57. arōcakapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோऽரோசகப்ரதிஷேதமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

விஸூசிகாப்ரதிஷேதாநந்தரஂ ரஸதோஷஜத்வஸாம்யாதக்நிமாந்த்யஹேதுத்வஸாம்யாச்சாரோசகப்ரதிஷேதாரம்பஃ- அதாத இத்யாதி| அத்ர ஆதிஶப்தோ லுப்தோ த்ரஷ்டவ்யஃ; தேநாவிபாகஸ்யாபி க்ரஹணம்||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

தோஷைஃ பதக் ஸஹ ச சித்தவிபர்யயாச்ச பக்தாயநேஷு ஹதி சாவததே ப்ரகாடம் | நாந்நே ருசிர்பவதி தஂ பிஷஜோ விகாரஂ பக்தோபகாதமிஹ பஞ்சவிதஂ வதந்தி ||௩||

ஸம்ப்ராப்தித்வாரேண ஸங்க்யாமாஹ- தோஷைரித்யாதி| தோஷைஃ பதகிதி த்ரயஃ, ஸஹ சேதி ஸமஸ்தைஃ ஏகஃ, சித்தவிபர்யயாத் காமஶோகபயாதிபிர்விலுப்தசித்தத்வாத், சித்தவிபர்யயாத்து ஏகஃ; கேசித் ‘சித்தவிபர்யயாத்' இத்யத்ர ‘ஶோகஸமுச்ச்ரயாத்’ இதி படந்தி, தந்மதே காமாதிஜாநாமஸங்க்ரஹஃ| பக்தாயநேஷு அந்நவஹேஷு ஸ்ரோதஃஸு| பக்தாயநமிதி ஜிஹ்வோபலக்ஷணஂ, ஸமாநதந்த்ரதர்ஶநாத்| ததா ச- “பதக்தோஷைஃ ஸமஸ்தைஶ்ச ஜிஹ்வாஹதயஸஂஸதைஃ| ஜாயதேऽருசிராஹாரே த்விஷ்டைரந்யைஶ்ச மாநஸைஃ”- இதி| அவததே இதி பக்தாயநேஷ்வித்யத்ராபி வசநவிபரிணாமாத் ஸம்பந்தநீயம்| அவததே வ்யாப்தே| பக்தோபகாதம் அரோசகஂ; அரோசகாபக்தச்சந்தாந்நத்வேஷாஃ பர்யாயா போத்தவ்யாஃ; கைஶ்சிதேஷாஂ பரஸ்பரஂ பேதோऽங்கீக்ரியதே| ததா ச வத்தபோஜஃ- “ப்ரக்ஷிப்தஂ து முகே சாந்நஂ ஜந்தோர்ந ஸ்வததே முஹுஃ| அரோசகஃ ஸ விஜ்ஞேயோ, பக்தத்வேஷமதஃ ஶணு|| சிந்தயித்வா து மநஸா தஷ்ட்வா ஶ்ருத்வாऽபி போஜநம்| த்வேஷமாயாதி யஜ்ஜந்துர்பக்தத்வேஷஃ ஸ உச்யதே|| யஸ்ய நாந்நே பவேச்ச்ரத்தா ஸோऽபக்தச்சந்த உச்யதே”- இத்யாதி| இஹ அஸ்மிந் ஶாஸ்த்ரே| ஸங்க்யேயநிர்தேஶாதேவ ஸங்க்யாயாஂ ஸித்தாயாஂ பஞ்சவிதமிதி ஸங்க்யாகரணஂ நியமார்தஂ; தேந காமாதிஜா அரோசகாஃ பதங்ந கணநீயாஃ||௩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ஹச்சூலபீடநயுதஂ விரஸாநநத்வஂ வாதாத்மகே பவதி லிங்கமரோசகே து |௪|

வாதிகாரோசகலக்ஷணமாஹ- ஹச்சூலபீடநயுதமித்யாதி| ஹச்சூலபீடநயுதமிதி விரஸாநநத்வமித்யேதஸ்ய விஶேஷணம்| அபரே து ஹத் ஹதயஂ ஶூலபீடநாப்யாஂ யுக்தஂ பவதீதி வ்யாக்யாநயந்தி| அரோசகாநாஂ ப்ராக்ரூபாநபிதாநஂ ரூபாணாமேவாவ்யக்தாநாஂ ப்ராக்ரூபத்வாத்|௪|-

Adhikarana 4 (4) · Śloka 4

ஹத்தாஹசோஷபஹுதா முகதிக்ததா ச மூர்ச்சா ஸதட் பவதி பித்தகதே ததைவ ||௪||

பித்தஜாரோசகலக்ஷணமாஹ- ஹத்தாஹசோஷேத்யாதி| ஹத்தாஹசோஷபஹுதேதி ஹதி ஹதயே தாஹசோஷயோர்பாஹுல்யமித்யர்தஃ| சோஷ ஆசூஷ்யத இவ வேதநா| அந்யே ‘ஹத்தாஹசோஷபஹுலஂ’ இதி படித்வா ஹதயஂ தாஹசோஷபஹுலஂ பவதீதி வ்யாக்யாநயந்தி||௪||

Adhikarana 5 (5) · Śloka 5

கண்டூகுருத்வகபஸஂஸ்ரவஸாததந்த்ராஃ ஶ்லேஷ்மாத்மகே மதுரமாஸ்யமரோசகே து |௫|

கபஜாரோசகலக்ஷணமாஹ- கண்டூகுருத்வேத்யாதி| கபஸஂஸ்ரவஃ ஶ்லேஷ்மஸ்ருதிஃ, ஸாதஃ அங்கக்லாநிஃ, ஆஸ்யஂ முகம்| கேசித் ‘ஸாததந்த்ரா’ இத்யத்ர ‘கண்டஸாதா’ இதி படித்வா அப்யவஹரணாத்யஶக்திரிதி வ்யாக்யாநயந்தி|௫|-

Adhikarana 6 (5) · Śloka 5

ஸர்வாத்மகே பவநபித்தகபா பஹூநி ரூபாண்யதாஸ்ய ஹதயே ஸமுதீரயந்தி ||௫||

ஸாந்நிபாதிகாரோசகலக்ஷணமாஹ- ஸர்வாத்மக இத்யாதி| ஸர்வாத்மகே ஸாந்நிபாதிகாரோசகே பவநாதயோ தோஷா பஹூநி ரூபாண்யஸ்ய ஹதயே ஸமுதீரயந்தி குர்வந்தீதி பிண்டார்தஃ| யத்யபி ஸாந்நிபாதிகே ஹத்ரோகே ஸர்வஜாரோசகே ச பாஹுல்யேந ஸமாந்யேவ லிங்காநி பவந்தி, ததாऽபி ஸம்ப்ராப்திபேதாத் கிஞ்சில்லக்ஷணபேதாச்ச தயோர்பேதஃ| ஸாந்நிபாதிகாரோசகோऽஸாத்யஃ, “ஸர்வாத்மகஂ சாபி விவர்ஜயேத” இதி ஸமாநதந்த்ரோக்தத்வாத்||௫||

Adhikarana 7 (6) · Śloka 6

ஸஂராகஶோகபயவிப்லுதசேதஸஸ்து சிந்தாகதோ பவதி ஸோऽஶுசிதர்ஶநாச்ச |௬|

அவிஶிஷ்டஂ பச்சமமரோசகமாஹ- ஸஂராகஶோகேத்யாதி| ஸஂராகஃ காமஃ| விப்லுதசேதஸஃ விகதசித்தஸ்ய| ஸ அரோசகஃ| அஶுசிதர்ஶநாத் அமேத்யவஸ்துதர்ஶநாத் பீபத்ஸாதிதர்ஶநாதித்யர்தஃ| சிந்தாகதஸ்யாரோசகஸ்ய பிந்நலக்ஷணநிர்தேஶாத் ஶேஷேஷு யதாதோஷஂ லக்ஷணாநி ஜ்ஞாதவ்யாநி, காமாதிபிஃ ஸர்வைர்வாதாதிப்ரகோபாத்| ததா ச “காமஶோகபயாத்வாயுஃ க்ரோதாத் பித்தஂ ச குப்யதி| ஶ்லேஷ்மா து ஹர்ஷணாத்”- இதி| அந்யே து சிந்தாகதாரோசகஸ்ய வாதாதிபேதேந லக்ஷணாநி படந்தி; தத்யதா- “வாதாத்மகே விரஸமாஸ்யமரோசகே து, பித்தேந திக்தகடுகஂ, மதுரஂ கபேந| ஸர்வைருபேதமத ஸர்வஜமேவ வித்யாத்தைந்யஂ பஶஂ பவதி ஶோகஸமுத்பவே து”- இதி| அந்யஂ பாடோ ந படநீயஃ, அநார்ஷத்வாத்|௬|-

Adhikarana 8 (6) · Śloka 7

வாதே வசாம்புவமநஂ கதவாந் பிபேச்ச ஸ்நேஹைஃ ஸுராபிரதவோஷ்ணஜலேந சூர்ணம் ||௬|| கஷ்ணாவிடங்கயவபஸ்மஹரேணுபார்கீராஸ்நைலஹிங்குலவணோத்தமநாகராணாம் |௭|

இதாநீஂ வாதிகாரோசகசிகித்ஸாமாஹ- வாத இத்யாதி| வாதே வாதஜே அரோசகே, காரணே கார்யோபசாராத்| வசாம்புவமநஂ கதவாநிதி வசாக்வாதேந கதவமநோ நரஃ| கேசித் ஏலஶப்தேந ஏலவாலுகஂ மந்யந்தே, பதேऽபி பதைகதேஶப்ரவத்தேஃ| ‘ஏலஜலேந’ இத்யத்ர ‘உஷ்ணஜலேந’ இதி பாடாந்தரம்| லவணோத்தமஂ ஸைந்தவம்| இதஂ சூர்ணஂ வமநைஃ ஶுத்தாஶயஸ்ய தேயம்| கார்திககுண்டோऽமுஂ பாடமந்யதா படதி, ஸ சாபாவாந்ந லிகிதஃ||௬||-

Adhikarana 9 (7) · Śloka 7

பித்தே குடாம்புமதுரைர்வமநஂ ப்ரஶஸ்தஂ ஸ்நேஹஃ ஸஸைந்தவஸிதாமதுஸர்பிரிஷ்டஃ ||௭||

பித்தஜாரோசகசிகித்ஸாமாஹ- பித்தே இத்யாதி| பித்தே பித்தஜாரோசகே, உபசாராத்| மதுரஂ காகோல்யாதி| அத்ராபி பூர்வவதவசாரணம்||௭||

Adhikarana 10 (8) · Śloka 8

நிம்பாம்புவாமிதவதஃ கபஜேऽநுபாநஂ ராஜத்ருமாம்பு மதுநா து ஸதீப்யகஂ ஸ்யாத் |௮|

கபாரோசகசிகித்ஸாமாஹ- நிம்பாம்புவாமிதவத இத்யாதி| நிம்பாம்பு நிம்பக்வாதஃ, நிம்பாம்புநா வாமிதவதஃ புஂஸஃ கிரிமாலகக்வாதஃ ஸமதுஃ ஸாஜமோதஶ்சாநுபாநஂ ஸ்யாத்; ‘கதபோஜநஸ்ய’ இதி ஶேஷஃ; ஸமாநதந்த்ரதர்ஶநாத்| கேசித்தீப்யகஶப்தேந யவாநீமாஹுஃ|௮|-

Adhikarana 11 (8) · Śloka 8

சூர்ணஂ யதுக்தமதவாऽநிலஜே ததேவ... |௮|

கபஜாரோசகேऽதிதேஶேந சிகித்ஸாமாஹ- சூர்ணமித்யாதி| சூர்ணஂ யதுக்தமிதி ‘கஷ்ணாவிடங்கயவபஸ்ம’ இத்யாதிகம்| தச்சூர்ணஂ கபஜே வாதாநுபந்தே ஸதி தேயம்|௮|-

Adhikarana 12 (8) · Śloka 8

...ஸர்வைஶ்ச ஸர்வகதமேவமுபக்ரமேத ||௮||

ஸாந்நிபாதிகாரோசகசிகித்ஸாமாஹ- ஸர்வைரித்யாதி| ஸர்வைரிதிவாதாதிஜாரோசகஹரைஃ பூர்வோக்தைரேவ| ஸர்வகதஂ ஸாந்நிபாதிகமரோசகம்| ஏவமிதி பூர்வவத், வமநாதி காரயித்வேதி யாவத்| உபக்ரமேத ‘ப்ரத்யாக்யாய’ இதி ஶேஷஃ, அஸாத்யத்வாத்தஸ்ய||௮||

Adhikarana 13 (9-11) · Śloka 11

த்ராக்ஷாபடோலவிடவேத்ரகரீரநிம்பமூர்வாபயாக்ஷபதராமலகேந்த்ரவக்ஷைஃ | பீஜைஃ கரஞ்ஜநபவக்ஷபவைஶ்ச பிஷ்டைர்லேஹஂ பசேத் ஸுரபிமூத்ரயுதஂ யதாவத் ||௯|| முஸ்தாஂ வசாஂ த்ரிகடுகஂ ரஜநீத்வயஂ ச பார்கீஂ ச குஷ்டமத நிர்தஹநீஂ ச பிஷ்ட்வா | மூத்ரேऽவிஜே த்விரதமூத்ரயுதே பசேத்வா பாடாஂ துகாமதிவிஷாஂ ரஜநீஂ ச முக்யாம் ||௧௦|| மண்டூகிமர்கமமதாஂ ச ஸலாங்கலாக்யாஂ மூத்ரே பசேத்து மஹிஷஸ்ய விதாநவித்வா | ஏதாந்ந ஸந்தி சதுரோ லிஹதஸ்து லேஹாந் குல்மாருசிஶ்வஸநகண்டஹதாமயாஶ்ச ||௧௧||

இதாநீஂ சதுர்ணாமப்யரோசகாநாஂ யதாஸங்க்யேந சதுரோ லேஹாநாஹ- த்ராக்ஷாபடோலேத்யாதி| த்ராக்ஷாதிஃ ஸுரபிமூத்ரயுதஂ யதாவதித்யந்த ஏகோ லேஹஃ| முஸ்தாதிஃ மூத்ரேऽவிஜே இதிபர்யந்தோ த்விதீயஃ| த்விரதமூத்ராதீ ரஜநீஂ ச முக்யாமித்யந்தஃ ததீயஃ| மண்டூகீத்யாதிஃ சதுர்தஃ| கரீரோ கூடபத்ரோ மருதேஶேऽதிப்ரஸித்தஃ கண்டகிவக்ஷஃ; மூர்வா சோரஸ்நாயுஃ; அபயா ஹரீதகீ, கேசிதபயஂ மந்யந்தே, தந்மதே உஶீரஂ, அக்ஷஂ பிபீதகஂ; இந்த்ரவக்ஷஃ குடஜஃ; நபவக்ஷஃ கிரிமாலகஃ| ஸுரபிமூத்ரயுதஂ கல்கசதுர்குணகோமூத்ரயுதஂ, “மூத்ரேண சதுர்குணேந” இத்யாதிகாஶ்யபீயஸஂவாதாத்| யதாவதிதி லேஹஂ பசேதித்யத்ர யோஜ்யஂ, தேந யதாவல்லேஹஂ பசேத் ; கோऽர்தஃ? யாவல்லேஹபாகலக்ஷணஂ தந்துமுத்ராதி ஜாயதே தாவத் பசேதித்யர்தஃ| நிர்தஹநீ சித்ரகஃ, அஜமோதா இத்யந்யே| அவிஜே மேஷோத்தே| அஸாவபி பூர்வவல்லேஹவத் பக்தவ்யஃ| த்விரதமூத்ரஂ ஹஸ்திமூத்ரம்| துகா வஂஶரோசநாநுகாரி பார்திவஂ த்ரவ்யமாஹுஃ| ரஜநீஂ ச முக்யாஂ பிண்டஹரித்ராம்| அயமபி பூர்வவிதிநைவ பக்தவ்யஃ| மண்டூகீ ப்ராஹ்மீ, அமதா குடூசீ, லாங்கலீ கலிகாரிகா| அஸாவபி பூர்வவத் பக்தவ்யஃ| “ஏதாந்ந ஸந்தி சதுரோऽப்யஸதஶ்ச” இதி கேசித் படந்தி| “ஏதாந் வதந்தி பிஷஜஶ்சதுரஶ்ச லேஹாந் குல்மாருசிஶ்வஸநகண்டஹதாமயேஷு” இத்யபரே படந்தி||௯-௧௧||

Adhikarana 14 (12) · Śloka 12

ஸாத்ம்யாந் ஸ்வதேஶரசிதாந் விவிதாஂஶ்ச பக்ஷ்யாந் பாநாநி மூலபலஷாடவராகயோகாந் | அத்யாத்ரஸாஂஶ்ச விவிதாந் விவிதைஃ ப்ரகாரைர்புஞ்ஜீத சாபி லகுரூக்ஷமநஃஸுகாநி ||௧௨||

ஸாத்ம்யாநித்யாதி| ஸாத்ம்யாந் ஸுககராந்| “ஸாத்ம்யாந் ஸ்வதேஶரசிதாந் விவிதைஃ ப்ரகாரைர்புஞ்ஜீத வாऽபி லகுரூக்ஷமநாஃ ஸுகேந” இத்யந்யே படந்தி| ஸ்வதேஶரசிதாந் விவிதாஂஶ்ச பக்ஷ்யாநிதி யஸ்மிந் தேஶே யே பக்ஷ்யா பாஹுல்யேநோபயுஜ்யந்தே தாநித்யர்தஃ| பாநாநீத்யத்ராபி விவிதாநீதி யோஜ்யஂ, தேந யதாருசி பலாநி ஶர்கராந்விதாநி கர்பூரசதுர்ஜாதகஸுகந்தீநி கஹ்யந்தே| மூலஂ பிப்பலீமூலாதி| பலஂ தாடிமாதி| ஷாடவா ரஸாலாத்யாஃ| ராகாஃ கபித்தராகாதயஃ| கேசித் “ஸிதாருசகஸிந்தூத்தைஃ ஸவக்ஷாம்லபரூஷகைஃ| ஜம்பூபலரஸைர்யுக்தோ ராகோ ராஜிகயா கதஃ|| மதுராம்லகடூநாஂ து ஸஂஸ்காராஃ ஷாடவா மதாஃ” இத்யாஹுஃ; அபரே து ஷாடவஶப்தேந யவாநீஷாடவமாஹுஃ, தந்த்ராந்தரஸஂவாதாத் ; ராகஶப்தேந ச ராகஷாடவஂ மத்வா த்ராக்ஷாதாடிமாத்யந்விதஂ முத்கயூஷமிதி ச வ்யாக்யாநயந்தி| ரஸாந் விவிதாந் மாஂஸரஸாந் மதுராதிரஸாந் வா| லகுரூக்ஷபோஜநஂ ஶ்லேஷ்மஸ்தாநகதத்வாதரோசகஸ்ய| மநஃஸுகஂ மநோநுகூலம்| கேசித் ஸாத்ம்யாநிதி ஸாத்ம்யதேஶரோகர்துப்ரகத்யாதீந்யவேக்ஷ்ய பக்ஷ்யாதி குர்யாதிதி மந்யந்தே||௧௨||

Adhikarana 15 (13) · Śloka 13

ஆஸ்தாபநஂ விதிவதத்ர விரேசநஂ ச குர்யாந்மதூநி ஶிரஸஶ்ச விரேசநாநி |௧௩|

நிஷித்தஸ்யாபி நிரூஹஸ்யாரோசகே ப்ரயோகமாஹ- ஆஸ்தாபநமித்யாதி| ஆஸ்தாபநஂ நிரூஹஃ| விதிவத் யதாவிதி| அத்ர அரோசகே| யத்யபி ‘தத்ரோந்மாதபயஶோக’ இத்யாதிநாऽரோசகே ஆஸ்தாபநநிஷேதஃ; ததாऽபி வமநாதிக்ரமோத்தரகாலஂ வாதாநுபந்தே ஸதி தேயஂ, ந த்வாதௌ|௧௩|-

Adhikarana 16 (13) · Śloka 14

த்ரீண்யூஷணாநி ரஜநீத்ரிபலாயுதாநி சூர்ணீகதாநி யவஶூகவிமிஶ்ரிதாநி ||௧௩|| க்ஷௌத்ராயுதாநி விதரேந்முகபோதநார்த ... |௧௪|

த்ரீண்யூஷணாநீத்யாதி| த்ரீண்யூஷணாநீதி த்ரிகடுகம்| யவஶூகோயவக்ஷாரஃ| விதரேத் தத்யாத்| முகபோதநார்தமிதி முகபோதே ஸத்யரோசகஹாநிரித்யர்தஃ| அவலேஹப்ரயோக ஏஷஃ||௧௩||-

Adhikarana 17 (14) · Śloka 15

... மந்யாநி திக்தகடுகாநி ச பேஷஜாநி | முஸ்தாதிராஜதருவர்கதஶாங்கஸித்தைஃ க்வாதைர்ஜயேந்மதுயுதைர்விவிதைஶ்ச லேஹைஃ ||௧௪|| மூத்ராஸவைர்குடகதைஶ்ச ததா த்வரிஷ்டைஃ க்ஷாராஸவைஶ்ச மதுமாதவதுல்யகந்தைஃ |௧௫|

அநுக்தஸங்க்ரஹார்தமாஹ- அந்யாநீத்யாதி| முஸ்தாதிஃ முஸ்தாகுஷ்டஹரித்ரேத்யாதிஃ, ராஜதருவர்கஃ ஆரக்வதமதநகோபகோண்டேத்யாதிஃ, தஶாங்கஂ தஶமூலம்| ஜயேத் ‘அரோசகஂ’ இதி ஶேஷஃ| மதுயுதா லேஹா முஸ்தாத்யாதிகதா ஏவ க்ராஹ்யாஃ| கேசித் ‘விவிதைஶ்ச யோகைஃ’ இதி படித்வா வாதஶ்லேஷ்மஹரைரிதி வ்யாக்யாநயந்தி| மூத்ராஸவைரித்யாதி மூத்ரேண ஆஸூயந்த இதி மூத்ராஸவாஃ| தைஶ்ச கிம்பூதைஃ? குடகதைஃ குஷ்டசிகித்ஸிதோக்தவிதிநா குடமத்வாதிகதைரித்யர்தஃ| அரிஷ்டைஃ அபயாரிஷ்டாதிபிஃ| க்ஷாராஸவைரிதி மத்வாதிபிஃ பலாஶக்ஷாரபாநீயேந ஸஹ நிஷ்பாதிதைர்மஹாகுஷ்டாபிஹிதைஃ| மதுமாதவதுல்யகந்தைரிதி மது க்ஷௌத்ரஂ, மாதவஂ மதுகதஂ மத்யஂ, தயோஸ்துல்யகந்தைரித்யர்தஃ||௧௪||-

Adhikarana 18 (15) · Śloka 15

ஸ்யாதேஷ ஏவ கபவாதஹதே விதிஶ்ச ஶாந்திஂ கதே ஹுதபுஜி ப்ரஶமாய தஸ்ய ||௧௫||

பூர்வோக்தமேவ விதிமவிபாகேऽதிதிஶந்நாஹ- ஸ்யாதேஷ இத்யாதி| ஏஷ ஏவ விதிரநந்தரோக்த ஏவ| யதத்ர கபவாதயோருபாதாநஂ ந பித்தநிமித்தஸ்ய தத் பித்தாதவிபாகோ ந பவதீதி தர்ஶயதி| ஶாந்திஂ கதே ஹுதபுஜி அவிபாகே இத்யர்தஃ, காரணே கார்யோபசாராத்; உபசாரேண யதத்ராவிபாகக்ரஹணஂ கதஂ, ந ஸாக்ஷாத்ததப்யக்நிமாந்த்யமவிபாகஸ்ய காரணமிதி ஸூசயதி| ஶாந்திஂ கதே மந்ததாஂ ப்ராப்தே, ஹுதபுஜி ஜாடராக்நௌ| தஸ்யேத்யத்ர சகாரோ லுப்தோ த்ரஷ்டவ்யஃ, தேந தஸ்ய ச ப்ரஶமநாய; கோऽர்தஃ? அரோசகஸ்யாபி | கார்திக ஈதஶஂ வ்யாக்யாநஂ ந மந்யதே, தஸ்யாவிபாகஸ்யைவ ப்ரஶமாயேதி ப்ரதிபாதயதி| யே சாக்நிமாந்த்ய ஏவைநஂ விதிமிச்சந்தி ந த்வரோசகாவிபாகே, தந்மதேऽஸ்மிந்நத்யாயேऽவிபாகோ ந வக்தவ்யஃ||௧௫||

Adhikarana 19 (16-17) · Śloka 17

இச்சாபிகாதபயஶோகஹதேऽந்தரக்நௌ பாவாந் பவாய விதரேத் கலு ஶக்யரூபாந் | அர்தேஷு சாப்யபசிதேஷு புநர்பவாய பௌராணிகைஃ ஶ்ருதிஶதைரநுமாநயேத்தம் ||௧௬|| தைந்யஂ கதே மநஸி போதநமத்ர ஶஸ்தஂ யத்யத் ப்ரியஂ ததுபஸேவ்யமரோசகே து ||௧௭||

இதாநீஂ பஞ்சமாரோசகசிகித்ஸாமாஹ- இச்சாபிகாதேத்யாதி| இச்சாபிகாதோ வாஞ்சிதஸ்யாப்ராப்திஃ| பாவாந் பதார்தாந்| பவாய அர்தவஶாத் ருச்யுத்பாதநாய| விதரேத் தத்யாத்| கீதஶாந் பாவாந்? ஶக்யரூபாந் ப்ராப்யாநித்யர்தஃ| யே தாவத் ப்ராப்யா பாவாஸ்தாந் இச்சாவிகாதாத்யரோசகே விதரேத்| யே புநரப்ராப்யாஸ்தத்விஷயே கிஂ குர்யாதித்யாஹ- அர்தேஷ்வித்யாதி| அர்தேஷு பதார்தேஷு, அபசிதேஷு நஷ்டேஷு அப்ராப்தேஷ்வித்யர்தஃ புநரிதி அபசிதேஷ்வித்யத்ர யோஜ்யம்| பவாய ருச்யுத்பாதநாயேத்யர்தஃ| பௌராணிகைஃ ஶ்ருதிஶதைரநுமாநயேதிதி நலராமாத்யுபாக்யாநைரந்யைஶ்ச ததாவிதைரநுமாநயேத் ப்ரபோதயேதித்யர்தஃ| கேசித் பௌராணிகைஃ ஶ்ருதிபதைரிதி படந்தி; பௌராணிகைஃ புராணோக்தைஃ, ஶ்ருதிபதைஃ வாக்யைஃ, ஶ்ருதிஃ ஶ்ரவணஂ ஸைவ பந்தா மார்கோ யேஷாஂ தாநி ததோக்தாநீதி வ்யாக்யாநயந்தி| தைந்யஂ கதே மநஸி க்லிஷ்டசேதஸீத்யர்தஃ| போதநம் ஆஶ்வாஸநைர்ஹிதோபதேஶைஶ்ச| கேசிதமுஂ பாடஂ ந படந்தி||௧௬-௧௭||

Adhikarana puShpikA · Śloka 57

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ராந்தர்கதே காயசிகித்ஸாதந்த்ரேऽரோசகப்ரதிஷேதோ நாம (ஏகோநவிஂஶோऽத்யாயஃ, ஆதிதஃ) ஸப்தபஞ்சாஶத்தமோऽத்யாயஃ ||௫௭||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாமுத்தரதந்த்ரேऽரோசகப்ரதிஷேதோ நாம ஸப்தபஞ்சாஶத்தமோऽத்யாயஃ||௫௭||