Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતો ભેદ્યરોગપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
अथातो भेद्यरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
લેખ્યપ્રતિષેધાનન્તરં ભિત્ત્વા લિખેદિતિ વચનાદ્ભેદ્યરોગપ્રતિષેધારમ્ભઃ- અથાત ઇત્યાદિ||૧-૨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
સ્વેદયિત્વા બિસગ્રન્થિં છિદ્રાણ્યસ્ય નિરાશયમ્ | પક્વં ભિત્ત્વા તુ શસ્ત્રેણ સૈન્ધવેનાવચૂર્ણયેત્ ||૩|| કાસીસમાગધીપુષ્પનેપાલ્યેલાયુતેન તુ | તતઃ ક્ષૌદ્રઘૃતં દત્ત્વા સમ્યગ્બન્ધમથાચરેત્ ||૪||
स्वेदयित्वा बिसग्रन्थिं छिद्राण्यस्य निराशयम् | पक्वं भित्त्वा तु शस्त्रेण सैन्धवेनावचूर्णयेत् ||३|| कासीसमागधीपुष्पनेपाल्येलायुतेन तु | ततः क्षौद्रघृतं दत्त्वा सम्यग्बन्धमथाचरेत् ||४||
🔊 Audio coming soon
સ્વેદયિત્વેત્યાદિ| બિસગ્રન્થિં પક્વં સ્વેદયિત્વા, અનન્તરમસ્ય પક્વસ્ય બિસગ્રન્થેઃ સ્વિન્નસ્ય છિદ્રાણિ નિરાશયં ભિત્ત્વા, સૈન્ધવેન કાસીસાદિયુક્તેનાવચૂર્ણયેત્| નિરાશયમિતિ આશયસ્ય ઉત્સઙ્ગસ્યાભાવો યથા સ્યાત્તથા ભિત્ત્વેત્યર્થઃ| પુષ્પં પુષ્પાઞ્જનં, નેપાલી મનઃશિલા| તતઃ પ્રતિસારણાદનન્તરં સન્ધાનાર્થં ક્ષૌદ્રઘૃતદાનમ્| કેચિત્ ‘સમ્યગ્બન્ધમથાચરેત્’ ઇત્યત્ર ‘બન્ધેનોક્તેન યોજયેત્’ ઇતિ પઠન્તિ| સમ્યક્શબ્દેન શિથિલતા બન્ધસ્ય ખ્યાપ્યતે||૩-૪||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 6
રોચનાક્ષારતુત્થાનિ પિપ્પલ્યઃ ક્ષૌદ્રમેવ ચ | પ્રતિસારણમેકૈકં ભિન્ને લગણ ઇષ્યતે ||૫|| મહત્યપિ ચ યુઞ્જીત ક્ષારાગ્ની વિધિકોવિદઃ |૬|
रोचनाक्षारतुत्थानि पिप्पल्यः क्षौद्रमेव च | प्रतिसारणमेकैकं भिन्ने लगण इष्यते ||५|| महत्यपि च युञ्जीत क्षाराग्नी विधिकोविदः |६|
🔊 Audio coming soon
લગણસ્ય ચિકિત્સામાહ- રોચનેત્યાદિ| રોચના ગોરોચના, ક્ષારો યવક્ષારઃ| એતાનિ પ્રતિસારણાન્યલ્પે લગણે ભિન્ને સતિ યોજ્યાનિ| એકૈકમિતિ વચનેન ગોરોચનાદિભિરેકૈકશઃ પ્રતિસારણં વિધેયમિત્યર્થઃ| અલ્પલગણચિકિત્સામભિધાય મહાલગણચિકિત્સામાહ- મહત્યપિ ચ યુઞ્જીતેત્યાદિ| મહતિ ગુરુતરે ઇતિ| યુઞ્જીતેતિ ભિન્ને સતિ લગણે ક્ષારાગ્ની પ્રયુઞ્જીત; તદનન્તરં તત્કાલમેવ ક્ષારાગ્નિદગ્ધવ્રણવચ્ચિકિત્સા, પશ્ચાત્ સામાન્યવ્રણવત્| કોવિદઃ પણ્ડિતઃ||૫||-
Adhikarana 4 (6) · Śloka 7
સ્વિન્નાં ભિન્નાં વિનિષ્પીડ્ય ભિષગઞ્જનનામિકામ્ ||૬|| શિલૈલાનતસિન્ધૂત્થૈઃ સક્ષૌદ્રૈઃ પ્રતિસારયેત્ |૭|
स्विन्नां भिन्नां विनिष्पीड्य भिषगञ्जननामिकाम् ||६|| शिलैलानतसिन्धूत्थैः सक्षौद्रैः प्रतिसारयेत् |७|
🔊 Audio coming soon
સ્વયં ભિન્નાયા અઞ્જનનામિકાયાશ્ચિકિત્સામાહ- સ્વિન્નામિત્યાદિ| ભિન્નાં સ્વયમ્ભિન્નામ્| વિનિષ્પીડ્યેતિ સ્નેહસ્વેદપૂર્વકં નિષ્પીડનં કૃત્વા, શિલા મનઃશિલા, એલા સૂક્ષ્મૈલા, નતં તગરં, સિન્ધૂત્થં સૈન્ધવમ્| પ્રતિસારયેત્ ઘર્ષયેત્||૬||-
Adhikarana 5 (7) · Śloka 8
રસાઞ્જનમધુભ્યાં તુ ભિત્ત્વા વા શસ્ત્રકર્મવિત્ ||૭|| પ્રતિસાર્યાઞ્જનૈર્યુઞ્જ્યાદુષ્ણૈર્દીપશિખોદ્ભવૈઃ |૮|
रसाञ्जनमधुभ्यां तु भित्त्वा वा शस्त्रकर्मवित् ||७|| प्रतिसार्याञ्जनैर्युञ्ज्यादुष्णैर्दीपशिखोद्भवैः |८|
🔊 Audio coming soon
અભિન્નાઞ્જનનામિકાચિકિત્સામાહ- રસાઞ્જનેત્યાદિ| સ્વયમભિન્નામઞ્જનનામિકાં પૂર્વં સ્વિન્નાં શસ્ત્રકર્મવિદ્ભિત્ત્વા રસાઞ્જનમધુભ્યાં પ્રતિસાર્ય તદુત્તરકાલં દીપશિખોદ્ભવૈઃ કજ્જલાખ્યૈરઞ્જનૈર્યોજયેદિતિ પિણ્ડાર્થઃ||૭||-
Adhikarana 6 (8) · Śloka 9
સમ્યક્સ્વિન્ને કૃમિગ્રન્થૌ ભિન્ને સ્યાત્ પ્રતિસારણમ્ ||૮|| ત્રિફલાતુત્થકાસીસસૈન્ધવૈશ્ચ રસક્રિયા |૯|
सम्यक्स्विन्ने कृमिग्रन्थौ भिन्ने स्यात् प्रतिसारणम् ||८|| त्रिफलातुत्थकासीससैन्धवैश्च रसक्रिया |९|
🔊 Audio coming soon
ક્રિમિગ્રન્થિચિકિત્સામાહ- સમ્યગિત્યાદિ| સમ્યક્સ્વિન્ને ઇતિ લોચનોચિતસ્વેદસ્વિન્ને, અનન્તરં ભેદિતે પ્રતિસારણમિતિ; અનુક્તમપ્યઞ્જનનામિકોદ્દિષ્ટમઞ્જનમધુભ્યાં પ્રતિસારણં, તદનન્તરં ત્રિફલાક્વાથેન તુત્થકાસીસસૈન્ધવાવાપેન રસક્રિયા||૮||-
Adhikarana 7 (9) · Śloka 10
ભિત્ત્વોપનાહં કફજં પિપ્પલીમધુસૈન્ધવૈઃ ||૯|| લેખયેન્મણ્ડલાગ્રેણ સમન્તાત્ પ્રચ્છયેદપિ |૧૦|
भित्त्वोपनाहं कफजं पिप्पलीमधुसैन्धवैः ||९|| लेखयेन्मण्डलाग्रेण समन्तात् प्रच्छयेदपि |१०|
🔊 Audio coming soon
શ્લેષ્મોપનાહચિકિત્સામાહ- ભિત્ત્વેત્યાદિ| શ્લેષ્મોપનાહો ભેદ્યઃ, મહાન્નીરુજશ્ચ લેખ્યઃ, રક્તાનુબન્ધશ્ચ પ્રચ્છનીયઃ; શ્લેષ્મોપનાહે ભિન્ને લિખિતે પ્રચ્છિતેઽપિ ચ પિપ્પલ્યાદિભિરેકમેવ પ્રતિસારણમ્||૯||-
Adhikarana 8 (10-11) · Śloka 11
સંસ્નેહ્ય પત્રભઙ્ગૈશ્ચ સ્વેદયિત્વા યથાસુખમ્ ||૧૦|| આપાકાદ્વિધિનોક્તેન પઞ્ચમેદ્યાનુપાચરેત્ | સર્વેષ્વેતેષુ વિહિતં વિધાનં સ્નેહપૂર્વકમ્ | સમ્પક્વે પ્રયતો ભૂત્વા કુર્વીત વ્રણરોપણમ્ ||૧૧||
संस्नेह्य पत्रभङ्गैश्च स्वेदयित्वा यथासुखम् ||१०|| आपाकाद्विधिनोक्तेन पञ्चमेद्यानुपाचरेत् | सर्वेष्वेतेषु विहितं विधानं स्नेहपूर्वकम् | सम्पक्वे प्रयतो भूत्वा कुर्वीत व्रणरोपणम् ||११||
🔊 Audio coming soon
એષાં પઞ્ચાનામપિ મેદ્યાનાં બિસગ્રન્થ્યાદીનામામાનામાદૌ સંશમનં નિર્દિશન્નાહ- સંસ્નેહ્યેત્યાદિ| પત્રભઙ્ગૈઃ પત્રખણ્ડૈઃ; અન્યે પત્રભઙ્ગશબ્દેન પલ્લવમાહુઃ| વિધિના અપતર્પણાદિના સામાન્યશોથપ્રતીકારેણ| સ્નેહપૂર્વકં વિધાનમિતિ સ્નેહસ્વેદરક્તાસ્રાવવિરેચનાદિ, નયનબુદ્બુદજાન્યત્ર વમનં ચ||૧૦-૧૧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 14
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે શાલાક્યતન્ત્રે ભેદ્યરોગપ્રતિષેધો નામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ ||૧૪||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे भेद्यरोगप्रतिषेधो नाम चतुर्दशोऽध्यायः ||१४||
🔊 Audio coming soon
ઇતિ શ્રીડલ્હ(હ્લ)ણવિરચિતાયાં નિબન્ધસઙ્ગ્રહાખ્યાયાં સુશ્રુતવ્યાખ્યાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે શાલાક્યતન્ત્રે ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ||૧૪||