Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతశ్చికిత్సితప్రవిభాగవిజ్ఞానీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః (సుశ్రుతాయ) ||2||
अथातश्चिकित्सितप्रविभागविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः (सुश्रुताय) ||२||
🔊 Audio coming soon
దృష్టిగతరోగవిజ్ఞానీయానంతరం సర్వథా ప్రతిపన్నసకలనయనామయస్య భిషజశ్చికిత్సా న్యాయ్యేతి చికిత్సాప్రవిభాగీయారంభః- అథాత ఇత్యాది| ప్రవిభాగః ప్రకర్షేణ విభజనం పృథక్కరణమిత్యర్థః||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
షట్సప్తతిర్యేఽభిహితా వ్యాధయో నామలక్షణైః | చికిత్సితమిదం తేషాం సమాసవ్యాసతః శృణు ||3||
षट्सप्ततिर्येऽभिहिता व्याधयो नामलक्षणैः | चिकित्सितमिदं तेषां समासव्यासतः शृणु ||३||
🔊 Audio coming soon
చికిత్సా తు ద్వివిధా సమాసాద్ వ్యాసాచ్చ; తత్ర సమాసేనేహాధ్యాయే విభాగం దర్శయన్నాహ- షడిత్యాది| లక్షణైః హేతుపూర్వరూపరుపోపశయసంప్రాప్తిభిః| సమాసాత్ సంక్షేపాదిహైవాధ్యాయే; విస్తరాత్ పునర్వాతాభిష్యందాదిషు||3||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ఛేద్యాస్తేషు దశైకశ్చ నవ లేఖ్యాః ప్రకీర్తితాః | భేద్యాః పంచ వికారాః స్యుర్వ్యధ్యాః పంచదశైవ తు ||4|| ద్వాదశాఽశస్త్రకృత్యాశ్చ యాప్యాః సప్త భవంతి హి | రోగా వర్జయితవ్యాః స్యుర్దశ పంచ చ జానతా | అసాధ్యౌ వా భవేతాం తు యాప్యౌ చాగంతుసంజ్ఞితౌ ||5||
छेद्यास्तेषु दशैकश्च नव लेख्याः प्रकीर्तिताः | भेद्याः पञ्च विकाराः स्युर्व्यध्याः पञ्चदशैव तु ||४|| द्वादशाऽशस्त्रकृत्याश्च याप्याः सप्त भवन्ति हि | रोगा वर्जयितव्याः स्युर्दश पञ्च च जानता | असाध्यौ वा भवेतां तु याप्यौ चागन्तुसञ्ज्ञितौ ||५||
🔊 Audio coming soon
తత్రాష్టవిధశస్త్రకర్మణాం మధ్యే నేత్రామయేషు చతుర్విధం కర్మ ప్రయోజ్యం, అతశ్చతుర్విధశస్త్రకర్మార్హాన్ వ్యాధీన్ సమాసార్థం వర్గీకృత్య ప్రాహ- ఛేద్యా ఇత్యాది| ద్వాదశాఽశస్త్రకృత్యాశ్చేతి చకారాద్ ద్వౌ బాహ్యజావశస్త్రకృత్యౌ| యాప్యా ఇతి స్నేహాదిక్రియయా యాప్యత్వం, న తు ఛేద్యాదిక్రియయా| యాప్యసాధ్యత్వే చ ద్వయోరవస్థావశాత్| వర్జయితవ్యా అసాధ్యా ఇత్యర్థః||4-5||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
అర్శోఽన్వితం భవతి వర్త్మ తు యత్తథాఽర్శః శుష్కం తథాఽర్బుదమథో పిడకాః సిరాజాః | జాలం సిరాజమపి పంచవిధం తథాఽర్మ ఛేద్యా భవంతి సహ పర్వణికామయేన ||6||
अर्शोऽन्वितं भवति वर्त्म तु यत्तथाऽर्शः शुष्कं तथाऽर्बुदमथो पिडकाः सिराजाः | जालं सिराजमपि पञ्चविधं तथाऽर्म छेद्या भवन्ति सह पर्वणिकामयेन ||६||
🔊 Audio coming soon
తానేవ ఛేద్యాన్ రోగాన్నామభిః ప్రాహ- అర్శోఽన్వితమిత్యాది| పంచవిధమర్మేతి ప్రస్తార్యర్మ, శుష్కార్మ, రక్తార్మ, అధిమాంసార్మ, స్నాయ్వర్మేత్యేవం పంచవిధం||6||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ఉత్సాంగినీ బహలకర్దమవర్త్మనీ చ శ్యావం చ యచ్చ పఠితం త్విహ బద్ధవర్త్మ | క్లిష్టం చ పోథకియుతం ఖలు యచ్చ వర్త్మ కుంభీకినీ చ సహ శర్కరయా చ లేఖ్యాః ||7||
उत्साङ्गिनी बहलकर्दमवर्त्मनी च श्यावं च यच्च पठितं त्विह बद्धवर्त्म | क्लिष्टं च पोथकियुतं खलु यच्च वर्त्म कुम्भीकिनी च सह शर्करया च लेख्याः ||७||
🔊 Audio coming soon
లేఖ్యాన్నామభిః ప్రాహ- ఉత్సంగినీత్యాది| బహలకర్దమవర్త్మనీత్యత్ర వర్త్మేతి పదం బహలకర్దమాభ్యాం ప్రత్యేకం సంబధ్యతే||7||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
శ్లేష్మోపనాహలగణౌ చ బిసం చ భేద్యా గ్రంథిశ్చ యః కృమికృతోఽంజననామికా చ |8|
श्लेष्मोपनाहलगणौ च बिसं च भेद्या ग्रन्थिश्च यः कृमिकृतोऽञ्जननामिका च |८|
🔊 Audio coming soon
భేద్యాన్నామభిః ప్రాహ- శ్లేష్మేత్యాది| బిసం బిసవర్త్మ|8|-
Adhikarana 7 (8) · Śloka 9
ఆదౌ సిరా నిగదితాస్తు యయోః ప్రయోగే పాకౌ చ యౌ నయనయోః పవనోఽన్యతశ్చ ||8|| పూయాలసానిలవిపర్యయమంథసంజ్ఞాః స్యందాస్తు యాంత్యుపశమం హి సిరావ్యధేన |9|
आदौ सिरा निगदितास्तु ययोः प्रयोगे पाकौ च यौ नयनयोः पवनोऽन्यतश्च ||८|| पूयालसानिलविपर्ययमन्थसञ्ज्ञाः स्यन्दास्तु यान्त्युपशमं हि सिराव्यधेन |९|
🔊 Audio coming soon
వ్యధ్యాన్నామభిః ప్రాహ- ఆదావిత్యాది| ఆదౌ సిరా నిగదితాః ఇత్యాది యయోర్వికారయోః ప్రయోగే ఆదౌ సిరా నిగదితాస్తౌ వ్యధ్యౌ, కౌ తౌ? సిరోత్పాతసిరాహర్షౌ| పవనోఽన్యతః అన్యతోవాతః| మంథసంజ్ఞా అధిమంథాశ్చత్వారః; స్యందా అభిష్యందాస్తావంత ఏవ||8||-
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
శుష్కాక్షిపాకకఫపిత్తవిదగ్ధదృష్టిష్వమ్లాఖ్యశుక్రసహితార్జునపిష్టకేషు ||9|| అక్లిన్నవర్త్మహుతభుగ్ధ్వజదర్శిశుక్తిప్రక్లిన్నవర్త్మసు తథైవ బలాససంజ్ఞే | ఆగంతునాఽఽమయయుగేన చ దూషితాయాం దృష్టౌ న శస్త్రపతనం ప్రవదంతి తజ్జ్ఞాః ||10||
शुष्काक्षिपाककफपित्तविदग्धदृष्टिष्वम्लाख्यशुक्रसहितार्जुनपिष्टकेषु ||९|| अक्लिन्नवर्त्महुतभुग्ध्वजदर्शिशुक्तिप्रक्लिन्नवर्त्मसु तथैव बलाससञ्ज्ञे | आगन्तुनाऽऽमययुगेन च दूषितायां दृष्टौ न शस्त्रपतनं प्रवदन्ति तज्ज्ञाः ||१०||
🔊 Audio coming soon
అశస్త్రకృత్యానాహ- శుష్కేత్యాది| హుతభుక్ ధ్వజదర్శీ, ధూమదర్శీత్యర్థః||9-10||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
సంపశ్యతః షడపి యేఽభిహితాస్తు కాచాస్తే పక్ష్మకోపసహితాస్తు భవంతి యాప్యాః |11|
सम्पश्यतः षडपि येऽभिहितास्तु काचास्ते पक्ष्मकोपसहितास्तु भवन्ति याप्याः |११|
🔊 Audio coming soon
యాప్యానాహ- సంపశ్యత ఇత్యాది| షడపి యే కాచా అభిహితాస్తే సంపశ్యతః పురుషస్య యాప్యా భవంతీతి సంబంధః|11|-
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
చత్వార ఏవ పవనప్రభవాస్త్వసాధ్యా ద్వౌ పిత్తజౌ కఫనిమిత్తజ ఏక ఏవ | అష్టార్ధకా రుధిరజాశ్చ గదాస్త్రిదోషాస్తావంత ఏవ గదితావపి బాహ్యజౌ ద్వౌ ||11||
चत्वार एव पवनप्रभवास्त्वसाध्या द्वौ पित्तजौ कफनिमित्तज एक एव | अष्टार्धका रुधिरजाश्च गदास्त्रिदोषास्तावन्त एव गदितावपि बाह्यजौ द्वौ ||११||
🔊 Audio coming soon
అసాధ్యానాహ- చత్వార ఇత్యాది| చత్వార ఏవేతి హతాధిమంథనిమిషగంభీరదృష్టివాతహతవర్త్మాఖ్యాశ్చత్వారః| ద్వావితి హ్రస్వజాడ్య(త్య)జలధిస్రావాఖ్యౌ| ఏక ఏవ కఫస్రావాఖ్యః| అష్టార్ధకా ఇతి చత్వార ఇత్యర్థః| కే తే చత్వారః? రక్తస్రావాజకాజాతశోణితార్శోవ్రణాన్వితశుక్రాఖ్యాః| తావంత ఏవేతి చత్వార ఏవేత్యర్థః| కే తే చత్వారః? పూయాస్రావనకులాంధ్యాక్షిపాకాత్యాలజ్యాఖ్యాః| బాహ్యజౌ ఆగంతుజౌ||11||
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రే చికిత్సితప్రవిభాగవిజ్ఞానీయో నామాష్టమోఽధ్యాయః ||8||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे चिकित्सितप्रविभागविज्ञानीयो नामाष्टमोऽध्यायः ||८||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రేఽష్టమోఽధ్యాయః||8||