Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോऽപസ്മാരപ്രതിഷേധമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातोऽपस्मारप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
61. apasmārapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
സ്മൃതിര്ഭൂതാര്ഥവിജ്ഞാനമപശ്ച പരിവര്ജനേ | അപസ്മാര ഇതി പ്രോക്തസ്തതോऽയം വ്യാധിരന്തകൃത് ||൩||
View original
स्मृतिर्भूतार्थविज्ञानमपश्च परिवर्जने | अपस्मार इति प्रोक्तस्ततोऽयं व्याधिरन्तकृत् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-6) · Śloka 6
മിഥ്യാതിയോഗേന്ദ്രിയാര്ഥകര്മണാമഭിസേവനാത് | വിരുദ്ധമലിനാഹാരവിഹാരകുപിതൈര്മലൈഃ ||൪|| വേഗനിഗ്രഹശീലാനാമഹിതാശുചിഭോജിനാമ് | രജസ്തമോഭിഭൂതാനാം ഗച്ഛതാം ച രജസ്വലാമ് ||൫|| തഥാ കാമഭയോദ്വേഗക്രോധശോകാദിഭിര്ഭൃശമ് | ചേതസ്യഭിഹതേ പുംസാമപസ്മാരോऽഭിജായതേ ||൬||
View original
मिथ्यातियोगेन्द्रियार्थकर्मणामभिसेवनात् | विरुद्धमलिनाहारविहारकुपितैर्मलैः ||४|| वेगनिग्रहशीलानामहिताशुचिभोजिनाम् | रजस्तमोभिभूतानां गच्छतां च रजस्वलाम् ||५|| तथा कामभयोद्वेगक्रोधशोकादिभिर्भृशम् | चेतस्यभिहते पुंसामपस्मारोऽभिजायते ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
ഹൃത്കമ്പഃ ശൂന്യതാ സ്വേദോ ധ്യാനം മൂര്ച്ഛാ പ്രമൂഢതാ | നിദ്രാനാശശ്ച തസ്മിംസ്തു ഭവിഷ്യതി ഭവന്ത്യഥ ||൭||
View original
हृत्कम्पः शून्यता स्वेदो ध्यानं मूर्च्छा प्रमूढता | निद्रानाशश्च तस्मिंस्तु भविष्यति भवन्त्यथ ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8-10) · Śloka 10
സഞ്ജ്ഞാവഹേഷു സ്രോതഃസു ദോഷവ്യാപ്തേഷു മാനവഃ | രജസ്തമഃപരീതേഷു മൂഢോ ഭ്രാന്തേന ചേതസാ ||൮|| വിക്ഷിപന് ഹസ്തപാദം ച വിജിഹ്മഭ്രൂര്വിലോചനഃ | ദന്താന് ഖാദന് വമന് ഫേനം വിവൃതാക്ഷഃ പതേത് ക്ഷിതൌ ||൯|| അല്പകാലാന്തരം ചാപി പുനഃ സഞ്ജ്ഞാം ലഭേത സഃ | സോऽപസ്മാര ഇതി പ്രോക്തഃ... |൧൦|
View original
सञ्ज्ञावहेषु स्रोतःसु दोषव्याप्तेषु मानवः | रजस्तमःपरीतेषु मूढो भ्रान्तेन चेतसा ||८|| विक्षिपन् हस्तपादं च विजिह्मभ्रूर्विलोचनः | दन्तान् खादन् वमन् फेनं विवृताक्षः पतेत् क्षितौ ||९|| अल्पकालान्तरं चापि पुनः सञ्ज्ञां लभेत सः | सोऽपस्मार इति प्रोक्तः... |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (10) · Śloka 11
... സ ച ദൃഷ്ടശ്ചതുര്വിധഃ ||൧൦|| വാതപിത്തകഫൈര്നൃൗണാം ചതുര്ഥഃ സന്നിപാതതഃ |൧൧|
View original
... स च दृष्टश्चतुर्विधः ||१०|| वातपित्तकफैर्नॄणां चतुर्थः सन्निपाततः |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (11-12) · Śloka 12
വേപമാനോ ദശന് ദന്താന് ശ്വസന് ഫേനം വമന്നപി ||൧൧|| യോ ബ്രൂയാദ്വികൃതം സത്ത്വം കൃഷ്ണം മാമനുധാവതി | തതോ മേ ചിത്തനാശഃ സ്യാത് സോऽപസ്മാരോऽനിലാത്മകഃ ||൧൨||
View original
वेपमानो दशन् दन्तान् श्वसन् फेनं वमन्नपि ||११|| यो ब्रूयाद्विकृतं सत्त्वं कृष्णं मामनुधावति | ततो मे चित्तनाशः स्यात् सोऽपस्मारोऽनिलात्मकः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (13) · Śloka 14
തൃട്താപസ്വേദമൂര്ച്ഛാര്തോ ധുന്വന്നങ്ഗാനി വിഹ്വലഃ | യോ ബ്രൂയാദ്വികൃതം സത്ത്വം പീതം മാമനുധാവതി ||൧൩|| തതോ മേ ചിത്തനാശഃ സ്യാത് സ പിത്തഭവ ഉച്യതേ |൧൪|
View original
तृट्तापस्वेदमूर्च्छार्तो धुन्वन्नङ्गानि विह्वलः | यो ब्रूयाद्विकृतं सत्त्वं पीतं मामनुधावति ||१३|| ततो मे चित्तनाशः स्यात् स पित्तभव उच्यते |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (14-15) · Śloka 15
ശീതഹൃല്ലാസനിദ്രാര്തഃ പതന് ഭൂമൌ വമന് കഫമ് ||൧൪|| യോ ബ്രൂയാദ്വികൃതം സത്ത്വം ശുക്ലം മാമനുധാവതി | തതോ മേ ചിത്തനാശഃ സ്യാത് സോऽപസ്മാരഃ കഫാത്മകഃ ||൧൫||
View original
शीतहृल्लासनिद्रार्तः पतन् भूमौ वमन् कफम् ||१४|| यो ब्रूयाद्विकृतं सत्त्वं शुक्लं मामनुधावति | ततो मे चित्तनाशः स्यात् सोऽपस्मारः कफात्मकः ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (16) · Śloka 16
ഹൃദി തോദസ്തൃഡുത്ക്ലേദസ്ത്രിഷ്വപ്യേതേഷു സങ്ഖ്യയാ |൧൬|
View original
हृदि तोदस्तृडुत्क्लेदस्त्रिष्वप्येतेषु सङ्ख्यया |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (16) · Śloka 16
പ്രലാപഃ കൂജനം ക്ലേശഃ പ്രത്യേകം തു ഭവേദിഹ ||൧൬||
View original
प्रलापः कूजनं क्लेशः प्रत्येकं तु भवेदिह ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (17) · Śloka 17
സര്വലിങ്ഗസമവായഃ സര്വദോഷപ്രകോപജേ |൧൭|
View original
सर्वलिङ्गसमवायः सर्वदोषप्रकोपजे |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (17) · Śloka 18
അനിമിത്താഗമാദ്വ്യാധേര്ഗമനാദകൃതേऽപി ച ||൧൭|| ആഗമാച്ചാപ്യപസ്മാരം വദന്ത്യന്യേ ന ദോഷജമ് |൧൮|
View original
अनिमित्तागमाद्व्याधेर्गमनादकृतेऽपि च ||१७|| आगमाच्चाप्यपस्मारं वदन्त्यन्ये न दोषजम् |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (18-21) · Śloka 21
ക്രമോപയോഗാദ്ദോഷാണാം ക്ഷണികത്വാത്തഥൈവ ച ||൧൮|| ആഗമാദ്വൈശ്വരൂപ്യാച്ച സ തു നിര്വര്ണ്യതേ ബുധൈഃ | ദേവേ വര്ഷത്യപി യഥാ ഭൂമൌ ബീജാനി കാനിചിത് ||൧൯|| ശരദി പ്രതിരോഹന്തി തഥാ വ്യാധിസമുദ്ഭവഃ | സ്ഥായിനഃ കേചിദല്പേന കാലേനാഭിപ്രവര്ധിതാഃ ||൨൦|| ദര്ശയന്തി വികാരാംസ്തു വിശ്വരൂപാന്നിസര്ഗതഃ | അപസ്മാരോ മഹാവ്യാധിസ്തസ്മാദ്ദോഷജ ഏവ തു ||൨൧||
View original
क्रमोपयोगाद्दोषाणां क्षणिकत्वात्तथैव च ||१८|| आगमाद्वैश्वरूप्याच्च स तु निर्वर्ण्यते बुधैः | देवे वर्षत्यपि यथा भूमौ बीजानि कानिचित् ||१९|| शरदि प्रतिरोहन्ति तथा व्याधिसमुद्भवः | स्थायिनः केचिदल्पेन कालेनाभिप्रवर्धिताः ||२०|| दर्शयन्ति विकारांस्तु विश्वरूपान्निसर्गतः | अपस्मारो महाव्याधिस्तस्माद्दोषज एव तु ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (22-23) · Śloka 24
തസ്യ കാര്യോ വിധിഃ സര്വോ യ ഉന്മാദേഷു വക്ഷ്യതേ | പുരാണസര്പിഷഃ പാനമഭ്യങ്ഗശ്ചൈവ പൂജിതഃ ||൨൨|| ഉപയോഗോ ഗ്രഹോക്താനാം യോഗാനാം തു വിശേഷതഃ | തതഃ സിധ്യന്തി തേ സര്വേ യോഗൈരന്യൈശ്ച സാധയേത് | ശിഗ്രുകട്വങ്ഗകിണ്വാഹിനിമ്ബത്വഗ്രസസാധിതമ് ||൨൩|| ചതുര്ഗുണേ ഗവാം മൂത്രേ തൈലമഭ്യഞ്ജനേ ഹിതമ് |൨൪|
View original
तस्य कार्यो विधिः सर्वो य उन्मादेषु वक्ष्यते | पुराणसर्पिषः पानमभ्यङ्गश्चैव पूजितः ||२२|| उपयोगो ग्रहोक्तानां योगानां तु विशेषतः | ततः सिध्यन्ति ते सर्वे योगैरन्यैश्च साधयेत् | शिग्रुकट्वङ्गकिण्वाहिनिम्बत्वग्रससाधितम् ||२३|| चतुर्गुणे गवां मूत्रे तैलमभ्यञ्जने हितम् |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (24) · Śloka 25
ഗോധാനകുലനാഗാനാം പൃഷതര്ക്ഷഗവാമപി ||൨൪|| പിത്തേഷു സിദ്ധം തൈലം ച പാനാഭ്യങ്ഗേഷു പൂജിതമ് |൨൫|
View original
गोधानकुलनागानां पृषतर्क्षगवामपि ||२४|| पित्तेषु सिद्धं तैलं च पानाभ्यङ्गेषु पूजितम् |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (25) · Śloka 25
തീക്ഷ്ണൈരുഭയതോഭാഗൈഃ ശിരശ്ചാപി വിശോധയേത് ||൨൫||
View original
तीक्ष्णैरुभयतोभागैः शिरश्चापि विशोधयेत् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (26) · Śloka 26
പൂജാം രുദ്രസ്യ കുര്വീത തദ്ഗണാനാം ച നിത്യശഃ |൨൬|
View original
पूजां रुद्रस्य कुर्वीत तद्गणानां च नित्यशः |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (26) · Śloka 27
വാതികം ബസ്തിഭിശ്ചാപി പൈത്തികം തു വിരേചനൈഃ ||൨൬|| കഫജം വമനൈര്ധീമാനപസ്മാരമുപാചരേത് |൨൭|
View original
वातिकं बस्तिभिश्चापि पैत्तिकं तु विरेचनैः ||२६|| कफजं वमनैर्धीमानपस्मारमुपाचरेत् |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (27-28) · Śloka 28
കുലത്ഥയവകോലാനി ശണബീജം പലങ്കഷാമ് ||൨൭|| ജടിലാം പഞ്ചമൂല്യൌ ദ്വേ പഥ്യാം ചോത്ക്വാഥ്യ യത്നതഃ | ബസ്തമൂത്രയുതം സര്പിഃ പചേത്തദ്വാതികേ ഹിതമ് ||൨൮||
View original
कुलत्थयवकोलानि शणबीजं पलङ्कषाम् ||२७|| जटिलां पञ्चमूल्यौ द्वे पथ्यां चोत्क्वाथ्य यत्नतः | बस्तमूत्रयुतं सर्पिः पचेत्तद्वातिके हितम् ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (29) · Śloka 29
കാകോല്യാദിപ്രതീവാപം സിദ്ധം ച പ്രഥമേ ഗണേ | പയോമധുസിതായുക്തം ഘൃതം തത് പൈത്തികേ ഹിതമ് ||൨൯||
View original
काकोल्यादिप्रतीवापं सिद्धं च प्रथमे गणे | पयोमधुसितायुक्तं घृतं तत् पैत्तिके हितम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (30) · Śloka 30
കൃഷ്ണാവചാമുസ്തകാദ്യൈര്യുക്തമാരഗ്വധാദികേ | പക്വം ച മൂത്രവര്ഗേ തു ശ്ലേഷ്മാപസ്മാരിണേ ഹിതമ് ||൩൦||
View original
कृष्णावचामुस्तकाद्यैर्युक्तमारग्वधादिके | पक्वं च मूत्रवर्गे तु श्लेष्मापस्मारिणे हितम् ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (31-33) · Śloka 33
സുരദ്രുമവചാകുഷ്ഠസിദ്ധാര്ഥവ്യോഷഹിങ്ഗുഭിഃ | മഞ്ജിഷ്ഠാരജനീയുഗ്മസമങ്ഗാത്രിഫലാമ്ബുദൈഃ ||൩൧|| കരഞ്ജബീജശൈരീഷഗിരികര്ണീഹുതാശനൈഃ | സിദ്ധം സിദ്ധാര്ഥകം നാമ സര്പിര്മൂത്രചതുര്ഗുണമ് ||൩൨|| കൃമികുഷ്ഠഗരശ്വാസബലാസവിഷമജ്വരാന് | സര്വഭൂതഗ്രഹോന്മാദാനപസ്മാരാംശ്ച നാശയേത് ||൩൩||
View original
सुरद्रुमवचाकुष्ठसिद्धार्थव्योषहिङ्गुभिः | मञ्जिष्ठारजनीयुग्मसमङ्गात्रिफलाम्बुदैः ||३१|| करञ्जबीजशैरीषगिरिकर्णीहुताशनैः | सिद्धं सिद्धार्थकं नाम सर्पिर्मूत्रचतुर्गुणम् ||३२|| कृमिकुष्ठगरश्वासबलासविषमज्वरान् | सर्वभूतग्रहोन्मादानपस्मारांश्च नाशयेत् ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (34-37) · Śloka 37
ദശമൂലേന്ദ്രവൃക്ഷത്വങ്മൂര്വാഭാര്ഗീഫലത്രികൈഃ | ശമ്പാകശ്രേയസീസപ്തപര്ണാപാമാര്ഗഫല്ഗുഭിഃ ||൩൪|| ശൃതൈഃ കല്കൈശ്ച ഭൂനിമ്ബപൂതീകവ്യോഷചിത്രകൈഃ | ത്രിവൃത്പാഠാനിശായുഗ്മസാരിവാദ്വയപൌഷ്കരൈഃ ||൩൫|| കടുകായാസദന്ത്യുഗ്രാനീലിനീക്രിമിശത്രുഭിഃ | സര്പിരേഭിശ്ച ഗോക്ഷീരദധിമൂത്രശകൃദ്രസൈഃ ||൩൬|| സാധിതം പഞ്ചഗവ്യാഖ്യം സര്വാപസ്മാരഭൂതനുത് | ചാതുര്ഥകക്ഷയശ്വാസാനുന്മാദാംശ്ച നിയച്ഛതി ||൩൭||
View original
दशमूलेन्द्रवृक्षत्वङ्मूर्वाभार्गीफलत्रिकैः | शम्पाकश्रेयसीसप्तपर्णापामार्गफल्गुभिः ||३४|| शृतैः कल्कैश्च भूनिम्बपूतीकव्योषचित्रकैः | त्रिवृत्पाठानिशायुग्मसारिवाद्वयपौष्करैः ||३५|| कटुकायासदन्त्युग्रानीलिनीक्रिमिशत्रुभिः | सर्पिरेभिश्च गोक्षीरदधिमूत्रशकृद्रसैः ||३६|| साधितं पञ्चगव्याख्यं सर्वापस्मारभूतनुत् | चातुर्थकक्षयश्वासानुन्मादांश्च नियच्छति ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (38-40) · Śloka 41
ഭാര്ഗീശൃതേ പചേത് ക്ഷീരേ ശാലിതണ്ഡുലപായസമ് | ത്ര്യഹം ശുദ്ധായ തം ഭോക്തും വരാഹായോപകല്പയേത് ||൩൮|| ജ്ഞാത്വാ ച മധുരീഭൂതം തം വിശസ്യാന്നമുദ്ധരേത് | ത്രീന് ഭാഗാംസ്തസ്യ ചൂര്ണസ്യ കിണ്വഭാഗേന സംസൃജേത് ||൩൯|| മണ്ഡോദകാര്ഥേ ദേയശ്ച ഭാര്ഗീക്വാഥഃ സുശീതലഃ | ശുദ്ധേ കുമ്ഭേ നിദധ്യാച്ച സമ്ഭാരം തം സുരാം തതഃ ||൪൦|| ജാതഗന്ധാം ജാതരസാം പായയേദാതുരം ഭിഷക് |൪൧|
View original
भार्गीशृते पचेत् क्षीरे शालितण्डुलपायसम् | त्र्यहं शुद्धाय तं भोक्तुं वराहायोपकल्पयेत् ||३८|| ज्ञात्वा च मधुरीभूतं तं विशस्यान्नमुद्धरेत् | त्रीन् भागांस्तस्य चूर्णस्य किण्वभागेन संसृजेत् ||३९|| मण्डोदकार्थे देयश्च भार्गीक्वाथः सुशीतलः | शुद्धे कुम्भे निदध्याच्च सम्भारं तं सुरां ततः ||४०|| जातगन्धां जातरसां पाययेदातुरं भिषक् |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (41) · Śloka 41
സിരാം വിധ്യേദഥ പ്രാപ്താം മങ്ഗല്യാനി ച ധാരയേത് ||൪൧||
View original
सिरां विध्येदथ प्राप्तां मङ्गल्यानि च धारयेत् ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 61
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ഭൂതവിദ്യാതന്ത്രേऽപസ്മാരപ്രതിഷേധോ നാമ (ദ്വിതീയോऽധ്യായഃ, ആദിതഃ) ഏകഷഷ്ടിതമോऽധ്യായഃ ||൬൧||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते भूतविद्यातन्त्रेऽपस्मारप्रतिषेधो नाम (द्वितीयोऽध्यायः, आदितः) एकषष्टितमोऽध्यायः ||६१||
🔊 Audio coming soon