Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతశ్ఛేద్యరోగప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
अथातश्छेद्यरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
భేద్యరోగప్రతిషేధానంతరం పారిశేష్యాచ్ఛేద్యరోగప్రతిషేధారంభో యుజ్యత ఇత్యాహ- అథాత ఇత్యాది||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
స్నిగ్ధం భుక్తవతో హ్యన్నముపవిష్టస్య యత్నతః | సంరోషయేత్తు నయనం భిషక్ చూర్ణైస్తు లావణైః ||3||
स्निग्धं भुक्तवतो ह्यन्नमुपविष्टस्य यत्नतः | संरोषयेत्तु नयनं भिषक् चूर्णैस्तु लावणैः ||३||
🔊 Audio coming soon
తత్రైకాదశసు ఛేద్యేషు ప్రథమం పంచానామర్మణామేకమేవ ప్రకారముపదర్శయిష్యన్ ప్రథమం తత్ప్రాక్కర్మైవ నిర్దిశన్నాహ- స్నిగ్ధమిత్యాది| స్నిగ్ధం భుక్తవత ఇతి సంశుద్ధదేహస్య కృతసంసర్జనస్య విచారణాప్రకారేణ వా స్నిగ్ధం భుక్తవతః| యత్నత ఇతి యథా నాతిపీడా స్యాత్| సంరోషయేత్ అర్మశిథిలీకరణాయ సంక్షోభయేత్| లావణైః సైంధవోత్థైః||3||
Adhikarana 3 (4-9) · Śloka 10
తతః సంరోషితం తూర్ణం సుస్విన్నం పరిఘట్టితం | అర్మ యత్ర వలీజాతం తత్రైతల్లగయేద్భిషక్ ||4|| అపాంగం ప్రేక్షమాణస్య బడిశేన సమాహితః | ముచుండ్యాఽఽదాయ మేధావీ సూచీసూత్రేణ వా పునః ||5|| న చోత్థాపయతా క్షిప్రం కార్యమభ్యున్నతం తు తత్ | శస్త్రాబాధభయాచ్చాస్య వర్త్మనీ గ్రాహయేద్దృఢం ||6|| తతః ప్రశిథిలీభూతం త్రిభిరేవ విలంబితం | ఉల్లిఖన్మండలాగ్రేణ తీక్ష్ణేన పరిశోధయేత్ ||7|| విముక్తం సర్వతశ్చాపి కృష్ణాచ్ఛుక్లాచ్చ మండలాత్ | నీత్వా కనీనకోపాంతం ఛింద్యాన్నాతికనీనకం ||8|| చతుర్భాగస్థితే మాంసే నాక్షి వ్యాపత్తిమృచ్ఛతి | కనీనకవధాదస్రం నాడీ వాఽప్యుపజాయతే ||9|| హీనచ్ఛేదాత్ పునర్వృద్ధిం శీఘ్రమేవాధిగచ్ఛతి |10|
ततः संरोषितं तूर्णं सुस्विन्नं परिघट्टितम् | अर्म यत्र वलीजातं तत्रैतल्लगयेद्भिषक् ||४|| अपाङ्गं प्रेक्षमाणस्य बडिशेन समाहितः | मुचुण्ड्याऽऽदाय मेधावी सूचीसूत्रेण वा पुनः ||५|| न चोत्थापयता क्षिप्रं कार्यमभ्युन्नतं तु तत् | शस्त्राबाधभयाच्चास्य वर्त्मनी ग्राहयेद्दृढम् ||६|| ततः प्रशिथिलीभूतं त्रिभिरेव विलम्बितम् | उल्लिखन्मण्डलाग्रेण तीक्ष्णेन परिशोधयेत् ||७|| विमुक्तं सर्वतश्चापि कृष्णाच्छुक्लाच्च मण्डलात् | नीत्वा कनीनकोपान्तं छिन्द्यान्नातिकनीनकम् ||८|| चतुर्भागस्थिते मांसे नाक्षि व्यापत्तिमृच्छति | कनीनकवधादस्रं नाडी वाऽप्युपजायते ||९|| हीनच्छेदात् पुनर्वृद्धिं शीघ्रमेवाधिगच्छति |१०|
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం యాదృశమర్మ బడిశేన గ్రాహ్యం తాదృశం నిర్దిశన్నాహ- తత ఇత్యాది| పరిఘట్టితం చాలితం| అర్మ యత్ర వలీజాతమిత్యాది| యత్ర యస్మిన్ ప్రదేశే అర్మ జాతవలీకం స్యాత్తత్ర ప్రదేశే ఏతదర్మ బడిశేన లగయేత్ సంయోజయేత్, గ్రాహయేదిత్యర్థః| ముచుండ్యేత్యాది|- తదనంతరం బడిశం ముచుండ్యా తర్జన్యంగుష్ఠసందంశేనాదాయ గృహీత్వా సమ్యగ్యోగేనోత్క్షేపయేత్| సూచీసూత్రేణ వా పునరితి ముచుండ్యా బడిశోత్క్షేపాదనంతరం ప్రణిహితం ససూత్రసూచీసూత్రేణ తదర్మ ఉత్క్షిపేత్| న చోత్థాపయతేత్యాది|- ఉత్థాపయతా వైద్యేన క్షిప్రం సహసా తదర్మాత్యున్నతం న కార్యం, త్రుటనభయాత్| వర్త్మనీ గ్రాహయేదితి ఊర్ధ్వం స్థితం వర్త్మ ఊర్ధ్వమాకృష్య గ్రాహయేత్, అధః స్థితమధ ఏవాకృష్య గ్రాహయేదిత్యర్థః| తతః ప్రశిథిలీభూతమిత్యాది|- ప్రశిథిలీభూతం విముక్తనయనగోలకాశ్లేషం | త్రిభిః బడిశాదిభిః, న త్వేకేన, త్రుటనభయాత్; విలంబితం విశేషేణ లంబితం ధృతమిత్యర్థః| ఉల్లిఖన్నిత్యాది- ఉల్లిఖన్ ఊర్ధ్వమేవాధఃస్థితం కుర్వన్| పరిశోధయేత్ సర్వత ఉన్మూలయేత్, ‘అర్మసంతానం’ ఇతి శేషః| కనీనకోపాంతం కనీనకసమీపం, కనీనకశ్చ నాసాసమీపస్థోఽక్షిసంధిః| ఛింద్యాదితి క్రియాసౌకర్యార్థం బడిశమపకృష్య ప్రణిహితసూచీసూత్రేణావలంబ్యార్మ ఛింద్యాదిత్యర్థః| నాతికనీనకమితి అతిక్రాంతకనీనకం యథా న స్యాత్తథా ఛింద్యాదిత్యర్థః| చతుర్భాగస్థితే ఇతి అక్షిగోలకస్యోపరితనే మాంసే చతుర్భాగేన స్థితే ఇత్యర్థః, నాంతికే | వ్యాపత్తిం వ్యాపదం, ఋచ్ఛతి ప్రాప్నోతీత్యర్థః| కనీనకవధాదిత్యాది అతిచ్ఛేదాత్ కనీనకవధః| అస్రం రక్తం| నాడీతి నాడీవ్రణః| అపిశబ్దాద్వేదనా చ| హీనచ్ఛేదాత్ కిం స్యాదిత్యాహ- వృద్ధిమధిగచ్ఛతి; ‘అర్మ’ ఇతి శేషః||4-9||-
Adhikarana 4 (10) · Śloka 11
అర్మ యజ్జాలవద్వ్యాపి తదప్యున్మార్జ్య లంబితం ||10|| ఛింద్యాద్వక్రేణ శస్త్రేణ వర్త్మశుక్లాంతమాశ్రితం |11|
अर्म यज्जालवद्व्यापि तदप्युन्मार्ज्य लम्बितम् ||१०|| छिन्द्याद्वक्रेण शस्त्रेण वर्त्मशुक्लान्तमाश्रितम् |११|
🔊 Audio coming soon
యత్ర పునః ప్రస్తార్యర్మణి విస్తరత్వాదర్మణో వర్త్మద్వయసమీపశుక్లావయవవ్యాపినో వలీభావో నాస్తి తత్ర కిం కరణీయమితి దర్శయన్నాహ- అర్మేత్యాది| యదర్మ జాలవన్మత్స్యబంధనజాలసదృశం వ్యాపి వ్యాపనశీలం తదపి సైంధవచూర్ణేన సహోర్ధ్వఘృష్టం శిథిలీభూతం వక్రశస్త్రేణ బడిశేన లంబితం మండలాగ్రేణ ఛింద్యాదిత్యర్థః| వర్త్మశుక్లాంతమాశ్రితమితి అత్ర వర్త్మనోఽంత శబ్దః సమీపవాచీ, శుక్లే పునరవయవవాచీ| కేచిత్ ‘అర్మవజ్జాలకం వ్యాపి’ ఇతి పఠంతి; జాలకం స్నాయ్వర్మ, తచ్చ వక్రేణ శస్త్రేణ లంబితమర్మవచ్ఛింద్యాత్, వర్త్మశుక్లాంతమాశ్రితం పునరర్మ ఉల్లేఖప్రకారేణ ఛింద్యాదితి చ వ్యాఖ్యానయంతి||10||-
Adhikarana 5 (11-13) · Śloka 14
ప్రతిసారణమక్ష్ణోస్తు తతః కార్యమనంతరం ||11|| యావనాలస్య చూర్ణేన త్రికటోర్లవణస్య చ | స్వేదయిత్వా తతః పశ్చాద్బధ్నీయాత్ కుశలో భిషక్ ||12|| దోషర్తుబలకాలజ్ఞః స్నేహం దత్త్వా యథాహితం | వ్రణవత్ సంవిధానం తు తస్య కుర్యాదతః పరం ||13|| త్ర్యహాన్ముక్త్వా కరస్వేదం దత్త్వా శోధనమాచరేత్ |14|
प्रतिसारणमक्ष्णोस्तु ततः कार्यमनन्तरम् ||११|| यावनालस्य चूर्णेन त्रिकटोर्लवणस्य च | स्वेदयित्वा ततः पश्चाद्बध्नीयात् कुशलो भिषक् ||१२|| दोषर्तुबलकालज्ञः स्नेहं दत्त्वा यथाहितम् | व्रणवत् संविधानं तु तस्य कुर्यादतः परम् ||१३|| त्र्यहान्मुक्त्वा करस्वेदं दत्त्वा शोधनमाचरेत् |१४|
🔊 Audio coming soon
ఛేదానంతరం ప్రతిసారణం నిర్దిశన్నాహ- ప్రతిసారణమిత్యాది| తత ఇతి కర్మణః| యావనాలస్య యవక్షారస్య, లవణస్య సైంధవస్య| స్వేదయిత్వేత్యాది| స్వేదయిత్వా ‘కరేణ’ ఇతి శేషః| కుశలో బంధాదివేత్తా| ‘దోషర్తుబలకాలజ్ఞ’ ఇతి దోషాణాం చయాదిముఖేన బలకాలజ్ఞః, ఋతూనామాదిమధ్యావసానేన; అథవా దోషా వాతాదయః, ఋతవో హేమంతాదయః, బలం క్రియాసు సామర్థ్యం, కాలశ్చావస్థికః, తాన్ జానాతి యః స తాదృశః| స్నేహం దత్త్వా యథాహితమితి సంధానార్థం ఘృతాదీనాం మధ్యే యో యస్మై హితస్తం దత్త్వేత్యర్థః| తథాఽనుక్తమపి చక్షుష్యం సద్యోవ్రణహితం త్రిఫలాలోధ్రచందనాదికషాయద్రవకల్కపిండం దత్త్వా బధ్నీయాత్, తేనైవ చ ప్రక్షాలనం| వ్రణవదిత్యాది వ్రణవత్ సంవిధానం శోధనరోపణాదికం| తదేవ శోధనవిధానం దర్శయన్నాహ- త్ర్యహాదిత్యాది||11-13||-
Adhikarana 6 (14-15) · Śloka 16
కరంజబీజామలకమధుకైః సాధితం పయః ||14|| హితమాశ్చ్యోతనం శూలే ద్విరహ్నః క్షౌద్రసంయుతం | మధుకోత్పలకింజల్కదూర్వాకల్కైశ్చ మూర్ధని ||15|| ప్రలేపః సఘృతః శీతః క్షీరపిష్టః ప్రశస్యతే |16|
करञ्जबीजामलकमधुकैः साधितं पयः ||१४|| हितमाश्च्योतनं शूले द्विरह्नः क्षौद्रसंयुतम् | मधुकोत्पलकिञ्जल्कदूर्वाकल्कैश्च मूर्धनि ||१५|| प्रलेपः सघृतः शीतः क्षीरपिष्टः प्रशस्यते |१६|
🔊 Audio coming soon
ఇదానీమావస్థికశూలస్య చికిత్సామాహ- కరంజబీజేత్యాది| ఆశ్చ్యోతనం అక్షిపూరణం| ద్విరహ్న ఇతి దివసస్య కాలద్వయం| తస్మిన్నేవ శూలే శిరోలేపం దర్శయన్నాహ- మధుకోత్పలకింజల్కేత్యాది| ఉత్పలం నీలోత్పలం, కింజల్కః పద్మకేశరం||14-15||-
Adhikarana 7 (16) · Śloka 16
లేఖ్యాంజనైరపహరేదర్మశేషం భవేద్యది ||16||
लेख्याञ्जनैरपहरेदर्मशेषं भवेद्यदि ||१६||
🔊 Audio coming soon
శస్త్రకర్మావశిష్టస్యార్మణో లేఖ్యాంజనైరేవాపహరణం నిర్దిశన్నాహ- లేఖ్యాంజనైరిత్యాది| లేఖ్యాంజనైరితి ‘లోహచూర్ణాని సర్వాణి ధాతవో లవణాని చ’ ఇత్యాదినా శుక్రనిర్దిష్టైః||16||
Adhikarana 8 (17) · Śloka 17
అర్మ చాల్పం దధినిభం నీలం రక్తమథాపి వా | ధూసరం తను యచ్చాపి శుక్రవత్తదుపాచరేత్ ||17||
अर्म चाल्पं दधिनिभं नीलं रक्तमथापि वा | धूसरं तनु यच्चापि शुक्रवत्तदुपाचरेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం లేఖ్యాంజనప్రసంగేన యాదృశం లేఖనసాధ్యమర్మ తాదృశం దర్శయన్నాహ- అర్మ చాల్పమిత్యాది| అల్పం విస్తారేణ, దధినిభం శుక్లార్మ, నీలం ప్రస్తారి, రక్తం లోహితార్మ, ధూసరం పాండురం, తను స్నాయ్వర్మ, తను యచ్చాపీత్యత్ర చకారాపిశబ్దాభ్యాం మాంసార్మాపి యకృత్ప్రకాశం శ్యావం వా; ఏతత్ పంచవిధమప్యర్మ విస్తీర్ణం తను వా శుక్రవదేవ లేఖ్యాంజనైరేవోపచరణీయం||17||
Adhikarana 9 (18) · Śloka 18
చర్మాభం బహలం యత్తు స్నాయుమాంసఘనావృతం | ఛేద్యమేవ తదర్మ స్యాత్ కృష్ణమండలగం చ యత్ ||18||
चर्माभं बहलं यत्तु स्नायुमांसघनावृतम् | छेद्यमेव तदर्म स्यात् कृष्णमण्डलगं च यत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం యాదృశం ఛేద్యమర్మ తాదృశం దర్శయన్నాహ- చర్మాభమిత్యాది| చర్మవదాభాసతే యత్తత్తథా చర్మఖండవదిత్యర్థః| బహలం స్థూలం| స్నాయుమాంసఘనం స్నాయుమాంసాభ్యాం ఘనం యథా స్యాదేవమావృతం; ‘స్నాయుమాంససిరావృతం’ ఇతి కేచిత్ పఠంతి| కృష్ణమండలగమితి దృష్టిమార్గావరణకారీత్యర్థః||18||
Adhikarana 10 (19) · Śloka 19
విశుద్ధవర్ణమక్లిష్టం క్రియాస్వక్షి గతక్లమం | ఛిన్నేఽర్మణి భవేత్ సమ్యగ్యథాస్వమనుపద్రవం ||19||
विशुद्धवर्णमक्लिष्टं क्रियास्वक्षि गतक्लमम् | छिन्नेऽर्मणि भवेत् सम्यग्यथास्वमनुपद्रवम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
సమ్యక్ఛిన్నస్యార్మణో లక్షణమాహ- విశుద్ధవర్ణమిత్యాది| విశుద్ధవర్ణమర్మాపనయనాత్ ప్రకృతివర్ణమక్షి భవేత్| అక్లిష్టం క్రియాస్వితి నిమేషోన్మేషాదిషు న క్లేశవత్| గతక్లమం అనాయాసక్లేశరహితం| కేచిదక్లిష్టం నిర్దోషం, క్రియాస్వక్షి గతక్లమం క్రియాసూన్మేషాదిష్వపి నిరాబాధం స్యాదితి వ్యాఖ్యానయంతి| యథాస్వమనుపద్రవమితి హీనాతిచ్ఛేదయోర్యే ప్రత్యేకముపద్రవాస్తే న విద్యమానా యస్య తత్తథేత్యర్థః||19||
Adhikarana 11 (20) · Śloka 20
సిరాజాలే సిరా యాస్తు కఠినాస్తాశ్చ బుద్ధిమాన్ | ఉల్లిఖేన్మండలాగ్రేణ బడిశేనావలంబితాః ||20||
सिराजाले सिरा यास्तु कठिनास्ताश्च बुद्धिमान् | उल्लिखेन्मण्डलाग्रेण बडिशेनावलम्बिताः ||२०||
🔊 Audio coming soon
అర్మచ్ఛేదం ప్రతిపాద్య సిరాజాలచ్ఛేదం ప్రతిపాదయన్నాహ- సిరాజాలే ఇత్యాది| పూర్వవదేవ స్నిగ్ధస్విన్నసంరోషితనయనస్య బడిశేనావలంబితాః కఠినసిరా మండలాగ్రేణోర్ధ్వం లిఖేత్ ఊర్ధ్వం ఛింద్యాదితి పిండార్థః| కఠినసిరాగ్రహణాన్మృదూనాం సిరాణాం లేఖ్యాంజనం యోజ్యమితి జ్ఞేయం||20||
Adhikarana 12 (21) · Śloka 21
సిరాసు పిడకా జాతా యా న సిధ్యంతి భేషజైః | అర్మవన్మండలాగ్రేణ తాసాం ఛేదనమిష్యతే ||21||
सिरासु पिडका जाता या न सिध्यन्ति भेषजैः | अर्मवन्मण्डलाग्रेण तासां छेदनमिष्यते ||२१||
🔊 Audio coming soon
సిరాజపిడకాసు భేషజైరసిధ్యమానాసు ఛేదం దర్శయన్నాహ- సిరాస్విత్యాది| అర్మవచ్ఛేదనమితి అర్మోక్తం పూర్వకర్మాదికం కృత్వా ఛేదః కార్యః||21||
Adhikarana 13 (22) · Śloka 22
రోగయోశ్చైతయోః కార్యమర్మోక్తం ప్రతిసారణం | విధిశ్చాపి యథాదోషం లేఖనద్రవ్యసంభృతః ||22||
रोगयोश्चैतयोः कार्यमर्मोक्तं प्रतिसारणम् | विधिश्चापि यथादोषं लेखनद्रव्यसम्भृतः ||२२||
🔊 Audio coming soon
రోగయోరిత్యాది| ఏతయోః సిరాజాలసిరాపిడకయోః| అర్మోక్తం ప్రతిసారణమితి ‘యావనాలస్య చూర్ణేన’ ఇత్యాద్యుక్తం| యథాదోషం యో విధిర్వాతాభిష్యందనాదిషు నిర్దిష్టః స చ కార్యో లేఖనైర్ద్రవ్యైః సంపాదిత ఇత్యర్థః||22||
Adhikarana 14 (13-14) · Śloka 25
సంధౌ సంస్వేద్య శస్త్రేణ పర్వణీకాం విచక్షణః | ఉత్తరే చ త్రిభాగే చ బడిశేనావలంబితాం ||23|| ఛింద్యాత్తతోఽర్ధమగ్రే, స్యాదశ్రునాడీ హ్యతోఽన్యథా | ప్రతిసారణమత్రాపి సైంధవక్షౌద్రమిష్యతే ||24|| లేఖనీయాని చూర్ణాని వ్యాధిశేషస్య భేషజం |25|
सन्धौ संस्वेद्य शस्त्रेण पर्वणीकां विचक्षणः | उत्तरे च त्रिभागे च बडिशेनावलम्बिताम् ||२३|| छिन्द्यात्ततोऽर्धमग्रे, स्यादश्रुनाडी ह्यतोऽन्यथा | प्रतिसारणमत्रापि सैन्धवक्षौद्रमिष्यते ||२४|| लेखनीयानि चूर्णानि व्याधिशेषस्य भेषजम् |२५|
🔊 Audio coming soon
పర్వణికాపిడకాచ్ఛేదనమాహ- సంధావిత్యాది| సంధౌ కృష్ణశుక్లసంధౌ, సంస్వేద్య సమ్యక్ స్వేదయిత్వా, పరం యథా దృశోః పీడా న స్యాత్, ఉత్తరే త్రిభాగే బడిశేనావలంబితాం విద్ధా గృహీతాం, ఛింద్యాత్తతోఽర్ధమగ్రే ఇతి తదనంతరమగ్రేఽర్ధం ఛింద్యాత్ మూలాగ్రయోర్మిత్వా మధ్యే తాం ఛింద్యాదిత్యర్థః| తస్యాం ఛిన్నాయాం ప్రతిసారణమాహ- ప్రతిసారణమిత్యాది| శస్త్రకర్మావశిష్టస్య పర్వణీశేషస్య చికిత్సామాహ- లేఖనీయానీత్యాది||13-14||-
Adhikarana 15 (25-28) · Śloka 28
శంఖం సముద్రఫేనం చ మండూకీం చ సముద్రజాం ||25|| స్ఫటికం కురువిందం చ ప్రవాలాశ్మంతకం తథా | వైదూర్యం పులకం ముక్తామయస్తామ్రరజాంసి చ ||26|| సమభాగాని సంపిష్య సార్ధం స్రోతోంజనేన తు | చూర్ణాంజనం కారయిత్వా భాజనే మేషశృంగజే ||27|| సంస్థాప్యోభయతః కాలమంజయేత్ సతతం బుధః | అర్మాణి పిడకాం హన్యాత్ సిరాజాలాని తేన వై ||28||
शङ्खं समुद्रफेनं च मण्डूकीं च समुद्रजाम् ||२५|| स्फटिकं कुरुविन्दं च प्रवालाश्मन्तकं तथा | वैदूर्यं पुलकं मुक्तामयस्ताम्ररजांसि च ||२६|| समभागानि सम्पिष्य सार्धं स्रोतोञ्जनेन तु | चूर्णाञ्जनं कारयित्वा भाजने मेषशृङ्गजे ||२७|| संस्थाप्योभयतः कालमञ्जयेत् सततं बुधः | अर्माणि पिडकां हन्यात् सिराजालानि तेन वै ||२८||
🔊 Audio coming soon
తాన్యేవ లేఖనీయచూర్ణాన్యాహ- శంఖమిత్యాది| మండూకీం చ సముద్రజామితి సముద్రజా మండూకీ ముక్తానాం శుక్తిః| కురువిందః పద్మరాగః, ‘నిశానోపల’ ఇత్యన్యే, అశ్మంతకం సలౌపమం(?) మణివిశేషః| వైదూర్యమితి విదూరగిరిసంభవం అత్యచ్ఛమానీలం, పులకం స్ఫటికమేవ పాకాద్వర్ణాంతరమాపన్నం; కేచిత్ ‘వైదూర్యోపలకం’ ఇతి పఠంతి, తత్ర వైదూర్యోపలకం వేరుడికేతి వ్యాఖ్యానయంతి| మేషశృంగ ఇంగుదీభేదః; కేచిత్ మేషవిషాణరచితభాజనం మన్యంతే||25-28||
Adhikarana 16 (29) · Śloka 29
అర్శస్తథా యచ్చ నామ్నా శుష్కార్శోఽర్బుదమేవ చ | అభ్యంతరం వర్త్మశయా విధానం తేషు వక్ష్యతే ||29||
अर्शस्तथा यच्च नाम्ना शुष्कार्शोऽर्बुदमेव च | अभ्यन्तरं वर्त्मशया विधानं तेषु वक्ष्यते ||२९||
🔊 Audio coming soon
అర్శ ఇత్యాది| అభ్యంతరం వర్త్మశయా ఇతి వర్త్మాభ్యంతరాశ్రయా ఇత్యర్థః||29||
Adhikarana 17 (30-32) · Śloka 33
వర్త్మోపస్వేద్య నిర్భుజ్య సూచ్యోత్క్షిప్య ప్రయత్నతః | మండలాగ్రేణ తీక్ష్ణేన మూలే భింద్యాద్భిషగ్వరః ||30|| తతః సైంధవకాసీసకృష్ణాభిః ప్రతిసారయేత్ | స్థితే చ రుధిరే వర్త్మ దహేత్ సమ్యక్ శలాకయా ||31|| క్షారేణావలిఖేచ్చాపి వ్యాధిశేషో భవేద్యది | తీక్ష్ణైరుభయతోభాగైస్తతో దోషమధిక్షిపేత్ ||32|| వితరేచ్చ యథాదోషమభిష్యందక్రియావిధిం |33|
वर्त्मोपस्वेद्य निर्भुज्य सूच्योत्क्षिप्य प्रयत्नतः | मण्डलाग्रेण तीक्ष्णेन मूले भिन्द्याद्भिषग्वरः ||३०|| ततः सैन्धवकासीसकृष्णाभिः प्रतिसारयेत् | स्थिते च रुधिरे वर्त्म दहेत् सम्यक् शलाकया ||३१|| क्षारेणावलिखेच्चापि व्याधिशेषो भवेद्यदि | तीक्ष्णैरुभयतोभागैस्ततो दोषमधिक्षिपेत् ||३२|| वितरेच्च यथादोषमभिष्यन्दक्रियाविधिम् |३३|
🔊 Audio coming soon
తదేవ విధానమాహ- వర్త్మేత్యాది| నిర్భుజ్య పరివర్త్య, ఉత్తానం కృత్వేత్యర్థః| కేచిదముమేవ పాఠమన్యథా కృత్వా పఠంతి, స చ వర్తమానపుస్తకేషు న దృశ్యతే, అతో న లిఖితః| తేషాం కర్మణి కృతే ప్రతిసారణమాహ- తత ఇత్యాది| ప్రతిసారయేద్ ఘర్షయేత్| శస్త్రకర్మావశిష్టానామర్శఆదీనాం చికిత్సామాహ- స్థిత ఇత్యాది| సమ్యగ్ యోగేన, శలాకయేతి వస్త్రాచ్ఛాదితాం దృష్టిం కృత్వా అగ్నితప్తశలాకయా వ్యాధిశేషం దహేత్, క్షారేణావలిఖేచ్చ| సర్వేష్వేవోక్తేషు ఛేద్యరోగేష్వనిర్దిష్టం భేషజం నిర్దిశన్నాహ- తీక్ష్ణైరిత్యాది| ఉభయతోభాగైః వామనీయవిరేచనద్రవ్యైః| దోషం వ్రణగతాం దోషదుష్టిం; ఏతేనైతదుక్తం భవతి- వామనీయవిరేచనీయద్రవ్యాణాం కల్కకషాయాదినా వ్రణశుద్ధిః కర్తవ్యేత్యర్థః| కేచిద్వమనవిరేచనైరేవ కఫాదికం దోషం నిర్హరేదితి మన్యంతే; ఏతచ్చ పంజికాకారేణ దూషితం||30-32||-
Adhikarana 18 (33) · Śloka 33
శస్త్రకర్మణ్యుపరతే మాసం చ స్యాత్ సుయంత్రితః ||33||
शस्त्रकर्मण्युपरते मासं च स्यात् सुयन्त्रितः ||३३||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం ఛేద్యాదిషు పరిహార్యపరిహారావధిం దర్శయన్నాహ- శస్త్రకర్మణీత్యాది||33||
Adhikarana puShpikA · Śloka 15
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రే ఛేద్యరోగప్రతిషేధో నామ పంచదశోఽధ్యాయః ||15||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे छेद्यरोगप्रतिषेधो नाम पञ्चदशोऽध्यायः ||१५||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రే పంచదశోఽధ్యాయః||15||