Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋਤੀਸਾਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातोऽतीसारप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਜ੍ਵਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਨਨ੍ਤਰਮਗ੍ਨ੍ਯੁਪਘਾਤਪੂਰ੍ਵਕਤ੍ਵਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦਤੀਸਾਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰਮ੍ਭਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ- ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤਿਸਰਣਮ੍ ਅਤੀਸਾਰਃ, ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ; ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ- “ਅਤਿਰਤ੍ਯਰ੍ਥਵਚਨੇ, ਸਰਤਿਰ੍ਗਤਿਕਰ੍ਮਣਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦਤ੍ਯਨ੍ਤਸਰਣਾਦਤੀਸਾਰ ਇਤਿ ਸ੍ਮਤਃ” ਇਤਿ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
ਗੁਰ੍ਵਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਦ੍ਰਵਸ੍ਥੂਲਾਤਿਸ਼ੀਤਲੈਃ | ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਧ੍ਯਸ਼ਨਾਜੀਰ੍ਣੈਰਸਾਤ੍ਮ੍ਯੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਭੋਜਨੈਃ ||੩|| ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਯੈਰਤਿਯੁਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਮਿਥ੍ਯਾਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਵਿਸਾਦ੍ਭਯਾਤ੍ | ਸ਼ੋਕਾਦ੍ਦੁਸ੍ਟਾਮ੍ਬੁਮਦ੍ਯਾਤਿਪਾਨਾਤ੍ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਰ੍ਤੁਪਰ੍ਯਯਾਤ੍ ||੪|| ਜਲਾਤਿਰਮਣੈਰ੍ਵੇਗਵਿਘਾਤੈਃ ਕਮਿਦੋਸਤਃ | ਨਣਾਂ ਭਵਤ੍ਯਤੀਸਾਰੋ ਲਕ੍ਸਣਂ ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੫||
गुर्वतिस्निग्धरूक्षोष्णद्रवस्थूलातिशीतलैः | विरुद्धाध्यशनाजीर्णैरसात्म्यैश्चापि भोजनैः ||३|| स्नेहाद्यैरतियुक्तैश्च मिथ्यायुक्तैर्विषाद्भयात् | शोकाद्दुष्टाम्बुमद्यातिपानात् सात्म्यर्तुपर्ययात् ||४|| जलातिरमणैर्वेगविघातैः कृमिदोषतः | नृणां भवत्यतीसारो लक्षणं तस्य वक्ष्यते ||५||
🔊 Audio coming soon
ਯਤੋ ਵਿਜ੍ਞਾਤੇਤਿਸਾਰੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ, ਅਤਸ੍ਤਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਿਦਾਨਮਾਹ- ਗੁਰ੍ਵਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੁਰੁ ਮਾਤ੍ਰਾਗੁਣਵਿਪਾਕੇਭ੍ਯਃ| ਅਤਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਸ੍ਥੂਲਂ ਸ੍ਥੂਲਾਵਯਵਂ ਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਾਦਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਗੁਰੁਗ੍ਰਹਣੇਨੈਵ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਥੂਲਯੋਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ, ਤਥਾਪ੍ਯਤਿਸ਼ਯੇਨਾਤੀਸਾਰਹੇਤੁਤ੍ਵਾਪਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਤਯੋਰ੍ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਹਿਤਾਹਿਤੀਯੋਕ੍ਤਮ੍, ਅਧ੍ਯਸ਼ਨਮ੍ ਅਜੀਰ੍ਣਭੋਜਨਮ੍, ਅਜੀਰ੍ਣਾਨਿ ਆਮਵਿਦਗ੍ਧਾਦੀਨਿ| ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਯੈਰਿਤਿ ਸ੍ਨੇਹਵਮਨਵਿਰੇਚਨਨਿਰੂਹਾਨੁਵਾਸਨੈਃ| ਅਤਿਯੁਕ੍ਤੈਃ ਅਤਿਯੋਗਯੁਕ੍ਤੈਃ| ਮਿਥ੍ਯਾਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈਃ ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਯੁਕ੍ਤੈਃ, ਯਦ੍ਯਪਿ ਮਿਥ੍ਯਾਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈਰਿਤ੍ਯਨੇਨੈਵਾਤਿਯੋਗਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤਥਾਪ੍ਯਤਿਸ਼ਯੇਨਾਤੀਸਾਰਹੇਤੁਤ੍ਵਾਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮਤਿਯੋਗਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਵਿਸਾਤ੍ ਦੂਸੀਵਿਸਾਤ੍| ਦੁਸ੍ਟਾਮ੍ਬੁਮਦ੍ਯਾਤਿਪਾਨਾਤ੍ ਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਰ੍ਦੁਸ੍ਟਮਮ੍ਬੁ, ਮਦ੍ਯਂ ਪੁਨਰ੍ਦੁਸ੍ਟਂ ਨਵਂ ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਮਕਾਲਜਂ ਵਾ, ਤਯੋਰਾਧਿਕ੍ਯੇਨ ਪਾਨਾਤ੍| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਰ੍ਤੁਪਰ੍ਯਯਾਤ੍ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਵਿਪਰ੍ਯਯਾਤ੍ ਤੁਵਿਪਰ੍ਯਯਾਚ੍ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਦ੍ਯੇਵਂ ਤਰ੍ਹਿ ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਭੋਜਨੈਰਿਤਿ ਨਿਸ੍ਫਲਂ; ਤਨ੍ਨ, ਵਿਸ਼ੇਸਹੇਤੁਤ੍ਵਾਤ੍| ਜਲਾਤਿਰਮਣੈਃ ਪਾਨੀਯਾਤਿਕ੍ਰੀਡਨੈਃ| ਵੇਗਵਿਘਾਤੈਃ ਮੂਤ੍ਰਾਦਿਵੇਗਾਵਰੋਧੈਃ| ਕਮਿਦੋਸਤਃ ਕਮਿਪ੍ਰਕੋਪਾਤ੍| ਕੇਚਿਦਾਚਾਰ੍ਯਾ ਗੁਰ੍ਵਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿਸੂਤ੍ਰਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਮਤੀਸਾਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਦ੍ਯਥਾ,- “ਦੀਰ੍ਘਸਤ੍ਰੇਣ ਯਜਤਃ ਪਸਧ੍ਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ| ਆਲਮ੍ਭ੍ਯਾਃ ਪਸ਼ਵਃ ਕ੍ਸੀਣਾਸ੍ਤਤੋ ਗਾਵਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਾਃ|| ਤਾਸਾਮੁਪਾਕਤਾਨਾਂ ਚ ਗਵਾਮਤ੍ਯਰ੍ਥਸੇਵਨਾਤ੍| ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤ੍ਵਾਦਥੋਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦ੍ਗੌਰਵਾਚ੍ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ|| ਅਤਿਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚ ਸਙ੍ਕ੍ਸੀਣੋ ਜਾਠਰੋਗ੍ਨਿਸ੍ਤਦਾ ਕਿਲ| ਅਤੀਸਾਰਃ ਪੁਰੋਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਾਸ਼੍ਰਯਃ|| ਅਥ ਤੇਨੈਵ ਕਲ੍ਪੇਨ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਸ ਮਹਾਗਦਃ”- ਇਤਿ||੩-੫||
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
ਸਂਸ਼ਮ੍ਯਾਪਾਨ੍ਧਾਤੁਰਨ੍ਤਃ ਕਸ਼ਾਨੁਂ ਵਰ੍ਚੋਮਿਸ਼੍ਰੋ ਮਾਰੁਤੇਨ ਪ੍ਰਣੁਨ੍ਨਃ | ਵਦ੍ਧੋਤੀਵਾਧਃ ਸਰਤ੍ਯੇਸ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਘੋਰਂ ਤਂ ਤ੍ਵਤੀਸਾਰਮਾਹੁਃ ||੬||
संशम्यापान्धातुरन्तः कृशानुं वर्चोमिश्रो मारुतेन प्रणुन्नः | वृद्धोऽतीवाधः सरत्येष यस्माद्व्याधिं घोरं तं त्वतीसारमाहुः ||६||
🔊 Audio coming soon
ਲਕ੍ਸਣਂ ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਇਤ੍ਯਭਿਧਾਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰਪਿ ਲਕ੍ਸਣਂ ਭਵਤ੍ਯਤੋ ਹੇਤੋਰ੍ਨਿਰੁਕ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰੇਣ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਮਾਹ- ਸਂਸ਼ਮ੍ਯਾਪਾਨ੍ਧਾਤੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਮਾਦਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਂ ਸਂਸ਼ਮ੍ਯ ਅਪਾਨ੍ਧਾਤੁਰੇਵਮ੍ਭੂਤੋਤੀਵਾਧਃ ਸਰਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦਤੀਸਾਰਮਾਚਾਰ੍ਯਾ ਆਹੁਰਿਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ| ਸਂਸ਼ਮ੍ਯ ਮਨ੍ਦੀਕਤ੍ਯ| ਅਪਾਨ੍ਧਾਤੁਃ ਕਾਯਦ੍ਰਵਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਰਸਾਦਿਕਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕਫਦੁਸ੍ਟਂ ਰਸਂ ਸ੍ਵੇਦਂ ਚਾਪਾਨ੍ਧਾਤੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਹੁਃ| ਵਰ੍ਚੋਮਿਸ਼੍ਰਃ ਪੁਰੀਸਯੁਕ੍ਤਃ| ਪ੍ਰਣੁਨ੍ਨਃ ਪ੍ਰੇਰਿਤਃ| ਵਦ੍ਧੋ ਵਦ੍ਧਿਂ ਗਤਃ||੬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 8
ਏਕੈਕਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦੋਸੈਃ ਸ਼ੋਕੇਨਾਨ੍ਯਃ ਸਸ੍ਠ ਆਮੇਨ ਚੋਕ੍ਤਃ | ਕੇਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਨੈਕਰੂਪਪ੍ਰਕਾਰਂ ਨੈਵੇਤ੍ਯੇਵਂ ਕਾਸ਼ਿਰਾਜਸ੍ਤ੍ਵਵੋਚਤ੍ ||੭|| ਦੋਸਾਵਸ੍ਥਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨੈਕਪ੍ਰਕਾਰਾਃ ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਵ੍ਯਾਧਿਤਸ੍ਯੋਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ |੮|
एकैकशः सर्वशश्चापि दोषैः शोकेनान्यः षष्ठ आमेन चोक्तः | केचित् प्राहुर्नैकरूपप्रकारं नैवेत्येवं काशिराजस्त्ववोचत् ||७|| दोषावस्थास्तस्य नैकप्रकाराः काले काले व्याधितस्योद्भवन्ति |८|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮਤੀਸਾਰਾਣਾਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਾਹ- ਏਕੈਕਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦੇਵ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯਾਂ ਲਬ੍ਧਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠ ਇਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਰਣਂ ਨਿਯਮਾਰ੍ਥਂ; ਤੇਨ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਾ ਅਤੀਸਾਰਾ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਧਿਸ੍ਵਭਾਵਾਦਿਤਿ ਸੂਚਿਤਮ੍| ਯੇਨ੍ਯੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੀਯਾ ਵਾਤਾਦਿਭਿਰ੍ਵ੍ਯਸ੍ਤੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਚਤ੍ਵਾਰੋ, ਭਯਸ਼ੋਕਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਦ੍ਵੌ, ਇਤ੍ਯਨਯਾ ਪਰਿਪਾਟ੍ਯਾ ਸਟ੍ਤ੍ਵਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤੇਸਾਮੀਦਸ਼ੋਭਿਪ੍ਰਾਯਃ- ਆਮਜੋਤੀਸਾਰਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜੇਵਰੁਦ੍ਧਃ, ‘ਆਮਾਜੀਰ੍ਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਦ੍ਰੁਤਾਃ ਕ੍ਸੋਭਯਨ੍ਤਃ’ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਕੈਸ਼੍ਚਿਦ੍ਧਾਰੀਤਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਾਦਿਭੇਦੇਨ ਬਹਵੋਤਿਸਾਰਾਃ ਪਠਿਤਾਃ, ਤੇ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇਰਨਭਿਮਤਾਃ, ਅਤਸ੍ਤਨ੍ਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਕੇਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਾਹੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੇਚਿਨ੍ਨੈਕਰੂਪਪ੍ਰਕਾਰਮਤੀਸਾਰਮਾਹੁਃ; ਕੁਤਃ? ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਰਕ੍ਤਾਤੀਸਾਰਾਦਿਭੇਦੇਨ ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰਤ੍ਵਾਤ੍, ਕਾਸ਼ਿਰਾਜਸ਼੍ਚ ਤਮਤੀਸਾਰਮੇਵ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਾਦਿਭੇਦੇਨ ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰਮਿਤਿ ਹੇਤੋਰ੍ਨੈਵਾਵੋਚਤ੍; ਕੋਸੌ ਹੇਤੁਰ੍ਯਦ੍ਵਸ਼ਾਦਨਨ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਂ ਤਂ ਨਾਵੋਚਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਦੋਸਾਵਸ੍ਥਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ; ਦੋਸਾਵਸ੍ਥਾ ਆਮਪਕ੍ਵਰਕ੍ਤਾਦ੍ਯਾਃ, ਤਸ੍ਯ ਅਤੀਸਾਰਿਣਃ, ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇ ਕਾਲੇ; ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਥਮਾ ਆਮਾਵਸ੍ਥਾ, ਤਤਃ ਪਕ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾ, ਤਥਾ ਪਿਤ੍ਤਾਤੀਸਾਰੇ ਪਿਤ੍ਤਲਸੇਵਨਾਦ੍ਰਕ੍ਤਾਤੀਸਾਰਾਵਸ੍ਥਾ ਭਵਤਿ; ਏਵਮੇਕਦੋਸਾਵਸ੍ਥੇਪ੍ਯਤੀਸਾਰੇ ਦੋਸਾਨ੍ਤਰਾਨੁਬਨ੍ਧੇਨ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਾਭਾਸਤਾ ਜ੍ਞੇਯਾ| ਏਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਮ੍- ਅਤੀਸਾਰਃ ਸਟ੍ਪ੍ਰਕਾਰ ਏਵ, ਯਾਸ਼੍ਚ ਆਮਪਕ੍ਵਰਕ੍ਤਾਨ੍ਯਦੋਸਾਨੁਬਨ੍ਧਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰਾਨੇਕਪ੍ਰਕਾਰਾ ਅਵਸ੍ਥਾਸ੍ਤਾ ਦੋਸਾਣਾਮੇਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭||-
Adhikarana 5 (8) · Śloka 9
ਹਨ੍ਨਾਭਿਪਾਯੂਦਰਕੁਕ੍ਸਿਤੋਦਗਾਤ੍ਰਾਵਸਾਦਾਨਿਲਸਨ੍ਨਿਰੋਧਾਃ ||੮|| ਵਿਟ੍ਸਙ੍ਗ ਆਧ੍ਮਾਨਮਥਾਵਿਪਾਕੋ ਭਵਿਸ੍ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਰਃਸਰਾਣਿ |੯|
हृन्नाभिपायूदरकुक्षितोदगात्रावसादानिलसन्निरोधाः ||८|| विट्सङ्ग आध्मानमथाविपाको भविष्यतस्तस्य पुरःसराणि |९|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮਤੀਸਾਰਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮਾਹ- ਹਨ੍ਨਾਭਿਪਾਯੂਦਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਤ੍ ਹਦਯਂ, ਪਾਯੁ ਗੁਦਂ, ਤੋਦਸ਼ਬ੍ਦੋ ਹਦਾਦਿਭਿਃ ਕੁਕ੍ਸਿਪਰ੍ਯਨ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਯਦ੍ਯਪ੍ਯੁਦਰਗ੍ਰਹਣੇਨੈਵ ਨਾਭਿਕੁਕ੍ਸੀ ਅਪਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੇਤੇ, ਤਥਾਪਿ ਨਾਭਿਕੁਕ੍ਸ੍ਯਭਿਧਾਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤਤ੍ਰ ਤੋਦੋ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਪੁਰਃਸਰਾਣਿ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੮||-
Adhikarana 6 (9) · Śloka 10
ਸ਼ੂਲਾਵਿਸ੍ਟਃ ਸਕ੍ਤਮੂਤ੍ਰੋਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜੀ ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਪਾਨਃ ਸਨ੍ਨਕਟ੍ਯੂਰੁਜਙ੍ਘਃ ||੯|| ਵਰ੍ਚੋ ਮੁਞ੍ਚਤ੍ਯਲ੍ਪਮਲ੍ਪਂ ਸਫੇਨਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸ਼੍ਯਾਵਂ ਸਾਨਿਲਂ ਮਾਰੁਤੇਨ |੧੦|
शूलाविष्टः सक्तमूत्रोऽन्त्रकूजी स्रस्तापानः सन्नकट्यूरुजङ्घः ||९|| वर्चो मुञ्चत्यल्पमल्पं सफेनं रूक्षं श्यावं सानिलं मारुतेन |१०|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਵਾਤਾਤੀਸਾਰਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸ਼ੂਲਾਵਿਸ੍ਟ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੂਲਾਵਿਸ੍ਟਃ ਸ਼ੂਲਾਰ੍ਦਿਤਃ| ਸਕ੍ਤਮੂਤ੍ਰੋ ਵਿਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਃ| ਅਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜੀ ਗੁਡਗੁਡਸ਼ਬ੍ਦਯੁਕ੍ਤਃ| ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਪਾਨਃ ਅਧਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤਗੁਦਃ| ਸਨ੍ਨਕਟ੍ਯੂਰੁਜਙ੍ਘਃ ਸ਼ਿਥਿਲਕਟ੍ਯੂਰੁਜਙ੍ਘਃ| ਅਲ੍ਪਮਲ੍ਪਮਿਤਿ ਚਾਨ੍ਯਾਤਿਸਾਰਾਪੇਕ੍ਸਯਾ| ਸਾਨਿਲਂ ਸਸ਼ਬ੍ਦਵਾਤਯੁਤਮ੍| ਸ਼੍ਯਾਵਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਰਾਵੋਕ੍ਤਾਰੁਣਭਸ੍ਮਕਪੋਤਾਸ੍ਥਿਵਰ੍ਣਾਨੁਪਲਕ੍ਸਯਤਿ||੯||-
Adhikarana 7 (10) · Śloka 11
ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਵੇਗਵਨ੍ਮਾਂਸਤੋਯਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਭਿਨ੍ਨਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਦੇਹੋਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮ੍ ||੧੦|| ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਪੀਤਂ ਨੀਲਮਾਲੋਹਿਤਂ ਵਾ ਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਾਹਪਾਕਜ੍ਵਰਾਰ੍ਤਃ |੧੧|
दुर्गन्ध्युष्णं वेगवन्मांसतोयप्रख्यं भिन्नं स्विन्नदेहोऽतितीक्ष्णम् ||१०|| पित्तात् पीतं नीलमालोहितं वा तृष्णामूर्च्छादाहपाकज्वरार्तः |११|
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਾਤੀਸਾਰਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਮ੍ਭੂਤਃ ਪੁਰੁਸ ਏਵਮ੍ਭੂਤਂ ਵਰ੍ਚਃ ਪਿਤ੍ਤਾਦਤੀਸਾਰ੍ਯਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਵੇਗਵਤ੍ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸਵੇਗਮ੍| ਮਾਂਸਤੋਯਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਮਾਂਸਧਾਵਨੋਦਕਸਦਸ਼ਮ੍| ਭਿਨ੍ਨਂ ਸ੍ਫੁਟਿਤਮ੍, ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮ੍ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ, ਤਚ੍ਚ ਮਕ੍ਸਿਕਾਣਾਮਪਸਰ੍ਪਣੇਨ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਦਾਹੋ ਗੁਦੇ ਜਠਰੇ ਵਾ, ਪਾਕੋ ਗੁਦੇ ਏਵ ਜ੍ਞੇਯਃ||੧੦||-
Adhikarana 8 (11) · Śloka 12
ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਨਿਦ੍ਰਾਗੌਰਵੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਸਾਦੀ ਵੇਗਾਸ਼ਙ੍ਕੀ ਸਸ੍ਟਵਿਟ੍ਕੋਪਿ ਭੂਯਃ ||੧੧|| ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਯੁਕ੍ਤਂ ਭਕ੍ਤਦ੍ਵੇਸੀ ਨਿਃਸ੍ਵਨਂ ਹਸ੍ਟਰੋਮਾ |੧੨|
तन्द्रानिद्रागौरवोत्क्लेशसादी वेगाशङ्की सृष्टविट्कोऽपि भूयः ||११|| शुक्लं सान्द्रं श्लेष्मणा श्लेष्मयुक्तं भक्तद्वेषी निःस्वनं हृष्टरोमा |१२|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤੀਸਾਰਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਨਿਦ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਸ਼ਾਰੀਰੋਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣਨਿਦ੍ਰਾਭੇਦਃ, ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਃ ਥੂਤ੍ਕਰਣਂ, ਸਾਦੀ ਅਙ੍ਗਗ੍ਲਾਨਿਯੁਕ੍ਤਃ| ਸਸ੍ਟਵਿਟ੍ਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਸ੍ਟਵਿਟ੍ਕੋਪਿ ਪੁਰੁਸੋ ਭੂਯਃ ਪੁਨਰ੍ਵੇਗਾਸ਼ਙ੍ਕੀ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਂ ਘਨਮ੍| ਨਿਃਸ੍ਵਨਂ ਨਿਃਸ਼ਬ੍ਦਮ੍| ਹਸ੍ਟਰੋਮਾ ਉਦ੍ਧਰ੍ਸਿਤਰੋਮਾ||੧੧||-
Adhikarana 9 (12) · Śloka 13
ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਯੁਕ੍ਤੋ ਮੋਹਸਾਦਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸੀ ਵਰ੍ਚਃ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨੈਕਵਰ੍ਣਂ ਤਸਾਰ੍ਤਃ ||੧੨|| ਸਰ੍ਵੋਦ੍ਭੂਤੇ ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗੋਪਪਤ੍ਤਿਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸ਼੍ਚਾਯਂ ਬਾਲਵਦ੍ਧੇਸ੍ਵਸਾਧ੍ਯਃ |੧੩|
तन्द्रायुक्तो मोहसादास्यशोषी वर्चः कुर्यान्नैकवर्णं तृषार्तः ||१२|| सर्वोद्भूते सर्वलिङ्गोपपत्तिः कृच्छ्रश्चायं बालवृद्धेष्वसाध्यः |१३|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਤੀਸਾਰਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨੈਕਵਰ੍ਣਂ ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ਸਰ੍ਵਦੋਸਵਰ੍ਣਮ੍| ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗੋਪਪਤ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ||੧੨||-
Adhikarana 10 (13-14) · Śloka 15
ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਭਾਵੈਃ ਸ਼ੋਚਤੋਲ੍ਪਾਸ਼ਨਸ੍ਯ ਬਾਸ੍ਪਾਵੇਗਃ ਪਕ੍ਤਿਮਾਵਿਧ੍ਯ(ਸ਼੍ਯ)ਜਨ੍ਤੋਃ ||੧੩|| ਕੋਸ੍ਠਂ ਗਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸੋਭਯਤ੍ਯਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਂ ਤਚ੍ਚਾਧਸ੍ਤਾਤ੍ ਕਾਕਣਨ੍ਤੀਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ੍ | ਵਰ੍ਚੋਮਿਸ਼੍ਰਂ ਨਿਃਪੁਰੀਸਂ ਸਗਨ੍ਧਂ ਨਿਰ੍ਗਨ੍ਧਂ ਵਾ ਸਾਰ੍ਯਤੇ ਤੇਨ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ ||੧੪|| ਸ਼ੋਕੋਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯੋਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਰੋਗੋ ਵੈਦ੍ਯੈਃ ਕਸ੍ਟ ਏਸ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਃ |੧੫|
तैस्तैर्भावैः शोचतोऽल्पाशनस्य बाष्पावेगः पक्तिमाविध्य(श्य)जन्तोः ||१३|| कोष्ठं गत्वा क्षोभयत्यस्य रक्तं तच्चाधस्तात् काकणन्तीप्रकाशम् | वर्चोमिश्रं निःपुरीषं सगन्धं निर्गन्धं वा सार्यते तेन कृच्छ्रात् ||१४|| शोकोत्पन्नो दुश्चिकित्स्योऽतिमात्रं रोगो वैद्यैः कष्ट एष प्रदिष्टः |१५|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੋਕਜਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਭਾਵੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਮ੍ਭੂਤਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਬਾਸ੍ਪਾਵੇਗਃ ਕੋਸ੍ਠਂ ਗਤ੍ਵਾ, ਪਕ੍ਤਿਮਾਵਿਧ੍ਯ, ਰਕ੍ਤਮਸ੍ਯ ਕ੍ਸੋਭਯਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਭਾਵੈਃ ਬਨ੍ਧੁਵਿਯੋਗਾਦਿਭਿਃ, ਸ਼ੋਚਤਃ ਸ਼ੋਕਂ ਕੁਰ੍ਵਤਃ, ਬਾਸ੍ਪਾਵੇਗਃ ਸ਼ੋਕੋਤ੍ਥਤੇਜ ਉਦ੍ਰੇਕਃ, ਪਕ੍ਤਿਮਗ੍ਨਿਂ ਪਕ੍ਤਿਹੇਤੁਤ੍ਵਾਤ੍, ਆਵਿਧ੍ਯ ਆਕੁਲੀਕਤ੍ਯ, ਕ੍ਸੋਭਯਤਿ| ਤਚ੍ਚੇਤਿ ਰਕ੍ਤਂ, ਅਧਸ੍ਤਾਦਿਤਿ ਪਦਂ ਕ੍ਸੋਭਯਤੀਤ੍ਯਨੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਂ, ਅਨ੍ਯੇ ਸਾਰ੍ਯਤੇ ਤੇਨ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮ੍ਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ| ਕਾਕਣਨ੍ਤੀ ਗੁਞ੍ਜਾ| ਸਗਨ੍ਧਂ ਨਿਰ੍ਗਨ੍ਧਂ ਵੇਤਿ ਸਪੁਰੀਸਾਪੁਰੀਸਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ਅਲ੍ਪਾਸ਼ਨਸ੍ਯੇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ੋਕੋਤ੍ਪਨ੍ਨ ਇਤ੍ਯਤਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਅਨ੍ਯਥਾ ਪਠਨ੍ਤਿ ‘ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਤੇਜ ਊਸ੍ਮਗਹੀਤਂ ਕੋਸ੍ਠਂ ਗਤ੍ਵਾ ਰਕ੍ਤਮਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਸ੍ਣਮ੍| ਗੁਞ੍ਜਾਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਪ੍ਰੇਰਯੇਚ੍ਚਾਪ੍ਯਧਸ੍ਤਾਦ੍ਵਰ੍ਚੋਯੁਕ੍ਤਂ ਨਿਸ੍ਪੁਰੀਸਂ ਸਗਨ੍ਧਮ੍|| ਨਿਰ੍ਗਨ੍ਧਂ ਵਾ ਸਾਰ੍ਯਤੇ ਸੋਤਿਸਾਰਃ’ ਇਤਿ| ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ,- ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਤਾਂ ਗਤਂ, ਅਲ੍ਪਤ੍ਵਾਤ੍; ਭੁਕ੍ਤਂ ਭੋਜਨਂ, ਤੇਜਃ ਸ਼ੋਕੋਤ੍ਥਂ ਤੇਜਃ, ਊਸ੍ਮਗਹੀਤਮ੍ ਊਸ੍ਮਣਾ ਗਹੀਤਮ੍||੧੩-੧੪||-
Adhikarana 11 (15-16) · Śloka 16
ਆਮਾਜੀਰ੍ਣੋਪਦ੍ਰੁਤਾਃ ਕ੍ਸੋਭਯਨ੍ਤਃ ਕੋਸ੍ਠਂ ਦੋਸਾਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਾਃ ਸਭਕ੍ਤਮ੍ ||੧੫|| ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਂ ਨੈਕਸ਼ਃ ਸਾਰਯਨ੍ਤਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਜ੍ਜਨ੍ਤੋਃ ਸਸ੍ਠਮੇਨਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ||੧੬||
आमाजीर्णोपद्रुताः क्षोभयन्तः कोष्ठं दोषाः सम्प्रदुष्टाः सभक्तम् ||१५|| नानावर्णं नैकशः सारयन्ति कृच्छ्राज्जन्तोः षष्ठमेनं वदन्ति ||१६||
🔊 Audio coming soon
ਆਮਾਤੀਸਾਰਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਆਮਾਜੀਰ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਾਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਾਃ ਕੋਸ੍ਠਂ ਕ੍ਸੋਭਯਨ੍ਤਃ ਸਨ੍ਤੋ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ ਸਰੁਕ੍ ਏਕਸ਼ੋ ਨ, ਅਪਿਤੁ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸਾਰਯਨ੍ਤੀਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ| ਆਮਾਜੀਰ੍ਣੋਪਦ੍ਰੁਤਾਃ ਆਮਾਖ੍ਯੇਨਾਜੀਰ੍ਣੇਨੋਦੀਰਿਤਾਃ, ਕ੍ਸੋਭਯਨ੍ਤਃ ਚਾਲਯਨ੍ਤਃ, ‘ਮਲਂ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸਭਕ੍ਤਂ ਸਸਿਕ੍ਥਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਪੁਨਃ ਸਸ੍ਠਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਚਨਂ ਨਿਯਮਾਰ੍ਥਂ, ਤੇਨ ਭਯਸ੍ਨੇਹਾਜੀਰ੍ਣਵਿਸੂਚਿਕਾਰ੍ਸ਼ੋਜੀਰ੍ਣਾਦਿਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਅਤੀਸਾਰਾ ਨ ਪਥਗ੍ਗਣਨੀਯਾਃ, ਯਤਸ੍ਤੇ ਦੋਸਜੇਸ੍ਵੇਵਾਨ੍ਤਰ੍ਭੂਤਾਃ| ਏਨਮ੍ ਆਮਜਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਸਮ੍ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਾਃ ਸਭਕ੍ਤਮ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਧਾਤੁਸਙ੍ਘਾਨ੍ ਮਲਾਂਸ਼੍ਚ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਧਾਤੁਸਙ੍ਘਾਨ੍ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨ੍, ਮਲਾਨ੍ ਪੁਰੀਸਾਦੀਨ੍, ‘ਦੂਸਯਿਤ੍ਵਾ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ, ਇਤਿ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਸਰ੍ਵਾਤੀਸਾਰਾਣਾਮਾਦਾਵਾਮਾਤੀਸਾਰਤ੍ਵਂ, ਤਥਾਪਿ ਪ੍ਰਭੂਤਾਮਜਨਿਤਤ੍ਵਾਦਾਮਜਸ੍ਯ ਪਥਗੁਪਾਦਾਨਂ, ਏਵਂ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਤ੍ਵੇਪ੍ਯਸ੍ਯ ਪਥਗੁਪਾਦਾਨਂ ਸਮਾਧੇਯਮ੍||੧੫-੧੬||
Adhikarana 12 (17) · Śloka 17
ਸਂਸਸ੍ਟਮੇਭਿਰ੍ਦੋਸੈਸ੍ਤੁ ਨ੍ਯਸ੍ਤਮਪ੍ਸ੍ਵਵਸੀਦਤਿ | ਪੁਰੀਸਂ ਭਸ਼ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਿ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਚਾਮਸਞ੍ਜ੍ਞਕਮ੍ ||੧੭||
संसृष्टमेभिर्दोषैस्तु न्यस्तमप्स्ववसीदति | पुरीषं भृशदुर्गन्धि विच्छिन्नं चामसञ्ज्ञकम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮਾਮਾਤੀਸਾਰਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸਂਸਸ੍ਟਮੇਭਿਰ੍ਦੋਸੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਸਸ੍ਟਮੇਭਿਰ੍ਦੋਸੈਃ ਪੂਰ੍ਵਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੈਰ੍ਵਾਤਾਦਿਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਗੁਰੁਤਰੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਵਸੀਦਤਿ ਬ੍ਰੁਡਤਿ| ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮ੍ ਅਲ੍ਪਾਲ੍ਪਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਂ; ‘ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਪਿਚ੍ਛਿਲਮ੍’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੧੭||
Adhikarana 13 (18) · Śloka 18
ਏਤਾਨ੍ਯੇਵ ਤੁ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਵਿਪਰੀਤਾਨਿ ਯਸ੍ਯ ਤੁ | ਲਾਘਵਂ ਚ ਮਨੁਸ੍ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਪਕ੍ਵਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੧੮||
एतान्येव तु लिङ्गानि विपरीतानि यस्य तु | लाघवं च मनुष्यस्य तस्य पक्वं विनिर्दिशेत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
ਆਮਲਕ੍ਸਣਮਭਿਧਾਯ ਪਕ੍ਵਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਏਤਾਨ੍ਯੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਾਨ੍ਯੇਵ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾਪਕ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾਨਿ| ਚਕਾਰਾਤ੍ ਕਫਦੁਸ੍ਟਿਰਹਿਤਂ ਪੁਰੀਸਂ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ| ‘ਮਨੁਸ੍ਯਸ੍ਯ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਪੁਰੀਸਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਯਦ੍ਯਪਿ ਨ੍ਯਸ੍ਤਮਪ੍ਸ੍ਵਵਸੀਦਤੀਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇਨੈਵ ਪੁਰੀਸਲਾਘਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਪੁਨਰ੍ਲਾਘਵੋਪਾਦਾਨਂ ਕਫਦੁਸ੍ਟਿਰਹਿਤਤ੍ਵਬੋਧਨਾਯ| ਨਨੁ, ਕਫਸਂਸਸ੍ਟਃ ਪਕ੍ਵੋਪਿ ਮਲੋ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ, ਤਤ੍ ਕਥਂ ਪਕ੍ਵਕਫਾਤੀਸਾਰਜ੍ਞਾਨਮ੍? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਤਦਿਤਰਲਕ੍ਸਣੈਰੇਵ||੧੮||
Adhikarana 14 (19-21) · Śloka 21
ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮੇਦੋਵੇਸਵਾਰਾਮ੍ਬੁਤੈਲਮਜ੍ਜਾਕ੍ਸੀਰਕ੍ਸੌਦ੍ਰਰੂਪਂ ਸ੍ਰਵੇਦ੍ਯਤ੍ | ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਭਂ ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗੋਪਮਂ ਵਾ ਵਿਸ੍ਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਪ੍ਰੇਤਗਨ੍ਧ੍ਯਞ੍ਜਨਾਭਮ੍ ||੧੯|| ਰਾਜੀਮਦ੍ਵਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਕੈਃ ਸਨ੍ਤਤਂ ਵਾ ਪੂਯਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਕਰ੍ਦਮਾਭਂ ਤਥੋਸ੍ਣਮ੍ | ਹਨ੍ਯਾਦੇਤਦ੍ਯਤ੍ ਪ੍ਰਤੀਪਂ ਭਵੇਚ੍ਚ ਕ੍ਸੀਣਂ ਹਨ੍ਯੁਸ਼੍ਚੋਪਸਰ੍ਗਾਃ ਪ੍ਰਭੂਤਾਃ ||੨੦|| ਅਸਂਵਤਗੁਦਂ ਕ੍ਸੀਣਂ ਦੁਰਾਧ੍ਮਾਤਮੁਪਦ੍ਰੁਤਮ੍ | ਗੁਦੇ ਪਕ੍ਵੇ ਗਤੋਸ੍ਮਾਣਮਤੀਸਾਰਕਿਣਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ||੨੧||
सर्पिर्मेदोवेसवाराम्बुतैलमज्जाक्षीरक्षौद्ररूपं स्रवेद्यत् | मञ्जिष्ठाभं मस्तुलुङ्गोपमं वा विस्रं शीतं प्रेतगन्ध्यञ्जनाभम् ||१९|| राजीमद्वा चन्द्रकैः सन्ततं वा पूयप्रख्यं कर्दमाभं तथोष्णम् | हन्यादेतद्यत् प्रतीपं भवेच्च क्षीणं हन्युश्चोपसर्गाः प्रभूताः ||२०|| असंवृतगुदं क्षीणं दुराध्मातमुपद्रुतम् | गुदे पक्वे गतोष्माणमतीसारकिणं त्यजेत् ||२१||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮਤੀਸਾਰਾਣਾਂ ਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਮਸਾਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸਰ੍ਪਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵੇਸਵਾਰਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਸਂਸ੍ਕਾਰਸਂਸ੍ਕਤਂ ਮਾਂਸਂ ਖਾਨਿਸ੍ਕਾਪਰਪਰ੍ਯਾਯਂ, ਤੇਨ ਮਿਸ਼੍ਰਮਮ੍ਬੁ ਵੇਸਵਾਰਾਮ੍ਬੁ; ਰੂਪਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗੋਰ੍ਧਵਿਲੀਨਚਤੁਃਸ੍ਨੇਹਾਕਾਰੋ ਮਸ੍ਤਕਮਜ੍ਜਾ ਤਤ੍ਸਦਸ਼ਮ੍| ਵਿਸ੍ਰਮ੍ ਆਮਗਨ੍ਧਿ, ਸ਼ਟਿਤਮਤਕਗਨ੍ਧਤੁਲ੍ਯਗਨ੍ਧਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਞ੍ਜਨਾਭਂ ਸੌਵੀਰਾਞ੍ਜਨਾਭਮ੍| ਰਾਜੀਮਤ੍ ਨੀਲਪੀਤਾਦਿਰੇਖਾਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਚਨ੍ਦ੍ਰਕੈਃ ਮਯੂਰਪਿਚ੍ਛਾਭੈਃ, ਸਨ੍ਤਤਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮ੍| ਯਤ੍ ਪ੍ਰਤੀਪਂ ਯਥਾਸ੍ਵਦੋਸਲਿਙ੍ਗੇਭ੍ਯੋ ਵਿਪਰੀਤਲਿਙ੍ਗਮ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਅਰਿਸ੍ਟਲਿਙ੍ਗਮਾਹੁਃ| ਉਪਸਰ੍ਗਾ ਉਪਦ੍ਰਵਾਃ, ਤੇ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਪਠਿਤਾ ਜ੍ਵਰਸ਼ੋਫਾਦਯਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ,- “ਸ਼ੋਫਂ ਸ਼ੂਲਂ ਜ੍ਵਰਂ ਤਸ੍ਣਾਂ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਕਾਸਮਰੋਚਕਮ੍| ਛਰ੍ਦਿਂ ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਚ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਚ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾਤੀਸਾਰਿਣਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍” ਇਤਿ| ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਬਹਵਃ| ਏਤੇ ਉਪਦ੍ਰਵਾਃ ਕ੍ਸੀਣਮਤੀਸਾਰਿਣਂ ਹਨ੍ਯੁਰਿਤਿ ਯੋਜਨੀਯਮ੍| ਅਸਂਵਤਗੁਦਮ੍ ਅਸਙ੍ਕੁਚਿਤਗੁਦਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਸੀਣਮ੍ ਉਤ੍ਸਾਹੋਪਚਯਬਲਰਹਿਤਂ, ਦੁਰਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍| ਉਪਦ੍ਰੁਤਮ੍ ਅਵਾਰਣੀਯੋਕ੍ਤੈਰੁਪਦ੍ਰਵੈਰ੍ਜੁਸ੍ਟਮ੍| ਗੁਦੇ ਪਕ੍ਵੇ ਗਤੋਸ੍ਮਾਣਂ ਗੁਦੇ ਪਕ੍ਵੇ ਸਤਿ ਯਸ੍ਯ ਊਸ੍ਮਾ ਬਹਿਰ੍ਨਿਰ੍ਗਤੋ ਵਿਨਸ੍ਟਸ੍ਤਾਦਸ਼ਮਤਿਸਾਰਿਣਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਦੁਰਾਤ੍ਮਾਨਂ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਸਦਾਧ੍ਮਾਤਂ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਸਦਾਧ੍ਮਾਨਯੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੧੯-੨੧||
Adhikarana 15 (22-23) · Śloka 23
ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮਤੀਸਾਰਃ ਸਮ੍ਭੂਤੋ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿਤ੍ | ਦੋਸਾਣਾਮੇਵ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਕਦਾਚਿਨ੍ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਤੇ ||੨੨|| ਸ੍ਨੇਹਾਜੀਰ੍ਣਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਤੁ ਬਹੁਸ਼ੂਲਪ੍ਰਵਾਹਿਕਃ | ਵਿਸੂਚਿਕਾਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਤੁ ਚਾਨ੍ਯੋਜੀਰ੍ਣਨਿਮਿਤ੍ਤਜਃ | ਵਿਸਾਰ੍ਸ਼ਃਕਮਿਸਮ੍ਭੂਤੋ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਦੋਸਲਕ੍ਸਣਃ ||੨੩||
शरीरिणामतीसारः सम्भूतो येन केनचित् | दोषाणामेव लिङ्गानि कदाचिन्नातिवर्तते ||२२|| स्नेहाजीर्णनिमित्तस्तु बहुशूलप्रवाहिकः | विसूचिकानिमित्तस्तु चान्योऽजीर्णनिमित्तजः | विषार्शःकृमिसम्भूतो यथास्वं दोषलक्षणः ||२३||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸਟ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਧਿਕ੍ਯਸ਼ਙ੍ਕਾਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮਿਤਰਾਣਾਮਤੀਸਾਰਾਣਾਂ ਦੋਸਜੇਸ੍ਵੇਵਾਨ੍ਤਰ੍ਭਾਵਾਰ੍ਥਮਾਹ - ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੇਨ ਕੇਨਚਿਤ੍ ‘ਹੇਤੁਨਾ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਬਹੁਨਿਮਿਤ੍ਤਜੋਪ੍ਯਤੀਸਾਰੋ ਦੋਸਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਤੇ ਨਾਤਿਕ੍ਰਾਮਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਥਾਸ੍ਵਦੋਸਲਕ੍ਸਣਾਦਤੀਸਾਰੋ ਜ੍ਞੇਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤੇਨ ਨ ਸਟ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਧਿਕ੍ਯਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮਤੀਸਾਰਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਪਾਠਮਾਮਜਾਤਿਸਾਰਲਕ੍ਸਣਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚਾਯਂ ਤਥੈਵ ਪਾਠਃ; ਪਰਂ ਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯਵਚਨਾਨੁਰੋਧੇਨਾਤ੍ਰ ਪਠਿਤਃ; ਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯਂ ਵਿਹਾਯਾਨ੍ਯੇ ਟੀਕਾਕਾਰਾ ਅਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਾਠਂ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਕ੍ਸੋਦਕ੍ਸਮਤ੍ਵਾਭਾਵਾਤ੍||੨੨-੨੩||
Adhikarana 16 (24) · Śloka 24
ਆਮਪਕ੍ਵਕ੍ਰਮਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਨਾਤਿਸਾਰੇ ਕ੍ਰਿਯਾ ਯਤਃ | ਅਤਃ ਸਰ੍ਵੇਤਿਸਾਰਾਸ੍ਤੁ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਪਕ੍ਵਾਮਲਕ੍ਸਣੈਃ ||੨੪||
आमपक्वक्रमं हित्वा नातिसारे क्रिया यतः | अतः सर्वेऽतिसारास्तु ज्ञेयाः पक्वामलक्षणैः ||२४||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮਾਮਪਕ੍ਵਲਕ੍ਸਣਜ੍ਞਾਨੇ ਭਿਸਜੋ ਯਤ੍ਨਾਤਿਸ਼ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਆਮਪਕ੍ਵਕ੍ਰਮਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਕ੍ਵਾਮਲਕ੍ਸਣੈਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਰੇਵ||੨੪||
Adhikarana 17 (25) · Śloka 25
ਤਤ੍ਰਾਦੌ ਲਙ੍ਘਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮਤਿਸਾਰੇਸੁ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ | ਤਤਃ ਪਾਚਨਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਯਵਾਗ੍ਵਾਦਿਕ੍ਰਮੋ ਹਿਤਃ ||੨੫||
तत्रादौ लङ्घनं कार्यमतिसारेषु देहिनाम् | ततः पाचनसंयुक्तो यवाग्वादिक्रमो हितः ||२५||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵਸਰਃ- ਤਤ੍ਰਾਦੌ ਲਙ੍ਘਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਵਾਕ੍ਯੋਪਕ੍ਰਮੇ| ਲਙ੍ਘਨਮ੍ ਉਪਵਾਸਃ| ਆਦੌ ਪ੍ਰਥਮਤਃ| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵ ਏਵਾਤੀਸਾਰਾ ਆਦਾਵਾਮਤ੍ਵਂ ਭਜਨ੍ਤੇਤ ਆਮਸ਼ਮਨਾਰ੍ਥਮਾਦੌ ਲਙ੍ਘਨਂ, ਤਤੋ ਲਙ੍ਘਨਾਦਨਨ੍ਤਰਮ੍| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਯੂਸਰਸਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਏਤਦ੍ਯਵਾਗੂਯੂਸਰਸਾਦਿਕਂ ਯਦ੍ਯਸ੍ਯ ਹਿਤਂ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ਤਦਵਸ੍ਥਾਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਤਤ੍ਰਾਦੌ ਲਙ੍ਘਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ’ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨੇ ‘ਹਿਤਂ ਲਙ੍ਘਨਮੇਵਾਦੌ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਪਾਠਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਸ ਚ ਮਯਾ ਨ ਦਸ੍ਟ ਇਤਿ ਨ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ||੨੫||
Adhikarana 18 (26) · Śloka 26
ਅਥਵਾ ਵਾਮਯਿਤ੍ਵਾਮੇ ਸ਼ੂਲਾਧ੍ਮਾਨਨਿਪੀਡਿਤਮ੍ | ਪਿਪ੍ਪਲੀਸੈਨ੍ਧਵਾਮ੍ਭੋਭਿਰ੍ਲਙ੍ਘਨਾਦ੍ਯੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੨੬||
अथवा वामयित्वाऽऽमे शूलाध्माननिपीडितम् | पिप्पलीसैन्धवाम्भोभिर्लङ्घनाद्यैरुपाचरेत् ||२६||
🔊 Audio coming soon
ਅਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪਕ੍ਸਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਅਥਵਾ ਵਾਮਯਿਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਮੇਤੀਸਾਰੇ ਸ਼ੂਲਾਦਿਪੀਡਿਤਂ ਪੁਰੁਸਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਸੈਨ੍ਧਵਾਮ੍ਭੋਭਿਰ੍ਵਾਮਯਿਤ੍ਵਾ ਲਙ੍ਘਨਾਦ੍ਯੈਰੁਪਾਚਰੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਲਙ੍ਘਨਾਦ੍ਯੈਰਿਤਿ ਲਙ੍ਘਨਸ੍ਵੇਦੋਸ੍ਣੋਦਕਪਾਨਾਦਿਭਿਃ| ਨਨੁ, ਅਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਾਦਤੀਸਾਰਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ, ਤਤ੍ ਕਥਮਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਜਨਕਸ੍ਯ ਵਮਨਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰੋਪਦੇਸ਼ਃ? ਸਤ੍ਯਮ੍, ਅਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਦੋਸਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧਾਰ੍ਥਂ ਚ ਵਮਨਂ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ||੨੬||
Adhikarana 19 (27) · Śloka 27
ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਮਨਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਦ੍ਰਵਂ ਲਘੁਭੋਜਨਮ੍ | ਖਡਯੂਸਯਵਾਗੂਸੁ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦ੍ਯਂ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍ ||੨੭||
कार्यं वमनस्यान्ते प्रद्रवं लघुभोजनम् | खडयूषयवागूषु पिप्पल्याद्यं च योजयेत् ||२७||
🔊 Audio coming soon
ਵਮਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਯਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਦਾਹ- ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਦ੍ਰਵਂ ਪ੍ਰਕਸ੍ਟਦ੍ਰਵਂ ਯਵਾਗੂਯੂਸਾਦਿ| ਨਨੁ, ਭੋਜੇਨਾਤੀਸਾਰੇ ਦ੍ਰਵਸ੍ਯ ਨਿਸੇਧੋ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਤਤ੍ ਕਥਮਤ੍ਰ ਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਯਵਾਗ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਃ? ਸਤ੍ਯਂ, ਭੋਜੇ ਕੇਵਲਸ੍ਯੈਵ ਦ੍ਰਵਸ੍ਯ ਨਿਸੇਧੋ ਨ ਸਂਸ੍ਕਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਦੋਸਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪ੍ਰਗਤਦ੍ਰਵਂ ਪ੍ਰਦ੍ਰਵਂ ਕਥਯਨ੍ਤਿ| ਤਨ੍ਨ, ਅਤੀਸਾਰੇ ਯਵਾਗੂਪਦੇਸ਼ਾਤ੍| ਖਡਯੂਸਯਵਾਗੂਸੁ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦ੍ਯਂ ਚ ਯੋਜਯੇਦਿਤਿ ਸ(ਖ)ਡਯੂਸਃ ਕਪਿਤ੍ਥਦਾਡਿਮਮਰਿਚਾਦਿਭਿਃ ਸੁਪਕ੍ਵਂ ਤਕ੍ਰਮ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸਡਾ ਦਾਡਿਮਤਕ੍ਰਸ਼ਾਕਾਦਿਸਂਸ੍ਕਤਾ ਦ੍ਰਵਾਃ, ਯੂਸਾ ਮੁਦ੍ਗਮਸੂਰਾਦਿਕਤਾਃ||੨੭||
Adhikarana 20 (28) · Śloka 28
ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਚਾਮਂ ਯਸ੍ਯ ਵੈ ਨੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ | ਹਰਿਦ੍ਰਾਦਿਂ ਵਚਾਦਿਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ ਮਾਨਵਃ ||੨੮||
अनेन विधिना चामं यस्य वै नोपशाम्यति | हरिद्रादिं वचादिं वा पिबेत् प्रातः स मानवः ||२८||
🔊 Audio coming soon
ਸਡਯੂਸਾਦਿਭਿਰਪਚ੍ਯਮਾਨੇਤੀਸਾਰੇ ਪਾਚਨਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਚਾਮਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਮਮ੍ ਆਮਾਤੀਸਾਰਃ| ਪ੍ਰਾਤਃਸ਼ਬ੍ਦੋ ਨਿਰਨ੍ਨਤਾਦ੍ਯੋਤਕਃ||੨੮||
Adhikarana 21 (29-30) · Śloka 30
ਆਮਾਤੀਸਾਰਿਣਾਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨਾਦੌ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਨਣਾਮ੍ | ਤੇਸਾਂ ਦੋਸਾ ਵਿਬਦ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰਾਗ੍ਜਨਯਨ੍ਤ੍ਯਾਮਯਾਨਿਮਾਨ੍ ||੨੯|| ਪ੍ਲੀਹਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਾਨਾਹਮੇਹਕੁਸ੍ਠੋਦਰਜ੍ਵਰਾਨ੍ | ਸ਼ੋਫਗੁਲ੍ਮਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ਃਸ਼ੂਲਾਲਸਕਹਦ੍ਗ੍ਰਹਾਨ੍ ||੩੦||
आमातीसारिणां कार्यं नादौ सङ्ग्रहणं नृणाम् | तेषां दोषा विबद्धाः प्राग्जनयन्त्यामयानिमान् ||२९|| प्लीहपाण्ड्वामयानाहमेहकुष्ठोदरज्वरान् | शोफगुल्मग्रहण्यर्शःशूलालसकहृद्ग्रहान् ||३०||
🔊 Audio coming soon
ਆਮਾਤਿਸਾਰੇ ਆਦੌ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਦ੍ਦੋਸਮਾਹ- ਆਮਾਤੀਸਾਰਿਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਸਾਮ੍ ਆਮਾਤਿਸਾਰਿਣਾਮ੍| ਵਿਬਦ੍ਧਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਬਦ੍ਧਾ ਸਙ੍ਗਹੀਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਆਮਾਤੀਸਾਰਿਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਪਾਠਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨੇ ‘ਦੋਸਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮਾਦੌ ਤੁ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਿਜਾਨਤਾ| ਤਸ੍ਯਾਦੌ ਬਧ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਬਲੀ ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਅਪਰੇ ਤੁ ਅਨ੍ਯਥਾ ਪਾਠਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਸ ਚਾਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਇਤਿ ਨ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ||੨੯-੩੦||
Adhikarana 22 (31) · Śloka 31
ਸਸ਼ੂਲਂ ਬਹੁਸ਼ਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਵਿਬਦ੍ਧਂ ਯੋਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ | ਦੋਸਾਨ੍ ਸਨ੍ਨਿਚਿਤਾਨ੍ ਤਸ੍ਯ ਪਥ੍ਯਾਭਿਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍ ||੩੧||
सशूलं बहुशः कृच्छ्राद्विबद्धं योऽतिसार्यते | दोषान् सन्निचितान् तस्य पथ्याभिः सम्प्रवर्तयेत् ||३१||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮਾਵਸ੍ਥਿਕਂ ਕ੍ਰਮਮਾਹ- ਸਸ਼ੂਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਬਦ੍ਧਂ ਵਿਬਦ੍ਧਮਿਵ ਅਲ੍ਪਾਲ੍ਪਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਸਨ੍ਨਿਚਿਤਾਨ੍ ਸਞ੍ਚਯਗਤਾਨ੍, ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਬਹੁਸ਼ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਨ੍ਨਿਚਿਤਾਃ ਸ਼ੂਲਕਾਰਿਣੋ ਦੋਸਾ ਵਿਰੇਚਨੇਨਾਧਃਪਤਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦਤੀਸਾਰੇਪਿ ਵਿਰੇਚਨਂ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ||੩੧||
Adhikarana 23 (32) · Śloka 32
ਯੋਤਿਦ੍ਰਵਂ ਪ੍ਰਭੂਤਂ ਚ ਪੂਰੀਸਮਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ | ਤਸ੍ਯਾਦੌ ਵਮਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਲ੍ਲਙ੍ਘਨਪਾਚਨਮ੍ ||੩੨||
योऽतिद्रवं प्रभूतं च पूरीषमतिसार्यते | तस्यादौ वमनं कुर्यात् पश्चाल्लङ्घनपाचनम् ||३२||
🔊 Audio coming soon
ਅਪਰਮਾਵਸ੍ਥਿਕਮਾਹ- ਯੋਤਿਦ੍ਰਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਮਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵਮਾਰ੍ਗਹਰਣਦ੍ਵਾਰੇਣੋਦਕਧਾਤੋਰੁਚ੍ਛੇਦਕਾਰੀ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ||੩੨||
Adhikarana 24 (33) · Śloka 33
ਸ੍ਤੋਕਂ ਸ੍ਤੋਕਂ ਵਿਬਦ੍ਧਂ ਵਾ ਸਸ਼ੂਲਂ ਯੋਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ | ਅਭਯਾਪਿਪ੍ਪਲੀਕਲ੍ਕੈਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣੈਸ੍ਤਂ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍ ||੩੩||
स्तोकं स्तोकं विबद्धं वा सशूलं योऽतिसार्यते | अभयापिप्पलीकल्कैः सुखोष्णैस्तं विरेचयेत् ||३३||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਤੋਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਸ਼ਬ੍ਦੋਭਯਾਪਿਪ੍ਪਲੀਕਲ੍ਕੈਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਃ| ਯਦ੍ਯਪਿ ‘ਸਸ਼ੂਲਂ ਬਹੁਸ਼’ ਇਤ੍ਯਨੇਨੈਵ ਸ੍ਤੋਕਂ ਵਿਬਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ, ਤਥਾਪਿ ਪਿਪ੍ਪਲੀਸਂਯੋਗਸ੍ਯਾਧਿਕਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਂ ਪੁਨਰਭਿਧਾਨਮ੍||੩੩||
Adhikarana 25 (34) · Śloka 34
ਆਮੇ ਚ ਲਙ੍ਘਨਂ ਸ਼ਸ੍ਤਮਾਦੌ ਪਾਚਨਮੇਵ ਵਾ |੩੪|
आमे च लङ्घनं शस्तमादौ पाचनमेव वा |३४|
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਲਙ੍ਘਨਂ ਪਰਂ ਯਦਿ ਤਸ੍ਯੈਵ ਵਿਕਲ੍ਪਕਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਆਮੇ ਚ ਲਙ੍ਘਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਮਾਤੀਸਾਰੇ ਲਙ੍ਘਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਪਰਂ ਯਦਿ ਲਙ੍ਘਨੇ ਕ੍ਸਮਂ ਸ਼ਰੀਰਮਨ੍ਨਾਨਭਿਲਾਸਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ, ਅਤੋ ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਆਦੌ ਪਾਚਨਮਿਤਿ|੩੪|-
Adhikarana 26 (34) · Śloka 34
ਯੋਗਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤ੍ਵਾਮਾਤੀਸਾਰਨਾਸ਼ਨਾਃ ||੩੪||
योगाश्चात्र प्रवक्ष्यन्ते त्वामातीसारनाशनाः ||३४||
🔊 Audio coming soon
ਯੋਗਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੋਗਾਃ ਪਾਚਨਯੋਗਾਃ||੩੪||
Adhikarana 27 (35-46) · Śloka 46
ਕਲਿਙ੍ਗਾਤਿਵਿਸਾਹਿਙ੍ਗੁਸੌਵਰ੍ਚਲਵਚਾਭਯਾਃ | ਦੇਵਦਾਰੁਵਚਾਮੁਸ੍ਤਾਨਾਗਰਾਤਿਵਿਸਾਭਯਾਃ ||੩੫|| ਅਭਯਾ ਧਾਨ੍ਯਕਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਨਾਗਰਂ ਵਚਾ | ਨਾਗਰਂ ਧਾਨ੍ਯਕਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਵਾਲਕਂ ਬਿਲ੍ਵਮੇਵ ਚ ||੩੬|| ਮੁਸ੍ਤਂ ਪਰ੍ਪਟਕਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਵਚਾ ਪ੍ਰਤਿਵਿਸਾਭਯਾ | ਅਭਯਾਤਿਵਿਸਾ ਹਿਙ੍ਗੁ ਵਚਾ ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਤਥਾ ||੩੭|| ਚਿਤ੍ਰਕਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਵਚਾ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀ | ਪਾਠਾ ਵਤ੍ਸਕਬੀਜਾਨਿ ਹਰੀਤਕ੍ਯੋ ਮਹੌਸਧਮ੍ ||੩੮|| ਮੂਰ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਦਹਨੀ ਪਾਠਾ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਗਜਪਿਪ੍ਪਲੀ | ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਾ ਭਦ੍ਰਦਾਰੁ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ ||੩੯|| ਏਲਾ ਸਾਵਰਕਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਕੌਟਜਾ ਯਵਾਃ | ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗੀ ਤ੍ਵਗੇਲੇ ਚ ਕਮਿਘ੍ਨਂ ਵਕ੍ਸਕਾਣਿ ਚ ||੪੦|| ਵਕ੍ਸਾਦਨੀ ਵੀਰਤਰੁਰ੍ਬਹਤ੍ਯੌ ਦ੍ਵੇ ਸਹੇ ਤਥਾ | ਅਰਲੁਤ੍ਵਕ੍ ਤੈਨ੍ਦੁਕੀ ਚ ਦਾਡਿਮੀ ਕੌਟਜੀ ਸ਼ਮੀ ||੪੧|| ਪਾਠਾ ਤੇਜੋਵਤੀ ਮੁਸ੍ਤਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਕੌਟਜਂ ਫਲਮ੍ | ਪਟੋਲਂ(ਲੀ) ਦੀਪ੍ਯਕੋ ਬਿਲ੍ਵਂ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ ||੪੨|| ਵਿਡਙ੍ਗਮਭਯਾ ਪਾਠਾ ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਂ ਘਨਂ ਵਚਾ | ਵਚਾ ਵਤ੍ਸਕਬੀਜਾਨਿ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ ||੪੩|| ਹਿਙ੍ਗੁਰ੍ਵਤ੍ਸਕਬੀਜਾਨਿ ਵਚਾ ਬਿਲ੍ਵਸ਼ਲਾਟੁ ਚ | ਨਾਗਰਾਤਿਵਿਸੇ ਮੁਸ੍ਤਂ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਵਾਤ੍ਸਕਂ ਫਲਮ੍ ||੪੪|| ਮਹੌਸਧਂ ਪ੍ਰਤਿਵਿਸਾ ਮੁਸ੍ਤਂ ਚੇਤ੍ਯਾਮਪਾਚਨਾਃ | ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਯੋਗਾਃ ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਧਵਿਹਿਤਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ ||੪੫|| ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਮਦ੍ਯਾਨਾਂ ਪਿਬੇਦਨ੍ਯਤਮੇਨ ਵਾ | ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥਾਨ੍ ਵਾ ਪਿਬੇਦੇਸਾਂ ਸੁਖੋਸ੍ਣਾਨ੍ ਸਾਧੁ ਸਾਧਿਤਾਨ੍ ||੪੬||
कलिङ्गातिविषाहिङ्गुसौवर्चलवचाभयाः | देवदारुवचामुस्तानागरातिविषाभयाः ||३५|| अभया धान्यकं मुस्तं पिप्पली नागरं वचा | नागरं धान्यकं मुस्तं वालकं बिल्वमेव च ||३६|| मुस्तं पर्पटकं शुण्ठी वचा प्रतिविषाऽभया | अभयाऽतिविषा हिङ्गु वचा सौवर्चलं तथा ||३७|| चित्रकः पिप्पलीमूलं वचा कटुकरोहिणी | पाठा वत्सकबीजानि हरीतक्यो महौषधम् ||३८|| मूर्वा निर्दहनी पाठा त्र्यूषणं गजपिप्पली | सिद्धार्थका भद्रदारु शताह्वा कटुरोहिणी ||३९|| एला सावरकं कुष्ठं हरिद्रे कौटजा यवाः | मेषशृङ्गी त्वगेले च कृमिघ्नं वृक्षकाणि च ||४०|| वृक्षादनी वीरतरुर्बृहत्यौ द्वे सहे तथा | अरलुत्वक् तैन्दुकी च दाडिमी कौटजी शमी ||४१|| पाठा तेजोवती मुस्तं पिप्पली कौटजं फलम् | पटोलं(ली) दीप्यको बिल्वं हरिद्रे देवदारु च ||४२|| विडङ्गमभया पाठा शृङ्गवेरं घनं वचा | वचा वत्सकबीजानि सैन्धवं कटुरोहिणी ||४३|| हिङ्गुर्वत्सकबीजानि वचा बिल्वशलाटु च | नागरातिविषे मुस्तं पिप्पल्यो वात्सकं फलम् ||४४|| महौषधं प्रतिविषा मुस्तं चेत्यामपाचनाः | प्रयोज्या विंशतिर्योगाः श्लोकार्धविहितास्त्विमे ||४५|| धान्याम्लोष्णाम्बुमद्यानां पिबेदन्यतमेन वा | निष्क्वाथान् वा पिबेदेषां सुखोष्णान् साधु साधितान् ||४६||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਨੇਵ ਪਾਚਨਯੋਗਾਨਾਹ- ਕਲਿਙ੍ਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਲਿਙ੍ਗਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਃ| ਪ੍ਰਤਿਵਿਸਾ ਸ਼੍ਯਾਮਕਨ੍ਦਾਤਿਵਿਸਾਭੇਦਃ| ਮਹੌਸਧਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ| ਮੂਰ੍ਵਾ ਚੋਰਸ੍ਨਾਯੁਃ, ਨਿਰ੍ਦਹਨੀ ਚਿਤ੍ਰਕਃ, ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਮ੍| ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਾਃ ਸ਼੍ਵੇਤਸਰ੍ਸਪਾਃ, ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ ਕਟੁਕਾ| ਸਾਵਰਕਂ ਰੋਧ੍ਰਂ, ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਹਰਿਦ੍ਰਾਦ੍ਵਯਂ, ਕੌਟਜਾ ਯਵਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਃ| ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗੀ ਕਰ੍ਕਟਸ਼ਙ੍ਗੀ, ਤ੍ਵਕ੍ ਤ੍ਵਚਾ, ਕਮਿਘ੍ਨਂ ਵਿਡਙ੍ਗਂ, ਵਕ੍ਸਕਃ ਕੁਟਜਃ, ਵਕ੍ਸਾਦਨੀ ਬਨ੍ਦਾਕਃ, ਵੀਰਤਰੁਃ ਸ਼ਰਃ, ਬਹਤ੍ਯੌ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਫਲਾ ਸ੍ਥੂਲਫਲਾ ਚ, ਦ੍ਵੇ ਸਹੇ ਮੁਦ੍ਗਪਰ੍ਣੀ ਮਾਸਪਰ੍ਣੀ ਚ| ਅਰਲੁਃ ਸ਼੍ਯੋਨਾਕਭੇਦਃ ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਕ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਸ਼੍ਯੋਨਾਕਮਰਲੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਹੁਃ ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਬ੍ਦੋਰ੍ਥਵਸ਼ਾਤ੍ ਤਿਨ੍ਦੁਕੀ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਃ| ਤੇਜੋਵਤੀ ਕਾਕਮਰ੍ਦਨਿਕਾ| ਦੀਪ੍ਯਕੋ ਯਵਾਨੀ, ਅਨ੍ਯੇ ਅਜਮੋਦਾਮਾਹੁਃ| ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ, ਬਿਲ੍ਵਸ਼ਲਾਟੁ ਕੋਮਲਂ ਬਿਲ੍ਵਂ, ਵਾਤ੍ਸਕਂ ਫਲਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਃ| ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਧਵਿਹਿਤਾ ਅਰ੍ਧਸ਼੍ਲੋਕੈਃ ਕਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਾਦੀਨਾਂ ਮਧ੍ਯਾਦਨ੍ਯਤਮੇਨ ਕਲਿਙ੍ਗਕਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਏਤੇਸਾਂ ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥਾਨ੍ ਸਾਧੁ ਸਾਧਿਤਾਨ੍ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਸਾਧਿਤਾਨ੍ ਪਿਬੇਦਿਤਿ| ਏਤਦ੍ਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਾ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਬਹੁਦ੍ਰਵ੍ਯਸਾਧਿਤਾਮ੍ਬੁਸਂਸ੍ਕਤਾਹਾਰਸ੍ਯਾਰੁਚਿਕਰਤ੍ਵਾਤ੍||੩੫-੪੬||
Adhikarana 28 (47-59) · Śloka 59
ਪਯਸ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਮੁਸ੍ਤਾਨਾਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਮ੍ਭਸਿ | ਕ੍ਸੀਰਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਤਤ੍ਪੀਤਂ ਹਨ੍ਤ੍ਯਾਮਂ ਸ਼ੂਲਮੇਵ ਚ ||੪੭|| ਨਿਖਿਲੇਨੋਪਦਿਸ੍ਟੋਯਂ ਵਿਧਿਰਾਮੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ | ਹਰੀਤਕੀਮਤਿਵਿਸਾਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਵਚਾਮ੍ ||੪੮|| ਪਿਬੇਤ੍ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ ਜਨ੍ਤੁਰਾਮਾਤੀਸਾਰਪੀਡਿਤਃ | ਪਟੋਲਂ ਦੀਪ੍ਯਕਂ ਬਿਲ੍ਵਂ ਵਚਾਪਿਪ੍ਪਲਿਨਾਗਰਮ੍ ||੪੯|| ਮੁਸ੍ਤਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਚ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਪਿ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ | ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਂ ਗੁਡੂਚੀਂ ਚ ਪਿਬੇਦੁਸ੍ਣੇਨ ਵਾਰਿਣਾ ||੫੦|| ਲਵਣਾਨ੍ਯਥ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਹਰੀਤਕੀ | ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਸ਼ਿਂਸ਼ਪਾ ਪਾਠਾ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਾ ਲਵਣਾਨਿ ਚ ||੫੧|| ਹਿਙ੍ਗੁਰ੍ਵਕ੍ਸਕਬੀਜਾਨਿ ਲਵਣਾਨਿ ਚ ਭਾਗਸ਼ਃ | ਹਸ੍ਤਿਦਨ੍ਤ੍ਯਥ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਃ ਕਲ੍ਕਾਵਕ੍ਸਸਮੌ ਸ੍ਮਤੌ ||੫੨|| ਵਚਾ ਗੁਡੂਚੀਕਾਣ੍ਡਾਨਿ ਯੋਗੋਯਂ ਪਰਮੋ ਮਤਃ | ਏਤੇ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ ਯੋਗਾ ਦੇਯਾਃ ਪਞ੍ਚ ਸਤਾਂ ਮਤਾਃ ||੫੩|| ਨਿਵਤ੍ਤੇਸ੍ਵਾਮਸ਼ੂਲੇਸੁ ਯਸ੍ਯ ਨ ਪ੍ਰਗੁਣੋਨਿਲਃ | ਸ੍ਤੋਕਂ ਸ੍ਤੋਕਂ ਰੁਜਾਮਚ੍ਚ ਸਸ਼ੂਲਂ ਯੋਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ ||੫੪|| ਸਕ੍ਸਾਰਲਵਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਃ ਸ ਪਿਬੇਦ੍ਘਤਮ੍ | ਕ੍ਸੀਰਨਾਗਰਚਾਙ੍ਗੇਰੀਕੋਲਦਧ੍ਯਮ੍ਲਸਾਧਿਤਮ੍ ||੫੫|| ਸਰ੍ਪਿਰਚ੍ਛਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਪਿ ਸ਼ੂਲਾਤੀਸਾਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ | ਦਧ੍ਨਾ ਤੈਲਘਤਂ ਪਕ੍ਵਂ ਸਵ੍ਯੋਸਾਜਾਤਿਚਿਤ੍ਰਕੈਃ ||੫੬|| ਸਬਿਲ੍ਵਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਦਾਡਿਮੈਰ੍ਵਾ ਰੁਗਨ੍ਵਿਤੈਃ | ਨਿਖਿਲੋ ਵਿਧਿਰੁਕ੍ਤੋਯਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ||੫੭|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਵਰ੍ਜ੍ਯਮੇਨਂ ਤੁ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਭਿਸਕ੍ | ਯਥੋਕ੍ਤਮੁਪਵਾਸਾਨ੍ਤੇ ਯਵਾਗੂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੫੮|| ਬਲਯੋਰਂਸ਼ੁਮਤ੍ਯਾਂ ਚ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਬਹਤੀਸੁ ਚ | ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਾਂ ਚ ਸਂਸਿਦ੍ਧਾਃ ਸੁਸ਼ੀਤਾ ਮਧੁਸਂਯੁਤਾਃ ||੫੯||
पयस्युत्क्वाथ्य मुस्तानां विंशतिं त्रिगुणाम्भसि | क्षीरावशिष्टं तत्पीतं हन्त्यामं शूलमेव च ||४७|| निखिलेनोपदिष्टोऽयं विधिरामोपशान्तये | हरीतकीमतिविषां हिङ्गु सौवर्चलं वचाम् ||४८|| पिबेत् सुखाम्बुना जन्तुरामातीसारपीडितः | पटोलं दीप्यकं बिल्वं वचापिप्पलिनागरम् ||४९|| मुस्तं कुष्ठं विडङ्गं च पिबेद्वाऽपि सुखाम्बुना | शृङ्गवेरं गुडूचीं च पिबेदुष्णेन वारिणा ||५०|| लवणान्यथ पिप्पल्यो विडङ्गानि हरीतकी | चित्रकं शिंशपा पाठा शार्ङ्गेष्टा लवणानि च ||५१|| हिङ्गुर्वृक्षकबीजानि लवणानि च भागशः | हस्तिदन्त्यथ पिप्पल्यः कल्कावक्षसमौ स्मृतौ ||५२|| वचा गुडूचीकाण्डानि योगोऽयं परमो मतः | एते सुखाम्बुना योगा देयाः पञ्च सतां मताः ||५३|| निवृत्तेष्वामशूलेषु यस्य न प्रगुणोऽनिलः | स्तोकं स्तोकं रुजामच्च सशूलं योऽतिसार्यते ||५४|| सक्षारलवणैर्युक्तं मन्दाग्निः स पिबेद्घृतम् | क्षीरनागरचाङ्गेरीकोलदध्यम्लसाधितम् ||५५|| सर्पिरच्छं पिबेद्वापि शूलातीसारशान्तये | दध्ना तैलघृतं पक्वं सव्योषाजातिचित्रकैः ||५६|| सबिल्वपिप्पलीमूलदाडिमैर्वा रुगन्वितैः | निखिलो विधिरुक्तोऽयं वातश्लेष्मोपशान्तये ||५७|| तीक्ष्णोष्णवर्ज्यमेनं तु विदध्यात्पित्तजे भिषक् | यथोक्तमुपवासान्ते यवागूश्च प्रशस्यते ||५८|| बलयोरंशुमत्यां च श्वदंष्ट्रबृहतीषु च | शतावर्यां च संसिद्धाः सुशीता मधुसंयुताः ||५९||
🔊 Audio coming soon
ਸਸ਼ੂਲੇਤਿਸਾਰੇ ਯੋਗਾਨਾਹ- ਪਯਸੀਤ੍ਯਾਦਿ||੪੭-੫੯||
Adhikarana 29 (60) · Śloka 60
ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਸੁ ਚ ਯੂਸਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰੇਤੈਃ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਾਃ |੬੦|
मुद्गादिषु च यूषाः स्युर्द्रव्यैरेतैः सुसंस्कृताः |६०|
🔊 Audio coming soon
ਯਵਾਗੂਵਿਸਯੇ ਯੂਸਮਾਹ- ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਸੁ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਵਨਮੁਦ੍ਗਕਲਾਯਮਸੂਰਾਦਿਵਰ੍ਗਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰੇਤੈਰਿਤਿ ਬਲਾਦਿਭਿਃ| ਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਪਨਾ ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍|੬੦|-
Adhikarana 30 (60-62) · Śloka 62
ਮਦੁਭਿਰ੍ਦੀਪਨੈਸ੍ਤਿਕ੍ਤੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸ੍ਯਾਦਾਮਪਾਚਨਮ੍ ||੬੦|| ਹਰਿਦ੍ਰਾਤਿਵਿਸਾਪਾਠਾਵਤ੍ਸਬੀਜਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍ | ਰਸਾਞ੍ਜਨਂ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਬੀਜਾਨਿ ਕੁਟਜਸ੍ਯ ਚ ||੬੧|| ਪਾਠਾ ਗੁਡੂਚੀ ਭੂਨਿਮ੍ਬਸ੍ਤਥੈਵ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ | ਏਤੈਃ ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਧਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੈਃ ਕ੍ਵਾਥਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਿਤ੍ਤਪਾਚਨਾਃ ||੬੨||
मृदुभिर्दीपनैस्तिक्तैर्द्रव्यैः स्यादामपाचनम् ||६०|| हरिद्रातिविषापाठावत्सबीजरसाञ्जनम् | रसाञ्जनं हरिद्रे द्वे बीजानि कुटजस्य च ||६१|| पाठा गुडूची भूनिम्बस्तथैव कटुरोहिणी | एतैः श्लोकार्धनिर्दिष्टैः क्वाथाः स्युः पित्तपाचनाः ||६२||
🔊 Audio coming soon
ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਆਮਾਤੀਸਾਰੇ ਪਰਂ ਪਾਚਨਮਾਹ- ਮਦੁਭਿਰ੍ਦੀਪਨੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਂਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੈਸ੍ਤਿਕ੍ਤੈਰ੍ਦੁਰਾਲਭਾਗੁਡੂਚ੍ਯਤਿਵਿਸਾਪ੍ਰਭਤਿਭਿਰਾਮਪਾਚਨਂ ਪਿਤ੍ਤਾਤੀਸਾਰੇ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਨਨੁ, ਤਿਕ੍ਤਾਨਿ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾਣਿ ਕਥਮਾਮਾਤੀਸਾਰੇ ਪਾਚਨਾਨਿ? ਉਚ੍ਯਤੇ, ਜ੍ਵਰਾਤੀਸਾਰਾਦੌ ਤਿਕ੍ਤਾਨ੍ਯਪਿ ਪਾਚਨਾਨ੍ਯੇਵਾਭਿਮਤਾਨਿ; ਉਕ੍ਤਂ ਚ,- ‘ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਲਙ੍ਘਨਂ ਕਾਲੋ ਯਵਾਗ੍ਵਸ੍ਤਿਕ੍ਤਕੋ ਰਸਃ| ਪਾਚਨਾਨ੍ਯਵਿਪਕ੍ਵਾਨਾਮ੍’- ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਤਿਕ੍ਤਕਾਨਿ ਅਰ੍ਕਾਗਰੁਪ੍ਰਭਤੀਨ੍ਯੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਾਣਿ ਪਾਚਨੀਯਾਨਿ; ਨਾਨ੍ਯਾਨਿ, ਤੇਸਾਂ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਤੀਸਾਰੇ ਅਰ੍ਕਾਦੀਨਾਮਯੌਗਿਕਤ੍ਵਾਤ੍ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਤਿਕ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਾਹ- ਹਰਿਦ੍ਰਾਤਿਵਿਸਾਪਾਠੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਰਿਦ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਪਿਤ੍ਤਪਾਚਨਾਃ ਕ੍ਵਾਥਾਃ ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਧਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਃ ਸ੍ਯੁਰਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੬੦-੬੨||
Adhikarana 31 (63-65) · Śloka 66
ਮੁਸ੍ਤਂ ਕੁਟਜਬੀਜਾਨਿ ਭੂਨਿਮ੍ਬਂ ਸਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍ | ਦਾਰ੍ਵੀ ਦੁਰਾਲਭਾ ਬਿਲ੍ਵਂ ਵਾਲਕਂ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਮ੍ ||੬੩|| ਚਨ੍ਦਨਂ ਵਾਲਕਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਭੂਨਿਮ੍ਬਂ ਸਦੁਰਾਲਭਮ੍ | ਮਣਾਲਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਰੋਧ੍ਰਂ ਨਾਗਰਂ ਨੀਲਮੁਤ੍ਪਲਮ੍ ||੬੪|| ਪਾਠਾ ਮੁਸ੍ਤਂ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਕੌਟਜਂ ਫਲਮ੍ | ਫਲਤ੍ਵਚਂ ਵਤ੍ਸਕਸ੍ਯ ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਂ ਘਨਂ ਵਚਾ ||੬੫|| ਸਡੇਤੇਭਿਹਿਤਾ ਯੋਗਾਃ ਪਿਤ੍ਤਾਤੀਸਾਰਨਾਸ਼ਨਾਃ |੬੬|
मुस्तं कुटजबीजानि भूनिम्बं सरसाञ्जनम् | दार्वी दुरालभा बिल्वं वालकं रक्तचन्दनम् ||६३|| चन्दनं वालकं मुस्तं भूनिम्बं सदुरालभम् | मृणालं चन्दनं रोध्रं नागरं नीलमुत्पलम् ||६४|| पाठा मुस्तं हरिद्रे द्वे पिप्पली कौटजं फलम् | फलत्वचं वत्सकस्य शृङ्गवेरं घनं वचा ||६५|| षडेतेऽभिहिता योगाः पित्तातीसारनाशनाः |६६|
🔊 Audio coming soon
ਅਪਰਾਨ੍ ਯੋਗਾਨ੍ ਸਿਦ੍ਧਤਮਾਨ੍ ਸਾਮਪਿਤ੍ਤਪਾਚਨਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਮੁਸ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਭੂਨਿਮ੍ਬਂ ਕਿਰਾਤਂ, ਸਰਸਾਞ੍ਜਨਂ ਰਸਾਞ੍ਜਨਸਹਿਤਮ੍| ਦਾਰ੍ਵੀ ਦਾਰੁਹਰਿਦ੍ਰਾ, ਬਿਲ੍ਵਂ ਬਿਲ੍ਵਫਲਮ੍| ਮਣਾਲਂ ਪਦ੍ਮਨਾਲਂ, ਚਨ੍ਦਨਂ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਂ, ਰੋਧ੍ਰਂ ਸ਼ਾਵਰਂ, ਨਾਗਰਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ| ਘਨਂ ਮੁਸ੍ਤਮ੍| ਅਭਿਹਿਤਾ ਯੋਗਾਃ ‘ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਧੇਨ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਪੂਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਵਿਂਸ਼ਤਿਯੋਗੇਭ੍ਯੋ ਹਰਿਦ੍ਰਾਤਿਵਿਸੇਤ੍ਯਾਦਿਯੋਗਾਸ੍ਤਥਾ ਮੁਸ੍ਤਂ ਕੁਟਜਬੀਜਾਨੀਤ੍ਯਾਦਯੋ ਯੋਗਾਃ ਸਿਦ੍ਧਤਮਾਃ, ਅਤਃ ਪਥਕ੍ ਪਠਿਤਾਃ| ਵਾਤਕਫੋਤ੍ਥਯੋਰਤੀਸਾਰਯੋਃ ਪਾਚਨੇਨ ਵਾਤਕਫਪਾਕਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਾਨੁਬਨ੍ਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਅਤਸ੍ਤਤ੍ਸਂਸ਼ਮਨਾਰ੍ਥਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਕੁਟਜਬੀਜਾਨੀਤ੍ਯਾਦਯੋ ਯੋਗਾ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਇਤਿ ਕੇਚਿਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਅਤ ਏਵ ਪਕ੍ਵਾਤੀਸਾਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਪ੍ਰਕਰਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪਿਤ੍ਤਾਰਬ੍ਧਪਕ੍ਵਾਤੀਸਾਰਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਤੈਰਭਿਹਿਤਾ||੬੩-੬੫||
Adhikarana 32 (66) · Śloka 66
ਬਿਲ੍ਵਸ਼ਕ੍ਰਯਵਾਮ੍ਭੋਦਬਾਲਕਾਤਿਵਿਸਾਕਤਃ | ਕਸਾਯੋ ਹਨ੍ਤ੍ਯਤੀਸਾਰਂ ਸਾਮਂ ਪਿਤ੍ਤਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍ ||੬੬||
बिल्वशक्रयवाम्भोदबालकातिविषाकृतः | कषायो हन्त्यतीसारं सामं पित्तसमुद्भवम् ||६६||
🔊 Audio coming soon
ਅਤਃ ਪਰਮਪਰਂ ਸਿਦ੍ਧਤਮਂ ਯੋਗਮਾਹ- ਬਿਲ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਿਲ੍ਵਂ ਬਿਲ੍ਵਫਲਂ ਕੋਮਲਂ, ਸ਼ਕ੍ਰਯਵਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਃ, ਅਮ੍ਭੋਦੋ ਮੁਸ੍ਤਾ, ਅਤਿਵਿਸਾਕਤ ਇਤਿ ਕਤਗ੍ਰਹਣਂ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਾਦਿਨਿਵਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍| ਅਯਂ ਯੋਗਸ਼੍ਚਿਰਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇਪਿ ਸਾਮੇ ਸਸ਼ੋਣਿਤੇ ਦਸ਼੍ਯਤੇ||੬੬||
Adhikarana 33 (67) · Śloka 67
ਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲਬਿਲ੍ਵਾਬ੍ਦਹ੍ਰੀਬੇਰੋਸ਼ੀਰਨਾਗਰੈਃ | ਕਤਃ ਕ੍ਵਾਥੋ ਮਧੁਯੁਤਃ ਪਿਤ੍ਤਾਤੀਸਾਰਨਾਸ਼ਨਃ ||੬੭||
मधुकोत्पलबिल्वाब्दह्रीबेरोशीरनागरैः | कृतः क्वाथो मधुयुतः पित्तातीसारनाशनः ||६७||
🔊 Audio coming soon
ਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲਬਿਲ੍ਵਾਬ੍ਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਧੁਕਂ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁ, ਉਤ੍ਪਲਂ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਮ੍| ਅਬ੍ਦਂ ਮੁਸ੍ਤਂ, ਹ੍ਰੀਬੇਰਂ ਵਾਲਕਂ; ਮਧੁਕਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਕਤਃ ਕ੍ਵਾਥਃ ਸੁਸ਼ੀਤੋ ਮਧੁਯੁਤਃ ਪਿਤ੍ਤਾਤੀਸਾਰਨਾਸ਼ਨੋ ਭਵਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੬੭||
Adhikarana 34 (68) · Śloka 68
ਯਦਾ ਪਕ੍ਵੋਪ੍ਯਤੀਸਾਰਃ ਸਰਤ੍ਯੇਵ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ | ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾ ਮਾਰ੍ਦਵਾਜ੍ਜਨ੍ਤੋਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਹਿਤਮ੍ ||੬੮||
यदा पक्वोऽप्यतीसारः सरत्येव मुहुर्मुहुः | ग्रहण्या मार्दवाज्जन्तोस्तत्र संस्तम्भनं हितम् ||६८||
🔊 Audio coming soon
ਪਕ੍ਵਾਤੀਸਾਰਸ੍ਯ ਸਰਣੇ ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਯਦਾ ਪਕ੍ਵੋਪ੍ਯਤੀਸਾਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾ ਮਾਰ੍ਦਵਾਤ੍ ਅਗ੍ਨਿਸ੍ਤਮ੍ਭਾਤ੍| ਸਂਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਮ੍||੬੮||
Adhikarana 35 (69-71) · Śloka 71
ਸਮਙ੍ਗਾ ਧਾਤਕੀਪੁਸ੍ਪਂ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ ਲੋਧ੍ਰਮੁਸ੍ਤਕਮ੍ | ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਵੇਸ੍ਟਕੋ ਰੋਧ੍ਰਂ ਵਕ੍ਸਦਾਡਿਮਯੋਸ੍ਤ੍ਵਚੌ ||੬੯|| ਆਮ੍ਰਾਸ੍ਥਿਮਧ੍ਯਂ ਲੋਧ੍ਰਂ ਚ ਬਿਲ੍ਵਮਧ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗਵਃ | ਮਧੁਕਂ ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਂ ਚ ਦੀਰ੍ਘਵਨ੍ਤਤ੍ਵਗੇਵ ਚ ||੭੦|| ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਤੇ ਯੋਗਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਕ੍ਵਾਤੀਸਾਰਨਾਸ਼ਨਾਃ | ਉਕ੍ਤਾ ਯ ਉਪਯੋਜ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁਨਾ ||੭੧||
समङ्गा धातकीपुष्पं मञ्जिष्ठा लोध्रमुस्तकम् | शाल्मलीवेष्टको रोध्रं वृक्षदाडिमयोस्त्वचौ ||६९|| आम्रास्थिमध्यं लोध्रं च बिल्वमध्यं प्रियङ्गवः | मधुकं शृङ्गवेरं च दीर्घवृन्तत्वगेव च ||७०|| चत्वार एते योगाः स्युः पक्वातीसारनाशनाः | उक्ता य उपयोज्यास्ते सक्षौद्रास्तण्डुलाम्बुना ||७१||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਨੇਵ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਯੋਗਾਨਾਹ- ਸਮਙ੍ਗਾ ਧਾਤਕੀਪੁਸ੍ਪਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮਙ੍ਗਾ ਲਜ੍ਜਾਲੁਕਾ, ਅਨ੍ਯੇ ਵਰਾਹਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਮਾਹੁਃ| ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਵੇਸ੍ਟਕਃ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਨਿਰ੍ਯਾਸਕਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਵੇਸ੍ਟਕਂ ਵਨ੍ਤਮਾਹੁਃ; ਵਕ੍ਸਃ ਕੁਟਜਃ| ਆਮ੍ਰਾਸ੍ਥਿਮਧ੍ਯਮ੍ ਆਮ੍ਰਫਲਮਜ੍ਜਾ| ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ, ਦੀਰ੍ਘਵਨ੍ਤਤ੍ਵਕ੍ ਅਰਲੁਤ੍ਵਕ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਸ਼੍ਯੋਨਾਕਤ੍ਵਗਿਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਤੇ ਯੋਗਾਃ ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਧੋਕ੍ਤਾਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ- ‘ਸਮਙ੍ਗਾਧਾਤਕੀਪੁਸ੍ਪਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਰੋਧ੍ਰਮੁਸ੍ਤਕਮ੍| ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਵੇਸ੍ਟਕਂ ਵਾਪਿ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦ੍ਯੋਗਮੁਤ੍ਤਮਮ੍’ ਇਤ੍ਯੇਕੇਨੈਵ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਵੇਸ੍ਟਕੇਨਾਪਰਂ ਪਞ੍ਚਮਂ ਯੋਗਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਤਤ ਏਵ ਚ ‘ਏਤੇ ਹਿ ਪਞ੍ਚਯੋਗਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਕ੍ਵਾਤੀਸਾਰਨਾਸ਼ਨਾਃ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਪਕ੍ਵਾਤੀਸਾਰਨਾਸ਼ਨਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਾਤੀਸਾਰਨਾਸ਼ਨਾ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਕਥਮੇਤੇ ਯੋਗਾ ਉਪਯੋਜ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਉਕ੍ਤਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੇ ਯੋਗਾਃ ਸਮਙ੍ਗਾਦਿਕਾ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁਨਾ ਉਪਯੋਜ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੬੯-੭੧||
Adhikarana 36 (72) · Śloka 72
ਮੌਸ੍ਤਂ ਕਸਾਯਮੇਕਂ ਵਾ ਪੇਯਂ ਮਧੁਸਮਾਯੁਤਮ੍ | ਲੋਧ੍ਰਾਮ੍ਬਸ੍ਠਾਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਾਦੀਨ੍ ਗਣਾਨੇਵਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੭੨||
मौस्तं कषायमेकं वा पेयं मधुसमायुतम् | लोध्राम्बष्ठाप्रियङ्ग्वादीन् गणानेवं प्रयोजयेत् ||७२||
🔊 Audio coming soon
ਮੌਸ੍ਤਂ ਕਸਾਯਮੇਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸਾਯਮੇਕਂ ਵੇਤਿ ਕਥਮੇਤਦੁਚ੍ਯਤੇ ਮਧੁਪਾਨੀਯਯੋਰਪਿ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਤ੍ਵਾਤ੍? ਨੈਵਂ, ਤਯੋਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਤ੍ਵੇਨਾਪ੍ਰਧਾਨਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਯਂ ਯੋਗਃ ਪਕ੍ਵਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਤੀਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਃ; ਸਾਮਾਨ੍ਯੇ ਪਕ੍ਵਾਤੀਸਾਰੇ ਕੇਚਿਨ੍ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ‘ਪਕ੍ਵਾਤੀਸਾਰਿਣੇ ਦੇਯੋ ਮੁਸ੍ਤਾਕ੍ਵਾਥਃ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਃ’ ਇਤਿ| ਰੋਧ੍ਰਾਦ੍ਯਮ੍ਬਸ੍ਠਾਦਿਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਾਦੀਨ੍ ਗਣਾਨੇਵਮਿਤਿ ਕ੍ਵਾਥਾਨ੍ ਕਤ੍ਵਾ ਮਧੁਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪੇਣ ਸਹੋਪਯੋਜਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭੨||
Adhikarana 37 (73) · Śloka 73
ਪਦ੍ਮਾਂ ਸਮਙ੍ਗਾਂ ਮਧੁਕਂ ਬਿਲ੍ਵਜਮ੍ਬੂਸ਼ਲਾਟੁ ਚ | ਪਿਬੇਤ੍ਤਣ੍ਡੁਲਤੋਯੇਨ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਗਦਙ੍ਕਰਮ੍ ||੭੩||
पद्मां समङ्गां मधुकं बिल्वजम्बूशलाटु च | पिबेत्तण्डुलतोयेन सक्षौद्रमगदङ्करम् ||७३||
🔊 Audio coming soon
ਪਦ੍ਮਾਂ ਸਮਙ੍ਗਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਦ੍ਮਾ ਭਾਰ੍ਗੀ, ਸਮਙ੍ਗਾ ਲਜ੍ਜਾਲੁਕਾ, ਬਿਲ੍ਵਜਮ੍ਬੂਸ਼ਲਾਟੁ ਚੇਤਿ ਬਿਲ੍ਵਫਲਂ ਕੋਮਲਂ, ਜਮ੍ਬੂਫਲਂ ਚ ਕੋਮਲਮ੍| ਅਗਦਙ੍ਕਰਮਤ੍ਰ ਅਤੀਸਾਰਹਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭੩||
Adhikarana 38 (74) · Śloka 75
ਕਚ੍ਛੁਰਾਮੂਲਕਲ੍ਕਂ ਵਾਪ੍ਯੁਦੁਮ੍ਬਰਫਲੋਪਮਮ੍ | ਪਯਸ੍ਯਾ ਚਨ੍ਦਨਂ ਪਦ੍ਮਾ ਸਿਤਾਮੁਸ੍ਤਾਬ੍ਜਕੇਸ਼ਰਮ੍ ||੭੪|| ਪਕ੍ਵਾਤਿਸਾਰਂ ਯੋਗੋਯਂ ਜਯੇਤ੍ਪੀਤਃ ਸਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ |੭੫|
कच्छुरामूलकल्कं वाऽप्युदुम्बरफलोपमम् | पयस्या चन्दनं पद्मा सितामुस्ताब्जकेशरम् ||७४|| पक्वातिसारं योगोऽयं जयेत्पीतः सशोणितम् |७५|
🔊 Audio coming soon
ਕਚ੍ਛੁਰਾਮੂਲਕਲ੍ਕਂ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਚ੍ਛੁਰਾ ਕਙ੍ਕਤਿਕਾ, ਤਨ੍ਮੂਲਕਲ੍ਕਮੁਦੁਮ੍ਬਰਫਲੋਪਮਂ ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਪਯਸ੍ਯਾ ਚਨ੍ਦਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਯਸ੍ਯਾ ਅਰ੍ਕਪੁਸ੍ਪੀ, ਅਨ੍ਯੇ ਦੁਗ੍ਧਿਕਾਮਾਹੁਃ, ਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਮਪਰੇ; ਚਨ੍ਦਨਂ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਂ, ਪਦ੍ਮਾ ਭਾਰ੍ਗੀ, ਸਿਤਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ, ਅਬ੍ਜਕੇਸ਼ਰਂ ਪਦ੍ਮਕੇਸ਼ਰਮ੍| ਸਸ਼ੋਣਿਤਮਿਤਿ ਪਿਤ੍ਤਾਤੀਸਾਰਮੇਵ ਨਤੁ ਰਕ੍ਤਾਤੀਸਾਰਂ, ਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਤ੍ਵਾਤ੍| ‘ਪਕ੍ਵਾਤੀਸਾਰਂ ਯੋਗੋਯਂ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਨ੍ਯੇ ‘ਪਿਤ੍ਤਾਤੀਸਾਰਂ ਯੋਗੋਯਂ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਪੀਤ ਇਤਿ ਕ੍ਵਥਿਤਕਸਾਯਵਿਧਿਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭੪||-
Adhikarana 39 (75) · Śloka 76
ਨਿਰਾਮਰੂਪਂ ਸ਼ੂਲਾਰ੍ਤਂ ਲਙ੍ਘਨਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਸਿਤਮ੍ ||੭੫|| ਨਰਂ ਰੂਕ੍ਸਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਂ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਪਾਯਯੇਦ੍ਘਤਮ੍ |੭੬|
निरामरूपं शूलार्तं लङ्घनाद्यैश्च कर्षितम् ||७५|| नरं रूक्षमवेक्ष्याग्निं सक्षारं पाययेद्घृतम् |७६|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਘਤਪਾਨਾਰ੍ਹਮਤੀਸਾਰਿਣਮਾਹ- ਨਿਰਾਮਰੂਪਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਕ੍ਵਾਤੀਸਾਰਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੇ ਨਿਰਾਮਰੂਪਮਿਤਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਤਸ੍ਤਦਭਿਧਾਨਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਨਿਰਾਮਰੂਪਪ੍ਰਾਪਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਅਵੇਕ੍ਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਂ ‘ਦੀਪ੍ਤਂ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਯਵਕ੍ਸਾਰਸਹਿਤਂ, ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਕ੍ਸਾਰਸਹਿਤਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਨਿਰਾਮਰੂਪਮਿਤ੍ਯਾਦ੍ਯਾਰਭ੍ਯ ਵਾਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਸ਼ੂਲਸ੍ਯਾਨ੍ਯਥਾਸਮ੍ਭੂਤੇਰਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਵਦਨ੍ਤਿ||੭੫||-
Adhikarana 40 (76) · Śloka 77
ਬਲਾਬਹਤ੍ਯਂਸ਼ੁਮਤੀਕਚ੍ਛੁਰਾਮੂਲਸਾਧਿਤਮ੍ ||੭੬|| ਮਧੂਕ੍ਸਿਤਂ ਸਮਧੁਕਂ ਪਿਬੇਚ੍ਛੂਲੈਰਭਿਦ੍ਰੁਤਃ |੭੭|
बलाबृहत्यंशुमतीकच्छुरामूलसाधितम् ||७६|| मधूक्षितं समधुकं पिबेच्छूलैरभिद्रुतः |७७|
🔊 Audio coming soon
ਬਲਾਬਹਤ੍ਯਂਸ਼ੁਮਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ‘ਘਤਂ’ ਇਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਮਧੂਕ੍ਸਿਤਮ੍ ਈਸਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮਧੁਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਮਧੁਕਂ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਸਹਿਤਂ, ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਯੋਗੇ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਤ੍ਰਾਪਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਃ| ਸ਼ੂਲੈਰਭਿਦ੍ਰੁਤਃ ਸ਼ੂਲੈਰਾਰ੍ਤਃ||੭੬||-
Adhikarana 41 (77-78) · Śloka 79
ਦਾਰ੍ਵੀਬਿਲ੍ਵਕਣਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਟੁਕੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵੈਰ੍ਘਤਮ੍ ||੭੭|| ਸਾਧਿਤਂ ਹਨ੍ਤ੍ਯਤੀਸਾਰਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਤ੍ਮਕਮ੍ | ਦਧ੍ਨਾ ਚਾਮ੍ਲੇਨ ਸਮ੍ਪਕ੍ਵਂ ਸਵ੍ਯੋਸਾਜਾਜਿਚਿਤ੍ਰਕਮ੍ ||੭੮|| ਸਚਵ੍ਯਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਦਾਡਿਮੈਰ੍ਵਾ ਰੁਗਰ੍ਦਿਤਃ |੭੯|
दार्वीबिल्वकणाद्राक्षाकटुकेन्द्रयवैर्घृतम् ||७७|| साधितं हन्त्यतीसारं वातपित्तकफात्मकम् | दध्ना चाम्लेन सम्पक्वं सव्योषाजाजिचित्रकम् ||७८|| सचव्यपिप्पलीमूलं दाडिमैर्वा रुगर्दितः |७९|
🔊 Audio coming soon
ਦਾਰ੍ਵੀਬਿਲ੍ਵਕਣਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਾਰ੍ਵੀ ਦਾਰੁਹਰਿਦ੍ਰਾ, ਕਣਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀ| ਅਤੀਸਾਰਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਤ੍ਮਕਂ ਵ੍ਯਸ੍ਤੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਦੋਸੈਰਾਰਬ੍ਧਮ੍||੭੭-੭੮||-
Adhikarana 42 (79) · Śloka 80
ਪਯੋ ਘਤਂ ਚ ਮਧੁ ਚ ਪਿਬੇਚ੍ਛੂਲੈਰਭਿਦ੍ਰੁਤਃ ||੭੯|| ਸਿਤਾਜਮੋਦਕਟ੍ਵਙ੍ਗਮਧੁਕੈਰਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍ |੮੦|
पयो घृतं च मधु च पिबेच्छूलैरभिद्रुतः ||७९|| सिताजमोदकट्वङ्गमधुकैरवचूर्णितम् |८०|
🔊 Audio coming soon
ਪਯੋ ਘਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸੀਰਘਤਮਧੂਨਿ ਸਮਾਂਸ਼ਾਨਿ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਜਮੋਦਾਰਲੁਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਿਤੈਰਵਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਸ਼ੂਲੈਰਭਿਦ੍ਰੁਤਃ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੭੯||-
Adhikarana 43 (80) · Śloka 81
ਅਵੇਦਨਂ ਸੁਸਮ੍ਪਕ੍ਵਂ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੇਃ ਸੁਚਿਰੋਤ੍ਥਿਤਮ੍ ||੮੦|| ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਮਤੀਸਾਰਂ ਪੁਟਪਾਕੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍ |੮੧|
अवेदनं सुसम्पक्वं दीप्ताग्नेः सुचिरोत्थितम् ||८०|| नानावर्णमतीसारं पुटपाकैरुपाचरेत् |८१|
🔊 Audio coming soon
ਪੁਟਪਾਕਸ੍ਯ ਵਿਸਯਮਾਹ- ਅਵੇਦਨਂ ਸੁਸਮ੍ਪਕ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕੋਤੀਸਾਰਃ ਪੁਟਪਾਕਸ੍ਯ ਵਿਸਯ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍||੮੦||-
Adhikarana 44 (81-83) · Śloka 84
ਤ੍ਵਕ੍ਪਿਣ੍ਡਂ ਦੀਰ੍ਘਵਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪਦ੍ਮਕੇਸਰਸਂਯੁਤਮ੍ ||੮੧|| ਕਾਸ਼੍ਮਰੀਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚਾਵੇਸ੍ਟ੍ਯ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਸਨ੍ਦਢਮ੍ | ਮਦਾਵਲਿਪ੍ਤਂ ਸੁਕਤਮਙ੍ਗਾਰੇਸ੍ਵਵਕੂਲਯੇਤ੍ ||੮੨|| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਨਿਸ੍ਪੀਡ੍ਯ ਰਸਮਾਦਾਯ ਤਂ ਤਤਃ | ਸ਼ੀਤਂ ਮਧੁਯੁਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਾਯਯੇਤੋਦਰਾਮਯੇ ||੮੩|| ਜੀਵਨ੍ਤੀਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗ੍ਯਾਦਿਸ੍ਵੇਵਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸੁ ਸਾਧਯੇਤ੍ |੮੪|
त्वक्पिण्डं दीर्घवृन्तस्य पद्मकेसरसंयुतम् ||८१|| काश्मरीपद्मपत्रैश्चावेष्ट्य सूत्रेण सन्दृढम् | मृदाऽवलिप्तं सुकृतमङ्गारेष्ववकूलयेत् ||८२|| स्विन्नमुद्धृत्य निष्पीड्य रसमादाय तं ततः | शीतं मधुयुतं कृत्वा पाययेतोदरामये ||८३|| जीवन्तीमेषशृङ्ग्यादिष्वेवं द्रव्येषु साधयेत् |८४|
🔊 Audio coming soon
ਪੁਟਪਾਕਵਿਧਿਮਾਹ- ਤ੍ਵਕ੍ਪਿਣ੍ਡਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੀਰ੍ਘਵਨ੍ਤਸ੍ਯ ਅਰਲੁਕਸ੍ਯ| ਅਵਕੂਲਯੇਤ੍ ਪਚੇਤ੍| ਉਦਰਾਮਯੋਤ੍ਰ ਅਤੀਸਾਰਃ| ਅਰਲੁਕਸ੍ਯ ਤ੍ਵਚਂ ਪਦ੍ਮਕੇਸਰਂ ਚ ਸਮਭਾਗਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤਤ੍ਪਿਣ੍ਡਂ ਪਦ੍ਮਕਾਸ਼੍ਮਰੀਪਤ੍ਰਪੁਟਕੇ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਸੂਤ੍ਰੇਣਾਵੇਸ੍ਟ੍ਯ ਮਤ੍ਤਿਕਯਾ ਨਿਰ੍ਧੂਮਖਦਿਰਾਙ੍ਗਾਰੇਸੁ ਤਾਵਤ੍ ਪਚੇਦ੍ ਯਾਵਦ੍ਬਾਹ੍ਯੇ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਤਾ ਭਵਤਿ, ਤਤੋਙ੍ਗਾਰੇਭ੍ਯ ਆਕਸ੍ਯ ਤਤ੍ਪਿਣ੍ਡਂ ਨਿਸ੍ਪੀਡ੍ਯ ਸ੍ਵਰਸਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਸ਼ੀਤੀਭੂਤਂ ਚ ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਿਤਮਧੁਸਹਿਤਮਤੀਸਾਰੇ ਕ੍ਵਾਥਮਾਤ੍ਰਯਾ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਸਰ੍ਵਪੁਟਪਾਕਕਲ੍ਪਨਾ| ਯੇ ਚ ਸੁਕਤਮਿਤਿ ਕੁਸ਼ਵੇਸ੍ਟਿਤਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ, ਤਨ੍ਮਤੇ ‘ਸੂਤ੍ਰੇਣਾਵੇਸ੍ਟ੍ਯ’ ਇਤਿ ਪਾਠੋ ਨਾਸ੍ਤਿ| ਜੀਵਨ੍ਤੀਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗ੍ਯਾਦਿਸ੍ਵੇਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਉਤ੍ਤਰਾਪਥੇ ਮਹਾਕਨ੍ਦਾ ਕਰ੍ਕੋਟਿਕਾਸਦਸ਼ਪਤ੍ਰਾ, ਲਾਟਵਿਸਯੇ ਤੁ ਮੂਲਿਨੀ ਮਹਾਪ੍ਰਤਾਨਾ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਪਾਠਾਸ਼ਟੀਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਏਵਮਿਤਿ ਯਥਾ ਅਰਲੁਤ੍ਵਕ੍ਪੁਟਪਾਕਵਿਧਿਰੇਵਮਤ੍ਰਾਪੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਪਠਨ੍ਤਿ- ‘ਜੀਵਨ੍ਤੀਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗੇਸੁ ਚੈਵਂ ਵਨ੍ਤੇਸੁ ਕਾਰਯੇਤ੍’ ਇਤਿ||੮੧-੮੩||-
Adhikarana 45 (84-85) · Śloka 86
ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਂ ਲੁਞ੍ਚਿਤਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਨਿਸ੍ਕਸ੍ਟਾਨ੍ਤ੍ਰਂ ਤੁ ਪੂਰਯੇਤ੍ ||੮੪|| ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਤ੍ਵਚਾਂ ਕਲ੍ਕੈਃ ਪੂਰ੍ਵਵਚ੍ਚਾਵਕੂਲਯੇਤ੍ | ਰਸਮਾਦਾਯ ਤਸ੍ਯਾਥ ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍ ||੮੫|| ਸ਼ਰ੍ਕਰੋਪਹਿਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਪਾਯਯੇਤੋਦਰਾਮਯੇ |੮੬|
तित्तिरिं लुञ्चितं सम्यक् निष्कृष्टान्त्रं तु पूरयेत् ||८४|| न्यग्रोधादित्वचां कल्कैः पूर्ववच्चावकूलयेत् | रसमादाय तस्याथ सुस्विन्नस्य समाक्षिकम् ||८५|| शर्करोपहितं शीतं पाययेतोदरामये |८६|
🔊 Audio coming soon
ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਂ ਲੁਞ੍ਚਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਂ ਕਸ੍ਣਤਿਤ੍ਤਿਰਿਂ; ਨਿਸ੍ਕਸ੍ਟਾਨ੍ਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਂ, ਤੇਨ ਤੁਣ੍ਡਪਾਦਵਰ੍ਜਿਤਮਿਤਿ ਚ ਲਭ੍ਯਤੇ| ਪੂਰ੍ਵਵਚ੍ਚਾਵਕੂਲਯੇਦਿਤਿ ਕਸ੍ਣਤਿਤ੍ਤਿਰਿਂ ਪਾਦਤੁਣ੍ਡਾਨ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਜਿਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਵਲ੍ਕਲਕਲ੍ਕੇਨ ਕੋਸ੍ਠਂ ਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ ਕਾਸ਼੍ਮਰੀਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਪੁਟਕੇ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਕੁਸ਼ੈਰਾਵੇਸ੍ਟ੍ਯ ਮਤ੍ਤਿਕਯਾ ਲਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਖਦਿਰਾਙ੍ਗਾਰੇਸੁ ਪਚੇਤ੍; ਸ੍ਵਰਸਪ੍ਰਮਾਣਂ ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦਿਤਿ| ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਵਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ- ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦੀਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਪਲਾਸ਼ਨਨ੍ਦੀਵਕ੍ਸਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਂ, ਕੁਤਃ? ਤੇਸਾਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਕਤ੍ਵਾਤ੍; ਨਤੁ ਸਾਮਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਗਣਸ੍ਯ; ਕੁਤਃ? ਸ੍ਤਮ੍ਭਕਤ੍ਵਾਤ੍; ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ- “ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨਂ ਯਥਾ ਤਦਭਿਦਧ੍ਮਹੇ| ਆਗ੍ਨੇਯਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਤੋਯਾਂਸ਼ਂ ਪਰਿਸ਼ੋਸਯੇਤ੍|| ਸਙ੍ਗਹ੍ਣਾਤਿ ਮਲਂ ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦਯੋ ਯਥਾ| ਸਮੀਰਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਸ਼ੀਤਤ੍ਵਾਦ੍ਯਨ੍ਨਭਸ੍ਵਤਃ|| ਵਿਧਾਯ ਵਦ੍ਧਿਂ ਸ੍ਤਭ੍ਨਾਤਿ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਤਦ੍ਯਥਾ ਵਟਃ” ਇਤਿ| ਅਯਂ ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਤੀਸਾਰੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ||੮੪-੮੫||-
Adhikarana 46 (86-87) · Śloka 88
ਲੋਧ੍ਰਚਨ੍ਦਨਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਦਾਰ੍ਵੀਪਾਠਾਸਿਤੋਤ੍ਪਲਾਨ੍ ||੮੬|| ਤਣ੍ਡੁਲੋਦਕਸਮ੍ਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਦੀਰ੍ਘਵਨ੍ਤਤ੍ਵਗਨ੍ਵਿਤਾਨ੍ | ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਕੂਲਿਤਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਸਮਾਦਾਯ ਸ਼ੀਤਲਮ੍ ||੮੭|| ਮਧ੍ਵਾਕ੍ਤਂ ਪਾਯਯੇਚ੍ਚੈਤਤ੍ ਕਫਪਿਤ੍ਤੋਦਰਾਮਯੇ |੮੮|
लोध्रचन्दनयष्ट्याह्वदार्वीपाठासितोत्पलान् ||८६|| तण्डुलोदकसम्पिष्टान् दीर्घवृन्तत्वगन्वितान् | पूर्ववत् कूलितात्तस्माद्रसमादाय शीतलम् ||८७|| मध्वाक्तं पाययेच्चैतत् कफपित्तोदरामये |८८|
🔊 Audio coming soon
ਲੋਧ੍ਰਚਨ੍ਦਨਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਲੋਧ੍ਰਾਦਿਨੀਲੋਤ੍ਪਲਾਨ੍ਤਾਨਰਲੁਤ੍ਵਕ੍ਸਹਿਤਾਨ੍ ਤਣ੍ਡੁਲੋਦਕਸਮ੍ਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਕੂਲਿਤਾਨ੍ ਪੁਟਪਾਕਵਿਧਿਨਾ ਪਕ੍ਵਾਨ੍, ਅਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਿਸ੍ਟਸ੍ਵਿਨ੍ਨਰੋਧ੍ਰਾਦਿਕਲ੍ਕਾਤ੍ ਰਸਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਸ਼ੀਤਂ ਮਧੁਯੁਤਂ ਪਾਯਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੮੬-੮੭||-
Adhikarana 47 (88) · Śloka 89
ਏਵਂ ਪ੍ਰਰੋਹੈਃ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਵਟਾਦੀਨਾਂ ਵਿਧਾਨਵਤ੍ ||੮੮|| ਪੁਟਪਾਕਾਨ੍ ਯਥਾਯੋਗਂ ਜਾਙ੍ਗਲੋਪਹਿਤਾਨ੍ ਸ਼ੁਭਾਨ੍ |੮੯|
एवं प्ररोहैः कुर्वीत वटादीनां विधानवत् ||८८|| पुटपाकान् यथायोगं जाङ्गलोपहितान् शुभान् |८९|
🔊 Audio coming soon
ਏਵਂ ਪ੍ਰਰੋਹੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਵਟਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਰੋਹੈਃ ਸ਼ਾਖਾਧੋਭਾਗਨਿਃਸਤਜਟਾਭਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਪ੍ਲਕ੍ਸਗਰ੍ਦਭਾਣ੍ਡਾਦਿਪ੍ਰਰੋਹਾਣਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਵਿਧਾਨਵਤ੍ ਯਥਾਯੋਗਮਵਸ੍ਥਾਪੇਕ੍ਸਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਜਾਙ੍ਗਲੋਪਹਿਤਾਨਿਤਿ ਅਤ੍ਰ ਜਾਙ੍ਗਲਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਲਾਵਕਕਪਿਞ੍ਜਲਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਂ, ਲਘੁਤ੍ਵਾਤ੍| ਵਟਾਦ੍ਯਵਰੋਹਜਾਙ੍ਗਲਮਾਂਸਪੁਟਪਾਕਕਲ੍ਪਨਾ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍||੮੮||-
Adhikarana 48 (89-90) · Śloka 90
ਬਹੁਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮ ਸਰਕ੍ਤਂ ਚ ਮਨ੍ਦਵਾਤਂ ਚਿਰੋਤ੍ਥਿਤਮ੍ ||੮੯|| ਕੌਟਜਂ ਫਾਣਿਤਂ ਵਾਪਿ ਹਨ੍ਤ੍ਯਤੀਸਾਰਮੋਜਸਾ | ਅਮ੍ਬਸ੍ਠਾਦਿਮਧੁਯੁਤਂ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ ||੯੦||
बहुश्लेष्म सरक्तं च मन्दवातं चिरोत्थितम् ||८९|| कौटजं फाणितं वाऽपि हन्त्यतीसारमोजसा | अम्बष्ठादिमधुयुतं पिप्पल्यादिसमन्वितम् ||९०||
🔊 Audio coming soon
ਬਹੁਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮ ਸਰਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਫਾਣਿਤਮਿਵ ਫਾਣਿਤਂ, ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਮਧ੍ਵਾਕਤਿ| ਓਜਸਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਭਾਵੇਣ| ਅਤ੍ਰ ਕਲ੍ਪਨਾ- ਬਹਤ੍ਫਲਸ਼ੁਕ੍ਲਕੁਸੁਮਸ੍ਨਿਗ੍ਧਪਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪੁਨ੍ਨਾਮਧੇਯਸ੍ਯ ਕੁਟਜਸ੍ਯ ਵਲ੍ਕਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣੇ ਅਸ੍ਟਗੁਣੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਵਾ ਜਲੇ ਕ੍ਵਾਥਯਿਤ੍ਵਾ ਅਰ੍ਧਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਕ੍ਵਾਥਮਾਦਾਯ ਵਸ੍ਤ੍ਰਗਾਲਿਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਨਸ੍ਤਾਵਤ੍ ਪਚੇਤ੍ ਯਾਵਤ੍ ਪਕ੍ਵਫਾਣਿਤਾਕਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਤਸ੍ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇਮ੍ਬਸ੍ਠਾਦਿਮਧੁਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ਂ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਅਵਤਾਰ੍ਯਮਿਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕੁਟਜਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਵਰਸਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਤਾਵਤ੍ ਕ੍ਵਾਥਯੇਦ੍ਯਾਵਤ੍ ਫਾਣਿਤਾਕਤਿਰ੍ਭਵਤੀਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੮੯-੯੦||
Adhikarana 49 (91) · Śloka 91
ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀਬਲਾਬਿਲ੍ਵਵਾਲਕੋਤ੍ਪਲਧਾਨ੍ਯਕੈਃ | ਸਨਾਗਰੈਃ ਪਿਬੇਤ੍ ਪੇਯਾਂ ਸਾਧਿਤਾਮੁਦਰਾਮਯੀ ||੯੧||
पृश्निपर्णीबलाबिल्ववालकोत्पलधान्यकैः | सनागरैः पिबेत् पेयां साधितामुदरामयी ||९१||
🔊 Audio coming soon
ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਿਲ੍ਵਂ ਬਿਲ੍ਵਫਲਂ ਕੋਮਲਂ, ਉਤ੍ਪਲਂ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਂ, ਸਨਾਗਰੈਃ ਸਸ਼ੁਣ੍ਠੀਕੈਃ| ਉਦਰਾਮਯੀ ਅਤੀਸਾਰੀ| ਪੇਯਾਰ੍ਥਂ ਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਪਨਾ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍||੯੧||
Adhikarana 50 (92) · Śloka 93
ਅਰਲੁਤ੍ਵਕ੍ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਂ ਚ ਮਧੁਕਂ ਦਾਡਿਮਾਙ੍ਕੁਰਾਨ੍ | ਆਵਾਪ੍ਯ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਦਧਨਿ ਯਵਾਗੂਂ ਸਾਧਯੇਦ੍ਦ੍ਰਵਾਮ੍ ||੯੨|| ਏਸਾ ਸਰ੍ਵਾਨਤੀਸਾਰਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਪਕ੍ਵਾਨਸਂਸ਼ਯਮ੍ |੯੩|
अरलुत्वक् प्रियङ्गुं च मधुकं दाडिमाङ्कुरान् | आवाप्य पिष्ट्वा दधनि यवागूं साधयेद्द्रवाम् ||९२|| एषा सर्वानतीसारान् हन्ति पक्वानसंशयम् |९३|
🔊 Audio coming soon
ਅਰਲੁਤ੍ਵਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਾਡਿਮਾਙ੍ਕੁਰਾਨ੍ ਦਾਡਿਮਕੋਮਲਪਤ੍ਰਾਣਿ| ਅਰਲੁਤ੍ਵਗਾਦੀਨ੍ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਦਧਨਿ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਯਵਾਗੂਂ ਸਾਧਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵੇਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦਰਲੁਤ੍ਵਗਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇਨ ਯਵਾਗੂਸਾਧਨਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮ੍| ਸਾਧਯੇਦ੍ਦ੍ਰਵਾਮਿਤਿ ਯਥਾ ਨਾਤਿਸਾਨ੍ਦ੍ਰਾ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਸਾ ਯਵਾਗੂਃ| ਪਕ੍ਵਾਤਿਸਾਰਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਾਤ੍ ਪਕ੍ਵਾਭਿਧਾਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਗ੍ਰਹਣੇਨ ਏਸਾ ਯਵਾਗੂਃ ਪਕ੍ਵਾਤੀਸਾਰੇ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਹਿਤੇਤਿ ਜ੍ਞਾਪਯਤਿ||੯੨||-
Adhikarana 51 (93-94) · Śloka 94
ਰਸਾਞ੍ਜਨਂ ਸਾਤਿਵਿਸਂ ਤ੍ਵਗ੍ਬੀਜਂ ਕੌਟਜਂ ਤਥਾ ||੯੩|| ਧਾਤਕੀ ਨਾਗਰਂ ਚੈਵ ਪਾਯਯੇਤ੍ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁਨਾ | ਸਸ਼ੂਲਂ ਰਕ੍ਤਜਂ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਏਤੇ ਮਧੁਸਮਾਯੁਤਾਃ ||੯੪||
रसाञ्जनं सातिविषं त्वग्बीजं कौटजं तथा ||९३|| धातकी नागरं चैव पाययेत्तण्डुलाम्बुना | सशूलं रक्तजं घ्नन्ति एते मधुसमायुताः ||९४||
🔊 Audio coming soon
ਰਸਾਞ੍ਜਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੇ ਯੋਗਾਃ| ਸਸ਼ੂਲਂ ਰਕ੍ਤਜਂ ‘ਅਤੀਸਾਰਂ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਹਨ੍ਤਿ ਯੋਗੋਯਂ ਮਧੁਸਂਯੁਤਃ’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਏਕ ਏਵ ਯੋਗੋਯਮਿਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ||੯੩-੯੪||
Adhikarana 52 (95) · Śloka 96
ਮਧੁਕਂ ਬਿਲ੍ਵਪੇਸ਼ੀ ਚ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਸਂਯੁਤਾ | ਅਤੀਸਾਰਂ ਨਿਹਨ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਯੋਃ ਕਣਾਃ ||੯੫|| ਤਦ੍ਵਲ੍ਲੀਢਂ ਮਧੁਯੁਤਂ ਬਦਰੀਮੂਲਮੇਵ ਤੁ |੯੬|
मधुकं बिल्वपेशी च शर्करामधुसंयुता | अतीसारं निहन्युश्च शालिषष्टिकयोः कणाः ||९५|| तद्वल्लीढं मधुयुतं बदरीमूलमेव तु |९६|
🔊 Audio coming soon
ਮਧੁਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਯੋਃ ਕਣਾਃ ਇਤਿ ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਸਂਯੁਤਾ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍| ਅਯਮਪਰੋ ਯੋਗੋ ਮਧੁਕਂ ਬਿਲ੍ਵਪੇਸ਼ੀ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿਯੋਗਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਕੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪਠ੍ਯਤੇ| ਤਦ੍ਯਥਾ- ‘ਯੋਗਾਨ੍ ਸਾਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਕਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍| ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਸੁ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਪੁਟਪਾਕਾਨ੍ ਯਥੇਰਿਤਾਨ੍’- ਇਤਿ||੯੫||-
Adhikarana 53 (96) · Śloka 97
ਬਦਰ੍ਯਰ੍ਜੁਨਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰਸ਼ਲ੍ਲਕੀਵੇਤਸਤ੍ਵਚਃ ||੯੬|| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪੀਤਾ ਘ੍ਨਨ੍ਤ੍ਯੁਦਰਾਮਯਮ੍ |੯੭|
बदर्यर्जुनजम्ब्वाम्रशल्लकीवेतसत्वचः ||९६|| शर्कराक्षौद्रसंयुक्ताः पीता घ्नन्त्युदरामयम् |९७|
🔊 Audio coming soon
ਬਦਰ੍ਯਰ੍ਜੁਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਰ੍ਜੁਨਃ ਕਕੁਭਃ; ਬਦਰ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਵਚਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਾਃ ਪੀਤਾ ਉਦਰਾਮਯਮਤੀਸਾਰਂ ਘ੍ਨਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੯੬||-
Adhikarana 54 (97) · Śloka 98
ਏਤੈਰੇਵ ਯਵਾਗੂਂਸ਼੍ਚ ਸਡਾਨ੍ ਯੂਸਾਂਸ਼੍ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੯੭|| ਪਾਨੀਯਾਨਿ ਚ ਤਸ੍ਣਾਸੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸ੍ਵੇਤੇਸੁ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ |੯੮|
एतैरेव यवागूंश्च षडान् यूषांश्च कारयेत् ||९७|| पानीयानि च तृष्णासु द्रव्येष्वेतेषु बुद्धिमान् |९८|
🔊 Audio coming soon
ਏਤੈਰੇਵ ਯਵਾਗੂਂਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੈਰੇਵ ਬਦਰ੍ਯਾਦਿਭਿਃ| ਸਡਾ ਦਾਡਿਮਗੋਰਸਾਦਿਨਾ ਘਨਪਲ੍ਲਵਫਲਾਦਿਭਿਃ ਕਤਾਃ| ‘ਰਸਾਞ੍ਜਨਂ ਸਾਤਿਵਿਸਂ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ‘ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸ੍ਵੇਤੇਸੁ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਾਤੀਸਾਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕਾਰ੍ਤਿਕਾਚਾਰ੍ਯੋ ਨ ਪਠਤਿ, ਰਕ੍ਤਾਤੀਸਾਰਸ੍ਯਾਨਙ੍ਗੀਕਤਤ੍ਵਾਤ੍; ਪਿਤ੍ਤਾਤੀਸਾਰਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਚ ਯੋ ਰਕ੍ਤਾਤੀਸਾਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ‘ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰੀ ਯੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਸ੍ਤਿ; ਸ਼੍ਰੀਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯੇਣੈਸ ਪਾਠੋ ਵਿਭਸ਼੍ਯੈਵ ਸਰ੍ਵੋਪਿ ਪਠਿਤਸ੍ਤਨ੍ਮਤਾਨੁਸਾਰਿਣਾ ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਵੇਨਾਪਿ||੯੭||-
Adhikarana 55 (98) · Śloka 99
ਕਤਂ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਵਨ੍ਤੇਸੁ ਕਸਾਯਂ ਹਿਮਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਮ੍ ||੯੮|| ਨਿਸ਼ਾਪਰ੍ਯੁਸਿਤਂ ਪੇਯਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਮਧੁਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ |੯੯|
कृतं शाल्मलिवृन्तेषु कषायं हिमसञ्ज्ञितम् ||९८|| निशापर्युषितं पेयं सक्षौद्रं मधुकान्वितम् |९९|
🔊 Audio coming soon
ਕਤਂ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਵਨ੍ਤੇਸੁ ਕਸਾਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸਾਯਂ ਹਿਮਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਮਿਤਿ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਨਤੁ ਕ੍ਵਥਿਤਂ, ਹਿਮਸ਼ਬ੍ਦੋਪਾਦਾਨਾਤ੍| ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਵਿਧਿਮਾਹ- ਦ੍ਰਵ੍ਯਚੂਰ੍ਣਮੁਪਾਦਾਯ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਤੁਲ੍ਯੇ ਜਲੇ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍, ਤਤੋ ਮਦਿਤਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਪੂਤਂ ਪਲਚਤੁਸ੍ਟਯਪ੍ਰਮਾਣਂ ਮਧੁ ਯਸ੍ਠੀਮਧੁ ਚ ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਪੇਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੯੮||-
Adhikarana 56 (99-102) · Śloka 102
ਵਿਬਦ੍ਧਵਾਤਵਿਟ੍ ਸ਼ੂਲਪਰੀਤਃ ਸਪ੍ਰਵਾਹਿਕਃ ||੯੯|| ਸਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪਯਃ ਪਿਬੇਤ੍ਤਸ੍ਣਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ | ਯਥਾਮਤਂ ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਰਮਤੀਸਾਰੇਸੁ ਪੂਜਿਤਮ੍ ||੧੦੦|| ਚਿਰੋਤ੍ਥਿਤੇਸੁ ਤਤ੍ ਪੇਯਮਪਾਂ ਭਾਗੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸ਼ਤਮ੍ | ਦੋਸਸ਼ੇਸਂ ਹਰੇਤ੍ਤਦ੍ਧਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਥ੍ਯਤਮਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ ||੧੦੧|| ਹਿਤਃ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਕੋ ਵਾ ਬਸ੍ਤਯਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਸ਼੍ਚ ਯੇ | ਪਿਚ੍ਛਿਲਸ੍ਵਰਸੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਹਿਤਂ ਚ ਘਤਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੧੦੨||
विबद्धवातविट् शूलपरीतः सप्रवाहिकः ||९९|| सरक्तपित्तश्च पयः पिबेत्तृष्णासमन्वितः | यथाऽमृतं तथा क्षीरमतीसारेषु पूजितम् ||१००|| चिरोत्थितेषु तत् पेयमपां भागैस्त्रिभिः शृतम् | दोषशेषं हरेत्तद्धि तस्मात्पथ्यतमं स्मृतम् ||१०१|| हितः स्नेहविरेको वा बस्तयः पिच्छिलाश्च ये | पिच्छिलस्वरसे सिद्धं हितं च घृतमुच्यते ||१०२||
🔊 Audio coming soon
ਚੂਰ੍ਣਾਦੀਨਭਿਧਾਯ ਕ੍ਸੀਰਪਾਨਸ੍ਯ ਵਿਸਯਮਾਹ- ਵਿਬਦ੍ਧਵਾਤਵਿਟ੍ ਸ਼ੂਲਪਰੀਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਬਦ੍ਧਃ ਅਵਰੁਦ੍ਧੋ ਵਾਤੋਵਿਟ੍ ਚ ਯਸ੍ਯ ਸਃ, ਤਥਾ ਸ਼ੂਲਪਰੀਤਃ, ਤਥਾ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਯੁਕ੍ਤਃ, ਤਥਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਵਿਤ ਇਤਿ ਵਿਸਯਚਤੁਸ੍ਟਯਮਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ| ਪਯਃ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਕੀਦਸ਼ਂ ਪੇਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਅਪਾਂ ਭਾਗੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ; ਅਪਾਂ ਭਾਗੈਰਿਤ੍ਯੁਪਾਦਾਨਾਤ੍ ਕੇਵਲਜਲੇਨ ਕ੍ਸੀਰਸਾਧਨਮਤ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍| ਦੋਸਸ਼ੇਸਹਾਰਿਤ੍ਵਂ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍| ਤਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਮ੍| ਹਿ ਯਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥੇ| ਸ੍ਨੇਹਵਿਰਕੋਤ੍ਰ ਵਿਰੇਚਨੀਯਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਸ੍ਕਤੇਨ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਵਿਰੇਚਨਸ੍ਨੇਹੇਨ ਵਾ| ਬਸ੍ਤਯਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਬਸ੍ਤਯੋ ਬਸ੍ਤਿਵਿਕਾਰੋਕ੍ਤਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਸ਼੍ਚ| ਪਿਚ੍ਛਿਲਾ ਅਰਲੁਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਪ੍ਰਭਤਯਃ, ਤੇਸਾਂ ਸ੍ਵਰਸੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਬਸ੍ਤੌ ਹਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੯੯-੧੦੨||
Adhikarana 57 (103) · Śloka 104
ਸ਼ਕਤਾ ਯਸ੍ਤੁ ਸਂਸਸ੍ਟਮਤਿਸਾਰ੍ਯੇਤ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ | ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਾ ਪੁਰੀਸਸ੍ਯ ਸਰੁਕ੍ ਸਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਃ ||੧੦੩|| ਕ੍ਸੀਰਿਸ਼ੁਙ੍ਗਾਸ਼ਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਬੇਤ੍ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍ |੧੦੪|
शकृता यस्तु संसृष्टमतिसार्येत शोणितम् | प्राक् पश्चाद्वा पुरीषस्य सरुक् सपरिकर्तिकः ||१०३|| क्षीरिशुङ्गाशृतं सर्पिः पिबेत् सक्षौद्रशर्करम् |१०४|
🔊 Audio coming soon
ਅਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਸ਼ਕਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਕਤਾ ਪੁਰੀਸੇਣ ਸਂਸਸ੍ਟਂ ਸਰੁਕ੍ ਸਸ਼ੂਲਂ, ਸਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਃ ਬਸ੍ਤਿਗੁਦਮੇਢ੍ਰੇਸੁ ਪਰਿਕਨ੍ਤਨਮਿਵ ਵਾਤਵੇਦਨਾ ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾ ਤਤ੍ਸਹਿਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਸੀਰਿਸ਼ੁਙ੍ਗਃ ਵਟਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਾਦੀਨਾਂ ਨੂਤਨਪਤ੍ਰਾਙ੍ਕੁਰਾਃ| ਘਤਪਾਕਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸ੍ਨੇਹਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤਂ, ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਾਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਃ||੧੦੩||-
Adhikarana 58 (104-105) · Śloka 105
ਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਕ੍ਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼ੁਣ੍ਠੀਲਾਕ੍ਸਾਸ਼ਕ੍ਰਯਵੈਰ੍ਘਤਮ੍ ||੧੦੪|| ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਭਦ੍ਰਰੋਹਿਣ੍ਯਾ ਪਕ੍ਵਂ ਪੇਯਾਦਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ | ਤ੍ਰਿਦੋਸਮਪ੍ਯਤੀਸਾਰਂ ਪੀਤਂ ਹਨ੍ਤਿ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ ||੧੦੫||
दार्वीत्वक्पिप्पलीशुण्ठीलाक्षाशक्रयवैर्घृतम् ||१०४|| संयुक्तं भद्ररोहिण्या पक्वं पेयादिमिश्रितम् | त्रिदोषमप्यतीसारं पीतं हन्ति सुदारुणम् ||१०५||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯਾਮੇਵਾਵਸ੍ਥਾਯਾਮਪਰਮਪਿ ਘਤਮਾਹ- ਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਕ੍ ਦਾਰੁਹਰਿਦ੍ਰਾਤ੍ਵਕ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਦਾਰ੍ਵੀ ਦਾਰੁਹਾਰਿਦ੍ਰਾ, ਤ੍ਵਕ੍ ਤ੍ਵਚਮਾਹੁਃ| ਭਦ੍ਰਰੋਹਿਣੀ ਕਟੁਕਾ| ਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਗਾਦਿਭਿਰ੍ਭਦ੍ਰਰੋਹਿਣੀਪਰ੍ਯਨ੍ਤੈਃ ਸ੍ਨੇਹਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੈਰੁਦਕਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਘਤਂ ਪਕ੍ਵਂ ਪੇਯਾਯਵਾਗੂਪ੍ਰਭਤਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪੀਤਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਮਪ੍ਯਤੀਸਾਰਂ ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੧੦੪-੧੦੫||
Adhikarana 59 (106) · Śloka 106
ਗੌਰਵੇ ਵਮਨਂ ਪਥ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਬਲਃ ਕਫਃ | ਜ੍ਵਰੇ ਦਾਹੇ ਸਵਿਡ੍ਬਨ੍ਧੇ ਮਾਰੁਤਾਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਵਤ੍ ||੧੦੬||
गौरवे वमनं पथ्यं यस्य स्यात् प्रबलः कफः | ज्वरे दाहे सविड्बन्धे मारुताद्रक्तपित्तवत् ||१०६||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਾਗਾਮਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਵਮਨਮਭਿਧਾਯੇਦਾਨੀਂ ਪਕ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਯਾਮਪਿ ਵਮਨਮਾਹ- ਗੌਰਵੇ ਵਮਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੌਰਵੇ ਜਠਰਗੌਰਵੇ, ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਵਦਿਤਿ ਯਥਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇਧੋਗਤੇ ਵਮਨਂ ਤਥਾ ਅਤੀਸਾਰੇਪਿ ਗੌਰਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਬਲਃ ਕਫੋ ਭਵੇਤ੍, ਮਾਰੁਤਾਤ੍ ਵਿਡ੍ਬਨ੍ਧੇ ਚ ਸਤਿ ਵਮਨਂ ਪਥ੍ਯਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਨਨੁ ਵਮਨਂ ਕਥਮਤੀਸਾਰਘ੍ਨਮ੍? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਦ੍ਰਵਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਕ੍ਸਯਾਦ੍ਵਿਪਰੀਤਮਾਰ੍ਗਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਭਾਵਾਦ੍ਵਾ||੧੦੬||
Adhikarana 60 (107) · Śloka 107
ਸਮ੍ਪਕ੍ਵੇ ਬਹੁਦੋਸੇ ਚ ਵਿਬਨ੍ਧੇ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੋਧਨੈਃ | ਕਾਰ੍ਯਮਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਤਥਾ ਚੈਵਾਨੁਵਾਸਨਮ੍ ||੧੦੭||
सम्पक्वे बहुदोषे च विबन्धे मूत्रशोधनैः | कार्यमास्थापनं क्षिप्रं तथा चैवानुवासनम् ||१०७||
🔊 Audio coming soon
ਆਸ੍ਥਾਪਨਾਨੁਵਾਸਨਵਿਸਯਮਾਹ- ਸਮ੍ਪਕ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮ੍ਪਕ੍ਵੇ ‘ਅਤੀਸਾਰੇ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਵਿਬਨ੍ਧੇ ਅਧੋਵਾਤਾਦੀਨਾਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤੌ| ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੋਧਨੈਃ ਤਣਪਞ੍ਚਮੂਲੀਪਾਸਾਣਭੇਦਗੋਕ੍ਸੁਰਪ੍ਰਭਤਿਭਿਃ| ਆਸ੍ਥਾਪਨਂ ਨਿਰੂਹਃ||੧੦੭||
Adhikarana 61 (108) · Śloka 108
ਪ੍ਰਵਾਹਣੇ ਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ੇ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤੇ ਕਟਿਗ੍ਰਹੇ | ਮਧੁਰਾਮ੍ਲੈਃ ਸ਼ਤਂ ਤੈਲਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਾਪ੍ਯਨੁਵਾਸਨਮ੍ ||੧੦੮||
प्रवाहणे गुदभ्रंशे मूत्राघाते कटिग्रहे | मधुराम्लैः शृतं तैलं सर्पिर्वाऽप्यनुवासनम् ||१०८||
🔊 Audio coming soon
ਅਨੁਵਾਸਨਸ੍ਯਾਪਰਂ ਵਿਸਯਮਾਹ- ਪ੍ਰਵਾਹਣੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ੇ ਗੁਦਨਿਃਸਰਣੇ, ਮਧੁਰੈਃ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ, ਅਮ੍ਲੈਃ ਬੀਜਪੂਰਕਕਪਿਤ੍ਥਚੁਕ੍ਰਿਕਾਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦਿਭਿਃ||੧੦੮||
Adhikarana 62 (109) · Śloka 109
ਗੁਦਪਾਕਸ੍ਤੁ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦਹਿਤਾਸ਼ਿਨਃ | ਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਹਰਾਃ ਸੇਕਾਸ੍ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚਾਨੁਵਾਸਨਾਃ ||੧੦੯||
गुदपाकस्तु पित्तेन यस्य स्यादहिताशिनः | तस्य पित्तहराः सेकास्तत्सिद्धाश्चानुवासनाः ||१०९||
🔊 Audio coming soon
ਗੁਦਪਾਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਯ ਅਤੀਸਾਰਿਣਃ, ਅਹਿਤਾਸ਼ਿਨਃ ਅਪਥ੍ਯਭੋਜਿਨਃ| ਤਤ੍ਰ ਗੁਦਪਾਕੇ ਪਿਤ੍ਤਹਰਾਃ ਸੇਕਾਃ ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਰਸਸ਼ਰ੍ਕਰੋਦਕਮਧੁਰੌਸਧਕਸਾਯੈਃ ਕਤਾਃ, ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਪਿਤ੍ਤਹਰੈਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਅਨੁਵਾਸਨਾਃ ਸ੍ਨੇਹਾਃ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਗੁਦਪਾਕਃ ਪਿਤ੍ਤੇਨੈਵ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾਪਿ ‘ਗੁਦੇ ਪਕ੍ਵੇ ਗਤੋਸ੍ਮਾਣਮਤੀਸਾਰਕਿਣਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍’ ਇਤਿ ਯੋ ਗੁਦਪਾਕੋਭਿਹਿਤਸ੍ਤਤ੍ਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਮਹਿਤਾਸ਼ਿਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਪਿਤ੍ਤਜਨਿਤਗੁਦਪਾਕਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਚ ‘ਗੁਦਪਾਕਸ੍ਤੁ ਪਿਤ੍ਤੇਨ’ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍||੧੦੯||
Adhikarana 63 (110) · Śloka 110
ਦਧਿਮਣ੍ਡਸੁਰਾਬਿਲ੍ਵਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਸਮਾਰੁਤੇ | ਭੋਜਨੇ ਚ ਹਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਕਚ੍ਛੁਰਾਮੂਲਸਾਧਿਤਮ੍ ||੧੧੦||
दधिमण्डसुराबिल्वसिद्धं तैलं समारुते | भोजने च हितं क्षीरं कच्छुरामूलसाधितम् ||११०||
🔊 Audio coming soon
ਤੈਲਾਨੁਵਾਸਨਵਿਸਯਮਾਹ- ਦਧੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਧਿਮਣ੍ਡੋ ਦਧਿਮਸ੍ਤੁ| ਦਧਿਮਣ੍ਡਾਦਿਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਮਨੁਵਾਸਨੇ ਦੇਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਮਾਰੁਤੇ ‘ਅਤੀਸਾਰੇ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਕਚ੍ਛੁਰਾ ਕਙ੍ਕਤਿਕਾ, ‘ਸ਼ੂਕਸ਼ਿਮ੍ਬਾ’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ, ‘ਦੁਰਾਲਭਾ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ||੧੧੦||
Adhikarana 64 (111) · Śloka 111
ਅਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਬਹੁਸ਼ੋ ਰਕ੍ਤਂ ਸਰੁਗ੍ਯ ਉਪਵੇਸ਼੍ਯਤੇ | ਯਦਾ ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਬਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤਦਾ ਹਿਤਃ ||੧੧੧||
अल्पाल्पं बहुशो रक्तं सरुग्य उपवेश्यते | यदा वायुर्विबद्धश्च पिच्छाबस्तिस्तदा हितः ||१११||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤੇਰ੍ਵਿਸਯਮਾਹ- ਅਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਹੁਸ਼ੋ ਬਹੂਨ੍ ਵਾਰਾਨ੍, ਸਰੁਕ੍ ਸਵੇਦਨਂ, ਯ ਉਪਵੇਸ਼੍ਯਤੇ ਅਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ, ਤਸ੍ਯ ਤਦਾ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਰ੍ਹਿਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਕਤਃ; ਸ ਚ ‘ਬਦਰ੍ਯੈਰਾਵਤੀਸ਼ੇਲੁਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀ’ (ਚਿ. ੩੮) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਨਿਰੂਹਕ੍ਰਮੋਕ੍ਤਃ; ਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ‘ਅਤ੍ਰੈਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨਾਂ ‘ਕਪਿਤ੍ਥਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਫਞ੍ਜੀ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਕਲ੍ਕਪਿਣ੍ਡਂ ਪੁਟਪਾਕਵਿਧਿਨਾ ਸਂਸ੍ਵੇਦ੍ਯ ਨਿਸ੍ਪੀਡ੍ਯ ਰਸਮਾਨੀਯ ਤੇਨ ਰਸੇਨ ਸਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੇਯਃ, ਅਥਵਾ ਕਪਿਤ੍ਥਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਕਲ੍ਕਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣਾਲੋਡ੍ਯ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੇਯਃ’ ਇਤਿ ਮਨ੍ਯਤੇ||੧੧੧||
Adhikarana 65 (112) · Śloka 112
ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਗੁਦਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਤਿਸਾਰਿਣਾਮ੍ | ਭਵੇਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਿਤਂ ਤੇਸਾਂ ਗੁਦੇ ਤੈਲਾਵਚਾਰਣਮ੍ ||੧੧੨||
प्रायेण गुददौर्बल्यं दीर्घकालातिसारिणाम् | भवेत्तस्माद्धितं तेषां गुदे तैलावचारणम् ||११२||
🔊 Audio coming soon
ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਤਿਸਾਰਿਣਾਂ ਗੁਦਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਗੁਦਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੈਲਾਵਚਾਰਣਂ ਪਿਚੁਸੇਕਾਨੁਵਾਸਨੈਃ; ਸਦਾਹੇ ਗੁਦਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯੇ ਪੁਨਰ੍ਘਤਮਵਚਾਰਣੀਯਮ੍||੧੧੨||
Adhikarana 66 (113) · Śloka 113
ਕਪਿਤ੍ਥਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਫਞ੍ਜੀਵਟਕਾਰ੍ਪਾਸਦਾਡਿਮਾਃ | ਯੂਥਿਕਾ ਕਚ੍ਛੁਰਾ ਸ਼ੇਲੁਃ ਸ਼ਣਸ਼੍ਚੁਚ੍ਚੂਸ਼੍ਚ ਦਾਧਿਕਾਃ ||੧੧੩||
कपित्थशाल्मलीफञ्जीवटकार्पासदाडिमाः | यूथिका कच्छुरा शेलुः शणश्चुच्चूश्च दाधिकाः ||११३||
🔊 Audio coming soon
ਅਤੀਸਾਰਸ਼ੂਲੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਕਪਿਤ੍ਥਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਫਞ੍ਜੀ ਪਾਠਾਭੇਦਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਭਾਰ੍ਗੀਮਾਹੁਃ| ਕਚ੍ਛੁਰਾ ਕਙ੍ਕਤਿਕਾ, ਅਨ੍ਯੇ ਦੁਰਾਲਭਾਮਾਹੁਃ| ਸ਼ੇਲੁਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਃ| ਦਾਧਿਕਾ ਦਧ੍ਨਾ ਸਂਸ੍ਕਤਾਃ| ਹਿਤਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਃ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ, ਸ ਚਾਰ੍ਥਾਦ੍ਬਹੁਵਚਨਾਨ੍ਤੋ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ| ਕਪਿਤ੍ਥਾਦਯਸ਼੍ਚੁਚ੍ਚੂਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾ ਦਧ੍ਨਾ ਸਂਸ੍ਕਤਾ ਹਿਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੧੩||
Adhikarana 67 (114) · Śloka 115
ਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣੀ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ ਬਹਤੀ ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾ | ਬਲਾਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਬਿਲ੍ਵਾਨਿ ਪਾਠਾਨਾਗਰਧਾਨ੍ਯਕਮ੍ ||੧੧੪|| ਏਸ ਆਹਾਰਸਂਯੋਗੇ ਹਿਤਃ ਸਰ੍ਵਾਤਿਸਾਰਿਣਾਮ੍ |੧੧੫|
शालपर्णी पृश्निपर्णी बृहती कण्टकारिका | बलाश्वदंष्ट्राबिल्वानि पाठानागरधान्यकम् ||११४|| एष आहारसंयोगे हितः सर्वातिसारिणाम् |११५|
🔊 Audio coming soon
ਪੇਯਾਦ੍ਯੁਪਯੋਗਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਾਹ- ਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਸ ਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦਿਃ| ਆਹਾਰਸਂਯੋਗੇ ਪੇਯਾਦਿਸਂਸ੍ਕਾਰੇ; ਸਂਸ੍ਕਾਰਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਪਲਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਜਲਾਢਕੇ ਸਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਅਰ੍ਧਸ਼ਤੇਨ ਤੇਨ ਪੇਯਾਦਿ ਸਾਧਨੀਯਂ; ਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਬਹੁਦ੍ਰਵ੍ਯਸਾਧਿਤਾਮ੍ਬੁਸਂਸ੍ਕਤਾਹਾਰਸ੍ਯਾਰੁਚਿਕਰਤ੍ਵਾਦਾਢਕੇਮ੍ਭਸਿ ਪਲਮਾਤ੍ਰਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸਾਧਯਨ੍ਤਿ| ਭਕ੍ਤਾਦਿਸਾਧਨੇ ਦ੍ਰਵਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਾਜ੍ਜ੍ਞੇਯਂ; ਤਥਾ ਹਿ- “ਭਕ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਗੁਣੇ ਤੋਯੇ ਯਵਾਗੂਂ ਸਡ੍ਗੁਣੇ ਪਚੇਤ੍| ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਗੁਣੇ ਪੇਯਾਂ ਵਿਲੇਪੀਂ ਚ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ”- ਇਤਿ| ਏਸ ਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦਿਰ੍ਦਸ਼ਾਙ੍ਗਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ||੧੧੪||-
Adhikarana 68 (115) · Śloka 115
ਤਿਲਕਲ੍ਕੋ ਹਿਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਮੌਦ੍ਗੋ ਮੁਦ੍ਗਰਸਸ੍ਤਥਾ ||੧੧੫||
तिलकल्को हितश्चात्र मौद्गो मुद्गरसस्तथा ||११५||
🔊 Audio coming soon
ਤਿਲਕਲ੍ਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੌਦ੍ਗੋ ਮੁਦ੍ਗਸ੍ਯ ਕਲ੍ਕਃ||੧੧੫||
Adhikarana 69 (116) · Śloka 117
ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰੀ ਯੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਪਿਤ੍ਤਲਾਨ੍ਯਤਿਸੇਵਤੇ | ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਂ ਤਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਰਕ੍ਤਾਤੀਸਾਰਮਾਵਹੇਤ੍ ||੧੧੬|| ਜ੍ਵਰਂ ਸ਼ੂਲਂ ਤਸਾਂ ਦਾਹਂ ਗੁਦਪਾਕਂ ਚ ਦਾਰੁਣਮ੍ |੧੧੭|
पित्तातिसारी यो मर्त्यः पित्तलान्यतिषेवते | पित्तं प्रदुष्टं तस्याशु रक्तातीसारमावहेत् ||११६|| ज्वरं शूलं तृषां दाहं गुदपाकं च दारुणम् |११७|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਪਿਤ੍ਤਾਤੀਸਾਰਸ੍ਯੈਵਾਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸਂ ਰਕ੍ਤਾਤੀਸਾਰਮਾਹ- ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰੀ ਯੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਤ੍ਤਲਾਨ੍ਯੇਵੇਤਿ ਅਨ੍ਨਪਾਨਾਦੀਨਿ| ਦਾਰੁਣਂ ਕਸ੍ਟਸਾਧ੍ਯਮ੍||੧੧੬||-
Adhikarana 70 (117-118) · Śloka 119
ਯੋ ਰਕ੍ਤਂ ਸ਼ਕਤਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ ||੧੧੭|| ਸ ਪਲ੍ਲਵੈਰ੍ਵਟਾਦੀਨਾਂ ਸਸਰ੍ਪਿਃ ਸਾਧਿਤਂ ਪਯਃ | ਪਿਬੇਤ੍ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਥਵਾਪ੍ਯਭਿਮਥ੍ਯ ਤਤ੍ ||੧੧੮|| ਨਵਨੀਤਮਥੋ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਤਕ੍ਰਂ ਚਾਨੁਪਿਬੇਤ੍ਤਤਃ |੧੧੯|
यो रक्तं शकृतः पूर्वं पश्चाद्वा प्रतिसार्यते ||११७|| स पल्लवैर्वटादीनां ससर्पिः साधितं पयः | पिबेत् सशर्कराक्षौद्रमथवाऽप्यभिमथ्य तत् ||११८|| नवनीतमथो लिह्यात्तक्रं चानुपिबेत्ततः |११९|
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਾਤੀਸਾਰਸ੍ਯੈਵਾਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤਰਮਭਿਧਾਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਯੋ ਰਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਃ ਪਿਤ੍ਤਾਤੀਸਾਰਯੁਕ੍ਤਃ ਪੁਰੁਸਃ| ਵਟਾਦੀਨਾਂ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦੀਨਾਮ੍; ਅਤ੍ਰ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਪਲ੍ਲਵਾਨਾਂ ਪਲਾਰ੍ਧਂ, ਕ੍ਸੀਰਪਲਚਤੁਸ੍ਟਯਂ, ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਜਲਂ ਚ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਾਵਸ਼ੇਸਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ, ਤਚ੍ਚ ਘਤਕਰ੍ਸੈਕਯੁਤਂ ਮਧ੍ਯਾਗ੍ਨਿਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਭਿਮਥ੍ਯ ਵਿਲੋਡ੍ਯ| ਤਤ੍ਕ੍ਸੀਰਂ ਤਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਵਨੀਤਂ ਚ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਯੁਤਂ ਲਿਹ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਵਟਾਦਿਪਲ੍ਲਵਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਮਧੁਘਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਤਤ ਏਵ ਚ ਨਵਨੀਤਂ ਕੇਵਲਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍, ਤਤਸ੍ਤਕ੍ਰਂ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ||੧੧੭-੧੧੮||-
Adhikarana 71 (119) · Śloka 120
ਪ੍ਰਿਯਾਲਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਪ੍ਲਕ੍ਸਸ਼ਲ੍ਲਕੀਤਿਨਿਸ਼ਤ੍ਵਚਃ ||੧੧੯|| ਕ੍ਸੀਰੇ ਵਿਮਦਿਤਾਃ ਪੀਤਾਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾ ਰਕ੍ਤਨਾਸ਼ਨਾਃ |੧੨੦|
प्रियालशाल्मलीप्लक्षशल्लकीतिनिशत्वचः ||११९|| क्षीरे विमृदिताः पीताः सक्षौद्रा रक्तनाशनाः |१२०|
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਿਯਾਲਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਪ੍ਲਕ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਿਯਾਲਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਵਚਃ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ਪੇਯਾਃ ਸਾਮਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਵਾ| ਪ੍ਰਿਯਾਲਃ ਚਾਰਃ, ਪ੍ਲਕ੍ਸਃ ਪਰ੍ਕਟੀ, ਤਿਨਿਸ਼ਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਃ| ਕ੍ਸੀਰੇ ਅਜਾਕ੍ਸੀਰੇ, ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਵਿਮਦਿਤਾ ਆਲੋਡਿਤਾਃ| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾ ਮਧੁਸਹਿਤਾਃ||੧੧੯||-
Adhikarana 72 (120) · Śloka 121
ਮਧੁਕਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਲੋਧ੍ਰਂ ਪਯਸ੍ਯਾਮਥ ਸਾਰਿਵਾਮ੍ ||੧੨੦|| ਪਿਬੇਚ੍ਛਾਗੇਨ ਪਯਸਾ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਰਕ੍ਤਨਾਸ਼ਨਮ੍ |੧੨੧|
मधुकं शर्करां लोध्रं पयस्यामथ सारिवाम् ||१२०|| पिबेच्छागेन पयसा सक्षौद्रं रक्तनाशनम् |१२१|
🔊 Audio coming soon
ਮਧੁਕਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਲੋਧ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਯਸ੍ਯਾ ਅਰ੍ਕਪੁਸ੍ਪੀ||੧੨੦||-
Adhikarana 73 (121) · Śloka 122
ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਂ ਸਾਰਿਵਾਂ ਲੋਧ੍ਰਂ ਪਦ੍ਮਕਂ ਕੁਮੁਦੋਤ੍ਪਲਮ੍ ||੧੨੧|| ਪਿਬੇਤ੍ ਪਦ੍ਮਾਂ ਚ ਦੁਗ੍ਧੇਨ ਛਾਗੇਨਾਸਕ੍ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ |੧੨੨|
मञ्जिष्ठां सारिवां लोध्रं पद्मकं कुमुदोत्पलम् ||१२१|| पिबेत् पद्मां च दुग्धेन छागेनासृक्प्रशान्तये |१२२|
🔊 Audio coming soon
ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਂ ਸਾਰਿਵਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਦ੍ਮਕਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ, ਕੁਮੁਦਂ ਸ਼੍ਵੇਤਮ੍, ਉਤ੍ਪਲਂ ਨੀਲਂ, ਪਦ੍ਮਾ ਭਾਰ੍ਗੀ| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਦੀਨਿ ਕਲ੍ਕੀਕਤਾਨਿ ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਨਿ ਵਾ ਛਾਗਦੁਗ੍ਧੇਨ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੨੧||-
Adhikarana 74 (122-124) · Śloka 124
ਸ਼ਰ੍ਕਰੋਤ੍ਪਲਲੋਧ੍ਰਾਣਿ ਸਮਙ੍ਗਾ ਮਧੁਕਂ ਤਿਲਾਃ ||੧੨੨|| ਤਿਲਾਃ ਕਸ੍ਣਾਃ ਸਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਾਃ ਸਮਙ੍ਗਾ ਚੋਤ੍ਪਲਾਨਿ ਚ | ਤਿਲਾ ਮੋਚਰਸੋ ਲੋਧ੍ਰਂ ਤਥੈਵ ਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲਮ੍ ||੧੨੩|| ਕਚ੍ਛੁਰਾ ਤਿਲਕਲ੍ਕਸ਼੍ਚ ਯੋਗਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਵ ਚ | ਆਜੇਨ ਪਯਸਾ ਪੇਯਾਃ ਸਰਕ੍ਤੇ ਮਧੁਸਂਯੁਤਾਃ ||੧੨੪||
शर्करोत्पललोध्राणि समङ्गा मधुकं तिलाः ||१२२|| तिलाः कृष्णाः सयष्ट्याह्वाः समङ्गा चोत्पलानि च | तिला मोचरसो लोध्रं तथैव मधुकोत्पलम् ||१२३|| कच्छुरा तिलकल्कश्च योगाश्चत्वार एव च | आजेन पयसा पेयाः सरक्ते मधुसंयुताः ||१२४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਰ੍ਕਰੋਤ੍ਪਲਲੋਧ੍ਰਾਣੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮਙ੍ਗਾ ਵਰਾਹਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ| ਤਿਲਾਃ ਕਸ੍ਣਾਃ ਕਸ੍ਣਤਿਲਾਃ, ਸਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਾ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਸਹਿਤਾਃ| ਮੋਚਰਸਃ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਨਿਰ੍ਯਾਸਃ| ਕਚ੍ਛੁਰਾ ਕਙ੍ਕਤਿਕਾ| ਸਰਕ੍ਤੇ ਪੁਰੀਸੇ ‘ਸ੍ਰਵਤਿ ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸ਼ਰ੍ਕਰੇਤ੍ਯਾਦਿਚਤ੍ਵਾਰੋ ਯੋਗਾਃ ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਧਿਕਾ ਮਧੁਸਹਿਤਾਃ ਸਰਕ੍ਤੇ ਪੁਰੀਸੇ ਛਾਗਦੁਗ੍ਧੇਨ ਪੇਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੨੨-੧੨੪||
Adhikarana 75 (125) · Śloka 125
ਦ੍ਰਵੇ ਸਰਕ੍ਤੇ ਸ੍ਰਵਤਿ ਬਾਲਬਿਲ੍ਵਂ ਸਫਾਣਿਤਮ੍ | ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਤੈਲਂ ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਲਿਹ੍ਯਾਦਾਸ਼ੁ ਹਿਤਂ ਹਿ ਤਤ੍ ||੧੨੫||
द्रवे सरक्ते स्रवति बालबिल्वं सफाणितम् | सक्षौद्रतैलं प्रागेव लिह्यादाशु हितं हि तत् ||१२५||
🔊 Audio coming soon
ਸਰਕ੍ਤੇ ਅਦ੍ਰਵੇ ਚ ਪੁਰੀਸੇ ਸਰਤਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਭਿਧਾਯ ਸਰਕ੍ਤਦ੍ਰਵਾਤੀਸਾਰਿਣਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਦ੍ਰਵੇ ਸਰਕ੍ਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਰਵੇ ਦ੍ਰਵਮਲੇ, ‘ਉਦਕਧਾਤੌ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਫਾਣਿਤਂ ਕਾਕਵੀ, ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਤੈਲਂ ਮਧੁਤੈਲਸਹਿਤਂ, ਪ੍ਰਾਗੇਵੇਤਿ ਭੋਜਨਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਹਿਤਮ੍| ‘ਆਸ਼ੁ ਹਿਤਮ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਹਿਤਕਰਮ੍’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ||੧੨੫||
Adhikarana 76 (126) · Śloka 126
ਕੋਸ਼ਕਾਰਂ ਘਤੇ ਭਸ੍ਟਂ ਲਾਜਚੂਰ੍ਣਂ ਸਿਤਾ ਮਧੁ | ਸਸ਼ੂਲਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਂ ਲੀਢਂ ਹਨ੍ਤ੍ਯੁਦਰਾਮਯਮ੍ ||੧੨੬||
कोशकारं घृते भृष्टं लाजचूर्णं सिता मधु | सशूलं रक्तपित्तोत्थं लीढं हन्त्युदरामयम् ||१२६||
🔊 Audio coming soon
ਕੋਸ਼ਕਾਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੋਸ਼ਕਾਰ ਇਕ੍ਸੁਭੇਦਃ | ਅਤ੍ਰ ਵਿਧਿਃ- ਨਿਸ੍ਤ੍ਵਚਂ ਕੋਸ਼ਕਾਰਸ੍ਯ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਖਣ੍ਡਂ ਘਤੇ ਭਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪੇਸਯਿਤ੍ਵਾ ਲਾਜਸ਼ਰ੍ਕਰਾਚੂਰ੍ਣਮਿਸ਼੍ਰਂ ਮਧੁਨਾ ਲਿਹਨ੍ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਂ ਸਸ਼ੂਲਮੁਦਰਾਮਯਮਤੀਸਾਰਂ ਹਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੨੬||
Adhikarana 77 (127) · Śloka 127
ਬਿਲ੍ਵਮਧ੍ਯਂ ਸਮਧੁਕਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਤਮ੍ | ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁਯੁਤੋ ਯੋਗਃ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋਤ੍ਥਿਤਂ ਜਯੇਤ੍ ||੧੨੭||
बिल्वमध्यं समधुकं शर्कराक्षौद्रसंयुतम् | तण्डुलाम्बुयुतो योगः पित्तरक्तोत्थितं जयेत् ||१२७||
🔊 Audio coming soon
ਬਿਲ੍ਵਮਧ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ੇਨ ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਰਕ੍ਤਾਦ੍ਵਾ ਉਤ੍ਥਿਤਂ, ਨ ਤੁ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮੇਵੋਤ੍ਥਿਤਂ, ਏਵਂ ਸਤ੍ਯਤੀਸਾਰਾਣਾਂ ਸਪ੍ਤਤ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍||੧੨੭||
Adhikarana 78 (128) · Śloka 128
ਯੋਗਾਨ੍ ਸਾਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਕਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍ | ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਸੁ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਪੁਟਪਾਕਾਨ੍ ਯਥੇਰਿਤਾਨ੍ ||੧੨੮||
योगान् साङ्ग्राहिकांश्चान्यान् पिबेत्सक्षौद्रशर्करान् | न्यग्रोधादिषु कुर्याच्च पुटपाकान् यथेरितान् ||१२८||
🔊 Audio coming soon
ਅਤ੍ਰ ਸਾਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਕਾਨਿਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋਕ੍ਤਾਵਪਿ ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰੋਕ੍ਤਾਨਿਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਤਵ੍ਯਮ੍, ਔਪਯਿਕਤ੍ਵਾਤ੍| ਨਨੁ, ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਸੁ ਪੁਟਪਾਕਾ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ, ਤਤ੍ਕਥਂ ਪੁਨਰਭਿਧੀਯਨ੍ਤੇ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਸੁ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚੇਤਿ ਯਥੇਰਿਤਾਨ੍ ਪੁਟਪਾਕਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤਿ ਯੋਜਨਾਤ੍||੧੨੮||
Adhikarana 79 (129) · Śloka 129
ਗੁਦਪਾਕੇ ਚ ਯੇ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇਤ੍ਰਾਪਿ ਵਿਧਯਃ ਸ੍ਮਤਾਃ |੧੨੯|
गुदपाके च ये उक्तास्तेऽत्रापि विधयः स्मृताः |१२९|
🔊 Audio coming soon
ਗੁਦਪਾਕੇ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੇ ਉਕ੍ਤਾਃ ਸੇਕਾਦਯਸ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋਤ੍ਥਿਤੇਤੀਸਾਰੇ ਹਿਤਾਃ|੧੨੯|-
Adhikarana 80 (129) · Śloka 129
ਰੁਜਾਯਾਂ ਚਾਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਰ੍ਹਿਤੋ ਭਵੇਤ੍ ||੧੨੯||
रुजायां चाप्रशाम्यन्त्यां पिच्छाबस्तिर्हितो भवेत् ||१२९||
🔊 Audio coming soon
ਅਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ੇਨ ਪੁਨਃ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਮਾਹ- ਰੁਜਾਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੨੯||
Adhikarana 81 (130-131) · Śloka 131
ਸਕ੍ਤਵਿਡ੍ ਦੋਸਬਹੁਲਂ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਰ੍ਯੋਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ | ਵਿਡਙ੍ਗਤ੍ਰਿਫਲਾਕਸ੍ਣਾਕਸਾਯੈਸ੍ਤਂ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍ ||੧੩੦|| ਅਥਵੈਰਣ੍ਡਸਿਦ੍ਧੇਨ ਪਯਸਾ ਕੇਵਲੇਨ ਵਾ | ਯਵਾਗੂਰ੍ਵਿਤਰੇਚ੍ਚਾਸ੍ਯ ਵਾਤਘ੍ਨੈਰ੍ਦੀਪਨੈਃ ਕਤਾਃ ||੧੩੧||
सक्तविड् दोषबहुलं दीप्ताग्निर्योऽतिसार्यते | विडङ्गत्रिफलाकृष्णाकषायैस्तं विरेचयेत् ||१३०|| अथवैरण्डसिद्धेन पयसा केवलेन वा | यवागूर्वितरेच्चास्य वातघ्नैर्दीपनैः कृताः ||१३१||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮਵਸ੍ਥਾਪੇਕ੍ਸਮਤੀਸਾਰੇ ਵਿਰੇਚਨਮਾਹ- ਸਕ੍ਤਵਿਡਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਕ੍ਤਵਿਟ੍ ਵਿਬਦ੍ਧਪੁਰੀਸਃ| ਦੋਸਬਹੁਲਮਿਤਿ ਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਪੁਰੀਸਵਚਨਃ, ਤੇਨ ਪੁਰੀਸਬਹੁਲਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਮ੍ ਅਤੀਸਾਰਿਣਂ, ਵਿਡਙ੍ਗਾਦਿਕਸਾਯੈਰ੍ਵਿਰੇਚਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਥਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਰਣ੍ਡਮੂਲਸਿਦ੍ਧੇਨ ਕੇਵਲੇਨ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਿਰੇਚਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਵਿਰੇਚਿਤਸ੍ਯ ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਯਵਾਗੂਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤਘ੍ਨੈਰ੍ਦੀਪਨੈਰਿਤਿ ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦਿਭਿਃ| ਨਨੁ, ‘ਸ੍ਤੋਕਂ ਸ੍ਤੋਕਂ ਵਿਬਦ੍ਧਮ੍’ ਇਤ੍ਯਾਦਾਵਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਪੁਰੀਸੇ ਵਿਰੇਚਨਮੁਕ੍ਤਮ੍, ਅਤ੍ਰਾਤਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਕਥਂ ਵਿਰੇਕਃ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਅਤ੍ਰਾਤੀਸਾਰਾਤਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਰੇਚਨੇਨ ਨਿਰਾਕਰਣਾਦਿਤ੍ਯਦੋਸਃ||੧੩੦-੧੩੧||
Adhikarana 82 (132) · Śloka 132
ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਰ੍ਨਿਸ੍ਪੁਰੀਸੋ ਯਃ ਸਾਰ੍ਯਤੇ ਫੇਨਿਲਂ ਸ਼ਕਤ੍ | ਸ ਪਿਬੇਤ੍ ਫਾਣਿਤਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਦਧਿਤੈਲਪਯੋਘਤਮ੍ ||੧੩੨||
दीप्ताग्निर्निष्पुरीषो यः सार्यते फेनिलं शकृत् | स पिबेत् फाणितं शुण्ठीदधितैलपयोघृतम् ||१३२||
🔊 Audio coming soon
ਅਤੋਤੀਸਾਰਸ੍ਯੈਵਾਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤਰਾਨ੍ਵਿਤਸ੍ਯ ਨਿਃਸਾਰਕਸਞ੍ਜ੍ਞਕਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਹ- ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਰ੍ਨਿਸ੍ਪੁਰੀਸੋ ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਸ੍ਪੁਰੀਸਃ ਕ੍ਸੀਣਵਰ੍ਚਾਃ, ਫੇਨਿਲਂ ਸ਼ਕਤ੍ ਫੇਨਵਤ੍ ਪੁਰੀਸਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਫਾਣਿਤਂ ਕਾਕਵੀ, ਤੈਲਂ ਤਿਲਤੈਲਂ, ਪਯੋ ਦੁਗ੍ਧਂ, ਫਾਣਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਘਤਾਨ੍ਤਮੇਕੀਕਤ੍ਯ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੩੨||
Adhikarana 83 (133) · Śloka 133
ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨਿ ਗੁਡਤੈਲਾਭ੍ਯਾਂ ਭਕ੍ਸਯੇਦ੍ਬਦਰਾਣਿ ਚ |੧੩੩|
स्विन्नानि गुडतैलाभ्यां भक्षयेद्बदराणि च |१३३|
🔊 Audio coming soon
ਅਤ੍ਰੈਵ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਯੋਗਮਾਹ- ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ|੧੩੩|-
Adhikarana 84 (133) · Śloka 133
ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨਿ ਪਿਸ੍ਟਵਦ੍ਵਾਪਿ ਸਮਂ ਬਿਲ੍ਵਸ਼ਲਾਟੁਭਿਃ ||੧੩੩||
स्विन्नानि पिष्टवद्वाऽपि समं बिल्वशलाटुभिः ||१३३||
🔊 Audio coming soon
ਤਤੀਯਯੋਗਮਾਹ- ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨਿ ‘ਬਦਰਾਣਿ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਪਿਸ੍ਟਵਦਿਤਿ ਪਿਸ੍ਟਸ੍ਵੇਦਨਵਿਧਿਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਮਂ ਬਿਲ੍ਵਸ਼ਲਾਟੁਭਿਃ ਬਾਲਬਿਲ੍ਵਫਲੈਃ ਸਹੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤੇਨ ਬਿਲ੍ਵਸ਼ਲਾਟੁਭਿਃ ਸਹ ਬਦਰਾਣਿ ਪਿਸ੍ਟਸ੍ਵੇਦਨਵਿਧਿਨਾ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨਿ ਸ਼ੀਤੀਭੂਤਾਨਿ ਗੁਡਤੈਲਾਭ੍ਯਾਮਸ਼੍ਨੀਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯਥਾ ਪਠਨ੍ਤਿ- ‘ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨ੍ ਪਿਸ੍ਟਵਦ੍ਵਾਪਿ ਮਾਸਾਨ੍ ਬਿਲ੍ਵਸ਼ਲਾਟੁਭਿਃ’ ਇਤਿ| ਮਾਸਾਨਿਤਿ ਕ੍ਸੀਣਪੁਰੀਸਸ੍ਯ ਪੁਰੀਸਜਨਨਾਰ੍ਥਂ ਮਾਸੋਪਦੇਸ਼ਃ||੧੩੩||
Adhikarana 85 (134) · Śloka 134
ਦਧ੍ਨੋਪਯੁਜ੍ਯ ਕੁਲ੍ਮਾਸਾਨ੍ ਸ਼੍ਵੇਤਾਮਨੁਪਿਬੇਤ੍ ਸੁਰਾਮ੍ |੧੩੪|
दध्नोपयुज्य कुल्माषान् श्वेतामनुपिबेत् सुराम् |१३४|
🔊 Audio coming soon
ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਯੋਗਮਾਹ- ਦਧ੍ਨੋਪਯੁਜ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੁਲ੍ਮਾਸਾਨ੍ ਆਸ੍ਤਰਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨ੍ ਯਵਪਿਸ੍ਟਮਯਾਨ੍| ਸ਼੍ਵੇਤਾਂ ਸੁਰਾਂ ਪੈਸ੍ਟੀਮ੍| ਕੁਲ੍ਮਾਸਾਨ੍ ਦਧ੍ਨਾ ਸਹੋਪਯੁਜ੍ਯ ਪੈਸ੍ਟੀਂ ਸੁਰਾਂ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੧੩੪|-
Adhikarana 86 (134) · Śloka 135
ਸ਼ਸ਼ਮਾਂਸਂ ਸਰੁਧਿਰਂ ਸਮਙ੍ਗਾਂ ਸਘਤਂ ਦਧਿ ||੧੩੪|| ਖਾਦੇਦ੍ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਸੇਵੇਤ ਮਦ੍ਵਨ੍ਨਂ ਸ਼ਕਤਃ ਕ੍ਸਯੇ |੧੩੫|
शशमांसं सरुधिरं समङ्गां सघृतं दधि ||१३४|| खादेद्विपाच्य सेवेत मृद्वन्नं शकृतः क्षये |१३५|
🔊 Audio coming soon
ਪਞ੍ਚਮਂ ਯੋਗਮਾਹ- ਸ਼ਸ਼ਮਾਂਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮਙ੍ਗਾ ਲਜ੍ਜਾਲੁਕਾ, ਦਧਿਸਂਯੁਤਂ ਕਲ੍ਕਂ ਸ਼ਸ਼ਰੁਧਿਰੇਣੈਵ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਨੀਯਾਨ੍ਮਲਸਙ੍ਕ੍ਸਯੇ ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ‘ਸਮਙ੍ਗਾਂ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਸਮਾਂਸ਼ਂ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਸ਼ਸ਼ਮਾਂਸਰੁਧਿਰੇਣ ਸਮਾਂਸ਼ਂ ਤੁਲ੍ਯਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਘਤਂ ਸਦਧਿ ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਖਾਦੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੇਵੇਤ ਮਦ੍ਵਨ੍ਨਮਿਤਿ ਮਦ੍ਵਨ੍ਨਮਤ੍ਰ ਪੁਰੀਸਜਨਕਂ ਮਾਸਾਦਿਕਂ ਸਂਸ੍ਕਤਮ੍| ਸ਼ਕਤਃ ਕ੍ਸਯੇ ਪੁਰੀਸਕ੍ਸਯੇ||੧੩੪||-
Adhikarana 87 (135) · Śloka 136
ਸਂਸ੍ਕਤੋ ਯਮਕੇ ਮਾਸਯਵਕੋਲਰਸਃ ਸ਼ੁਭਃ ||੧੩੫|| ਭੋਜਨਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯੋ ਦਧਿਦਾਡਿਮਸਾਧਿਤਃ |੧੩੬|
संस्कृतो यमके माषयवकोलरसः शुभः ||१३५|| भोजनार्थं प्रदातव्यो दधिदाडिमसाधितः |१३६|
🔊 Audio coming soon
ਵਰ੍ਚਃਕ੍ਸਯੇ ਯੂਸਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ- ਸਂਸ੍ਕਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਮਕੇ ਘਤਤੈਲੇ, ਰਸੋਤ੍ਰ ਕ੍ਵਾਥਃ; ਮਾਸਾਦਿਯੂਸੋ ਘਤਤੈਲਸਂਸ੍ਕਤੋ ਦਧਿਦਾਡਿਮਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਸਾਧਿਤਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸੀਣਪੁਰੀਸਸ੍ਯ ਭੋਜਨਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੩੫||-
Adhikarana 88 (136) · Śloka 137
ਵਿਡਂ ਬਿਲ੍ਵਸ਼ਲਾਟੂਨਿ ਨਾਗਰਂ ਚਾਮ੍ਲਪੇਸਿਤਮ੍ ||੧੩੬|| ਦਧ੍ਨਃ ਸਰਸ਼੍ਚ ਯਮਕੇ ਭਸ੍ਟੋ ਵਰ੍ਚਃਕ੍ਸਯੇ ਹਿਤਃ |੧੩੭|
विडं बिल्वशलाटूनि नागरं चाम्लपेषितम् ||१३६|| दध्नः सरश्च यमके भृष्टो वर्चःक्षये हितः |१३७|
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੀਣਵਰ੍ਚਸਃ ਅਪਰਂ ਯੋਗਮਾਹ- ਵਿਡਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਡਂ ਲਵਣਭੇਦਃ, ਦਧ੍ਨਃ ਸਰੋ ਦਧ੍ਨ ਉਪਰਿਤਨੋ ਭਾਗਃ| ਯਮਕੇ ਘਤਤੈਲੇ||੧੩੬||-
Adhikarana 89 (137) · Śloka 137
ਸਸ਼ੂਲਂ ਕ੍ਸੀਣਵਰ੍ਚਾ ਯੋ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਰਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ | ਸ ਪਿਬੇਦ੍ਦੀਪਨੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਕੈਃ ਸਹ ||੧੩੭||
सशूलं क्षीणवर्चा यो दीप्ताग्निरतिसार्यते | स पिबेद्दीपनैर्युक्तं सर्पिः सङ्ग्राहकैः सह ||१३७||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਵਸ੍ਥਾਹਿਤਮਸ੍ਟਮਯੋਗਮਾਹ- ਸਸ਼ੂਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੀਪਨੈਃ ਚਿਤ੍ਰਕਾਦਿਭਿਃ, ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਕੈਃ ਧਾਤਕੀਬਿਲ੍ਵਸ਼ਲਾਟੁਪ੍ਰਭਤਿਭਿਃ| ਯਃ ਕ੍ਸੀਣਪੁਰੀਸੋ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਰਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ ਸ ਚਿਤ੍ਰਕਾਦਿਧਾਤਕ੍ਯਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਚੂਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤਮਪਕ੍ਵਮੇਵ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੩੭||
Adhikarana 90 (138) · Śloka 138
ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧੋ ਨਿਚਿਤਂ ਬਲਾਸਂ ਨੁਦਤ੍ਯਧਸ੍ਤਾਦਹਿਤਾਸ਼ਨਸ੍ਯ | ਪ੍ਰਵਾਹਮਾਣਸ੍ਯ ਮੁਹੁਰ੍ਮਲਾਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਃ ||੧੩੮||
वायुः प्रवृद्धो निचितं बलासं नुदत्यधस्तादहिताशनस्य | प्रवाहमाणस्य मुहुर्मलाक्तं प्रवाहिकां तां प्रवदन्ति तज्ज्ञाः ||१३८||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਸਞ੍ਜ੍ਞਮਤੀਸਾਰਭੇਦਮਾਹ- ਵਾਯੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਚਿਤਂ ਸਞ੍ਚਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ, ਬਲਾਸਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ, ਨੁਦਤਿ ਪ੍ਰੇਰਯਤਿ, ਅਧਸ੍ਤਾਦ੍ ਗੁਦਮਾਰ੍ਗੇ, ਪ੍ਰਵਾਹਮਾਣਸ੍ਯ ਪ੍ਰੇਰ੍ਯਮਾਣਸ੍ਯ, ਮੁਹੁਃ ਵਾਰਂਵਾਰਂ, ਮਲਾਕ੍ਤਮ੍ ਈਸਤ੍ਪੁਰੀਸਮਿਸ਼੍ਰਂ, ‘ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ; ਏਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਯਤ੍ਰ ਰੋਗੇ ਵਾਤਪ੍ਰੇਰਿਤਂ ਕਫਂ ਪੁਰੁਸਃ ਪ੍ਰੇਰਯਤਿ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਂ ਕਫਂ ਪ੍ਰਵਾਹਮਾਣਸ੍ਯ ਪ੍ਰੇਰ੍ਯਮਾਣਸ੍ਯ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਃ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਬਲਾਸਮਿਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਂ, ਤੇਨ ਪਿਤ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਵਾ ਨਿਚਿਤਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੧੩੮||
Adhikarana 91 (139) · Śloka 140
ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾ ਵਾਤਕਤਾ ਸਸ਼ੂਲਾ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਸਦਾਹਾ ਸਕਫਾ ਕਫਾਚ੍ਚ | ਸਸ਼ੋਣਿਤਾ ਸ਼ੋਣਿਤਸਮ੍ਭਵਾ ਤੁ ਤਾਃ ਸ੍ਨੇਹਰੂਕ੍ਸਪ੍ਰਭਵਾ ਮਤਾਸ੍ਤੁ ||੧੩੯|| ਤਾਸਾਮਤੀਸਾਰਵਦਾਦਿਸ਼ੇਚ੍ਚ ਲਿਙ੍ਗਂ ਕ੍ਰਮਂ ਚਾਮਵਿਪਕ੍ਵਤਾਂ ਚ |੧੪੦|
प्रवाहिका वातकृता सशूला पित्तात् सदाहा सकफा कफाच्च | सशोणिता शोणितसम्भवा तु ताः स्नेहरूक्षप्रभवा मतास्तु ||१३९|| तासामतीसारवदादिशेच्च लिङ्गं क्रमं चामविपक्वतां च |१४०|
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਮਾਹ- ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾ ਵਾਤਕਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੇਹਰੂਕ੍ਸਪ੍ਰਭਵਾ ਇਤਿ ਸ੍ਨੇਹਰੂਕ੍ਸਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਭਵੋ ਯਾਸਾਂ ਤਾਸ੍ਤਥਾ; ਏਤਚ੍ਚ ਪ੍ਰਾਯਿਕਮ੍| ਤਾਃ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਃ| ਤਾਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਾਸਾਂ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਣਾਂ; ਯਦ੍ਯਪਿ ਵਾਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਂ ਤਥਾਪ੍ਯਤੀਸਾਰਵਦਾਦਿਸ਼ੇਚ੍ਚ ਲਿਙ੍ਗਮਿਤ੍ਯਭਿਧਾਨਮਧਿਕਲਿਙ੍ਗਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਕ੍ਰਮਂ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਮ੍| ਆਮਵਿਪਕ੍ਵਤਾਮ੍ ਆਮਤਾਂ ਵਿਪਕ੍ਵਤਾਂ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੩੯||-
Adhikarana 92 (140) · Śloka 141
ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਾਯਾਤਿ ਵਿਲਙ੍ਘਨੈਰ੍ਯਾ ਯੋਗੈਰੁਦੀਰ੍ਣਾ ਯਦਿ ਪਾਚਨੈਰ੍ਵਾ ||੧੪੦|| ਤਾਂ ਕ੍ਸੀਰਮੇਵਾਸ਼ੁ ਸ਼ਤਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਤੈਲਂ ਤਿਲਾਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਬਸ੍ਤਯਸ਼੍ਚ |੧੪੧|
न शान्तिमायाति विलङ्घनैर्या योगैरुदीर्णा यदि पाचनैर्वा ||१४०|| तां क्षीरमेवाशु शृतं निहन्ति तैलं तिलाः पिच्छिलबस्तयश्च |१४१|
🔊 Audio coming soon
ਲਙ੍ਘਨਾਦ੍ਯੁਪਕ੍ਰਮੈਰ੍ਯਾ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾ ਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਤਾਂ ਕਥਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦੀਰ੍ਣਾ ਉਤ੍ਕਟਾ ਯਾ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾ ਲਙ੍ਘਨੈਃ ਪਾਚਨਯੋਗੈਰ੍ਵਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਨ ਯਾਤਿ ਤਾਂ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਕਂ ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੧੪੦||-
Adhikarana 93 (141-142) · Śloka 143
ਆਰ੍ਦ੍ਰੈਃ ਕੁਸ਼ੈਃ ਸਮ੍ਪਰਿਵੇਸ੍ਟਿਤਾਨਿ ਵਨ੍ਤਾਨ੍ਯਥਾਰ੍ਦ੍ਰਾਣਿ ਹਿ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਨਾਮ੍ ||੧੪੧|| ਪਕ੍ਵਾਨਿ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪੁਟਪਾਕਯੋਗੇਨਾਪੋਥ੍ਯ ਤੇਭ੍ਯੋ ਰਸਮਾਦਦੀਤ | ਕ੍ਸੀਰਂ ਸ਼ਤਂ ਤੈਲਹਵਿਰ੍ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਂ ਕਲ੍ਕੇਨ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਸ੍ਯ ਵਾਪਿ ||੧੪੨|| ਬਸ੍ਤਿਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦ੍ਭਿਸਗਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਸਙ੍ਗੇ |੧੪੩|
आर्द्रैः कुशैः सम्परिवेष्टितानि वृन्तान्यथार्द्राणि हि शाल्मलीनाम् ||१४१|| पक्वानि सम्यक् पुटपाकयोगेनापोथ्य तेभ्यो रसमाददीत | क्षीरं शृतं तैलहविर्विमिश्रं कल्केन यष्टीमधुकस्य वाऽपि ||१४२|| बस्तिं विदध्याद्भिषगप्रमत्तः प्रवाहिकामूत्रपुरीषसङ्गे |१४३|
🔊 Audio coming soon
ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਮਾਹ- ਆਰ੍ਦ੍ਰੈਃ ਕੁਸ਼ੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਸ੍ਤਿਂ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਮ੍; ਅਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਨਿਰੂਹੋਕ੍ਤਵਿਧਿਨੋਕ੍ਤਂ (ਚਿ. ੩੮) ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਮ੍| ਅਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ਸਾਵਧਾਨਃ||੧੪੧-੧੪੨||-
Adhikarana 94 (143) · Śloka 144
ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲੀਕ੍ਵਥਿਤੇਨ ਸ਼ੂਲੇ ਪ੍ਰਵਾਹਮਾਣਸ੍ਯ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕੇਣ ||੧੪੩|| ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਚਾਸ੍ਥਾਪਨਮਗ੍ਰ੍ਯਮੁਕ੍ਤਂ... |੧੪੪|
द्विपञ्चमूलीक्वथितेन शूले प्रवाहमाणस्य समाक्षिकेण ||१४३|| क्षीरेण चास्थापनमग्र्यमुक्तं... |१४४|
🔊 Audio coming soon
ਅਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸੇ ਆਸ੍ਥਾਪਨੋਪਦੇਸ਼ਮਾਹ- ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲੀਕ੍ਵਥਿਤੇਨ ਦਸ਼ਮੂਲੀਕ੍ਵਥਿਤੇਨ| ਆਸ੍ਥਾਪਨਂ ਨਿਰੂਹਃ| ਅਗ੍ਰ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਪਾਕਕਲ੍ਪੇਨ ਦਸ਼ਮੂਲੀਸਾਧਿਤੇਨ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਮਧੁਸਹਿਤੇਨਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮੁਕ੍ਤਂ, ਪ੍ਰਵਾਹਮਾਣਸ੍ਯ ਸ਼ੂਲੇ ਭਵਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੧੪੩||-
Adhikarana 95 (144) · Śloka 144
...ਤੈਲੇਨ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦਨੁਵਾਸਨਂ ਚ |੧੪੪|
...तैलेन युञ्ज्यादनुवासनं च |१४४|
🔊 Audio coming soon
ਅਨੁਵਾਸਨਮਾਹ- ਤੈਲੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲੀਸਾਧਿਤਕ੍ਸੀਰਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤੈਲੇਨਾਨੁਵਾਸਨਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਨ ਪੁਨਰਪਕ੍ਵਤੈਲੇਨ, ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਕਰਤ੍ਵਾਤ੍|੧੪੪|-
Adhikarana 96 (144) · Śloka 144
ਵਾਤਘ੍ਨਵਰ੍ਗੇ ਲਵਣੇਸੁ ਚੈਵ ਤੈਲਂ ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਹਿਤਮਨ੍ਨਪਾਨੇ ||੧੪੪||
वातघ्नवर्गे लवणेषु चैव तैलं च सिद्धं हितमन्नपाने ||१४४||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਨਸਂਸ੍ਕਾਰਾਰ੍ਥਂ ਪਾਨਾਰ੍ਥਂ ਚ ਤੈਲਮਾਹ- ਵਾਤਘ੍ਨਵਰ੍ਗੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤਘ੍ਨਵਰ੍ਗੇ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦੌ, ਲਵਣੇਸੁ ਸੈਨ੍ਧਵਸੌਵਰ੍ਚਲਾਦਿਸੁ; ਅਤ੍ਰ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸੈਨ੍ਧਵਾਦ੍ਯਾਵਾਪੇਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਮਨ੍ਨਸਂਸ੍ਕਾਰੇ ਪਾਨੇ ਚ ਹਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਲਵਣੇਸੁ ਚ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਮਧੁਰੇਸੁ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਏਵਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਦਸ੍ਟਤ੍ਵਾਤ੍||੧੪੪||
Adhikarana 97 (145) · Śloka 145
ਲੋਧ੍ਰਂ ਵਿਡਂ ਬਿਲ੍ਵਸ਼ਲਾਟੁ ਚੈਵ ਲਿਹ੍ਯਾਚ੍ਚ ਤੈਲੇਨ ਕਟੁਤ੍ਰਿਕਾਢ੍ਯਮ੍ |੧੪੫|
लोध्रं विडं बिल्वशलाटु चैव लिह्याच्च तैलेन कटुत्रिकाढ्यम् |१४५|
🔊 Audio coming soon
ਲੇਹਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ- ਲੋਧ੍ਰਂ ਵਿਡਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਟੁਤ੍ਰਿਕਾਢ੍ਯਮਿਤਿ ਤ੍ਰਿਕਟੁਪ੍ਰਧਾਨਂ ਸ੍ਪਸ੍ਟਤ੍ਰਿਕਟੁਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੧੪੫|-
Adhikarana 98 (145-149) · Śloka 149
ਦਧ੍ਨਾ ਸਸਾਰੇਣ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕੇਣ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਨਿਸ਼੍ਚਾ(ਸ੍ਸਾ)ਰਕਪੀਡਿਤਸ੍ਤੁ ||੧੪੫|| ਸੁਤਪ੍ਤਕੁਪ੍ਯਕ੍ਵਥਿਤੇਨ ਵਾਪਿ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸ਼ੀਤੇਨ ਮਧੁਪ੍ਲੁਤੇਨ | ਸ਼ੂਲਾਰ੍ਦਿਤੋ ਵ੍ਯੋਸਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਸਿਦ੍ਧੇਨ ਦੁਗ੍ਧੇਨ ਹਿਤਾਯ ਭੋਜ੍ਯਃ ||੧੪੬|| ਵਾਤਘ੍ਨਸਾਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਕਦੀਪਨੀਯੈਃ ਕਤਾਨ੍ ਸਡਾਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਭੋਜਯੇਚ੍ਚ | ਖਾਦੇਚ੍ਚ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਰਸਮਾਪ੍ਨੁਯਾਚ੍ਚ ਵਾਤਘ੍ਨਸਿਦ੍ਧਂ ਸਘਤਂ ਸਤੈਲਮ੍ ||੧੪੭|| ਏਣਾਵ੍ਯਜਾਨਾਂ ਤੁ ਵਟਪ੍ਰਵਾਲੈਃ ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਸਾਰ੍ਧਂ ਪਿਸ਼ਿਤਾਨਿ ਖਾਦੇਤ੍ | ਮੇਧ੍ਯ(ਦ੍ਯ)ਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤ੍ਵਥ ਵਾਪਿ ਰਕ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦਧ੍ਨਾ ਘਤਤੈਲਯੁਕ੍ਤਮ੍ ||੧੪੮|| ਖਾਦੇਤ੍ ਪ੍ਰਦੇਹੈਃ ਸ਼ਿਖਿਲਾਵਜੈਰ੍ਵਾ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਯੂਸੈਰ੍ਦਧਿਭਿਸ਼੍ਚ ਮੁਖ੍ਯੈਃ | ਮਾਸਾਨ੍ ਸੁਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਘਤਮਣ੍ਡਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਖਾਦੇਚ੍ਚ ਦਧ੍ਨਾ ਮਰਿਚੋਪਦਂਸ਼ਾਨ੍ ||੧੪੯||
दध्ना ससारेण समाक्षिकेण भुञ्जीत निश्चा(स्सा)रकपीडितस्तु ||१४५|| सुतप्तकुप्यक्वथितेन वाऽपि क्षीरेण शीतेन मधुप्लुतेन | शूलार्दितो व्योषविदारिगन्धासिद्धेन दुग्धेन हिताय भोज्यः ||१४६|| वातघ्नसाङ्ग्राहिकदीपनीयैः कृतान् षडांश्चाप्युपभोजयेच्च | खादेच्च मत्स्यान् रसमाप्नुयाच्च वातघ्नसिद्धं सघृतं सतैलम् ||१४७|| एणाव्यजानां तु वटप्रवालैः सिद्धानि सार्धं पिशितानि खादेत् | मेध्य(द्य)स्य सिद्धं त्वथ वाऽपि रक्तं बस्तस्य दध्ना घृततैलयुक्तम् ||१४८|| खादेत् प्रदेहैः शिखिलावजैर्वा भुञ्जीत यूषैर्दधिभिश्च मुख्यैः | माषान् सुसिद्धान् घृतमण्डयुक्तान् खादेच्च दध्ना मरिचोपदंशान् ||१४९||
🔊 Audio coming soon
ਲੋਧ੍ਰਾਦਿਕਂ ਲੀਢ੍ਵਾ ਭੋਜਨਮਾਹ- ਦਧ੍ਨਾ ਸਸਾਰੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਧ੍ਨਾ ਸਸਾਰੇਣ ਉਪਰਿਤਨਸ੍ਨਿਗ੍ਧਭਾਗਸਰਾਖ੍ਯਸਹਿਤੇਨ, ਸਮਾਕ੍ਸਿਕੇਣ ਮਧੁਸਹਿਤੇਨ, ਏਵਂਵਿਧੇਨ ਦਧ੍ਨਾ ਸਹ ਭੋਜਨਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਿਸ਼੍ਚਾਰਕਃ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਭੇਦਃ ਪੁਰੀਸਕ੍ਸਯਾਪਰਪਰ੍ਯਾਯਃ, ਤੇਨ ਪੀਡਿਤਃ;- ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਨਿਸ਼੍ਚਾਰਕਾਭਿਧਾਨੇਨ ਅਤਿਸਾਰਃ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾ ਚੋਚ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਅਤ੍ਰੋਕ੍ਤਯੋਗਾਨਾਮੁਭਯਹਿਤਤ੍ਵਾਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਨਨ੍ਵਯਮਰ੍ਥਃ ‘ਤਾਸਾਮਤੀਸਾਰਵਦਾਦਿਸ਼ੇਚ੍ਚ’ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ, ਪੁਨਰਤ੍ਰਾਭਿਧਾਨੇਨ ਕਿਂ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਅਤ੍ਰੋਕ੍ਤਯੋਗਾਃ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਯਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਹਿਤਾ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਸੁਤਪ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਸੁਤਪ੍ਤਸੁਵਰ੍ਣਰੂਪ੍ਯੇਤਰਲੋਹਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਕ੍ਵਥਿਤੇਨ ਕ੍ਸੀਰੇਣ; ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਘਟਿਤਂ ਰੂਪ੍ਯਾਦਿਕਂ ਕੁਪ੍ਯਮਾਚਕ੍ਸਤੇ; ਕੇਚਿਤ੍ ਕੁਪ੍ਯਸ੍ਥਾਨੇ ਕੂਰ੍ਪਮਿਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਕੂਰ੍ਪੋ ਦਕ੍ਸਿਣਾਪਥੇ ਪਾਸਾਣਵਿਸ਼ੇਸਃ ਸ਼ਙ੍ਖਮੁਣ੍ਡਾਕਤਿਃ ਰਸਾਯਨਵਾਦੇਸੁ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਏਵਂਵਿਧੇਨ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਾ ਭੁਞ੍ਜੀਤੇਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਵ੍ਯੋਸਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁ| ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਲੁਪ੍ਤੋ ਜ੍ਞੇਯਃ, ਤੇਨ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦਿਗਣੋ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਤ੍ਰਿਕਟੁਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦਿਗਣਸਿਦ੍ਧੇਨ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸ਼ੂਲਾਰ੍ਦਿਤੋ ਨਿਸ਼੍ਚਾਰਕੀ ਹਿਤਾਯ ਭੋਜ੍ਯ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਵਾਤਘ੍ਨੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਵਾਤਘ੍ਨਾਨਿ ਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦੀਨਿ, ਭਦ੍ਰਦਾਰ੍ਵਾਦੀਨੀਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਸਾਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਕਾਣਿ ਬਿਲ੍ਵਪਾਠਾਚਾਙ੍ਗੇਰੀਪ੍ਰਭਤੀਨਿ; ਦੀਪਨੀਯਾਨਿ ਚਿਤ੍ਰਕਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦੀਨਿ| ਸਡਾ ਸਦਾਡਿਮਾ ਗੋਰਸਾਦਾਨਾ ਘਨਾਃ| ਕਤਾਃ ਸਂਸ੍ਕਤਾਃ| ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਸਾਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਕਾਨ੍ ਰੋਹਿਤਸ਼ਕੁਲਾਦੀਨ੍| ਰਸਂ ਲਾਵਾਦਿਮਾਂਸਰਸਮ੍| ਆਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ਪਿਬੇਤ੍, ਧਾਤੂਨਾਮਨੇਕਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਤ੍| ਵਾਤਘ੍ਨਾਨਿ ਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣੀਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀਬਹਤ੍ਯਾਦੀਨਿ, ਤੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ; ਬਦਰਾਦਿਸਂਸ੍ਕਤਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਸਘਤਂ ਸਤੈਲਮਿਤਿ ਘਤਤੈਲੇਨ ਭਸ੍ਟਂ, ਵਾਤਘ੍ਨਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਤੈਲਭਸ੍ਟਂ ਮਾਂਸਰਸਮਾਪ੍ਨੁਯਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਏਣਾਵ੍ਯਜਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਏਣਃ ਕਸ੍ਣਸਾਰਃ, ਅਵਿਃ ਭੇਡਃ, ਅਜਾ ਛਾਗੀ, ਵਟਪ੍ਰਵਾਲੈਃ ਵਟਕੋਮਲਪਲ੍ਲਵੈਃ, ਪਿਸ਼ਿਤਾਨਿ ਮਾਂਸਾਨਿ; ਏਣਾਦੀਨਾਂ ਪਿਸ਼ਿਤਾਨਿ ਵਟਪ੍ਰਵਾਲੈਃ ਸਹ ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਖਾਦੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਮੇਧ੍ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਮੇਧੋ ਯਜ੍ਞਸ੍ਤਦਰ੍ਹੋ ਮੇਧ੍ਯਃ ਤਸ੍ਯ; ਏਤੇਨ ਮੇਦੁਰਸ੍ਯੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, ਯਜ੍ਞੇ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਹਤ੍ਵਾਤ੍| ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਂ ਰਕ੍ਤਮ੍, ਅਤ ਏਵ ਖਾਦੇਦਿਤ੍ਯੁਪਪਨ੍ਨਮ੍| ਬਸ੍ਤਸ੍ਯ ਛਾਗਸ੍ਯ| ਦਧ੍ਨੇਤਿ ਦਧ੍ਨਾ ਸਹਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਮੇਧ੍ਯਸ੍ਯ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਨ੍ਯੇ ‘ਮੇਧ੍ਯਂ ਚ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਮੇਧ੍ਯਮਿਤਿ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍; ਮੇਧ੍ਯਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਂ, ਘਤਤੈਲਮਸ੍ਟਂ ਦਧ੍ਨਾ ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਖਾਦੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਖਾਦੇਤ੍ ਪ੍ਰਦੇਹੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਕੇਨ ਘਨੀਭੂਤਾ ਰਸਾਃ ਪ੍ਰਦੇਹਾਃ, ਤੈਃ| ਸ਼ਿਖੀ ਮਯੂਰਃ, ਕੁਕ੍ਕੁਟ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਪ੍ਰਲੇਪੈਰਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ| (ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ| ਸ਼ਿਖਿਲਾਵਜੈਃ ਪ੍ਰਦੇਹੈਸ਼੍ਚ ਸਹ ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਤਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਖਾਦੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰਦੇਹੈਰਿਤਿ ਭੁਞ੍ਜੀਤੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮ੍ਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ|) ਯੂਸੈਃ ਮਾਸਾਦਿਯੂਸੈਃ | ਮਾਸਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਸੁਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨ੍, ਘਤਮਣ੍ਡਸ੍ਤੁ ਘਤਸ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਸ੍ਯ ਉਪਰਿਸ੍ਥੋ ਭਾਗਸ੍ਤੇਨ ਯੁਕ੍ਤਾਨ੍, ਮਰਿਚੋਪਦਂਸ਼ਾਨ੍ ਮਰਿਚਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਾਨ੍; ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨ੍ ਮਾਸਾਨ੍ ਘਤਮਣ੍ਡਮਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ ਮਰਿਚਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਾਨ੍ ਖਾਦੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੧੪੫-੧੪੯||
Adhikarana 99 (150) · Śloka 151
ਮਹਾਰੁਜੇ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰੇ ਭਿਸਗ੍ ਬਸ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ | ਪਯੋਮਧੁਘਤੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲਸਾਧਿਤਮ੍ ||੧੫੦|| ਸ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸ਼ਮਯੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਂ ਦਾਹਮਥੋ ਜ੍ਵਰਮ੍ |੧੫੧|
महारुजे मूत्रकृच्छ्रे भिषग् बस्तिं प्रदापयेत् | पयोमधुघृतोन्मिश्रं मधुकोत्पलसाधितम् ||१५०|| स बस्तिः शमयेत्तस्य रक्तं दाहमथो ज्वरम् |१५१|
🔊 Audio coming soon
ਆਹਾਰਮੁਪਦਿਸ਼੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਮਾਹ- ਮਹਾਰੁਜੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਸ੍ਤਿਂ ਨਿਰੂਹਮ੍| ਮਧੁਕਂ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁ, ਉਤ੍ਪਲਂ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਮ੍| ਮਧੁਕਨੀਲੋਤ੍ਪਲਸਾਧਿਤੇਨ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਕ੍ਸੀਰਮਧੁਘਤੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਿਤੇਨ ਬਸ੍ਤਿਂ ਭਿਸਕ੍ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍, ਸ ਚ ਦਤ੍ਤਃ ਸਨ੍ ਰਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸ਼ਮਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਯਾਂ ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਬਸ੍ਤਿਰਭਿਹਿਤਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨੈਤਾਵਪਿ ਬਸ੍ਤੀ ਅਭਿਧੇਯੌ ਭਵਤਃ, ਤਥਾਪ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਨਿਸ਼੍ਚਾਰਕਸਞ੍ਜ੍ਞਾਯਾਂ ਮਹਾਰੁਜਾਦ੍ਯਨੁਬਨ੍ਧੇ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੌ ਬਸ੍ਤੀ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤੌ||੧੫੦||-
Adhikarana 100 (151) · Śloka 152
ਮਧੁਰੌਸਧਸਿਦ੍ਧਂ ਚ ਹਿਤਂ ਤਸ੍ਯਾਨੁਵਾਸਨਮ੍ ||੧੫੧|| ਰਾਤ੍ਰਾਵਹਨਿ ਵਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਰੁਜਾਰ੍ਤੋ ਯੋ ਭਵੇਨ੍ਨਰਃ |੧੫੨|
मधुरौषधसिद्धं च हितं तस्यानुवासनम् ||१५१|| रात्रावहनि वा नित्यं रुजार्तो यो भवेन्नरः |१५२|
🔊 Audio coming soon
ਨਿਰੂਹਬਸ੍ਤਿਮਭਿਧਾਯਾਨੁਵਾਸਨਮਾਹ- ਮਧੁਰੌਸਧਸਿਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਧੁਰੌਸਧਾਨਿ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦੀਨਿ ਤੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ; ਰੁਜਾਰ੍ਤੋ ਯੋ ਨਰੋ ਭਵੇਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਮਧੁਰੌਸਧਸਿਦ੍ਧਮਨੁਵਾਸਨਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਦਿਨੇ ਵਾ ਹਿਤਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਰਾਤ੍ਰਾਵਨੁਵਾਸਨਂ ਨਿਸਿਦ੍ਧਂ ਤਥਾਪਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ੂਲਾਰ੍ਤੇ ਰੁਗ੍ਦਾਹਜ੍ਵਰਸਦ੍ਭਾਵੇ ਸਤਿ ਰਾਤ੍ਰਾਵਪਿ ਦੇਯਮ੍||੧੫੧||-
Adhikarana 101 (152-153) · Śloka 153
ਯਥਾ ਯਥਾ ਸਤੈਲਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾ ਤਥਾ ||੧੫੨|| ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਮਾਰੁਤੇ ਚਾਪਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਯਾਤਿ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾ | ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਰੋਗੇ ਮਾਰੁਤਂ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ ||੧੫੩||
यथा यथा सतैलः स्याद्वातशान्तिस्तथा तथा ||१५२|| प्रशान्ते मारुते चापि शान्तिं याति प्रवाहिका | तस्मात् प्रवाहिकारोगे मारुतं शमयेद्भिषक् ||१५३||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਰੋਗੇਨੁਵਾਸਨਸਾਫਲ੍ਯਮਾਹ- ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਾਤਿ ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੫੨-੧੫੩||
Adhikarana 102 (154) · Śloka 154
ਪਾਠਾਜਮੋਦਾਕੁਟਜੋਤ੍ਪਲਂ ਚ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਸਮਾ ਮਾਗਧਿਕਾਸ਼੍ਚ ਪਿਸ੍ਟਾਃ | ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਪੀਤਾਃ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ ਰੋਗਂ... |੧੫੪|
पाठाजमोदाकुटजोत्पलं च शुण्ठी समा मागधिकाश्च पिष्टाः | सुखाम्बुपीताः शमयन्ति रोगं... |१५४|
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਰੋਗੇ ਦੀਪਨੀਯੌਸਧਮਾਹ- ਪਾਠਾਜਮੋਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਖਾਮ੍ਬੁ ਈਸਦੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ| ਪਾਠਾਦਯਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਨ੍ਤਾਃ ਸਮਾਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾਃ ਪਿਸ੍ਟਾਃ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪੀਤਾ ਰੋਗਂ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਖ੍ਯਂ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ|੧੫੪|-
Adhikarana 103 (154) · Śloka 154
... ਮੇਧ੍ਯਾਣ੍ਡਸਿਦ੍ਧਂ ਸਘਤਂ ਪਯੋ ਵਾ ||੧੫੪||
... मेध्याण्डसिद्धं सघृतं पयो वा ||१५४||
🔊 Audio coming soon
ਮੇਧ੍ਯਾਣ੍ਡਸਿਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੇਧ੍ਯਾਣ੍ਡਂ ਛਾਗਲਾਣ੍ਡਂ, ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸਘਤਂ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਂ ਸ਼ਮਯੇਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਕ੍ਸੀਰਪਾਕਵਿਧਿਃ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਃ||੧੫੪||
Adhikarana 104 (155) · Śloka 155
ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਂ ਘਤਂ ਸਕ੍ਸਵਕਂ ਸਤੈਲਂ ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਲੀਢ੍ਵਾਮਯਮਾਸ਼ੁ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ |੧੫੫|
शुण्ठीं घृतं सक्षवकं सतैलं विपाच्य लीढ्वाऽऽमयमाशु हन्यात् |१५५|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸਵਕਃ ਛਿਕ੍ਕਾਕਰਃ ਫਣਿਜ੍ਜਕਾਕਾਰੋ ਲੋਕੇ ‘ਛਿਙ੍ਕਿਨੀ’ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਅਤ੍ਰ ਵਿਧਿਃ- ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਕ੍ਸਵਕਕਲ੍ਕਂ ਸਘਤਤੈਲਮਵਲੇਹਵਿਧਿਨਾ ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਲੀਢ੍ਵਾ ਆਮਯਂ ਪ੍ਰਵਹਿਕਾਖ੍ਯਮਾਸ਼ੁ ਹਨ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ|੧੫੫|-
Adhikarana 105 (155) · Śloka 156
ਗਜਾਸ਼ਨਾਕੁਮ੍ਭਿਕਦਾਡਿਮਾਨਾਂ ਰਸੈਃ ਕਤਾ ਤੈਲਘਤੇ ਸਦਧ੍ਨਿ ||੧੫੫|| ਬਿਲ੍ਵਾਨ੍ਵਿਤਾ ਪਥ੍ਯਤਮਾ ਯਵਾਗੂ... |੧੫੬|
गजाशनाकुम्भिकदाडिमानां रसैः कृता तैलघृते सदध्नि ||१५५|| बिल्वान्विता पथ्यतमा यवागू... |१५६|
🔊 Audio coming soon
ਗਜਾਸ਼ਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਜਾਸ਼ਨਾ ਸ਼ਲ੍ਲਕੀ, ਕੁਮ੍ਭਿਕਾ ਪਾਨੀਯਕੁਮ੍ਭਿਕਾ, ਰਸੈਃ ਕ੍ਵਾਥੈਃ, ਕਤਾ ਸਂਸ੍ਕਤਾ| ਬਿਲ੍ਵਾਨ੍ਵਿਤਾ ਬਿਲ੍ਵਗਰ੍ਭਾਨ੍ਵਿਤਾ| ਸ਼ਲ੍ਲਕ੍ਯਾਦਿਕ੍ਵਾਥੈਰ੍ਬਿਲ੍ਵਗਰ੍ਭਾਨ੍ਵਿਤਾ ਤੈਲਘਤੇ ਸਂਸ੍ਕਤਾ ਦਧ੍ਨਿ ਸਿਦ੍ਧਾ ਯਵਾਗੂਃ ਪਥ੍ਯਤਮੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੧੫੫||-
Adhikarana 106 (156) · Śloka 156
...ਰ੍ਧਾਰੋਸ੍ਣਦੁਗ੍ਧਸ੍ਯ ਤਥਾ ਚ ਪਾਨਮ੍ |੧੫੬|
...र्धारोष्णदुग्धस्य तथा च पानम् |१५६|
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਯਾਂ ਕ੍ਸੀਰਪਾਨਸ੍ਯ ਪਥ੍ਯਤਮਤ੍ਵਮਾਹ- ਧਾਰੋਸ੍ਣਦੁਗ੍ਧਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥੇਤਿ ਪਥ੍ਯਤਮਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੧੫੬|-
Adhikarana 107 (156-157) · Śloka 157
ਲਘੂਨਿ ਪਥ੍ਯਾਨ੍ਯਥ ਦੀਪਨਾਨਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਿ ਭੋਜ੍ਯਾਨ੍ਯੁਦਰਾਮਯੇਸੁ ||੧੫੬|| ਹਿਤਾਯ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿਤਰੇਦ੍ਵਿਭਜ੍ਯ ਯੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਭਿਸਗਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ||੧੫੭||
लघूनि पथ्यान्यथ दीपनानि स्निग्धानि भोज्यान्युदरामयेषु ||१५६|| हिताय नित्यं वितरेद्विभज्य योगांश्च तांस्तान् भिषगप्रमत्तः ||१५७||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮੁਪਸਂਹਾਰਮਾਹ- ਲਘੂਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਭੋਜ੍ਯਾਨਿ ਭੋਜਨਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍| ਉਦਰਾਮਯੇਸੁ ਅਤੀਸਾਰਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਖ੍ਯੇਸੁ| ਵਿਤਰੇਤ੍ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਵਿਭਜ੍ਯੇਤਿ ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸਮਵਸ੍ਥਾਂ ਚ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਪਥ੍ਯਾਨਿ ਯੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਭਜ੍ਯ’ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ| ਯੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਤਾਂਸ੍ਤਾਨਿਤਿ ਲਘੁਦੀਪਨਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍| ਅਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ਸਾਵਧਾਨਃ||੧੫੬-੧੫੭||
Adhikarana 108 (158) · Śloka 158
ਤਸ੍ਣਾਪਨਯਨੀ ਲਘ੍ਵੀ ਦੀਪਨੀ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨੀ | ਜ੍ਵਰੇ ਚੈਵਾਤਿਸਾਰੇ ਚ ਯਵਾਗੂਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਹਿਤਾ ||੧੫੮||
तृष्णापनयनी लघ्वी दीपनी बस्तिशोधनी | ज्वरे चैवातिसारे च यवागूः सर्वदा हिता ||१५८||
🔊 Audio coming soon
ਏਕਾਨ੍ਤਹਿਤਤ੍ਵਾਰ੍ਥਂ ਯਵਾਗ੍ਵਾ ਗੁਣਕੀਰ੍ਤਨਮਾਹ- ਤਸ੍ਣਾਪਨਯਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਣਾਪਨਯਨੀ ਪਿਪਾਸਾਹਰੀ| ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵਵਸ੍ਥਾਸੁ, ਯਤੋ ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਯੋਰਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਂ ਭਵਤਿ, ਯਵਾਗੂਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਕਰੀ, ਅਤਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਹਿਤਾ||੧੫੮||
Adhikarana 109 (159) · Śloka 160
ਰੂਕ੍ਸਾਜ੍ਜਾਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਸ੍ਨੇਹਨਿਮਿਤ੍ਤਜੇ | ਭਯਜੇ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਨਾਪੂਰ੍ਵਾ ਸ਼ੋਕਜੇ ਸ਼ੋਕਨਾਸ਼ਿਨੀ ||੧੫੯|| ਵਿਸਾਰ੍ਸ਼ਃਕਮਿਸਮ੍ਭੂਤੇ ਹਿਤਾ ਚੋਭਯਸ਼ਰ੍ਮਦਾ |੧੬੦|
रूक्षाज्जाते क्रिया स्निग्धा रूक्षा स्नेहनिमित्तजे | भयजे सान्त्वनापूर्वा शोकजे शोकनाशिनी ||१५९|| विषार्शःकृमिसम्भूते हिता चोभयशर्मदा |१६०|
🔊 Audio coming soon
ਰੋਗਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਭਿਧਾਯ ਹੇਤੁਵਿਪਰੀਤਮਾਹ- ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੂਕ੍ਸਾਜ੍ਜਾਤੇ ‘ਅਤੀਸਾਰੇ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ; ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ‘ਹਿਤਾ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਭਯਜੇ ਅਤੀਸਾਰੇ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਨਾਪੂਰ੍ਵਾ ਸ਼ਾ(ਸਾ)ਮਪ੍ਰਯੋਗਪੂਰ੍ਵਾ| ਸ਼ੋਕਜੇ ਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਕਲਤ੍ਰਾਦਿਵਿਯੋਗਜੇ| ਵਿਸਾਦਿਸਮ੍ਭੂਤੇਤੀਸਾਰੇ ਉਭਯਸ਼ਰ੍ਮਦਾ ਵਿਸਾਰ੍ਸ਼ਃਕਮਿਹਿਤਾ ਤਜ੍ਜਨਿਤਾਤਿਸਾਰੇ ਹਿਤਾ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਏਤੇਨ ਹੇਤੁਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਾ ਕ੍ਰਿਯੋਕ੍ਤਾ||੧੫੯||-
Adhikarana 110 (160) · Śloka 160
ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਡਾਦ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸਾਧਯੇਦਵਿਰੋਧਤਃ ||੧੬੦||
छर्दिमूर्च्छातृडाद्यांश्च साधयेदविरोधतः ||१६०||
🔊 Audio coming soon
ਅਤੀਸਾਰੋਪਦ੍ਰਵਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਛਰ੍ਦੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਿਰੋਧਤਃ ਇਤਿ ‘ਮੂਲਵ੍ਯਾਧੇਃ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੧੬੦||
Adhikarana 111 (161) · Śloka 161
ਸਮਵਾਯੇ ਤੁ ਦੋਸਾਣਾਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ | ਜ੍ਵਰੇ ਚੈਵਾਤਿਸਾਰੇ ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮਾਰੁਤਮ੍ ||੧੬੧||
समवाये तु दोषाणां पूर्वं पित्तमुपाचरेत् | ज्वरे चैवातिसारे च सर्वत्रान्यत्र मारुतम् ||१६१||
🔊 Audio coming soon
ਨਨ੍ਵਤੀਸਾਰੇ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਦੋਸਾਣਾਂ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਵਾ ਸਂਯੋਗੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕੋ ਦੋਸ ਉਪਚਰ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਸਮਵਾਯੇ ਤੁ ਦੋਸਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮਵਾਯੋਤ੍ਰ ਸਂਯੋਗਃ| ਦੋਸਾਣਾਮਿਤਿ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਵਾ| ਕਿਂ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸਂਯੋਗੇ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਪਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਮੁਪਚਰਣੀਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਜ੍ਵਰੇ ਚੈਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮਾਰੁਤਮਿਤਿ ਜ੍ਵਰਾਤੀਸਾਰੌ ਵਿਹਾਯਾਨ੍ਯੇਸੁ ਰੋਗੇਸੁ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਾਤਮੁਪਾਚਰੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ‘ਸ਼ਮਯੇਤ੍’ ਪਿਤ੍ਤਮੇਵਾਦੌ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਜ੍ਵਰੇ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸਮਵਾਯੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਮੁਪਾਚਰੇਦਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਪ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਜ੍ਵਰੇ ਚੈਵ’ ਇਤਿ ਪੁਨਰ੍ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਜ੍ਜ੍ਵਰੇਤਿਸ਼ਯੇਨ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਮੁਪਾਚਰੇਦਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਯੇ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੀਯਾ ਅਤੀਸਾਰੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਾਤੋਪਕ੍ਰਮਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤੇਸਾਮਯਮਭਿਪ੍ਰਾਯਃ- ਯਤ੍ਰਾਤੀਸਾਰੇ ਕਫਵਾਤਸਮਵਾਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਾਤਮੁਪਾਚਰੇਤ੍, ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਾਚਨੇਨ ਆਮਕਫਕ੍ਸਯਾਦ੍ਵਾਯੋਰ੍ਵਦ੍ਧਿਃ||੧੬੧||
Adhikarana 112 (162) · Śloka 162
ਯਸ੍ਯੋਚ੍ਚਾਰਂ ਵਿਨਾ ਮੂਤ੍ਰਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਗਚ੍ਛਤਿ | ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੇਰ੍ਲਘੁਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਸ੍ਯੋਦਰਾਮਯਃ ||੧੬੨||
यस्योच्चारं विना मूत्रं सम्यग्वायुश्च गच्छति | दीप्ताग्नेर्लघुकोष्ठस्य स्थितस्तस्योदरामयः ||१६२||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮਤੀਸਾਰਨਿਵਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਯਸ੍ਯੋਚ੍ਚਾਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਚ੍ਚਾਰਂ ਪੁਰੀਸਮ੍| ਸਮ੍ਯਗਿਤਿ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਸ਼ਙ੍ਕਾਰਹਿਤਮ੍| ਵਾਤੋਤ੍ਰ ਅਧੋਵਾਤਃ| ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੇਰਿਤਿ ਪ੍ਰਥਮਾਵਸ੍ਥਾਪੇਕ੍ਸਯਾ; ਤੇਨ ਅਤੀਸਾਰੇ ਨਿਵਤ੍ਤੇਪਿ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਰਿਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਨ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਲਘੁਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਉਦਰਗੌਰਵਰਹਿਤਸ੍ਯ| ਸ੍ਥਿਤੋ ਨਿਵਤ੍ਤਃ| ਉਦਰਾਮਯਃ ਅਤੀਸਾਰਃ||੧੬੨||
Adhikarana 113 (163) · Śloka 163
ਕਰ੍ਮਜਾ ਵ੍ਯਾਧਯਃ ਕੇਚਿਦ੍ਦੋਸਜਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਚਾਪਰੇ | ਕਰ੍ਮਦੋਸੋਦ੍ਭਵਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ... |੧੬੩|
कर्मजा व्याधयः केचिद्दोषजाः सन्ति चापरे | कर्मदोषोद्भवाश्चान्ये... |१६३|
🔊 Audio coming soon
ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਤ੍ਵਾਦਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤੁਨ ਏਸ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਇਤ੍ਯਤੋਤ੍ਰ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਕਰ੍ਮਜਾਦਿਭੇਦੇਨ ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਮਾਹ- ਕਰ੍ਮਜਾ ਵ੍ਯਾਧਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਪਥ੍ਯਰਤਾਨਾਂ ਸਦ੍ਵਤ੍ਤਰਤਾਨਾਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਸੇਵਿਨਾਂ ਹੇਮਨ੍ਤਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਵਸਨ੍ਤੇ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ, ਪ੍ਰਾਵਸਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਾਦਯੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਨ੍ਤਰੇਣ ਯੇ ਚੋਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇ ਕਰ੍ਮਜਾਃ; ਯਾਨ੍ ਪੁਨਰਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਸਂਯੋਗਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧਪਰਿਣਾਮਲਕ੍ਸਣੈਃ ਮਿਥ੍ਯਾਹਾਰਵਿਹਾਰੈਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਰੁਦ੍ਧੈਰਾਸੇਵ੍ਯਮਾਨੈਰ੍ਦੋਸਾਃ ਕੁਪਿਤਾ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਜਨਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਦੋਸਜਾਃ; ਉਭਯਹੇਤੁਜਾਃ ਕਰ੍ਮਦੋਸਜਾਃ|੧੬੩|-
Adhikarana 114 (163) · Śloka 164
... ਕਰ੍ਮਜਾਸ੍ਤੇਸ੍ਵਹੇਤੁਕਾਃ ||੧੬੩|| ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤ੍ਵਕ੍ਰਿਯਾਭਿਸ੍ਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਃ ਕਰ੍ਮਸਙ੍ਕ੍ਸਯੇ |੧੬੪|
... कर्मजास्तेष्वहेतुकाः ||१६३|| नश्यन्ति त्वक्रियाभिस्ते क्रियाभिः कर्मसङ्क्षये |१६४|
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕਰ੍ਮਜਾਨਾਂ ਤਤ੍ਰ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਕਰ੍ਮਜਾਸ੍ਤੇਸ੍ਵਹੇਤੁਕਾਃ; ਤੇਸੁ ਕਰ੍ਮਜਾਦਿਸੁ ਤ੍ਰਿਸੁ ਕਰ੍ਮਜਾ ਅਹੇਤੁਕਾ ਦੋਸਾਗਨ੍ਤੁਹੇਤੁਰਹਿਤਾਃ| ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿ ਤੇ ਕਰ੍ਮਜਾਃ, ਤੁ ਪੁਨਃ, ਅਕ੍ਰਿਯਾਭਿਃ ਅਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭਿਃ, ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਜਪਹੋਮੋਪਹਾਰਾਦਿਰੂਪਾਭਿਃ| ਕਰ੍ਮਸਙ੍ਕ੍ਸਯੇ ਵ੍ਯਾਧਿਜਨਕਕਰ੍ਮਕ੍ਸਯੇ| ਯੇ ਵ੍ਯਾਧਯੋਹੇਤੁਕਾ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਅਕ੍ਰਿਯਾਭਿਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਮਕ੍ਸਯੇ ਸਤਿ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਕਰ੍ਮਜਾ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੧੬੩||-
Adhikarana 115 (164) · Śloka 164
ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੋਸਸਮ੍ਭੂਤਾ ਦੋਸਸਙ੍ਕ੍ਸਯਹੇਤੁਭਿਃ ||੧੬੪||
शाम्यन्ति दोषसम्भूता दोषसङ्क्षयहेतुभिः ||१६४||
🔊 Audio coming soon
ਦੋਸਜਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੇ ਦੋਸਸਙ੍ਕ੍ਸਯਹੇਤੁਭਿਃ ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਦੋਸਜਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੬੪||
Adhikarana 116 (165) · Śloka 165
ਤੇਸਾਮਲ੍ਪਨਿਦਾਨਾ ਯੇ ਪ੍ਰਤਿਕਸ੍ਟਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ | ਮਦਵੋ ਬਹੁਦੋਸਾ ਵਾ ਕਰ੍ਮਦੋਸੋਦ੍ਭਵਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ||੧੬੫||
तेषामल्पनिदाना ये प्रतिकष्टा भवन्ति च | मृदवो बहुदोषा वा कर्मदोषोद्भवास्तु ते ||१६५||
🔊 Audio coming soon
ਕਰ੍ਮਦੋਸਜਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਤੇਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਸਾਂ ਕਰ੍ਮਾਦਿਜਾਨਾਮ੍| ਅਲ੍ਪਨਿਦਾਨਾ ਅਲ੍ਪਕਾਰਣਾ ਅਲ੍ਪੋਤ੍ਪਾਦਕਦੋਸਾਃ| ਪ੍ਰਤਿਕਸ੍ਟਾ ਇਤਿ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਬ੍ਦ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਾਰ੍ਥੇ; ਤੇਨੇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਾ ਅਪਿ ਯੇ ਕਸ੍ਟਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਬਹੁਦੋਸਾਰਬ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਮਦਵੋ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਕਰ੍ਮਦੋਸੋਦ੍ਭਵਾ ਵ੍ਯਾਧਯ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੧੬੫||
Adhikarana 117 (166) · Śloka 166
ਕਰ੍ਮਦੋਸਕ੍ਸਯਕਤਾ ਤੇਸਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿਧੀਯਤੇ |੧੬੬|
कर्मदोषक्षयकृता तेषां सिद्धिर्विधीयते |१६६|
🔊 Audio coming soon
ਕਰ੍ਮਦੋਸੋਦ੍ਭਵਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਕਰ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਸਾਮ੍ ਉਭਯਜਾਨਾਮ੍| ਕਰ੍ਮਦੋਸਕ੍ਸਯਕਤਾ ਇਤਿ ਕਰ੍ਮਕ੍ਸਯਕਤਾ ਯਾਗਦਾਨਮਨ੍ਤ੍ਰਬਲ੍ਯੁਪਹਾਰਦੇਵਤਾਰਾਧਨਗੁਰੁਪੂਜਨਾਦਿਨਾ, ਦੋਸਕ੍ਸਯਕਤਾ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਨਵਮਨਾਦਿਨਾ| ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਸਾਧਨਂ, ਵਿਧੀਯਤੇ ਕ੍ਰਿਯਤੇ|੧੬੬|-
Adhikarana 118 (166) · Śloka 166
ਦੁਸ੍ਯਤਿ ਗ੍ਰਹਣੀ ਜਨ੍ਤੋਰਗ੍ਨਿਸਾਦਨਹੇਤੁਭਿਃ ||੧੬੬||
दुष्यति ग्रहणी जन्तोरग्निसादनहेतुभिः ||१६६||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਕਤਮਿਦਾਨੀਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤੂਯਤੇ- ਤਤ੍ਰਾਨੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਤੀਸਾਰਸ੍ਯਾਪਿ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਸਮ੍ਭਵਮਾਹ- ਦੁਸ੍ਯਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੁਸ੍ਯਤਿ ਵਿਕਤਿਂ ਯਾਤਿ| ਗ੍ਰਹਣੀ ਪਿਤ੍ਤਧਰਾ ਕਲਾ ਵਹ੍ਨ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਤ੍ਵੇਨ ਸਞ੍ਜਾਤਾ | ਜਨ੍ਤੋਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ, ਅਗ੍ਨਿਸਾਦਨਹੇਤੁਭਿਃ ਅਗ੍ਨਿਨਿਰ੍ਵਾਪਣਕਾਰਣੈਃ, ਏਤੇਨਾਤੀਸਾਰਂ ਵਿਨਾਪਿ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਸਮ੍ਭਵ ਉਕ੍ਤਃ||੧੬੬||
Adhikarana 119 (167-168) · Śloka 168
ਅਤਿਸਾਰੇ ਨਿਵਤ੍ਤੇਪਿ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਰਹਿਤਾਸ਼ਿਨਃ | ਭੂਯਃ ਸਨ੍ਦੂਸਿਤੋ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਗ੍ਰਹਣੀਮਭਿਦੂਸਯੇਤ੍ ||੧੬੭|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰ੍ਯਃ ਪਰੀਹਾਰਸ੍ਤ੍ਵਤੀਸਾਰੇ ਵਿਰਿਕ੍ਤਵਤ੍ | ਯਾਵਨ੍ਨ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਤਃ ਪ੍ਰਾਣਤਸ੍ਤਥਾ ||੧੬੮||
अतिसारे निवृत्तेऽपि मन्दाग्नेरहिताशिनः | भूयः सन्दूषितो वह्निर्ग्रहणीमभिदूषयेत् ||१६७|| तस्मात्कार्यः परीहारस्त्वतीसारे विरिक्तवत् | यावन्न प्रकृतिस्थः स्याद्दोषतः प्राणतस्तथा ||१६८||
🔊 Audio coming soon
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਤੀਸਾਰਸ੍ਯ ਯਥਾ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਤੀਸਾਰੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਵਤ੍ਤੇਪੀਤਿ ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਦਨਿਵਤ੍ਤੇਪਿ| ਭੂਯਃ ਪੁਨਰਪਿ| ਗ੍ਰਹਣੀਮਿਤਿ ਅਗ੍ਨ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਦੂਸਿਤੋ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਖ੍ਯਮਧਿਸ੍ਠਾਨਂ ਦੂਸਯਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦਤੀਸਾਰੇ ਵਿਰਿਕ੍ਤਵਤ੍ ਪਰੀਹਾਰਃ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਪਰੀਹਾਰਕਾਲਾਵਧਿਮਾਹ- ਯਾਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੬੭-੧੬੮||
Adhikarana 120 (169) · Śloka 169
ਸਸ੍ਠੀ ਪਿਤ੍ਤਧਰਾ ਨਾਮ ਯਾ ਕਲਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ | ਪਕ੍ਵਾਮਾਸ਼ਯਮਧ੍ਯਸ੍ਥਾ ਗ੍ਰਹਣੀ ਸਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ||੧੬੯||
षष्ठी पित्तधरा नाम या कला परिकीर्तिता | पक्वामाशयमध्यस्था ग्रहणी सा प्रकीर्तिता ||१६९||
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਕੇਯਂ ਗ੍ਰਹਣੀ ਯਾਂ ਦੂਸਿਤੋ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਦੂਸਯਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਸਸ੍ਠੀ ਪਿਤ੍ਤਧਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਾ ਕਲਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਗਰ੍ਭਵ੍ਯਾਕਰਣੇ ਸ਼ਾਰੀਰੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ||੧੬੯||
Adhikarana 121 (170) · Śloka 170
ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾ ਬਲਮਗ੍ਨਿਰ੍ਹਿ ਸ ਚਾਪਿ ਗ੍ਰਹਣੀਂ ਸ਼੍ਰਿਤਃ | ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਨ੍ਦੂਸਿਤੇ ਵਹ੍ਨੌ ਗ੍ਰਹਣੀ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਯਤਿ ||੧੭੦||
ग्रहण्या बलमग्निर्हि स चापि ग्रहणीं श्रितः | तस्मात् सन्दूषिते वह्नौ ग्रहणी सम्प्रदुष्यति ||१७०||
🔊 Audio coming soon
ਯਥਾਗ੍ਨੌ ਦੂਸਿਤੇ ਸਤਿ ਗ੍ਰਹਣੀ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਯਤਿ ਤਥਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ- ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਿ ਯਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥੇ, ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾ ਅਗ੍ਨ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਭੂਤਾਯਾ ਬਲਮਗ੍ਨਿਃ ਸ, ਚਾਪ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਗ੍ਰਹਣੀਂ ਸ਼੍ਰਿਤੋ ਗ੍ਰਹਣੀਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ, ਤਸ੍ਮਾਦਗ੍ਨੌ ਪ੍ਰਦੂਸਿਤੇ ਗ੍ਰਹਣੀ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਯਤੀਤਿ||੧੭੦||
Adhikarana 122 (171-172) · Śloka 172
ਏਕਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਦੋਸੈਰਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤੈਃ | ਸਾ ਦੁਸ੍ਟਾ ਬਹੁਸ਼ੋ ਭੁਕ੍ਤਮਾਮਮੇਵ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ ||੧੭੧|| ਪਕ੍ਵਂ ਵਾ ਸਰੁਜਂ ਪੂਤਿ ਮੁਹੁਰ੍ਬਦ੍ਧਂ ਮੁਹੁਰ੍ਦ੍ਰਵਮ੍ | ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਮਾਹੁਸ੍ਤਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਵਿਦੋ ਜਨਾਃ ||੧੭੨||
एकशः सर्वशश्चैव दोषैरत्यर्थमुच्छ्रितैः | सा दुष्टा बहुशो भुक्तमाममेव विमुञ्चति ||१७१|| पक्वं वा सरुजं पूति मुहुर्बद्धं मुहुर्द्रवम् | ग्रहणीरोगमाहुस्तमायुर्वेदविदो जनाः ||१७२||
🔊 Audio coming soon
ਕੈਃ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਯਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਏਕਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤੈਃ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਵਦ੍ਧੈਃ, ਏਕਸ਼ੋ ਵਾਤਾਦਿਭਿਃ, ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦੋਸੈਃ, ਸਾ ਗ੍ਰਹਣੀ ਦੁਸ੍ਟਾ ਸਤੀ ਭੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ, ਬਹੁਸ਼ੋ ਬਹੂਨ੍ ਵਾਰਾਨ੍, ਆਮਮਪਕ੍ਵਮੇਵ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ| ਕਿਂ ਸਾ ਦੁਸ੍ਟਾ ਸਤੀ ਆਮਮੇਵ ਪਰਂ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਪਕ੍ਵਂ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਵਿਦਃ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਜ੍ਞਾਃ||੧੭੧-੧੭੨||
Adhikarana 123 (173) · Śloka 173
ਤਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤੌ ਵਿਦਾਹੋਨ੍ਨੇ ਸਦਨਾਲਸ੍ਯਤਟ੍ਕ੍ਲਮਾਃ | ਬਲਕ੍ਸਯੋਰੁਚਿਃ ਕਾਸਃ ਕਰ੍ਣਕ੍ਸ੍ਵੇਡੋਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜਨਮ੍ ||੧੭੩||
तस्योत्पत्तौ विदाहोऽन्ने सदनालस्यतृट्क्लमाः | बलक्षयोऽरुचिः कासः कर्णक्ष्वेडोऽन्त्रकूजनम् ||१७३||
🔊 Audio coming soon
ਅਤੋ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮਾਹ- ਤਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਸ੍ਯ| ਵਿਦਾਹੋਨ੍ਨੇ ਅਨ੍ਨਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਵਿਦਹ੍ਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਦਨਮ੍ ਅਙ੍ਗਸਾਦਃ, ਆਲਸ੍ਯਮ੍ ਅਨੁਤ੍ਸਾਹਃ, ਤਟ੍ ਪਿਪਾਸਾ, ਕ੍ਲਮੋ ਵਿਨਾਪਿ ਵ੍ਯਾਯਾਮਂ ਸ਼੍ਰਮਃ| ਕਰ੍ਣਕ੍ਸ੍ਵੇਡਃ ਅਨੇਕਵਿਧਹੁਙ੍ਕਾਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਰਵਣਮ੍| ‘ਵਿਦਾਹੋਨ੍ਨੇ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਨ੍ਯੇ ‘ਵਿਦਾਹੋਨ੍ਤਃ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਅਨ੍ਤਃਕੋਸ੍ਠੇਨ੍ਨਂ ਵਿਦਾਹਮਾਪਾਦਯਤੀਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ||੧੭੩||
Adhikarana 124 (174-175) · Śloka 175
ਅਥ ਜਾਤੇ ਭਵੇਜ੍ਜਨ੍ਤੁਃ ਸ਼ੂਨਪਾਦਕਰਃ ਕਸ਼ਃ | ਪਰ੍ਵਰੁਗ੍ਲੌਲ੍ਯਤਟ੍ਛਰ੍ਦਿਜ੍ਵਰਾਰੋਚਕਦਾਹਵਾਨ੍ ||੧੭੪|| ਉਦ੍ਗਿਰੇਚ੍ਛੁਕ੍ਤਤਿਕ੍ਤਾਮ੍ਲਲੋਹਧੂਮਾਮਗਨ੍ਧਿਕਮ੍ | ਪ੍ਰਸੇਕਮੁਖਵੈਰਸ੍ਯਤਮਕਾਰੁਚਿਪੀਡਿਤਃ ||੧੭੫||
अथ जाते भवेज्जन्तुः शूनपादकरः कृशः | पर्वरुग्लौल्यतृट्छर्दिज्वरारोचकदाहवान् ||१७४|| उद्गिरेच्छुक्ततिक्ताम्ललोहधूमामगन्धिकम् | प्रसेकमुखवैरस्यतमकारुचिपीडितः ||१७५||
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਨਨ੍ਤਰਂ ਰੂਪਮਾਹ- ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰ੍ਵਰੁਕ੍ ਸਨ੍ਧਿਪੀਡਾ, ਲੌਲ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਰਸੇਸੁ ਲੋਲੁਪਤ੍ਵਮ੍| ਉਦ੍ਗਿਰੇਤ੍ ਵਮੇਤ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਚੁਕ੍ਰਮ੍| ਗਨ੍ਧਸ਼ਬ੍ਦੋ ਲੋਹਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਸੇਕੋ ਲਾਲਾਸ੍ਰਾਵਃ| ਤਮਕਃ ਸ਼੍ਵਾਸਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਤਮਕਂ ਮੋਹਮਾਚਕ੍ਸਤੇ| ਪੀਡਿਤਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਸੇਕਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਅਤ੍ਰ ਪਾਠੇ ‘ਨਿਰ੍ਮਾਸੋ ਵਾ ਕਸ਼ਃ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਮਾਂਸਃਅਤ੍ਯਨ੍ਤਕ੍ਸੀਣਮਾਂਸਃ, ਕਸ਼ਃ ਅਲ੍ਪਮਾਂਸਃ| ਅਤ੍ਰਾਰੋਚਕਸ਼ਬ੍ਦੋਪਾਦਾਨਾਦੇਵਾਰੁਚਿਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ, ਪੁਨਰਰੁਚ੍ਯਭਿਧਾਨਮਸ੍ਮਿਨ੍ ਰੋਗੇਰੁਚੇਰਵਸ਼੍ਯਮ੍ਭਾਵਸੂਚਨਾਰ੍ਥਮ੍||੧੭੪-੧੭੫||
Adhikarana 125 (176) · Śloka 176
ਵਾਤਾਚ੍ਛੂਲਾਧਿਕੈਃ ਪਾਯੁਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਦਰਮਸ੍ਤਕੈਃ | ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਸਦਾਹੈਰ੍ਗੁਰੁਭਿਃ ਕਫਾਤ੍ਤ੍ਰਿਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਲਕ੍ਸਣੈਃ ||੧੭੬||
वाताच्छूलाधिकैः पायुहृत्पार्श्वोदरमस्तकैः | पित्तात् सदाहैर्गुरुभिः कफात्त्रिभ्यस्त्रिलक्षणैः ||१७६||
🔊 Audio coming soon
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਾਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਗ੍ਰਹਣੀਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਯਾਹ- ਵਾਤਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਯੁਃ ਗੁਦਃ, ਹਤ੍ ਹਦਯਂ, ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ; ਪਾਯ੍ਵਾਦਿਮਸ੍ਤਕਾਨ੍ਤੈਃ ਸ਼ੂਲਾਧਿਕੈਰ੍ਵਾਤਾਦ੍ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗੋ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯ ਇਤਿ; ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍| ਏਭਿਰੇਵ ਪਾਯ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਸਦਾਹੈਃ ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਗ੍ਰਹਣੀ, ਗੁਰੁਭਿਃ ਪਾਯ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਕਫਾਤ੍, ਤ੍ਰਿਲਕ੍ਸਣੈਰਿਤਿ ਸ਼ੂਲਾਧਿਕੈਃ ਸਦਾਹੈਰ੍ਗੁਰੁਭਿਃ ਪਾਯ੍ਵਾਦਿਭਿਃ; ਤ੍ਰਿਭ੍ਯੋ ਦੋਸੇਭ੍ਯਃ, ‘ਗ੍ਰਹਣੀ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੧੭੬||
Adhikarana 126 (177) · Śloka 177
ਦੋਸਵਰ੍ਣੈਰ੍ਨਖੈਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਨਯਨਾਨਨੈਃ | ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੂਦਰਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਲੀਹਾਸ਼ਙ੍ਖੀ ਚ ਮਾਨਵਃ ||੧੭੭||
दोषवर्णैर्नखैस्तद्वद्विण्मूत्रनयनाननैः | हृत्पाण्डूदरगुल्मार्शःप्लीहाशङ्खी च मानवः ||१७७||
🔊 Audio coming soon
ਕਿਮੇਤੈਰੇਵ ਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗੋ ਜ੍ਞੇਯੋਥਵਾਨ੍ਯੈਰਪੀਤ੍ਯਾਹ- ਦੋਸਵਰ੍ਣੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਵਰ੍ਣੈਰਿਤਿ ਕਸ੍ਣਾਰੁਣਨੀਲਪੀਤਰਕ੍ਤਾਸਿਤਪਾਣ੍ਡੁਭਿਰ੍ਨਖੈਃ, ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਕਸ੍ਣਾਦਿਵਰ੍ਣੈਰ੍ਵਿਡਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ‘ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗੋ ਜ੍ਞੇਯ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੂਦਰਾਦਿਰੋਗਾਸ਼ਙ੍ਕੀ ਚ ਮਾਨਵੋ ਭਵਤਿ, ‘ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਮਾਨੇ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗੇ’ ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਸ਼ੇਸਃ||੧੭੭||
Adhikarana 127 (178-180) · Śloka 181
ਯਥਾਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਯਂ ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ | ਪੇਯਾਦਿਂ ਵਿਤਰੇਤ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦੀਪਨੀਯੋਪਸਮ੍ਭਤਮ੍ ||੧੭੮|| ਤਤਃ ਪਾਚਨਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਦੀਪਨੀਯਗਣਤ੍ਰਯਮ੍ | ਪਿਬੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸੁਰਾਰਿਸ੍ਟਸ੍ਨੇਹਮੂਤ੍ਰਸੁਖਾਮ੍ਬੁਭਿਃ ||੧੭੯|| ਤਕ੍ਰੇਣ ਵਾਥ ਤਕ੍ਰਂ ਵਾ ਕੇਵਲਂ ਹਿਤਮੁਚ੍ਯਤੇ | ਕਮਿਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ੋਘ੍ਨੀਃ ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰਾਵਚਾਰਯੇਤ੍ ||੧੮੦|| ਚੂਰ੍ਣਂ ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਕਂ ਚਾਤ੍ਰ ਘਤਂ ਵਾ ਪ੍ਲੀਹਨਾਸ਼ਨਮ੍ |੧੮੧|
यथादोषोच्छ्रयं तस्य विशुद्धस्य यथाक्रमम् | पेयादिं वितरेत् सम्यग्दीपनीयोपसम्भृतम् ||१७८|| ततः पाचनसङ्ग्राहिदीपनीयगणत्रयम् | पिबेत् प्रातः सुरारिष्टस्नेहमूत्रसुखाम्बुभिः ||१७९|| तक्रेण वाऽथ तक्रं वा केवलं हितमुच्यते | कृमिगुल्मोदरार्शोघ्नीः क्रियाश्चात्रावचारयेत् ||१८०|| चूर्णं हिङ्ग्वादिकं चात्र घृतं वा प्लीहनाशनम् |१८१|
🔊 Audio coming soon
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਯੋ ਦੋਸੋਦ੍ਰੇਕਃ| ਤਸ੍ਯੇਤਿ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਿਣਃ| ਤਤ੍ਰ ਯਥਾਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਯਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯੇਤਿ ਵਾਤੋਦ੍ਰੇਕੇ ਨਿਰੂਹੇਣ, ਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਰੇਕੇ ਵਿਰੇਕੇਣ, ਕਫੋਦ੍ਰੇਕੇ ਵਮਨੇਨ| ਯਥਾਕ੍ਰਮਮਿਤਿ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਕਰਣੋਕ੍ਤਕ੍ਰਮੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੇਯਾਦਿਮਿਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਵਿਲੇਪੀਯੂਸਮਦ੍ਵੋਦਨਾਦਿਕਮ੍| ਵਿਤਰੇਤ੍ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਸਮ੍ਯਕ੍ ਯਥੋਕ੍ਤਮ੍| ਦੀਪਨੀਯੋਪਸਮ੍ਭਤਮਿਤਿ ਪਞ੍ਚਕੋਲਾਦ੍ਯਗ੍ਨਿਦੀਪਨਦ੍ਰਵ੍ਯਯੁਕ੍ਤਮ੍| ‘ਯਥਾਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਯਂ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਨ੍ਯੇ ‘ਯਥਾਦੋਸਬਲਂ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਦੋਸਬਲਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ ਇਤਿ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮਾਨਨ੍ਤਰਮ੍| ਪਾਚਨਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਦੀਪਨੀਯਗਣਤ੍ਰਯਮਿਤਿ ਗਣਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਤੇਨ ਪਾਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਗਣੋ ਹਰਿਦ੍ਰਾਦਿਃ, ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹੀਗਣਃ ਅਮ੍ਬਸ੍ਠਾਦਿਃ, ਦੀਪਨੀਯਗਣਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਃ; ਏਤਦ੍ਗਣਤ੍ਰਯਂ ਦੋਸਕਾਲਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸੁਰਾਰਿਸ੍ਟਾਦਿਭਿਸ੍ਤਕ੍ਰਾਨ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਕ੍ਰਂ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਦੀਪਨੀਯਲਘੁਤ੍ਵਾਤ੍ “ਏਕਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਨੇਕਸ੍ਯ” ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍| ਕ੍ਰਿਮ੍ਯਾਦਿਘ੍ਨੀ ਕ੍ਰਿਯਾਤ੍ਰਾਪਿ ਕਰਣੀਯੇਤ੍ਯਾਹ- ਕ੍ਰਿਮੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰੇਤਿ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗੇ| ਅਵਚਾਰਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਨਨੁ, ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗੋ ਵਾਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ, ਤਤ੍ਕਥਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਤਥਾ ਨੋਕ੍ਤਂ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਯਥਾਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਯਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਨੀਯਮ੍; ਤੇਨ ਕ੍ਰਿਮ੍ਯਾਦਿਘ੍ਨੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਯਥਾਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਯਮਵਚਾਰਯੇਦਿਤਿ ਨ ਦੋਸਃ| ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਚੂਰ੍ਣਾਦਿਕਂ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਮਪ੍ਯਤਿਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਚੂਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਮਹਾਵਾਤਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, ਘਤਂ ਵਾ ਪ੍ਲੀਹਨਾਸ਼ਨਮਿਤਿ ਸਟ੍ਪਲਾਦਿਕਂ, ਅਵਚਾਰਯੇਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ||੧੭੮-੧੮੦||-
Adhikarana 128 (181) · Śloka 182
ਕਲ੍ਕੇਨ ਮਗਧਾਦੇਸ਼੍ਚ ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਸ੍ਵਰਸੇਨ ਚ ||੧੮੧|| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਦਧ੍ਨਾ ਚ ਘਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਹਿਤਂ ਭਵੇਤ੍ |੧੮੨|
कल्केन मगधादेश्च चाङ्गेरीस्वरसेन च ||१८१|| चतुर्गुणेन दध्ना च घृतं सिद्धं हितं भवेत् |१८२|
🔊 Audio coming soon
ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਘਤਮਾਹ- ਕਲ੍ਕੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਗਧਾਦੇਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦੇਃ| ਚਾਙ੍ਗੇਰੀ ਅਮ੍ਲਪਤ੍ਰਿਕਾ, ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਰਸੇਨ ਸ੍ਨੇਹਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ, ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਕਲ੍ਕੇਨ ਸ੍ਨੇਹਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੇਨ, ਦਧ੍ਨਾ ਚ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ, ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਹਿਤਂ ਭਵੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੮੧||
Adhikarana 129 (182) · Śloka 182
ਸਰ੍ਵਥਾ ਦੀਪਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਿਣਾਂ ਹਿਤਮ੍ ||੧੮੨||
सर्वथा दीपनं सर्वं ग्रहणीरोगिणां हितम् ||१८२||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗੇਸ਼ੇਸਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਸਰ੍ਵਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਰੇਣ| ਦੀਪਨਮ੍ ਅਗ੍ਨਿਦੀਪਨਮ੍; ਯਤ੍ ਅਗ੍ਨਿਦੀਪਨਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਿਣਾਂ ਸਰ੍ਵਥਾ ਹਿਤਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੧੮੨||
Adhikarana 130 (183) · Śloka 183
ਜ੍ਵਰਾਦੀਨਵਿਰੋਧਾਚ੍ਚ ਸਾਧਯੇਤ੍ ਸ੍ਵੈਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੈਃ ||੧੮੩||
ज्वरादीनविरोधाच्च साधयेत् स्वैश्चिकित्सितैः ||१८३||
🔊 Audio coming soon
ਅਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗੋਪਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਜ੍ਵਰਾਰੋਚਕਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰਮਾਹ- ਜ੍ਵਰਾਦੀਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਜ੍ਵਰਾਦੀਨਿਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਦਰੋਚਕਸ਼ੂਲਕਰਪਾਦਸ਼ੋਫਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਅਵਿਰੋਧਾਚ੍ਚੇਤਿ ‘ਮੂਲਵ੍ਯਾਧੇਃ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਨਿਬਨ੍ਧਕਾਰੈਰਯਮਧ੍ਯਾਯੋ ਵ੍ਯਸ੍ਤਪਾਠੇਨ ਪਠਿਤਸ੍ਤਥਾਪਿ ਮਯਾ ਮਦ੍ਗੁਰੁਣਾ ਯੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣੋਪਦਿਸ੍ਟਸ੍ਤਥਾਯਂ ਪਠਿਤੋ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਸ਼੍ਚ||੧੮੩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 40
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤਨ੍ਤ੍ਰੇਤਿਸਾਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ (ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਆਦਿਤਃ) ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੪੦||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रेऽतिसारप्रतिषेधो नाम (द्वितीयोऽध्यायः, आदितः) चत्वारिंशोऽध्यायः ||४०||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਮਤਿਸਾਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮਃ||੪੦||