവിലിപ്തേ ഇത്യര്ഥഃ| പായസചൂര്ണകിണ്വഭാഗചതുഷ്ടയേ ഭാര്ഗീക്വാഥസ്താവാനേവ ദേയോ യാവതാ സമ്യക്സുരാഭാവം പ്രാപ്നോതി, തദ്വിദശ്ച കല്പപാലാഃ പ്രഷ്ടവ്യാഃ| സുരാനിഷ്പത്തികാലപ്രമാണം ച ജാതരസാമിത്യനേനോക്തമ്||൩൮-൪൦||-
Adhikarana 26 (41) · Śloka 41
സിരാം വിധ്യേദഥ പ്രാപ്താം മങ്ഗല്യാനി ച ധാരയേത് ||൪൧||
सिरां विध्येदथ प्राप्तां मङ्गल्यानि च धारयेत् ||४१||
🔊 Audio coming soon
സിരാമിത്യാദി| പ്രോക്താം ഉരോപാങ്ഗലലാടജാമ്| അന്യേ തു പ്രാപ്താമിതി പഠന്തി, ഹനുസന്ധിമധ്യഗതാമിതി ച വ്യാഖ്യാനയന്തി| മങ്ഗല്യാനി വ്രണിതോപാസനീയോക്താനി ഛത്രാതിഛത്രാദീനി | അപരേ തു ‘മങ്ഗല്യാദി ച കാരയേത്’ ഇതി പഠന്തി, തച്ച മങ്ഗല്യമഥര്വവേദവിഹിതമിതി വ്യാഖ്യാനയന്തി||൪൧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 61
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ഭൂതവിദ്യാതന്ത്രേऽപസ്മാരപ്രതിഷേധോ നാമ (ദ്വിതീയോऽധ്യായഃ, ആദിതഃ) ഏകഷഷ്ടിതമോऽധ്യായഃ ||൬൧||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते भूतविद्यातन्त्रेऽपस्मारप्रतिषेधो नाम (द्वितीयोऽध्यायः, आदितः) एकषष्टितमोऽध्यायः ||६१||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാമുത്തരതന്ത്രേऽപസ്മാരപ്രതിഷേധോ നാമൈകഷഷ്ടിതമോऽധ്യായഃ||൬൧||