Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతశ్ఛేద్యరోగప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातश्छेद्यरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
15. chēdyarōgapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
స్నిగ్ధం భుక్తవతో హ్యన్నముపవిష్టస్య యత్నతః | సంరోషయేత్తు నయనం భిషక్ చూర్ణైస్తు లావణైః ||3||
View original
स्निग्धं भुक्तवतो ह्यन्नमुपविष्टस्य यत्नतः | संरोषयेत्तु नयनं भिषक् चूर्णैस्तु लावणैः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-9) · Śloka 10
తతః సంరోషితం తూర్ణం సుస్విన్నం పరిఘట్టితం | అర్మ యత్ర వలీజాతం తత్రైతల్లగయేద్భిషక్ ||4|| అపాంగం ప్రేక్షమాణస్య బడిశేన సమాహితః | ముచుండ్యాఽఽదాయ మేధావీ సూచీసూత్రేణ వా పునః ||5|| న చోత్థాపయతా క్షిప్రం కార్యమభ్యున్నతం తు తత్ | శస్త్రాబాధభయాచ్చాస్య వర్త్మనీ గ్రాహయేద్దృఢం ||6|| తతః ప్రశిథిలీభూతం త్రిభిరేవ విలంబితం | ఉల్లిఖన్మండలాగ్రేణ తీక్ష్ణేన పరిశోధయేత్ ||7|| విముక్తం సర్వతశ్చాపి కృష్ణాచ్ఛుక్లాచ్చ మండలాత్ | నీత్వా కనీనకోపాంతం ఛింద్యాన్నాతికనీనకం ||8|| చతుర్భాగస్థితే మాంసే నాక్షి వ్యాపత్తిమృచ్ఛతి | కనీనకవధాదస్రం నాడీ వాఽప్యుపజాయతే ||9|| హీనచ్ఛేదాత్ పునర్వృద్ధిం శీఘ్రమేవాధిగచ్ఛతి |10|
View original
ततः संरोषितं तूर्णं सुस्विन्नं परिघट्टितम् | अर्म यत्र वलीजातं तत्रैतल्लगयेद्भिषक् ||४|| अपाङ्गं प्रेक्षमाणस्य बडिशेन समाहितः | मुचुण्ड्याऽऽदाय मेधावी सूचीसूत्रेण वा पुनः ||५|| न चोत्थापयता क्षिप्रं कार्यमभ्युन्नतं तु तत् | शस्त्राबाधभयाच्चास्य वर्त्मनी ग्राहयेद्दृढम् ||६|| ततः प्रशिथिलीभूतं त्रिभिरेव विलम्बितम् | उल्लिखन्मण्डलाग्रेण तीक्ष्णेन परिशोधयेत् ||७|| विमुक्तं सर्वतश्चापि कृष्णाच्छुक्लाच्च मण्डलात् | नीत्वा कनीनकोपान्तं छिन्द्यान्नातिकनीनकम् ||८|| चतुर्भागस्थिते मांसे नाक्षि व्यापत्तिमृच्छति | कनीनकवधादस्रं नाडी वाऽप्युपजायते ||९|| हीनच्छेदात् पुनर्वृद्धिं शीघ्रमेवाधिगच्छति |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (10) · Śloka 11
అర్మ యజ్జాలవద్వ్యాపి తదప్యున్మార్జ్య లంబితం ||10|| ఛింద్యాద్వక్రేణ శస్త్రేణ వర్త్మశుక్లాంతమాశ్రితం |11|
View original
अर्म यज्जालवद्व्यापि तदप्युन्मार्ज्य लम्बितम् ||१०|| छिन्द्याद्वक्रेण शस्त्रेण वर्त्मशुक्लान्तमाश्रितम् |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (11-13) · Śloka 14
ప్రతిసారణమక్ష్ణోస్తు తతః కార్యమనంతరం ||11|| యావనాలస్య చూర్ణేన త్రికటోర్లవణస్య చ | స్వేదయిత్వా తతః పశ్చాద్బధ్నీయాత్ కుశలో భిషక్ ||12|| దోషర్తుబలకాలజ్ఞః స్నేహం దత్త్వా యథాహితం | వ్రణవత్ సంవిధానం తు తస్య కుర్యాదతః పరం ||13|| త్ర్యహాన్ముక్త్వా కరస్వేదం దత్త్వా శోధనమాచరేత్ |14|
View original
प्रतिसारणमक्ष्णोस्तु ततः कार्यमनन्तरम् ||११|| यावनालस्य चूर्णेन त्रिकटोर्लवणस्य च | स्वेदयित्वा ततः पश्चाद्बध्नीयात् कुशलो भिषक् ||१२|| दोषर्तुबलकालज्ञः स्नेहं दत्त्वा यथाहितम् | व्रणवत् संविधानं तु तस्य कुर्यादतः परम् ||१३|| त्र्यहान्मुक्त्वा करस्वेदं दत्त्वा शोधनमाचरेत् |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (14-15) · Śloka 16
కరంజబీజామలకమధుకైః సాధితం పయః ||14|| హితమాశ్చ్యోతనం శూలే ద్విరహ్నః క్షౌద్రసంయుతం | మధుకోత్పలకింజల్కదూర్వాకల్కైశ్చ మూర్ధని ||15|| ప్రలేపః సఘృతః శీతః క్షీరపిష్టః ప్రశస్యతే |16|
View original
करञ्जबीजामलकमधुकैः साधितं पयः ||१४|| हितमाश्च्योतनं शूले द्विरह्नः क्षौद्रसंयुतम् | मधुकोत्पलकिञ्जल्कदूर्वाकल्कैश्च मूर्धनि ||१५|| प्रलेपः सघृतः शीतः क्षीरपिष्टः प्रशस्यते |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (16) · Śloka 16
లేఖ్యాంజనైరపహరేదర్మశేషం భవేద్యది ||16||
View original
लेख्याञ्जनैरपहरेदर्मशेषं भवेद्यदि ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (17) · Śloka 17
అర్మ చాల్పం దధినిభం నీలం రక్తమథాపి వా | ధూసరం తను యచ్చాపి శుక్రవత్తదుపాచరేత్ ||17||
View original
अर्म चाल्पं दधिनिभं नीलं रक्तमथापि वा | धूसरं तनु यच्चापि शुक्रवत्तदुपाचरेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (18) · Śloka 18
చర్మాభం బహలం యత్తు స్నాయుమాంసఘనావృతం | ఛేద్యమేవ తదర్మ స్యాత్ కృష్ణమండలగం చ యత్ ||18||
View original
चर्माभं बहलं यत्तु स्नायुमांसघनावृतम् | छेद्यमेव तदर्म स्यात् कृष्णमण्डलगं च यत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (19) · Śloka 19
విశుద్ధవర్ణమక్లిష్టం క్రియాస్వక్షి గతక్లమం | ఛిన్నేఽర్మణి భవేత్ సమ్యగ్యథాస్వమనుపద్రవం ||19||
View original
विशुद्धवर्णमक्लिष्टं क्रियास्वक्षि गतक्लमम् | छिन्नेऽर्मणि भवेत् सम्यग्यथास्वमनुपद्रवम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (20) · Śloka 20
సిరాజాలే సిరా యాస్తు కఠినాస్తాశ్చ బుద్ధిమాన్ | ఉల్లిఖేన్మండలాగ్రేణ బడిశేనావలంబితాః ||20||
View original
सिराजाले सिरा यास्तु कठिनास्ताश्च बुद्धिमान् | उल्लिखेन्मण्डलाग्रेण बडिशेनावलम्बिताः ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (21) · Śloka 21
సిరాసు పిడకా జాతా యా న సిధ్యంతి భేషజైః | అర్మవన్మండలాగ్రేణ తాసాం ఛేదనమిష్యతే ||21||
View original
सिरासु पिडका जाता या न सिध्यन्ति भेषजैः | अर्मवन्मण्डलाग्रेण तासां छेदनमिष्यते ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (22) · Śloka 22
రోగయోశ్చైతయోః కార్యమర్మోక్తం ప్రతిసారణం | విధిశ్చాపి యథాదోషం లేఖనద్రవ్యసంభృతః ||22||
View original
रोगयोश्चैतयोः कार्यमर्मोक्तं प्रतिसारणम् | विधिश्चापि यथादोषं लेखनद्रव्यसम्भृतः ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (13-14) · Śloka 25
సంధౌ సంస్వేద్య శస్త్రేణ పర్వణీకాం విచక్షణః | ఉత్తరే చ త్రిభాగే చ బడిశేనావలంబితాం ||23|| ఛింద్యాత్తతోఽర్ధమగ్రే, స్యాదశ్రునాడీ హ్యతోఽన్యథా | ప్రతిసారణమత్రాపి సైంధవక్షౌద్రమిష్యతే ||24|| లేఖనీయాని చూర్ణాని వ్యాధిశేషస్య భేషజం |25|
View original
सन्धौ संस्वेद्य शस्त्रेण पर्वणीकां विचक्षणः | उत्तरे च त्रिभागे च बडिशेनावलम्बिताम् ||२३|| छिन्द्यात्ततोऽर्धमग्रे, स्यादश्रुनाडी ह्यतोऽन्यथा | प्रतिसारणमत्रापि सैन्धवक्षौद्रमिष्यते ||२४|| लेखनीयानि चूर्णानि व्याधिशेषस्य भेषजम् |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (25-28) · Śloka 28
శంఖం సముద్రఫేనం చ మండూకీం చ సముద్రజాం ||25|| స్ఫటికం కురువిందం చ ప్రవాలాశ్మంతకం తథా | వైదూర్యం పులకం ముక్తామయస్తామ్రరజాంసి చ ||26|| సమభాగాని సంపిష్య సార్ధం స్రోతోంజనేన తు | చూర్ణాంజనం కారయిత్వా భాజనే మేషశృంగజే ||27|| సంస్థాప్యోభయతః కాలమంజయేత్ సతతం బుధః | అర్మాణి పిడకాం హన్యాత్ సిరాజాలాని తేన వై ||28||
View original
शङ्खं समुद्रफेनं च मण्डूकीं च समुद्रजाम् ||२५|| स्फटिकं कुरुविन्दं च प्रवालाश्मन्तकं तथा | वैदूर्यं पुलकं मुक्तामयस्ताम्ररजांसि च ||२६|| समभागानि सम्पिष्य सार्धं स्रोतोञ्जनेन तु | चूर्णाञ्जनं कारयित्वा भाजने मेषशृङ्गजे ||२७|| संस्थाप्योभयतः कालमञ्जयेत् सततं बुधः | अर्माणि पिडकां हन्यात् सिराजालानि तेन वै ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (29) · Śloka 29
అర్శస్తథా యచ్చ నామ్నా శుష్కార్శోఽర్బుదమేవ చ | అభ్యంతరం వర్త్మశయా విధానం తేషు వక్ష్యతే ||29||
View original
अर्शस्तथा यच्च नाम्ना शुष्कार्शोऽर्बुदमेव च | अभ्यन्तरं वर्त्मशया विधानं तेषु वक्ष्यते ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (30-32) · Śloka 33
వర్త్మోపస్వేద్య నిర్భుజ్య సూచ్యోత్క్షిప్య ప్రయత్నతః | మండలాగ్రేణ తీక్ష్ణేన మూలే భింద్యాద్భిషగ్వరః ||30|| తతః సైంధవకాసీసకృష్ణాభిః ప్రతిసారయేత్ | స్థితే చ రుధిరే వర్త్మ దహేత్ సమ్యక్ శలాకయా ||31|| క్షారేణావలిఖేచ్చాపి వ్యాధిశేషో భవేద్యది | తీక్ష్ణైరుభయతోభాగైస్తతో దోషమధిక్షిపేత్ ||32|| వితరేచ్చ యథాదోషమభిష్యందక్రియావిధిం |33|
View original
वर्त्मोपस्वेद्य निर्भुज्य सूच्योत्क्षिप्य प्रयत्नतः | मण्डलाग्रेण तीक्ष्णेन मूले भिन्द्याद्भिषग्वरः ||३०|| ततः सैन्धवकासीसकृष्णाभिः प्रतिसारयेत् | स्थिते च रुधिरे वर्त्म दहेत् सम्यक् शलाकया ||३१|| क्षारेणावलिखेच्चापि व्याधिशेषो भवेद्यदि | तीक्ष्णैरुभयतोभागैस्ततो दोषमधिक्षिपेत् ||३२|| वितरेच्च यथादोषमभिष्यन्दक्रियाविधिम् |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (33) · Śloka 33
శస్త్రకర్మణ్యుపరతే మాసం చ స్యాత్ సుయంత్రితః ||33||
View original
शस्त्रकर्मण्युपरते मासं च स्यात् सुयन्त्रितः ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 15
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రే ఛేద్యరోగప్రతిషేధో నామ పంచదశోఽధ్యాయః ||15||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे छेद्यरोगप्रतिषेधो नाम पञ्चदशोऽध्यायः ||१५||
🔊 Audio coming soon