Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതശ്ഛേദ്യരോഗപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातश्छेद्यरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ഭേദ്യരോഗപ്രതിഷേധാനന്തരം പാരിശേഷ്യാച്ഛേദ്യരോഗപ്രതിഷേധാരമ്ഭോ യുജ്യത ഇത്യാഹ- അഥാത ഇത്യാദി||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
സ്നിഗ്ധം ഭുക്തവതോ ഹ്യന്നമുപവിഷ്ടസ്യ യത്നതഃ | സംരോഷയേത്തു നയനം ഭിഷക് ചൂര്ണൈസ്തു ലാവണൈഃ ||൩||
स्निग्धं भुक्तवतो ह्यन्नमुपविष्टस्य यत्नतः | संरोषयेत्तु नयनं भिषक् चूर्णैस्तु लावणैः ||३||
🔊 Audio coming soon
തത്രൈകാദശസു ഛേദ്യേഷു പ്രഥമം പഞ്ചാനാമര്മണാമേകമേവ പ്രകാരമുപദര്ശയിഷ്യന് പ്രഥമം തത്പ്രാക്കര്മൈവ നിര്ദിശന്നാഹ- സ്നിഗ്ധമിത്യാദി| സ്നിഗ്ധം ഭുക്തവത ഇതി സംശുദ്ധദേഹസ്യ കൃതസംസര്ജനസ്യ വിചാരണാപ്രകാരേണ വാ സ്നിഗ്ധം ഭുക്തവതഃ| യത്നത ഇതി യഥാ നാതിപീഡാ സ്യാത്| സംരോഷയേത് അര്മശിഥിലീകരണായ സങ്ക്ഷോഭയേത്| ലാവണൈഃ സൈന്ധവോത്ഥൈഃ||൩||
Adhikarana 3 (4-9) · Śloka 10
തതഃ സംരോഷിതം തൂര്ണം സുസ്വിന്നം പരിഘട്ടിതമ് | അര്മ യത്ര വലീജാതം തത്രൈതല്ലഗയേദ്ഭിഷക് ||൪|| അപാങ്ഗം പ്രേക്ഷമാണസ്യ ബഡിശേന സമാഹിതഃ | മുചുണ്ഡ്യാऽऽദായ മേധാവീ സൂചീസൂത്രേണ വാ പുനഃ ||൫|| ന ചോത്ഥാപയതാ ക്ഷിപ്രം കാര്യമഭ്യുന്നതം തു തത് | ശസ്ത്രാബാധഭയാച്ചാസ്യ വര്ത്മനീ ഗ്രാഹയേദ്ദൃഢമ് ||൬|| തതഃ പ്രശിഥിലീഭൂതം ത്രിഭിരേവ വിലമ്ബിതമ് | ഉല്ലിഖന്മണ്ഡലാഗ്രേണ തീക്ഷ്ണേന പരിശോധയേത് ||൭|| വിമുക്തം സര്വതശ്ചാപി കൃഷ്ണാച്ഛുക്ലാച്ച മണ്ഡലാത് | നീത്വാ കനീനകോപാന്തം ഛിന്ദ്യാന്നാതികനീനകമ് ||൮|| ചതുര്ഭാഗസ്ഥിതേ മാംസേ നാക്ഷി വ്യാപത്തിമൃച്ഛതി | കനീനകവധാദസ്രം നാഡീ വാऽപ്യുപജായതേ ||൯|| ഹീനച്ഛേദാത് പുനര്വൃദ്ധിം ശീഘ്രമേവാധിഗച്ഛതി |൧൦|
ततः संरोषितं तूर्णं सुस्विन्नं परिघट्टितम् | अर्म यत्र वलीजातं तत्रैतल्लगयेद्भिषक् ||४|| अपाङ्गं प्रेक्षमाणस्य बडिशेन समाहितः | मुचुण्ड्याऽऽदाय मेधावी सूचीसूत्रेण वा पुनः ||५|| न चोत्थापयता क्षिप्रं कार्यमभ्युन्नतं तु तत् | शस्त्राबाधभयाच्चास्य वर्त्मनी ग्राहयेद्दृढम् ||६|| ततः प्रशिथिलीभूतं त्रिभिरेव विलम्बितम् | उल्लिखन्मण्डलाग्रेण तीक्ष्णेन परिशोधयेत् ||७|| विमुक्तं सर्वतश्चापि कृष्णाच्छुक्लाच्च मण्डलात् | नीत्वा कनीनकोपान्तं छिन्द्यान्नातिकनीनकम् ||८|| चतुर्भागस्थिते मांसे नाक्षि व्यापत्तिमृच्छति | कनीनकवधादस्रं नाडी वाऽप्युपजायते ||९|| हीनच्छेदात् पुनर्वृद्धिं शीघ्रमेवाधिगच्छति |१०|
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം യാദൃശമര്മ ബഡിശേന ഗ്രാഹ്യം താദൃശം നിര്ദിശന്നാഹ- തത ഇത്യാദി| പരിഘട്ടിതം ചാലിതമ്| അര്മ യത്ര വലീജാതമിത്യാദി| യത്ര യസ്മിന് പ്രദേശേ അര്മ ജാതവലീകം സ്യാത്തത്ര പ്രദേശേ ഏതദര്മ ബഡിശേന ലഗയേത് സംയോജയേത്, ഗ്രാഹയേദിത്യര്ഥഃ| മുചുണ്ഡ്യേത്യാദി|- തദനന്തരം ബഡിശം മുചുണ്ഡ്യാ തര്ജന്യങ്ഗുഷ്ഠസന്ദംശേനാദായ ഗൃഹീത്വാ സമ്യഗ്യോഗേനോത്ക്ഷേപയേത്| സൂചീസൂത്രേണ വാ പുനരിതി മുചുണ്ഡ്യാ ബഡിശോത്ക്ഷേപാദനന്തരം പ്രണിഹിതം സസൂത്രസൂചീസൂത്രേണ തദര്മ ഉത്ക്ഷിപേത്| ന ചോത്ഥാപയതേത്യാദി|- ഉത്ഥാപയതാ വൈദ്യേന ക്ഷിപ്രം സഹസാ തദര്മാത്യുന്നതം ന കാര്യം, ത്രുടനഭയാത്| വര്ത്മനീ ഗ്രാഹയേദിതി ഊര്ധ്വം സ്ഥിതം വര്ത്മ ഊര്ധ്വമാകൃഷ്യ ഗ്രാഹയേത്, അധഃ സ്ഥിതമധ ഏവാകൃഷ്യ ഗ്രാഹയേദിത്യര്ഥഃ| തതഃ പ്രശിഥിലീഭൂതമിത്യാദി|- പ്രശിഥിലീഭൂതം വിമുക്തനയനഗോലകാശ്ലേഷമ് | ത്രിഭിഃ ബഡിശാദിഭിഃ, ന ത്വേകേന, ത്രുടനഭയാത്; വിലമ്ബിതം വിശേഷേണ ലമ്ബിതം ധൃതമിത്യര്ഥഃ| ഉല്ലിഖന്നിത്യാദി- ഉല്ലിഖന് ഊര്ധ്വമേവാധഃസ്ഥിതം കുര്വന്| പരിശോധയേത് സര്വത ഉന്മൂലയേത്, ‘അര്മസന്താനം’ ഇതി ശേഷഃ| കനീനകോപാന്തം കനീനകസമീപം, കനീനകശ്ച നാസാസമീപസ്ഥോऽക്ഷിസന്ധിഃ| ഛിന്ദ്യാദിതി ക്രിയാസൌകര്യാര്ഥം ബഡിശമപകൃഷ്യ പ്രണിഹിതസൂചീസൂത്രേണാവലമ്ബ്യാര്മ ഛിന്ദ്യാദിത്യര്ഥഃ| നാതികനീനകമിതി അതിക്രാന്തകനീനകം യഥാ ന സ്യാത്തഥാ ഛിന്ദ്യാദിത്യര്ഥഃ| ചതുര്ഭാഗസ്ഥിതേ ഇതി അക്ഷിഗോലകസ്യോപരിതനേ മാംസേ ചതുര്ഭാഗേന സ്ഥിതേ ഇത്യര്ഥഃ, നാന്തികേ | വ്യാപത്തിം വ്യാപദമ്, ഋച്ഛതി പ്രാപ്നോതീത്യര്ഥഃ| കനീനകവധാദിത്യാദി അതിച്ഛേദാത് കനീനകവധഃ| അസ്രം രക്തമ്| നാഡീതി നാഡീവ്രണഃ| അപിശബ്ദാദ്വേദനാ ച| ഹീനച്ഛേദാത് കിം സ്യാദിത്യാഹ- വൃദ്ധിമധിഗച്ഛതി; ‘അര്മ’ ഇതി ശേഷഃ||൪-൯||-
Adhikarana 4 (10) · Śloka 11
അര്മ യജ്ജാലവദ്വ്യാപി തദപ്യുന്മാര്ജ്യ ലമ്ബിതമ് ||൧൦|| ഛിന്ദ്യാദ്വക്രേണ ശസ്ത്രേണ വര്ത്മശുക്ലാന്തമാശ്രിതമ് |൧൧|
अर्म यज्जालवद्व्यापि तदप्युन्मार्ज्य लम्बितम् ||१०|| छिन्द्याद्वक्रेण शस्त्रेण वर्त्मशुक्लान्तमाश्रितम् |११|
🔊 Audio coming soon
യത്ര പുനഃ പ്രസ്താര്യര്മണി വിസ്തരത്വാദര്മണോ വര്ത്മദ്വയസമീപശുക്ലാവയവവ്യാപിനോ വലീഭാവോ നാസ്തി തത്ര കിം കരണീയമിതി ദര്ശയന്നാഹ- അര്മേത്യാദി| യദര്മ ജാലവന്മത്സ്യബന്ധനജാലസദൃശം വ്യാപി വ്യാപനശീലം തദപി സൈന്ധവചൂര്ണേന സഹോര്ധ്വഘൃഷ്ടം ശിഥിലീഭൂതം വക്രശസ്ത്രേണ ബഡിശേന ലമ്ബിതം മണ്ഡലാഗ്രേണ ഛിന്ദ്യാദിത്യര്ഥഃ| വര്ത്മശുക്ലാന്തമാശ്രിതമിതി അത്ര വര്ത്മനോऽന്ത ശബ്ദഃ സമീപവാചീ, ശുക്ലേ പുനരവയവവാചീ| കേചിത് ‘അര്മവജ്ജാലകം വ്യാപി’ ഇതി പഠന്തി; ജാലകം സ്നായ്വര്മ, തച്ച വക്രേണ ശസ്ത്രേണ ലമ്ബിതമര്മവച്ഛിന്ദ്യാത്, വര്ത്മശുക്ലാന്തമാശ്രിതം പുനരര്മ ഉല്ലേഖപ്രകാരേണ ഛിന്ദ്യാദിതി ച വ്യാഖ്യാനയന്തി||൧൦||-
Adhikarana 5 (11-13) · Śloka 14
പ്രതിസാരണമക്ഷ്ണോസ്തു തതഃ കാര്യമനന്തരമ് ||൧൧|| യാവനാലസ്യ ചൂര്ണേന ത്രികടോര്ലവണസ്യ ച | സ്വേദയിത്വാ തതഃ പശ്ചാദ്ബധ്നീയാത് കുശലോ ഭിഷക് ||൧൨|| ദോഷര്തുബലകാലജ്ഞഃ സ്നേഹം ദത്ത്വാ യഥാഹിതമ് | വ്രണവത് സംവിധാനം തു തസ്യ കുര്യാദതഃ പരമ് ||൧൩|| ത്ര്യഹാന്മുക്ത്വാ കരസ്വേദം ദത്ത്വാ ശോധനമാചരേത് |൧൪|
प्रतिसारणमक्ष्णोस्तु ततः कार्यमनन्तरम् ||११|| यावनालस्य चूर्णेन त्रिकटोर्लवणस्य च | स्वेदयित्वा ततः पश्चाद्बध्नीयात् कुशलो भिषक् ||१२|| दोषर्तुबलकालज्ञः स्नेहं दत्त्वा यथाहितम् | व्रणवत् संविधानं तु तस्य कुर्यादतः परम् ||१३|| त्र्यहान्मुक्त्वा करस्वेदं दत्त्वा शोधनमाचरेत् |१४|
🔊 Audio coming soon
ഛേദാനന്തരം പ്രതിസാരണം നിര്ദിശന്നാഹ- പ്രതിസാരണമിത്യാദി| തത ഇതി കര്മണഃ| യാവനാലസ്യ യവക്ഷാരസ്യ, ലവണസ്യ സൈന്ധവസ്യ| സ്വേദയിത്വേത്യാദി| സ്വേദയിത്വാ ‘കരേണ’ ഇതി ശേഷഃ| കുശലോ ബന്ധാദിവേത്താ| ‘ദോഷര്തുബലകാലജ്ഞ’ ഇതി ദോഷാണാം ചയാദിമുഖേന ബലകാലജ്ഞഃ, ഋതൂനാമാദിമധ്യാവസാനേന; അഥവാ ദോഷാ വാതാദയഃ, ഋതവോ ഹേമന്താദയഃ, ബലം ക്രിയാസു സാമര്ഥ്യം, കാലശ്ചാവസ്ഥികഃ, താന് ജാനാതി യഃ സ താദൃശഃ| സ്നേഹം ദത്ത്വാ യഥാഹിതമിതി സന്ധാനാര്ഥം ഘൃതാദീനാം മധ്യേ യോ യസ്മൈ ഹിതസ്തം ദത്ത്വേത്യര്ഥഃ| തഥാऽനുക്തമപി ചക്ഷുഷ്യം സദ്യോവ്രണഹിതം ത്രിഫലാലോധ്രചന്ദനാദികഷായദ്രവകല്കപിണ്ഡം ദത്ത്വാ ബധ്നീയാത്, തേനൈവ ച പ്രക്ഷാലനമ്| വ്രണവദിത്യാദി വ്രണവത് സംവിധാനം ശോധനരോപണാദികമ്| തദേവ ശോധനവിധാനം ദര്ശയന്നാഹ- ത്ര്യഹാദിത്യാദി||൧൧-൧൩||-
Adhikarana 6 (14-15) · Śloka 16
കരഞ്ജബീജാമലകമധുകൈഃ സാധിതം പയഃ ||൧൪|| ഹിതമാശ്ച്യോതനം ശൂലേ ദ്വിരഹ്നഃ ക്ഷൌദ്രസംയുതമ് | മധുകോത്പലകിഞ്ജല്കദൂര്വാകല്കൈശ്ച മൂര്ധനി ||൧൫|| പ്രലേപഃ സഘൃതഃ ശീതഃ ക്ഷീരപിഷ്ടഃ പ്രശസ്യതേ |൧൬|
करञ्जबीजामलकमधुकैः साधितं पयः ||१४|| हितमाश्च्योतनं शूले द्विरह्नः क्षौद्रसंयुतम् | मधुकोत्पलकिञ्जल्कदूर्वाकल्कैश्च मूर्धनि ||१५|| प्रलेपः सघृतः शीतः क्षीरपिष्टः प्रशस्यते |१६|
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീമാവസ്ഥികശൂലസ്യ ചികിത്സാമാഹ- കരഞ്ജബീജേത്യാദി| ആശ്ച്യോതനമ് അക്ഷിപൂരണമ്| ദ്വിരഹ്ന ഇതി ദിവസസ്യ കാലദ്വയമ്| തസ്മിന്നേവ ശൂലേ ശിരോലേപം ദര്ശയന്നാഹ- മധുകോത്പലകിഞ്ജല്കേത്യാദി| ഉത്പലം നീലോത്പലം, കിഞ്ജല്കഃ പദ്മകേശരമ്||൧൪-൧൫||-
Adhikarana 7 (16) · Śloka 16
ലേഖ്യാഞ്ജനൈരപഹരേദര്മശേഷം ഭവേദ്യദി ||൧൬||
लेख्याञ्जनैरपहरेदर्मशेषं भवेद्यदि ||१६||
🔊 Audio coming soon
ശസ്ത്രകര്മാവശിഷ്ടസ്യാര്മണോ ലേഖ്യാഞ്ജനൈരേവാപഹരണം നിര്ദിശന്നാഹ- ലേഖ്യാഞ്ജനൈരിത്യാദി| ലേഖ്യാഞ്ജനൈരിതി ‘ലോഹചൂര്ണാനി സര്വാണി ധാതവോ ലവണാനി ച’ ഇത്യാദിനാ ശുക്രനിര്ദിഷ്ടൈഃ||൧൬||
Adhikarana 8 (17) · Śloka 17
അര്മ ചാല്പം ദധിനിഭം നീലം രക്തമഥാപി വാ | ധൂസരം തനു യച്ചാപി ശുക്രവത്തദുപാചരേത് ||൧൭||
अर्म चाल्पं दधिनिभं नीलं रक्तमथापि वा | धूसरं तनु यच्चापि शुक्रवत्तदुपाचरेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം ലേഖ്യാഞ്ജനപ്രസങ്ഗേന യാദൃശം ലേഖനസാധ്യമര്മ താദൃശം ദര്ശയന്നാഹ- അര്മ ചാല്പമിത്യാദി| അല്പം വിസ്താരേണ, ദധിനിഭം ശുക്ലാര്മ, നീലം പ്രസ്താരി, രക്തം ലോഹിതാര്മ, ധൂസരം പാണ്ഡുരം, തനു സ്നായ്വര്മ, തനു യച്ചാപീത്യത്ര ചകാരാപിശബ്ദാഭ്യാം മാംസാര്മാപി യകൃത്പ്രകാശം ശ്യാവം വാ; ഏതത് പഞ്ചവിധമപ്യര്മ വിസ്തീര്ണം തനു വാ ശുക്രവദേവ ലേഖ്യാഞ്ജനൈരേവോപചരണീയമ്||൧൭||
Adhikarana 9 (18) · Śloka 18
ചര്മാഭം ബഹലം യത്തു സ്നായുമാംസഘനാവൃതമ് | ഛേദ്യമേവ തദര്മ സ്യാത് കൃഷ്ണമണ്ഡലഗം ച യത് ||൧൮||
चर्माभं बहलं यत्तु स्नायुमांसघनावृतम् | छेद्यमेव तदर्म स्यात् कृष्णमण्डलगं च यत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം യാദൃശം ഛേദ്യമര്മ താദൃശം ദര്ശയന്നാഹ- ചര്മാഭമിത്യാദി| ചര്മവദാഭാസതേ യത്തത്തഥാ ചര്മഖണ്ഡവദിത്യര്ഥഃ| ബഹലം സ്ഥൂലമ്| സ്നായുമാംസഘനം സ്നായുമാംസാഭ്യാം ഘനം യഥാ സ്യാദേവമാവൃതം; ‘സ്നായുമാംസസിരാവൃതം’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി| കൃഷ്ണമണ്ഡലഗമിതി ദൃഷ്ടിമാര്ഗാവരണകാരീത്യര്ഥഃ||൧൮||
Adhikarana 10 (19) · Śloka 19
വിശുദ്ധവര്ണമക്ലിഷ്ടം ക്രിയാസ്വക്ഷി ഗതക്ലമമ് | ഛിന്നേऽര്മണി ഭവേത് സമ്യഗ്യഥാസ്വമനുപദ്രവമ് ||൧൯||
विशुद्धवर्णमक्लिष्टं क्रियास्वक्षि गतक्लमम् | छिन्नेऽर्मणि भवेत् सम्यग्यथास्वमनुपद्रवम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
സമ്യക്ഛിന്നസ്യാര്മണോ ലക്ഷണമാഹ- വിശുദ്ധവര്ണമിത്യാദി| വിശുദ്ധവര്ണമര്മാപനയനാത് പ്രകൃതിവര്ണമക്ഷി ഭവേത്| അക്ലിഷ്ടം ക്രിയാസ്വിതി നിമേഷോന്മേഷാദിഷു ന ക്ലേശവത്| ഗതക്ലമമ് അനായാസക്ലേശരഹിതമ്| കേചിദക്ലിഷ്ടം നിര്ദോഷം, ക്രിയാസ്വക്ഷി ഗതക്ലമം ക്രിയാസൂന്മേഷാദിഷ്വപി നിരാബാധം സ്യാദിതി വ്യാഖ്യാനയന്തി| യഥാസ്വമനുപദ്രവമിതി ഹീനാതിച്ഛേദയോര്യേ പ്രത്യേകമുപദ്രവാസ്തേ ന വിദ്യമാനാ യസ്യ തത്തഥേത്യര്ഥഃ||൧൯||
Adhikarana 11 (20) · Śloka 20
സിരാജാലേ സിരാ യാസ്തു കഠിനാസ്താശ്ച ബുദ്ധിമാന് | ഉല്ലിഖേന്മണ്ഡലാഗ്രേണ ബഡിശേനാവലമ്ബിതാഃ ||൨൦||
सिराजाले सिरा यास्तु कठिनास्ताश्च बुद्धिमान् | उल्लिखेन्मण्डलाग्रेण बडिशेनावलम्बिताः ||२०||
🔊 Audio coming soon
അര്മച്ഛേദം പ്രതിപാദ്യ സിരാജാലച്ഛേദം പ്രതിപാദയന്നാഹ- സിരാജാലേ ഇത്യാദി| പൂര്വവദേവ സ്നിഗ്ധസ്വിന്നസംരോഷിതനയനസ്യ ബഡിശേനാവലമ്ബിതാഃ കഠിനസിരാ മണ്ഡലാഗ്രേണോര്ധ്വം ലിഖേത് ഊര്ധ്വം ഛിന്ദ്യാദിതി പിണ്ഡാര്ഥഃ| കഠിനസിരാഗ്രഹണാന്മൃദൂനാം സിരാണാം ലേഖ്യാഞ്ജനം യോജ്യമിതി ജ്ഞേയമ്||൨൦||
Adhikarana 12 (21) · Śloka 21
സിരാസു പിഡകാ ജാതാ യാ ന സിധ്യന്തി ഭേഷജൈഃ | അര്മവന്മണ്ഡലാഗ്രേണ താസാം ഛേദനമിഷ്യതേ ||൨൧||
सिरासु पिडका जाता या न सिध्यन्ति भेषजैः | अर्मवन्मण्डलाग्रेण तासां छेदनमिष्यते ||२१||
🔊 Audio coming soon
സിരാജപിഡകാസു ഭേഷജൈരസിധ്യമാനാസു ഛേദം ദര്ശയന്നാഹ- സിരാസ്വിത്യാദി| അര്മവച്ഛേദനമിതി അര്മോക്തം പൂര്വകര്മാദികം കൃത്വാ ഛേദഃ കാര്യഃ||൨൧||
Adhikarana 13 (22) · Śloka 22
രോഗയോശ്ചൈതയോഃ കാര്യമര്മോക്തം പ്രതിസാരണമ് | വിധിശ്ചാപി യഥാദോഷം ലേഖനദ്രവ്യസമ്ഭൃതഃ ||൨൨||
रोगयोश्चैतयोः कार्यमर्मोक्तं प्रतिसारणम् | विधिश्चापि यथादोषं लेखनद्रव्यसम्भृतः ||२२||
🔊 Audio coming soon
രോഗയോരിത്യാദി| ഏതയോഃ സിരാജാലസിരാപിഡകയോഃ| അര്മോക്തം പ്രതിസാരണമിതി ‘യാവനാലസ്യ ചൂര്ണേന’ ഇത്യാദ്യുക്തമ്| യഥാദോഷം യോ വിധിര്വാതാഭിഷ്യന്ദനാദിഷു നിര്ദിഷ്ടഃ സ ച കാര്യോ ലേഖനൈര്ദ്രവ്യൈഃ സമ്പാദിത ഇത്യര്ഥഃ||൨൨||
Adhikarana 14 (13-14) · Śloka 25
സന്ധൌ സംസ്വേദ്യ ശസ്ത്രേണ പര്വണീകാം വിചക്ഷണഃ | ഉത്തരേ ച ത്രിഭാഗേ ച ബഡിശേനാവലമ്ബിതാമ് ||൨൩|| ഛിന്ദ്യാത്തതോऽര്ധമഗ്രേ, സ്യാദശ്രുനാഡീ ഹ്യതോऽന്യഥാ | പ്രതിസാരണമത്രാപി സൈന്ധവക്ഷൌദ്രമിഷ്യതേ ||൨൪|| ലേഖനീയാനി ചൂര്ണാനി വ്യാധിശേഷസ്യ ഭേഷജമ് |൨൫|
सन्धौ संस्वेद्य शस्त्रेण पर्वणीकां विचक्षणः | उत्तरे च त्रिभागे च बडिशेनावलम्बिताम् ||२३|| छिन्द्यात्ततोऽर्धमग्रे, स्यादश्रुनाडी ह्यतोऽन्यथा | प्रतिसारणमत्रापि सैन्धवक्षौद्रमिष्यते ||२४|| लेखनीयानि चूर्णानि व्याधिशेषस्य भेषजम् |२५|
🔊 Audio coming soon
പര്വണികാപിഡകാച്ഛേദനമാഹ- സന്ധാവിത്യാദി| സന്ധൌ കൃഷ്ണശുക്ലസന്ധൌ, സംസ്വേദ്യ സമ്യക് സ്വേദയിത്വാ, പരം യഥാ ദൃശോഃ പീഡാ ന സ്യാത്, ഉത്തരേ ത്രിഭാഗേ ബഡിശേനാവലമ്ബിതാം വിദ്ധാ ഗൃഹീതാം, ഛിന്ദ്യാത്തതോऽര്ധമഗ്രേ ഇതി തദനന്തരമഗ്രേऽര്ധം ഛിന്ദ്യാത് മൂലാഗ്രയോര്മിത്വാ മധ്യേ താം ഛിന്ദ്യാദിത്യര്ഥഃ| തസ്യാം ഛിന്നായാം പ്രതിസാരണമാഹ- പ്രതിസാരണമിത്യാദി| ശസ്ത്രകര്മാവശിഷ്ടസ്യ പര്വണീശേഷസ്യ ചികിത്സാമാഹ- ലേഖനീയാനീത്യാദി||൧൩-൧൪||-
Adhikarana 15 (25-28) · Śloka 28
ശങ്ഖം സമുദ്രഫേനം ച മണ്ഡൂകീം ച സമുദ്രജാമ് ||൨൫|| സ്ഫടികം കുരുവിന്ദം ച പ്രവാലാശ്മന്തകം തഥാ | വൈദൂര്യം പുലകം മുക്താമയസ്താമ്രരജാംസി ച ||൨൬|| സമഭാഗാനി സമ്പിഷ്യ സാര്ധം സ്രോതോഞ്ജനേന തു | ചൂര്ണാഞ്ജനം കാരയിത്വാ ഭാജനേ മേഷശൃങ്ഗജേ ||൨൭|| സംസ്ഥാപ്യോഭയതഃ കാലമഞ്ജയേത് സതതം ബുധഃ | അര്മാണി പിഡകാം ഹന്യാത് സിരാജാലാനി തേന വൈ ||൨൮||
शङ्खं समुद्रफेनं च मण्डूकीं च समुद्रजाम् ||२५|| स्फटिकं कुरुविन्दं च प्रवालाश्मन्तकं तथा | वैदूर्यं पुलकं मुक्तामयस्ताम्ररजांसि च ||२६|| समभागानि सम्पिष्य सार्धं स्रोतोञ्जनेन तु | चूर्णाञ्जनं कारयित्वा भाजने मेषशृङ्गजे ||२७|| संस्थाप्योभयतः कालमञ्जयेत् सततं बुधः | अर्माणि पिडकां हन्यात् सिराजालानि तेन वै ||२८||
🔊 Audio coming soon
താന്യേവ ലേഖനീയചൂര്ണാന്യാഹ- ശങ്ഖമിത്യാദി| മണ്ഡൂകീം ച സമുദ്രജാമിതി സമുദ്രജാ മണ്ഡൂകീ മുക്താനാം ശുക്തിഃ| കുരുവിന്ദഃ പദ്മരാഗഃ, ‘നിശാനോപല’ ഇത്യന്യേ, അശ്മന്തകം സലൌപമം(?) മണിവിശേഷഃ| വൈദൂര്യമിതി വിദൂരഗിരിസമ്ഭവമ് അത്യച്ഛമാനീലം, പുലകം സ്ഫടികമേവ പാകാദ്വര്ണാന്തരമാപന്നം; കേചിത് ‘വൈദൂര്യോപലകം’ ഇതി പഠന്തി, തത്ര വൈദൂര്യോപലകം വേരുഡികേതി വ്യാഖ്യാനയന്തി| മേഷശൃങ്ഗ ഇങ്ഗുദീഭേദഃ; കേചിത് മേഷവിഷാണരചിതഭാജനം മന്യന്തേ||൨൫-൨൮||
Adhikarana 16 (29) · Śloka 29
അര്ശസ്തഥാ യച്ച നാമ്നാ ശുഷ്കാര്ശോऽര്ബുദമേവ ച | അഭ്യന്തരം വര്ത്മശയാ വിധാനം തേഷു വക്ഷ്യതേ ||൨൯||
अर्शस्तथा यच्च नाम्ना शुष्कार्शोऽर्बुदमेव च | अभ्यन्तरं वर्त्मशया विधानं तेषु वक्ष्यते ||२९||
🔊 Audio coming soon
അര്ശ ഇത്യാദി| അഭ്യന്തരം വര്ത്മശയാ ഇതി വര്ത്മാഭ്യന്തരാശ്രയാ ഇത്യര്ഥഃ||൨൯||
Adhikarana 17 (30-32) · Śloka 33
വര്ത്മോപസ്വേദ്യ നിര്ഭുജ്യ സൂച്യോത്ക്ഷിപ്യ പ്രയത്നതഃ | മണ്ഡലാഗ്രേണ തീക്ഷ്ണേന മൂലേ ഭിന്ദ്യാദ്ഭിഷഗ്വരഃ ||൩൦|| തതഃ സൈന്ധവകാസീസകൃഷ്ണാഭിഃ പ്രതിസാരയേത് | സ്ഥിതേ ച രുധിരേ വര്ത്മ ദഹേത് സമ്യക് ശലാകയാ ||൩൧|| ക്ഷാരേണാവലിഖേച്ചാപി വ്യാധിശേഷോ ഭവേദ്യദി | തീക്ഷ്ണൈരുഭയതോഭാഗൈസ്തതോ ദോഷമധിക്ഷിപേത് ||൩൨|| വിതരേച്ച യഥാദോഷമഭിഷ്യന്ദക്രിയാവിധിമ് |൩൩|
वर्त्मोपस्वेद्य निर्भुज्य सूच्योत्क्षिप्य प्रयत्नतः | मण्डलाग्रेण तीक्ष्णेन मूले भिन्द्याद्भिषग्वरः ||३०|| ततः सैन्धवकासीसकृष्णाभिः प्रतिसारयेत् | स्थिते च रुधिरे वर्त्म दहेत् सम्यक् शलाकया ||३१|| क्षारेणावलिखेच्चापि व्याधिशेषो भवेद्यदि | तीक्ष्णैरुभयतोभागैस्ततो दोषमधिक्षिपेत् ||३२|| वितरेच्च यथादोषमभिष्यन्दक्रियाविधिम् |३३|
🔊 Audio coming soon
തദേവ വിധാനമാഹ- വര്ത്മേത്യാദി| നിര്ഭുജ്യ പരിവര്ത്യ, ഉത്താനം കൃത്വേത്യര്ഥഃ| കേചിദമുമേവ പാഠമന്യഥാ കൃത്വാ പഠന്തി, സ ച വര്തമാനപുസ്തകേഷു ന ദൃശ്യതേ, അതോ ന ലിഖിതഃ| തേഷാം കര്മണി കൃതേ പ്രതിസാരണമാഹ- തത ഇത്യാദി| പ്രതിസാരയേദ് ഘര്ഷയേത്| ശസ്ത്രകര്മാവശിഷ്ടാനാമര്ശആദീനാം ചികിത്സാമാഹ- സ്ഥിത ഇത്യാദി| സമ്യഗ് യോഗേന, ശലാകയേതി വസ്ത്രാച്ഛാദിതാം ദൃഷ്ടിം കൃത്വാ അഗ്നിതപ്തശലാകയാ വ്യാധിശേഷം ദഹേത്, ക്ഷാരേണാവലിഖേച്ച| സര്വേഷ്വേവോക്തേഷു ഛേദ്യരോഗേഷ്വനിര്ദിഷ്ടം ഭേഷജം നിര്ദിശന്നാഹ- തീക്ഷ്ണൈരിത്യാദി| ഉഭയതോഭാഗൈഃ വാമനീയവിരേചനദ്രവ്യൈഃ| ദോഷം വ്രണഗതാം ദോഷദുഷ്ടിം; ഏതേനൈതദുക്തം ഭവതി- വാമനീയവിരേചനീയദ്രവ്യാണാം കല്കകഷായാദിനാ വ്രണശുദ്ധിഃ കര്തവ്യേത്യര്ഥഃ| കേചിദ്വമനവിരേചനൈരേവ കഫാദികം ദോഷം നിര്ഹരേദിതി മന്യന്തേ; ഏതച്ച പഞ്ജികാകാരേണ ദൂഷിതമ്||൩൦-൩൨||-
Adhikarana 18 (33) · Śloka 33
ശസ്ത്രകര്മണ്യുപരതേ മാസം ച സ്യാത് സുയന്ത്രിതഃ ||൩൩||
शस्त्रकर्मण्युपरते मासं च स्यात् सुयन्त्रितः ||३३||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം ഛേദ്യാദിഷു പരിഹാര്യപരിഹാരാവധിം ദര്ശയന്നാഹ- ശസ്ത്രകര്മണീത്യാദി||൩൩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 15
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതന്ത്രേ ഛേദ്യരോഗപ്രതിഷേധോ നാമ പഞ്ചദശോऽധ്യായഃ ||൧൫||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे छेद्यरोगप्रतिषेधो नाम पञ्चदशोऽध्यायः ||१५||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതന്ത്രേ പഞ്ചദശോऽധ്യായഃ||൧൫||