15. chēdyarōgapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതശ്ഛേദ്യരോഗപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

സ്നിഗ്ധം ഭുക്തവതോ ഹ്യന്നമുപവിഷ്ടസ്യ യത്നതഃ | സംരോഷയേത്തു നയനം ഭിഷക് ചൂര്ണൈസ്തു ലാവണൈഃ ||൩||

Adhikarana 3 (4-9) · Śloka 10

തതഃ സംരോഷിതം തൂര്ണം സുസ്വിന്നം പരിഘട്ടിതമ് | അര്മ യത്ര വലീജാതം തത്രൈതല്ലഗയേദ്ഭിഷക് ||൪|| അപാങ്ഗം പ്രേക്ഷമാണസ്യ ബഡിശേന സമാഹിതഃ | മുചുണ്ഡ്യാऽऽദായ മേധാവീ സൂചീസൂത്രേണ വാ പുനഃ ||൫|| ന ചോത്ഥാപയതാ ക്ഷിപ്രം കാര്യമഭ്യുന്നതം തു തത് | ശസ്ത്രാബാധഭയാച്ചാസ്യ വര്ത്മനീ ഗ്രാഹയേദ്ദൃഢമ് ||൬|| തതഃ പ്രശിഥിലീഭൂതം ത്രിഭിരേവ വിലമ്ബിതമ് | ഉല്ലിഖന്മണ്ഡലാഗ്രേണ തീക്ഷ്ണേന പരിശോധയേത് ||൭|| വിമുക്തം സര്വതശ്ചാപി കൃഷ്ണാച്ഛുക്ലാച്ച മണ്ഡലാത് | നീത്വാ കനീനകോപാന്തം ഛിന്ദ്യാന്നാതികനീനകമ് ||൮|| ചതുര്ഭാഗസ്ഥിതേ മാംസേ നാക്ഷി വ്യാപത്തിമൃച്ഛതി | കനീനകവധാദസ്രം നാഡീ വാऽപ്യുപജായതേ ||൯|| ഹീനച്ഛേദാത് പുനര്വൃദ്ധിം ശീഘ്രമേവാധിഗച്ഛതി |൧൦|

Adhikarana 4 (10) · Śloka 11

അര്മ യജ്ജാലവദ്വ്യാപി തദപ്യുന്മാര്ജ്യ ലമ്ബിതമ് ||൧൦|| ഛിന്ദ്യാദ്വക്രേണ ശസ്ത്രേണ വര്ത്മശുക്ലാന്തമാശ്രിതമ് |൧൧|

Adhikarana 5 (11-13) · Śloka 14

പ്രതിസാരണമക്ഷ്ണോസ്തു തതഃ കാര്യമനന്തരമ് ||൧൧|| യാവനാലസ്യ ചൂര്ണേന ത്രികടോര്ലവണസ്യ ച | സ്വേദയിത്വാ തതഃ പശ്ചാദ്ബധ്നീയാത് കുശലോ ഭിഷക് ||൧൨|| ദോഷര്തുബലകാലജ്ഞഃ സ്നേഹം ദത്ത്വാ യഥാഹിതമ് | വ്രണവത് സംവിധാനം തു തസ്യ കുര്യാദതഃ പരമ് ||൧൩|| ത്ര്യഹാന്മുക്ത്വാ കരസ്വേദം ദത്ത്വാ ശോധനമാചരേത് |൧൪|

Adhikarana 6 (14-15) · Śloka 16

കരഞ്ജബീജാമലകമധുകൈഃ സാധിതം പയഃ ||൧൪|| ഹിതമാശ്ച്യോതനം ശൂലേ ദ്വിരഹ്നഃ ക്ഷൌദ്രസംയുതമ് | മധുകോത്പലകിഞ്ജല്കദൂര്വാകല്കൈശ്ച മൂര്ധനി ||൧൫|| പ്രലേപഃ സഘൃതഃ ശീതഃ ക്ഷീരപിഷ്ടഃ പ്രശസ്യതേ |൧൬|

Adhikarana 7 (16) · Śloka 16

ലേഖ്യാഞ്ജനൈരപഹരേദര്മശേഷം ഭവേദ്യദി ||൧൬||

Adhikarana 8 (17) · Śloka 17

അര്മ ചാല്പം ദധിനിഭം നീലം രക്തമഥാപി വാ | ധൂസരം തനു യച്ചാപി ശുക്രവത്തദുപാചരേത് ||൧൭||

Adhikarana 9 (18) · Śloka 18

ചര്മാഭം ബഹലം യത്തു സ്നായുമാംസഘനാവൃതമ് | ഛേദ്യമേവ തദര്മ സ്യാത് കൃഷ്ണമണ്ഡലഗം ച യത് ||൧൮||

Adhikarana 10 (19) · Śloka 19

വിശുദ്ധവര്ണമക്ലിഷ്ടം ക്രിയാസ്വക്ഷി ഗതക്ലമമ് | ഛിന്നേऽര്മണി ഭവേത് സമ്യഗ്യഥാസ്വമനുപദ്രവമ് ||൧൯||

Adhikarana 11 (20) · Śloka 20

സിരാജാലേ സിരാ യാസ്തു കഠിനാസ്താശ്ച ബുദ്ധിമാന് | ഉല്ലിഖേന്മണ്ഡലാഗ്രേണ ബഡിശേനാവലമ്ബിതാഃ ||൨൦||

Adhikarana 12 (21) · Śloka 21

സിരാസു പിഡകാ ജാതാ യാ ന സിധ്യന്തി ഭേഷജൈഃ | അര്മവന്മണ്ഡലാഗ്രേണ താസാം ഛേദനമിഷ്യതേ ||൨൧||

Adhikarana 13 (22) · Śloka 22

രോഗയോശ്ചൈതയോഃ കാര്യമര്മോക്തം പ്രതിസാരണമ് | വിധിശ്ചാപി യഥാദോഷം ലേഖനദ്രവ്യസമ്ഭൃതഃ ||൨൨||

Adhikarana 14 (13-14) · Śloka 25

സന്ധൌ സംസ്വേദ്യ ശസ്ത്രേണ പര്വണീകാം വിചക്ഷണഃ | ഉത്തരേ ച ത്രിഭാഗേ ച ബഡിശേനാവലമ്ബിതാമ് ||൨൩|| ഛിന്ദ്യാത്തതോऽര്ധമഗ്രേ, സ്യാദശ്രുനാഡീ ഹ്യതോऽന്യഥാ | പ്രതിസാരണമത്രാപി സൈന്ധവക്ഷൌദ്രമിഷ്യതേ ||൨൪|| ലേഖനീയാനി ചൂര്ണാനി വ്യാധിശേഷസ്യ ഭേഷജമ് |൨൫|

Adhikarana 15 (25-28) · Śloka 28

ശങ്ഖം സമുദ്രഫേനം ച മണ്ഡൂകീം ച സമുദ്രജാമ് ||൨൫|| സ്ഫടികം കുരുവിന്ദം ച പ്രവാലാശ്മന്തകം തഥാ | വൈദൂര്യം പുലകം മുക്താമയസ്താമ്രരജാംസി ച ||൨൬|| സമഭാഗാനി സമ്പിഷ്യ സാര്ധം സ്രോതോഞ്ജനേന തു | ചൂര്ണാഞ്ജനം കാരയിത്വാ ഭാജനേ മേഷശൃങ്ഗജേ ||൨൭|| സംസ്ഥാപ്യോഭയതഃ കാലമഞ്ജയേത് സതതം ബുധഃ | അര്മാണി പിഡകാം ഹന്യാത് സിരാജാലാനി തേന വൈ ||൨൮||

Adhikarana 16 (29) · Śloka 29

അര്ശസ്തഥാ യച്ച നാമ്നാ ശുഷ്കാര്ശോऽര്ബുദമേവ ച | അഭ്യന്തരം വര്ത്മശയാ വിധാനം തേഷു വക്ഷ്യതേ ||൨൯||

Adhikarana 17 (30-32) · Śloka 33

വര്ത്മോപസ്വേദ്യ നിര്ഭുജ്യ സൂച്യോത്ക്ഷിപ്യ പ്രയത്നതഃ | മണ്ഡലാഗ്രേണ തീക്ഷ്ണേന മൂലേ ഭിന്ദ്യാദ്ഭിഷഗ്വരഃ ||൩൦|| തതഃ സൈന്ധവകാസീസകൃഷ്ണാഭിഃ പ്രതിസാരയേത് | സ്ഥിതേ ച രുധിരേ വര്ത്മ ദഹേത് സമ്യക് ശലാകയാ ||൩൧|| ക്ഷാരേണാവലിഖേച്ചാപി വ്യാധിശേഷോ ഭവേദ്യദി | തീക്ഷ്ണൈരുഭയതോഭാഗൈസ്തതോ ദോഷമധിക്ഷിപേത് ||൩൨|| വിതരേച്ച യഥാദോഷമഭിഷ്യന്ദക്രിയാവിധിമ് |൩൩|

Adhikarana 18 (33) · Śloka 33

ശസ്ത്രകര്മണ്യുപരതേ മാസം ച സ്യാത് സുയന്ത്രിതഃ ||൩൩||

Adhikarana puShpikA · Śloka 15

ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതന്ത്രേ ഛേദ്യരോഗപ്രതിഷേധോ നാമ പഞ്ചദശോऽധ്യായഃ ||൧൫||