17. dr̥ṣṭigatarōgapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ਅਥਾਤੋ ਦਸ੍ਟਿਗਤਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||

ਪਕ੍ਸ੍ਮਕੋਪਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਨਨ੍ਤਰਂ ਦਸ੍ਟਿਗਤਾਨਾਮੇਵ ਰੋਗਾਣਾਮਵਸ਼ਿਸ੍ਟਤ੍ਵਾਤ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਸ੍ਟਿਗਤਰੋਗੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਦਸ੍ਟਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦਸ੍ਟ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਂ ਮਣ੍ਡਲਮਭਿਪ੍ਰੇਤਮ੍||੧-੨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ਤ੍ਰਯਃ ਸਾਧ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਸਾਧ੍ਯਾ ਯਾਪ੍ਯਾਃ ਸਟ੍ ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ |੩|

ਦਸ੍ਟਿਗਤਦ੍ਵਾਦਸ਼ਰੋਗਾਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਸਾਧ੍ਯਾਨਾਂ ਸਾਧਨਾਰ੍ਥਂ, ਯਾਪ੍ਯਾਨਾਂ ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਮਸਾਧ੍ਯਾਨਾਂ ਪਰਿਹਾਰਰ੍ਥਮਾਹ- ਤ੍ਰਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਧੂਮਦਰ੍ਸ਼ਿਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟਯਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਸਾਧ੍ਯਾਃ| ਤ੍ਰਯੋਸਾਧ੍ਯਾ ਇਤਿ ਹ੍ਰਸ੍ਵਜਾਡ੍ਯ(ਤ੍ਯ)ਨਾਕੁਲਾਨ੍ਧ੍ਯਗਮ੍ਭੀਰਿਕਾਖ੍ਯਾਃ| ਯਾਪ੍ਯਾਃ ਸਟ੍ ਚੇਤਿ ਅਰੁਣਾਦਯੋ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵਰ੍ਣਾਨ੍ਤਾਃ ਸਟ੍ ਕਾਚਾਃ| ਚਕਾਰੋਤ੍ਰ ਭਿਨ੍ਨਕ੍ਰਮੇ; ਤੇਨ ਯਾਪ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਾਨਨ੍ਤਰਮੁਪਾਤ੍ਤੇਨ ਚਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ; ਤੇਨ ਸਣ੍ਣਾਂ ਰੋਗਾਣਾਮਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਨਿ; ਤਥਾ ਚ ਤੇ ਪ੍ਰਾਗਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਸਾਧ੍ਯਾਃ, ਉਤ੍ਤਰਾਵਸ੍ਥਾਯਾਮਸਾਧ੍ਯਾਃ, ਪਰਂ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਂ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਂ ਵਿਹਾਯ|੩|-

Adhikarana 3 (3) · Śloka 3

ਤਤ੍ਰੈਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਃ ਕੀਰ੍ਤਿਤੋ ਧੂਮਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ ||੩||

ਤਤ੍ਰ ਸਾਧ੍ਯੇਸੁ ਤ੍ਰਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਧੂਮਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਮੇਵ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਃ ਹੇਤੁਵ੍ਯਾਧਿਵਿਪਰੀਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ| ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ਪਿਤ੍ਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਪ੍ਰਤਿਸੇਧੇ||੩||

Adhikarana 4 (4-5) · Śloka 6

ਦਸ੍ਟੌ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਾਯਾਂ ਵਿਦਗ੍ਧਾਯਾਂ ਕਫੇਨ ਚ | ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਧਿਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਤਾਦਤੇ ||੪|| ਨਸ੍ਯਸੇਕਾਞ੍ਜਨਾਲੇਪਪੁਟਪਾਕੈਃ ਸਤਰ੍ਪਣੈਃ | ਆਦ੍ਯੇ ਤੁ ਤ੍ਰੈਫਲਂ ਪੇਯਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤ੍ਰੈਵਤਮੁਤ੍ਤਰੇ ||੫|| ਤੈਲ੍ਵਕਂ ਚੋਭਯੋਃ ਪਥ੍ਯਂ ਕੇਵਲਂ ਜੀਰ੍ਣਮੇਵ ਵਾ |੬|

ਇਦਾਨੀਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਵਿਦਗ੍ਧਦਸ਼ੋਰਪਿ ਹੇਤੁਵ੍ਯਾਧਿਵਿਪਰੀਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਦਸ੍ਟੌ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਾਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਹਰਂ; ਤੇਨ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟੌ ਪਿਤ੍ਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਹਰੋਵਿਧਿਃ, ਕਫਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟੌ ਤੁ ਕਫਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਹਰੋ ਵਿਧਿਃ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਤਾਦਤੇ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ| ਤਮੇਵ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਹਰਂ ਵਿਧਿਮਾਹ- ਨਸ੍ਯਸੇਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਕਫਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟ੍ਯਾਂ ਕਫਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਹਰਂ ਨਸ੍ਯਾਦਿ, ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟ੍ਯਾਂ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਹਰਂ ਨਸ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਤ੍ਤਕਫਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟ੍ਯਾਂ ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਚ ਸ੍ਨੇਹੋਪਕ੍ਰਮਮਾਹ- ਆਦ੍ਯੇ ਤੁ ਤ੍ਰੈਫਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਦ੍ਯੇ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟ੍ਯਾਖ੍ਯੇ, ਤ੍ਰੈਫਲਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਘਤਂ; ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾ ਰਸਪ੍ਰਸ੍ਥਂ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਵਿਦੇਹੋਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰੈਫਲਮਾਮਨਨ੍ਤਿ; ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ| ਤ੍ਰੈਵਤਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਸਂਸ੍ਕਤਂ, ਨ ਪੁਨਰਪਤਾਨਕੋਕ੍ਤਮ੍| ਉਤ੍ਤਰੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟ੍ਯਾਖ੍ਯੇ ਇਤਿ| ਤਿਲ੍ਵਕਃ ਪਟ੍ਟਿਕਾਰੋਧ੍ਰਸ੍ਤੇਨ ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਤੈਲ੍ਵਕਮ੍| ਕੇਵਲਮ੍ ਅਸਂਸ੍ਕਤਮ੍| ਜੀਰ੍ਣਂ ਪੁਰਾਣਮ੍| ਅਨੁਕ੍ਤਮਪਿ ਸ੍ਨੇਹਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਵਮਨਾਦਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ, ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍||੪-੫||-

Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 8

ਗੈਰਿਕਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਕਸ੍ਣਾ ਗੋਦਨ੍ਤਸ੍ਯ ਮਸੀ ਤਥਾ ||੬|| ਗੋਮਾਂਸਂ ਮਰਿਚਂ ਬੀਜਂ ਸ਼ਿਰੀਸਸ੍ਯ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾ | ਵਨ੍ਤਂ ਕਪਿਤ੍ਥਾਨ੍ਮਧੁਨਾ ਸ੍ਵਯਙ੍ਗੁਪ੍ਤਾਫਲਾਨਿ ਚ ||੭|| ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਤੇ ਯੋਗਾਃ ਸ੍ਯੁਰੁਭਯੋਰਞ੍ਜਨੇ ਹਿਤਾਃ |੮|

ਇਦਾਨੀਂ ਬਹਿਃਪਰਿਮਾਰ੍ਜਨਾਰ੍ਥਮਞ੍ਜਨਯੋਗਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਗੈਰਿਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਗੈਰਿਕਮਾਦੌ ਕਤ੍ਵਾ ਗੋਦਨ੍ਤਮਸੀਂ ਯਾਵਦੇਕੋ ਯੋਗਃ, ਗੋਮਾਂਸਾਦਿਕੋ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਂ ਯਾਵਦ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਯੋਗਃ, ਵਨ੍ਤਂ ਕਪਿਤ੍ਥਾਨ੍ਮਧੁਨੇਤਿ ਤਤੀਯੋ ਯੋਗਃ, ਸ੍ਵਯਙ੍ਗੁਪ੍ਤਾਫਲਾਨਿ ਮਧੁਨੇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਯੋਗਃ, ਇਤਿ ਯੋਗਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਕਫਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟ੍ਯੋਰ੍ਹਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟੌ ਰਾਤ੍ਰਾਵਞ੍ਜਨਂ, ਕਫਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟੌ ਦਿਵੇਤਿ ਕਾਲਵਿਭਾਗਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ||੬-੭||-

Adhikarana 6 (8-9) · Śloka 10

ਕੁਬ੍ਜਕਾਸ਼ੋਕਸ਼ਾਲਾਮ੍ਰਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਨਲਿਨੋਤ੍ਪਲੈਃ ||੮|| ਪੁਸ੍ਪੈਰ੍ਹਰੇਣੁਕਸ੍ਣਾਹ੍ਵਾਪਥ੍ਯਾਮਲਕਸਂਯੁਤੈਃ | ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਯੁਤੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਵੇਣੁਨਾਡ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਿਤੈਃ ||੯|| ਅਞ੍ਜਯੇਦ੍ ਦ੍ਵਾਵਪਿ ਭਿਸਕ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਭਾਵਿਤੌ |੧੦|

ਅਧੁਨਾ ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ਪੁਸ੍ਪਾਞ੍ਜਨਮਾਹ- ਕੁਬ੍ਜਕਾਸ਼ੋਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੁਬ੍ਜਕਾਸ਼ੋਕੌ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੌ, ਸ਼ਾਲਃ ਸਰ੍ਜਭੇਦਃ, ਨਲਿਨਮ੍ ਈਸਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਪਦ੍ਮਂ, ਉਤ੍ਪਲਂ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਂ, ਹਰੇਣੁਃ ਰੇਣੁਕਾ, ਕਸ੍ਣਾਹ੍ਵਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀ, ਵੇਣੁਨਾਡ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਨਂ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਕਰ੍ਸਾਰ੍ਥਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਭਾਵਿਤਾਵਿਤਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟੀ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੮-੯||-

Adhikarana 7 (10-11) · Śloka 12

ਆਮ੍ਰਜਮ੍ਬੂਦ੍ਭਵਂ ਪੁਸ੍ਪਂ ਤਦ੍ਰਸੇਨ ਹਰੇਣੁਕਾਮ੍ ||੧੦|| ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਜ੍ਯਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮਥਵਾਞ੍ਜਨਮ੍ | ਨਲਿਨੋਤ੍ਪਲਕਿਞ੍ਜਲ੍ਕਗੈਰਿਕੈਰ੍ਗੋਸ਼ਕਦ੍ਰਸੈਃ ||੧੧|| ਗੁਡਿਕਾਞ੍ਜਨਮੇਤਦ੍ਵਾ ਦਿਨਰਾਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਧਯੋਰ੍ਹਿਤਮ੍ |੧੨|

ਇਦਾਨੀਂ ਦਿਨਰਾਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਧਾਞ੍ਜਨਦ੍ਵਯਮਾਹ- ਆਮ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਮ੍ਰਜਮ੍ਬੂਦ੍ਭਵਂ ਯਤ੍ ਪੁਸ੍ਪਂ ਤਦ੍ਰਸੇਨ ਰਸਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ਂ ਹਰੇਣੁਕਾਚੂਰ੍ਣਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਪਾਕੇਨ ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਮਧੁਘਤਯੁਕ੍ਤਂ ਦਿਨਰਾਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਧਯੋਃ ਪਿਤ੍ਤਕਫਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟ੍ਯਪਰਪਰ੍ਯਾਯਯੋਰ੍ਦ੍ਰਵਾਞ੍ਜਨਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਨਲਿਨਾਦਿਭਿਰ੍ਗੋਸ਼ਕਦ੍ਰਸਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਗੁਟਿਕਾਞ੍ਜਨਂ ਹਿਤਂ; ਨਲਿਨਮ੍ ਈਸਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਪਦ੍ਮਂ, ਉਤ੍ਪਲਂ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਂ, ਕਿਞ੍ਜਲ੍ਕਃ ਕੇਸ਼ਰਃ, ਸ ਚ ਨਲਿਨੋਤ੍ਪਲਯੋਰੇਵ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਗੋਯਕਦ੍ਰਸੈਃ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਗੋਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਪਸ਼ੁਵਾਚਿਤ੍ਵਾਦਜਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਯਕਦ੍ਰਸਃ ਕਾਲਖਣ੍ਡਰਸ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੧੦-੧੧||-

Adhikarana 8 (12) · Śloka 13

ਰਸਾਞ੍ਜਨਰਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਤਾਲੀਸ਼ਸ੍ਵਰ੍ਣਗੈਰਿਕਮ੍ ||੧੨|| ਗੋਸ਼ਕਦ੍ਰਸਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤੋਪਹਤਦਸ੍ਟਯੇ |੧੩|

ਅਧੁਨਾ ਦਿਵਾਨ੍ਧ੍ਯੇ ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਂ ਚੂਰ੍ਣਾਞ੍ਜਨਮਾਹ- ਰਸਾਞ੍ਜਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸ ਇਤਿ ਜਾਤੀਪਤ੍ਰਰਸ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਆਮਲਕੀਪਤ੍ਰਰਸ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਅਤ੍ਰ ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਕਠਿਨਦ੍ਰਵ੍ਯਭਾਵਨਾਂ ਵਿਧਾਯ ਚੂਰ੍ਣਾਞ੍ਜਨਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਪਿਤ੍ਤੋਪਹਤਦਸ੍ਟਯੇ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟਯੇ||੧੨||-

Adhikarana 9 (13-14) · Śloka 14

ਸ਼ੀਤਂ ਸੌਵੀਰਕਂ ਵਾਪਿ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾਥ ਰਸਭਾਵਿਤਮ੍ ||੧੩|| ਕੂਰ੍ਮਪਿਤ੍ਤੇਨ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਭਾਵਯੇਦ੍ਰੌਹਿਤੇਨ ਵਾ | ਚੂਰ੍ਣਾਞ੍ਜਨਮਿਦਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ||੧੪||

ਅਪਰਮਪਿ ਚੂਰ੍ਣਾਞ੍ਜਨਮਾਹ- ਸ਼ੀਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੀਤਂ ਰਸਞ੍ਜਨਂ, ਕਰ੍ਪੂਰਮਨ੍ਯੇ| ਸੌਵੀਰਕਂ ਸੌਵੀਰਾਞ੍ਜਨਮ੍| ਰਸਭਾਵਿਤਮਿਤਿ ਚਤੁਸ੍ਪਦਮਗਪਕ੍ਸਿਮਾਂਸਰਸਭਾਵਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਦ੍ਰਸ ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋਕ੍ਤ੍ਯਾ ਰਸਾਞ੍ਜਨਸੌਵੀਰਾਞ੍ਜਨਯੋਰੇਵ ਰਸਂ ਸਙ੍ਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ, ਤਦਭਾਵੇ ਚ ਤਯੋਰੇਵ ਚੂਰ੍ਣਾਢਕਮੁਦਕਾਢਕੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਪਰ੍ਯੁਸਿਤਂ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਮਰ੍ਦਿਤਂ ਪੂਤਂ ਸ੍ਵਰਸਵਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਚ੍ਚ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤਤ੍ਵਾਦ੍ਰਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗੋਸ਼ਕਦ੍ਰਸਂ ਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ||੧੩-੧੪||

Adhikarana 10 (15) · Śloka 15

ਕਾਸ਼ਮਰੀਪੁਸ੍ਪਮਧੁਕਦਾਰ੍ਵੀਰੋਧ੍ਰਰਸਾਞ੍ਜਨੈਃ | ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਞ੍ਜਨਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ਧਿਤਮਤ੍ਰਾਮਯੇ ਸਦਾ ||੧੫||

ਦਿਵਾਨ੍ਧ੍ਯੇ ਕਲ੍ਕਾਞ੍ਜਨਮਾਹ- ਕਾਸ਼੍ਮਰੀਪੁਸ੍ਪੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰੇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟੌ| ਕੇਚਿਤ੍ ਕਾਸ਼੍ਮੀਰਪੁਸ੍ਪਾਦਿਰਸਕ੍ਰਿਯਾਞ੍ਜਨਮੇਤਦਿਤ੍ਯਾਹੁਃ||੧੫||

Adhikarana 11 (16) · Śloka 16

ਸ੍ਰੋਤੋਜਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਕਸ੍ਣਾਂ ਰੇਣੁਕਾਂ ਚਾਪਿ ਪੇਸਯੇਤ੍ | ਅਜਾਮੂਤ੍ਰੇਣ ਤਾ ਵਰ੍ਤ੍ਯਃ ਕ੍ਸਣਦਾਨ੍ਧ੍ਯਾਞ੍ਜਨੇ ਹਿਤਾਃ ||੧੬||

ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਨ੍ਧ੍ਯੇ ਕਫਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟ੍ਯਪਰਪਰ੍ਯਾਯੇ ਵਰ੍ਤ੍ਯਞ੍ਜਨਮਾਹ- ਸ੍ਰੋਤੋਜਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੬||

Adhikarana 12 (17) · Śloka 18

ਕਾਲਾਨੁਸਾਰਿਵਾਂ ਕਸ੍ਣਾਂ ਨਾਗਰਂ ਮਧੁਕਂ ਤਥਾ | ਤਾਲੀਸ਼ਪਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸਣਦੇ ਗਾਙ੍ਗੇਯਂ ਚ ਯਕਦ੍ਰਸੇ ||੧੭|| ਕਤਾਸ੍ਤਾ ਵਰ੍ਤਯਃ ਪਿਸ੍ਟਾਸ਼੍ਛਾਯਾਸ਼ੁਸ੍ਕਾਃ ਸੁਖਾਵਹਾਃ |੧੮|

ਅਪਰਮਪਿ ਨਕ੍ਤਨ੍ਧ੍ਯੇ ਵਰ੍ਤ੍ਯਞ੍ਜਨਮਾਹ- ਕਾਲਾਨੁਸਾਰਿਵਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਲਾਨੁਸਾਰਿਵਾ ਤਗਰਂ, ਕ੍ਸਣਦੇ ਦ੍ਵੇ ਹਰਿਦ੍ਰੇ, ਗਾਙ੍ਗੇਯਂ ਮੁਸ੍ਤਾ| ਯਕਦ੍ਰਸੇ ਛਾਗਲ੍ਯਾਦਿਕਾਲਖਣ੍ਡਰਸੇ; ਅਨ੍ਯੇ ‘ਸ਼ਕਦ੍ਰਸੇ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਸ਼ਕਦ੍ਰਸੇ ਗੋਮਯਰਸੇ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੧੭||-

Adhikarana 13 (18) · Śloka 19

ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਭਯਾਵ੍ਯੋਸਬਲਾਕਾਲਾਨੁਸਾਰਿਵਾਃ ||੧੮|| ਸਫੇਨਾ ਵਰ੍ਤਯਃ ਪਿਸ੍ਟਾਸ਼੍ਛਾਗਕ੍ਸੀਰਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ |੧੯|

ਅਨ੍ਯਦਪਿ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਨ੍ਧ੍ਯੇ ਵਰ੍ਤ੍ਯਞ੍ਜਨਮਾਹ- ਮਨਃਸ਼ਿਲੇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੮||-

Adhikarana 14 (19-20) · Śloka 21

ਗੋਮੂਤ੍ਰਪਿਤ੍ਤਮਦਿਰਾਯਕਦ੍ਧਾਤ੍ਰੀਰਸੇ ਪਚੇਤ੍ ||੧੯|| ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਞ੍ਜਨਂ ਰਸੇਨਾਨ੍ਯਦ੍ਯਕਤਸ੍ਤ੍ਰੈਫਲੇਪਿ ਵਾ | ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਜ੍ਯਾਰ੍ਣਵਮਲਪਿਪ੍ਪਲੀਕ੍ਸੌਦ੍ਰਕਟ੍ਫਲੈਃ ||੨੦|| ਸੈਨ੍ਧਵੋਪਹਿਤਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਨ੍ਨਿਹਿਤਂ ਵੇਣੁਗਹ੍ਵਰੇ |੨੧|

ਇਦਾਨੀਂ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਞ੍ਜਨਤ੍ਰਿਤਯਮਾਹ- ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਮੂਤ੍ਰਪਿਤ੍ਤਯਕਨ੍ਤ੍ਯਜਾਦੀਨਾਮੇਵ| ਮਦਿਰਾ ਪਿਸ੍ਟਸੁਰਾ| ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਦਿਰਸੇਨ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਞ੍ਜਨਂ ਵਿਪਚੇਦਿਤ੍ਯੇਕੋ ਯੋਗਃ, ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਞ੍ਜਨਂ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਞ੍ਜਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਰਸੇਨ ਯਕਤ ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਯੋਗਃ; ਤ੍ਰੈਫਲੇਪਿ ਵੇਤਿ ਤਤੀਯੋ ਯੋਗਃ| ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਜ੍ਯਾਰ੍ਣਵਮਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਦ੍ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਞ੍ਜਨਤ੍ਰਿਤਯਮਪ੍ਯੇਕੈਕਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਜ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਵੇਣੁਗਹ੍ਵਰੇ ਵਂਸ਼ਨਲਿਕਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮਞ੍ਜਨਂ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਧੇ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੯-੨੦||-

Adhikarana 15 (21-22) · Śloka 22

ਮੇਦੋ ਯਕਦ੍ਧਤਂ ਚਾਜਂ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਃ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਮਧੁ ||੨੧|| ਰਸਮਾਮਲਕਾਚ੍ਚਾਪਿ ਪਕ੍ਵਂ ਸਮ੍ਯਙ੍ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍ | ਕੋਸ਼ੇ ਖਦਿਰਨਿਰ੍ਮਾਣੇ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਞ੍ਜਨਂ ਹਿਤਮ੍ ||੨੨||

ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟ੍ਯਾਮਪਰਮਪਿ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਞ੍ਜਨਮਾਹ- ਮੇਦੋ ਯਕਦ੍ਧਤਂ ਚਾਜਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੇਦੋ ਯਕਦ੍ਧਤਂ ਚੇਤਿ ਤ੍ਰਯਮੇਤਚ੍ਛਗਲੀਨਾਮ੍| ਮੇਦੋਯਕਤਿ ਸਰ੍ਵਮੇਕੀਕਤ੍ਯ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਪਾਕੇਨ ਪਕ੍ਵਂ ਖਦਿਰਤਰੁਸਾਰਨਿਰ੍ਮਿਤਭਾਜਨੇ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮੁਖੇ ਬਹਨ੍ਮਧ੍ਯਕੁਹਰੇ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਞ੍ਜਨਂ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਞ੍ਜਨਾਪਰਪਰ੍ਯਾਯਂ ਹਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੧-੨੨||

Adhikarana 16 (23) · Śloka 23

ਹਰੇਣੁਮਗਧਾਜਾਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜੈਲਾਯਕਦਨ੍ਵਿਤਮ੍ | ਯਕਦ੍ਰਸੇਨਾਞ੍ਜਨਂ ਵਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਪਹਤਦਸ੍ਟਯੇ ||੨੩||

ਅਨ੍ਯਦਪਿ ਕਫਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟਾਵਞ੍ਜਨਮਾਹ- ਹਰੇਣ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਰੇਣੁਃ ਹਰੇਣੁਕਾ, ਮਗਧਾਜਾਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜੇਤਿ ਪਿਪ੍ਪਲੀਵਿਤੁਸਬੀਜਾਨਿ| ਏਤਦ੍ ਹਰੇਣ੍ਵਾਦਿ ਯਕਦ੍ਰਵੇਣ ਪਿਸ੍ਟਮਞ੍ਜਨਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਪਹਤਦਸ੍ਟਯੇ ਨਕ੍ਤਾਨ੍ਧਾਯ ਹਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਇਦਮਞ੍ਜਨਮੇਕੀਯਮਤਾਭਿਪ੍ਰਾਯੇਣ ਗਯਦਾਸਾਚਾਰ੍ਯੇਣ ਪਠਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਚ||੨੩||

Adhikarana 17 (24) · Śloka 24

ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਗੋਧਾਯਕਦਰ੍ਧਪਾਟਿਤਂ ਸੁਪੂਰਿਤਂ ਮਾਗਧਿਕਾਭਿਰਗ੍ਨਿਨਾ | ਨਿਸੇਵਿਤਂ ਤਦ੍ਯਕਦਞ੍ਜਨੇਨ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਨਕ੍ਤਾਨ੍ਧ੍ਯਮਸਂਸ਼ਯਂ ਖਲੁ ||੨੪||

ਇਦਾਨੀਂ ਨਕ੍ਤਾਨ੍ਧ੍ਯੇ ਕਫਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟ੍ਯਪਰਪਰ੍ਯਾਯੇ ਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ- ਵਿਪਾਚ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੋਧਾਯਕਦਰ੍ਧਪਾਟਿਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀਭਿਃ ਪੂਰਿਤਂ ਸ਼ੁਚਿਮਦਾ ਲਿਪ੍ਤਮਗ੍ਨਿਨਾ ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਭਕ੍ਸਿਤਂ ਸਤ੍, ਤਥਾ ਤਦਨ੍ਤਃਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਮਧੁਨਾਞ੍ਜਨੇਨ ਨਿਃਸਨ੍ਦੇਹਂ ਨਕ੍ਤਾਨ੍ਧ੍ਯਂ ਨਿਹਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੪||

Adhikarana 18 (25) · Śloka 25

ਤਥਾ ਯਕਚ੍ਛਾਗਭਵਂ ਹੁਤਾਸ਼ਨੇ ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮਗਧਾਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ | ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦਾਸ਼੍ਵਸਂਸ਼ਯਂ ਜਯੇਤ੍ ਕ੍ਸਪਾਨ੍ਧ੍ਯਂ ਸਕਦਞ੍ਜਨਾਨ੍ਨਣਾਮ੍ ||੨੫||

ਨਕ੍ਤਾਨ੍ਧ੍ਯੇਪਰਮਪਿ ਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ- ਤਥਾ ਯਕਚ੍ਛਾਗਭਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦਿਤਿ ਯਕਦ੍ਭਕ੍ਸਣਵਿਧਿਨਾ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਂ, ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਪੁਨਰਞ੍ਜਨਵਿਧਿਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੫||

Adhikarana 19 (26) · Śloka 26

ਪ੍ਲੀਹਾ ਯਕਚ੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਭਕ੍ਸਿਤੇ ਉਭੇ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯ ਸ਼ੂਲ੍ਯੇ ਘਤਤੈਲਸਂਯੁਤੇ | ਤੇ ਸਾਰ੍ਸਪਸ੍ਨੇਹਸਮਾਯੁਤੇਞ੍ਜਨਂ ਨਕ੍ਤਾਨ੍ਧ੍ਯਮਾਸ਼੍ਵੇਵ ਹਤਃ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤੇ ||੨੬||

ਅਪਰਮਪਿ ਨਕ੍ਤਾਨ੍ਧ੍ਯਯੋਗਮਾਹ- ਪ੍ਲੀਹੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਲੀਹਾ ਉਦਰਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਂ ਮਾਂਸਖਣ੍ਡਂ, ਯਕਤ੍ ਦਕ੍ਸਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਂ ਕਾਲਖਣ੍ਡਾਪਰਪਰ੍ਯਾਯਂ, ਤੇ ਉਭੇ ਅਪਿ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਗੋਧਾਚ੍ਛਾਗਯੋਰੇਵ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੇ| ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯ ਖਣ੍ਡਸ਼ਃ ਕਲ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾ| ਸ਼ੂਲ੍ਯੇ ਸ਼ੂਲਪਾਕਪਕ੍ਵੇ||੨੬||

Adhikarana 20 (27) · Śloka 27

ਨਦੀਜਸ਼ਿਮ੍ਬੀਤ੍ਰਿਕਟੂਨ੍ਯਥਾਞ੍ਜਨਂ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾ ਦ੍ਵੇ ਚ ਨਿਸ਼ੇ ਯ(ਸ਼)ਕਦ੍ਗਵਾਮ੍ | ਸਚਨ੍ਦਨੇਯਂ ਗੁਟਿਕਾਥਵਾਞ੍ਜਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਵੈ ਦਿਵਸੇਸ੍ਵਪਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ ||੨੭||

ਇਦਾਨੀਂ ਦਿਵਾਨ੍ਧ੍ਯੇ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟ੍ਯਪਰਪਰ੍ਯਾਯੇਞ੍ਜਨਮਾਹ- ਨਦੀਜੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਦੀਜਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ; ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰ ਹਰਿਤਮੁਦ੍ਗਾਃ, ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਿਮ੍ਬੇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ; ਅਞ੍ਜਨਂ ਸੌਵੀਰਾਞ੍ਜਨਮ੍| ਗਵਾਂ ਛਾਗਾਦੀਨਾਮ੍| ਚਨ੍ਦਨਂ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਗੁਟਿਕਾ ਵਟੀਕਤ੍ਯਾਞ੍ਜਨਂ; ਅਥਵਾਞ੍ਜਨਮਿਤਿ ਚੂਰ੍ਣਾਞ੍ਜਨਮਥਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਗੋਧਾਯਕਦਰ੍ਧਪਾਟਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸਚਨ੍ਦਨੇਯਂ ਗੁਟਿਕਾਥਵਾਞ੍ਜਨਮਿਤਿ ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਯੋਗਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਨਿਬਨ੍ਧਕਾਰੈਰਨਾਰ੍ਸੀਕਤਂ, ਤੇਰੈਵ ਸੁਭਾਸਿਤਤ੍ਵਾਦੁਪਯੋਗਾਰ੍ਹਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਂ; ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਯਾਪਿ ਪਠਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਚ||੨੭||

Adhikarana 21 (28) · Śloka 28

ਭਵਨ੍ਤਿ ਯਾਪ੍ਯਾਃ ਖਲੁ ਯੇ ਸਡਾਮਯਾ ਹਰੇਦਸਕ੍ਤੇਸੁ ਸਿਰਾਵਿਮੋਕ੍ਸਣੈਃ | ਵਿਰੇਚਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਪੁਰਾਣਸਰ੍ਪਿਸਾ ਵਿਰੇਚਨਾਙ੍ਗੋਪਹਿਤੇਨ ਸਰ੍ਵਦਾ ||੨੮||

ਇਦਾਨੀਂ ਸਾਧ੍ਯਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਭਿਧਾਯ ਯਾਪ੍ਯਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਵਨ੍ਤਿ ਯਾਪ੍ਯਾ ਇਤਿ ਅਤ੍ਰ ‘ਉਪੇਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ, ਏਤੇਨ ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਗਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮ੍| ਯਾਪ੍ਯਾਃ ਸਡਾਮਯਾ ਇਤਿ| ਨਨੁ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਕਾਚਸ੍ਯ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਥਂ ਸਡ੍ ਯਾਪ੍ਯਾਃ? ਸਤ੍ਯਂ, ਯਾਪ੍ਯਬਾਹੁਲ੍ਯਾਦੇਤਦ੍ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਃ| ਤੇਸ੍ਵਿਤਿ ਪ੍ਰਥਮਦ੍ਵਿਤੀਯਪਟਲਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਸੁ ਤਿਮਿਰਾਵਸ੍ਥੇਸੁ ਕਾਚੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਨ ਤੁ ਰਾਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਸੁ, ਯਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਨਿਸੇਧਃ; ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ- ‘ਤਿਮਿਰੇ ਰਾਗਿਣਿ ਭਿਸਕ੍ ਸਿਰਾਮੋਕ੍ਸਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍’- ਇਤਿ| ਸਿਰਾਵਿਮੋਕ੍ਸਣੈਰਿਤ੍ਯਨੇਨੈਵ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸਞ੍ਜ੍ਞਕਾਵਾਕ੍ਸਿਪ੍ਤੌ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯੌ| ਵਿਰੇਚਨਾਙ੍ਗੋਪਹਿਤੇਨੇਤਿ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਸ੍ਕਤੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੮||

Adhikarana 22 (29) · Śloka 30

ਪਯੋਵਿਮਿਸ਼੍ਰਂ ਪਵਨੋਦ੍ਭਵੇ ਹਿਤਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਤੈਲਮੇਵ ਤੁ | ਭਵੇਦ੍ਧਤਂ ਤ੍ਰੈਫਲਮੇਵ ਸ਼ੋਧਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਰੋਗਯੋਃ ||੨੯|| ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵਿਰੇਕਃ ਕਫਜੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇ ਤੈਲਮੁਸ਼ਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਕਤਮ੍ |੩੦|

ਸਰ੍ਵਤਿਮਿਰਾਣਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਸ਼ੋਧਨਮਭਿਧਾਯ ਵਿਸ਼ੇਸਸ਼ੋਧਨਮਾਹ- ਪਯੋਵਿਮਿਸ਼੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਤੈਲਮ੍ ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਮ੍| ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਰੋਗਯੋਰਿਤਿ ਤ੍ਰੈਫਲਂ ਘਤਂ ਸਰ੍ਵਤਿਮਿਰੇਸੁ ਹਿਤਂ, ਅਨਯੋਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਧਿਰੇਕ ਇਤਿ ਤ੍ਰਿਵਤਾ ਸਿਦ੍ਧਘਤੇਨ ਵਿਰੇਕ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਕਤਮਿਤਿ ਤ੍ਰਿਵਤਾ ਸਂਸ੍ਕਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਤੈਰ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਘ੍ਨੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਤਤ੍ਕਤਂ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜੇਸੁ ਤਿਮਿਰੇਸੁ ਤ੍ਵਨੁਕ੍ਤਮਪਿ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍||੨੯||-

Adhikarana 23 (30) · Śloka 31

ਪੁਰਾਣਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤਿਮਿਰੇਸੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋ ਹਿਤਂ ਭਵੇਦਾਯਸਭਾਜਨਸ੍ਥਿਤਮ੍ ||੩੦|| ਹਿਤਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਘਤਂ ਸਦਾ ਕਤਂ ਚ ਯਨ੍ਮੇਸਵਿਸਾਣਨਾਮਭਿਃ |੩੧|

ਸਂਸ਼ੋਧਨਮਭਿਧਾਯ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਸਂਸ਼ਮਨਮਾਹ- ਪੁਰਾਣਸਰ੍ਪਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਤ ਇਤਿ ਪਾਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਨਸ੍ਯਾਦਿਸੁ, ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਵ ਵਾਤਾਦਿਜਨ੍ਯਨਯਨਵਿਕਾਰੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਤ੍ਰਿਫਲਾਘਤਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਪਕ੍ਵਂ ਘਤਮ੍| ਕਤਂ ਸਂਸ੍ਕਤਂ ‘ਘਤਂ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਮੇਸਵਿਸਾਣਨਾਮਭਿਃ ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗੀਫਲੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੦||-

Adhikarana 24 (31) · Śloka 32

ਸਦਾਵਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਫਲਂ ਸੁਚੂਰ੍ਣਿਤਾਂ ਘਤਪ੍ਰਗਾਢਾਂ ਤਿਮਿਰੇਥ ਪਿਤ੍ਤਜੇ ||੩੧|| ਸਮੀਰਜੇ ਤੈਲਯੁਤਾਂ ਕਫਾਤ੍ਮਕੇ ਮਧੁਪ੍ਰਗਾਢਾਂ ਵਿਦਧੀਤ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ |੩੨|

ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਸਂਸ਼ਮਨਮਭਿਧਾਯ ਵਿਸ਼ੇਸਸਂਸ਼ਮਨਮਾਹ- ਸਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਦੇਤਿ ਨਿਤ੍ਯਗੇ ਆਵਸ੍ਥਿਕੇ ਚ ਕਾਲੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਨੁਕ੍ਤਮਪਿ ਰਕ੍ਤਜਂ ਤਿਮਿਰਂ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਘਤੇਨ ਤ੍ਰਿਫਲਾਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਕੇਚਿਤ੍ “ਸਦਾਵਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਸੁਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਘਤਪ੍ਰਗਾਢਾਂ ਤਿਮਿਰਾਤੁਰੋ ਨਰਃ| ਕਫਾਭਿਭੂਤਃ ਖਲੁ ਤੈਲਸਂਯੁਤਾਂ ਮਧੁਪ੍ਰਗਾਢਾਮਪਿ ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍” ਈਦਸ਼ਂ ਪਾਠਂ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਸ ਚ ਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯੇਣ ਦੂਸਿਤਃ; ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਪਾਠ ਏਵ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਃ||੩੧||-

Adhikarana 25 (32) · Śloka 32

ਗਵਾਂ ਸ਼ਕਤ੍ਕ੍ਵਾਥਵਿਪਕ੍ਵਮੁਤ੍ਤਮਂ ਹਿਤਂ ਤੁ ਤੈਲਂ ਤਿਮਿਰੇਸੁ ਨਾਵਨਮ੍ ||੩੨||

ਇਦਾਨੀਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਤਿਮਿਰੇ ਨਸ੍ਯਮਾਹ- ਗਵਾਂ ਸ਼ਕਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਾਮਾਨ੍ਯਸ੍ਨੇਹਪਾਕਪਰਿਭਾਸਯਾ ਗੋਸ਼ਕਤ੍ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਤੈਲਮਕਲ੍ਕਂ ਪਕ੍ਤਵ੍ਯਂ, ਏਤਤ੍ਤੈਲਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਕਫਜੇ ਤਿਮਿਰੇ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਤਿਮਿਰੇਸ੍ਵਿਤਿ ਬਹੁਵਚਨਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਤਿਮਿਰੇਸੁ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮਿਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ||੩੨||

Adhikarana 26 (33) · Śloka 33

ਹਿਤਂ ਘਤਂ ਕੇਵਲ ਏਵ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਹ੍ਯਜਾਵਿਕਂ ਯਨ੍ਮਧੁਰੈਰ੍ਵਿਪਾਚਿਤਮ੍ |੩੩|

ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਤਿਮਿਰੇ ਨਸ੍ਯਮਾਹ- ਹਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੇਵਲ ਏਵ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਨਾਨ੍ਯਦੋਸਸਮ੍ਪਕ੍ਤੇ ਤਿਮਿਰੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਧੁਰੈਰ੍ਵਿਪਾਚਿਤਮਿਤਿ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਵਿਪਕ੍ਵਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਕੇਵਲ ਏਵ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਕੇਵਲਮੇਵ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਕੇਵਲਮਸਂਸ੍ਕਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਅਜਾਵਿਕਂ ਘਤਮਿਤਿ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ|੩੩|-

Adhikarana 27 (33) · Śloka 33

ਤੈਲਂ ਸ੍ਥਿਰਾਦੌ ਮਧੁਰੇ ਚ ਯਦ੍ਗਣੇ ਤਥਾਣੁਤੈਲਂ ਪਵਨਾਸਗੁਤ੍ਥਯੋਃ ||੩੩||

ਵਾਤਰਕ੍ਤਜਯੋਸ੍ਤਿਮਿਰਯੋਰ੍ਨਸ੍ਯਮਾਹ- ਤੈਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥਿਰਾਦੌ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦੌ, ਸਿਦ੍ਧਮਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਤਥਾ ਮਧੁਰੇ ਗਣੇ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਕੇ ਯਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਂ, ਤਥਾਣੁਤੈਲਂ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਮ੍||੩੩||

Adhikarana 28 (34) · Śloka 34

ਸਹਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਤਿਬਲਾਵਰੀਸ਼ਤਂ ਹਿਤਂ ਚ ਨਸ੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਵਤਂ ਯਦੀਰਿਤਮ੍ | ਜਲੋਦ੍ਭਵਾਨੂਪਜਮਾਂਸਸਂਸ੍ਕਤਾਦ੍ਧਤਂ ਵਿਧੇਯਂ ਪਯਸੋ ਯਦੁਤ੍ਥਿਤਮ੍ ||੩੪||

ਕੇਵਲਵਾਤਜੇ ਤਿਮਿਰੇ ਨਸ੍ਯਮਾਹ- ਸਹੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਹਾ ਮੁਦ੍ਗਪਰ੍ਣੀ, ਮਾਸਪਰ੍ਣੀਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਵਰੀ ਸ਼ਤਾਵਰੀ| ਏਤੈਰ੍ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਵਾਤਾਰਬ੍ਧੇ ਤਿਮਿਰੇ ਨਸ੍ਯੇ ਹਿਤਮ੍| ਤ੍ਰਿਵਤਂ ਯਦੀਰਿਤਮਿਤਿ ਮਹਾਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਸਾਮਜ੍ਜਭਿਰ੍ਵਤਂ ਤ੍ਰਿਵਤਂ ਤੈਲਂ ਯਦੀਰਿਤਂ ਤਦਤ੍ਰ ਹਿਤਂ; ਕੇਚਿਦੇਤੈਰੇਵ ਮੁਦ੍ਗਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤਂ ਤੈਲਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾਤਾਰਬ੍ਧਤਿਮਿਰੇ ਨਸ੍ਯੇ ਹਿਤਮਿਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਵਾਤਾਰਬ੍ਧਤਿਮਿਰੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਨਸ੍ਯਮਾਹ - ਜਲੋਦ੍ਭਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਲੋਦ੍ਭਵਾ ਮਤ੍ਸਾਦਯਃ, ਆਨੂਪਾਃ ਕੂਲਚਰਾਃ, ਤੇਸਾਂ ਮਾਂਸੇਨ ਕ੍ਸੀਰਪਾਕਕਲ੍ਪੇਨ ਸਂਸ੍ਕਤਾਦ੍ਦੁਗ੍ਧਾਨ੍ਮਥ੍ਯਮਾਨਾਦ੍ ਯਦ੍ਧਤਮੁਦ੍ਧਤਂ ਤਤ੍ ਸਹਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਦਿਭਿਰਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੈਰ੍ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਵਾਤਾਰਬ੍ਧਤਿਮਿਰੇ ਨਸ੍ਯਂ ਵਿਧੇਯਮ੍| ਕੇਚਿਜ੍ਜਲੋਦ੍ਭਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪਦ੍ਮਾਦੀਨਿ ਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ, ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਨਿਬਨ੍ਧਕਾਰਾਃ||੩੪||

Adhikarana 29 (35) · Śloka 35

ਸਸੈਨ੍ਧਵਃ ਕ੍ਰਵ੍ਯਭੁਗੇਣਮਾਂਸਯੋਰ੍ਹਿਤਃ ਸਸਰ੍ਪਿਃ ਸਮਧੁਃ ਪੁਟਾਹ੍ਵਯਃ |੩੫|

ਨਸ੍ਯਮਭਿਧਾਯ ਪੁਟਪਾਕਮਾਹ- ਸਸੈਨ੍ਧਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਰਵ੍ਯਭੁਜੋ ਗਧ੍ਰਾਦਯਃ, ਏਣਃ ਕਸ੍ਣਸਾਰਃ| ਪੁਟਾਹ੍ਵਯਃ ਪੁਟਪਾਕਃ| ਤਸ੍ਯ ਵਿਧਾਨਂ ਕ੍ਰਿਯਾਕਲ੍ਪੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ|੩੫|-

Adhikarana 30 (35) · Śloka 35

ਵਸਾਥ ਗਧ੍ਰੋਰਗਤਾਮ੍ਰਚੂਡਜਾ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾ ਮਧੁਕਾਨ੍ਵਿਤਾਞ੍ਜਨੇ ||੩੫||

ਵਾਤਜਤਿਮਿਰੇ ਪੁਟਪਾਕਮਭਿਧਾਯਾਞ੍ਜਨਮ੍ਰਾਹ- ਵਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਰਗਃ ਕਸ੍ਣਸਰ੍ਪਃ, ਤਾਮ੍ਰਚੂਡਃ ਕੁਕ੍ਕੁਟਃ, ਮਧੁਕਾਨ੍ਵਿਤਾ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਸਂਯੁਤਾ; ਏਤਾ ਗਧ੍ਰਾਦਿਜਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਵਸਾ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਚੂਰ੍ਣਾਨ੍ਵਿਤਾ ਏਕਸ਼ੋ ਦ੍ਵਿਸ਼ਃ ਸਮਸ੍ਤਾ ਵਾਞ੍ਜਨੇ ਹਿਤਾਃ||੩੫||

Adhikarana 31 (36) · Śloka 36

ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਸ੍ਰੋਤਸਿ ਯਤ੍ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਂ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਰਸਕ੍ਸੀਰਘਤੇਸੁ ਭਾਵਿਤਮ੍ |੩੬|

ਇਦਾਨੀਂ ਵਾਤਜਤਿਮਿਰੇ ਸ੍ਨੇਹਾਞ੍ਜਨੇਨ ਜਡੀਭੂਤਸ੍ਯ ਚਕ੍ਸੁਸ ਉਪਕਾਰਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨਮਾਹ- ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਤ੍ ਅਞ੍ਜਨਸ੍ਯਾਨੁ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯ ਮਦ੍ਵਞ੍ਜਨਮਨੁ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ, ਮਦ੍ਵਞ੍ਜਨਸ੍ਯ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨਮ੍| ਸ੍ਰੋਤਸਿ ਯਤ੍ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਂ ਸਿਨ੍ਧੁਸ੍ਰੋਤਸਿ ਵਰ੍ਣਸਾਰ੍ਪਣਸਯੋਃ ਸ੍ਰੋਤਸਿ ਵਾ ਯਤ੍ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਂ ਸ੍ਰੋਤੋਞ੍ਜਨਂ, ਸੌਵੀਰਾਞ੍ਜਨਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਰਸਸ਼੍ਚ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਮਗਪਕ੍ਸਿਮਾਂਸਰਸਃ| ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਰਸਕ੍ਸੀਰਘਤੇਸੁ ਭਾਵਿਤਂ ਚੂਰ੍ਣਾਞ੍ਜਨਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍|੩੬|-

Adhikarana 32 (36-37) · Śloka 37

ਸ੍ਥਿਤਂ ਦਸ਼ਾਹਤ੍ਰਯਮੇਤਦਞ੍ਜਨਂ ਕਸ੍ਣੋਰਗਾਸ੍ਯੇ ਕੁਸ਼ਸਮ੍ਪ੍ਰਵੇਸ੍ਟਿਤੇ ||੩੬|| ਤਨ੍ਮਾਲਤੀਕੋਰਕਸੈਨ੍ਧਵਾਯੁਤਂ ਸਦਾਞ੍ਜਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਿਮਿਰੇਥ ਰਾਗਿਣਿ | ਸੁਭਾਵਿਤਂ ਵਾ ਪਯਸਾ ਦਿਨਤ੍ਰਯਂ ਕਾਚਾਪਹਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦਃ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ ||੩੭||

ਅਰਾਗਿਤਿਮਿਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯ ਵਾਤਜਰਾਗਿਤਿਮਿਰਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਥਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਸ਼ਾਹਤ੍ਰਯਂ ਮਾਸਮੇਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤਦਞ੍ਜਨਂ ਸ੍ਰੋਤੋਞ੍ਜਨਂ, ਸੌਵੀਰਞ੍ਜਨਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਤਤਃ ਸ੍ਰੋਤੋਞ੍ਜਨਂ ਕਸ੍ਣਸਰ੍ਪਮੁਖੇ ਯਥੋਦਿਤਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਨਿਵਾਸਿਤਂ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਮਾਲਤੀਕੋਰਕਸੈਨ੍ਧਵੇਨ ਸਮੁਦਾਯਸਮਭਾਗੇਨ ਯੁਤਮਞ੍ਜਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ; ਮਾਲਤੀਕੋਰਕਾਃ ਜਾਤੀਕੁਸੁਮਾਨਿ| ਤਿਮਿਰੇਥ ਰਾਗਿਣਿ ਵਾਤਕਾਚੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਾਤਕਾਚੇਪਰਮਪ੍ਯਞ੍ਜਨਮਾਹ- ਸੁਭਾਵਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਜਾਤੀਕੋਰਕਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਾਚਾਪਹਂ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ||੩੬-੩੭||

Adhikarana 33 (38) · Śloka 38

ਹਵਿਰ੍ਹਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਭਵਂ ਤੁ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਵਦਨ੍ਤਿ ਨਸ੍ਯੇ ਮਧੁਰੌਸਧੈਃ ਕਤਮ੍ | ਤਤ੍ਤਰ੍ਪਣੇ ਚੈਵ ਹਿਤਂ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਂ ਸਜਾਙ੍ਗਲਸ੍ਤੇਸੁ ਚ ਯਃ ਪੁਟਾਹ੍ਵਯਃ ||੩੮||

ਪਿਤ੍ਤਤਿਮਿਰਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਹਵਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਵਿਃ ਘਤਂ, ਕ੍ਸੀਰਭਵਂ ਕ੍ਸੀਰਮਥਨੋਦ੍ਭੂਤਂ, ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ‘ਤਿਮਿਰੇ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਮਧੁਰੌਸਧੈਃ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ, ਕਤਂ ਸਂਸ੍ਕਤਂ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕ੍ਸੀਰਮਪਿ ਕਾਕੋਲ੍ਯਦਿਭਿਃ ਸਾਧਿਤਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤੇਨ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਸਾਧਿਤਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਮਥ੍ਯਮਾਨਾਦੁਤ੍ਥਿਤਂ ਘਤਂ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਭਿਰੇਵ ਸਾਧਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਜਤਿਮਿਰੇ ਹਿਤਮਿਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਕੇਚਿਦਿਹ ਕਤਮਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਤਮਿਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਤਂ ਪਕ੍ਵਮ੍| ਤਤ੍ਤਰ੍ਪਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਤਦ੍ਘਤਂ ਨਸ੍ਯੇ ਹਿਤਂ, ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ਤਰ੍ਪਣੇਕ੍ਸਿਪੂਰਣਪਰ੍ਯਾਯੇ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਂ ਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ ਤੇਸੁ ਮਧੁਰੌਸਧੇਸੁ ਯੋ ਜਾਙ੍ਗਲਮਾਂਸਯੁਕ੍ਤਃ ਪੁਟਪਾਕਃ ਸ ਪਿਤ੍ਤਤਿਮਿਰੇ ਸ੍ਨੇਹਾਰ੍ਥਂ ਹਿਤਃ||੩੮||

Adhikarana 34 (39) · Śloka 39

ਰਸਾਞ੍ਜਨਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਿਤਾਮਨਃਸ਼ਿਲਾਃ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਞ੍ਜਨਂ ਤਨ੍ਮਧੁਕੇਨ ਸਂਯੁਤਮ੍ |੩੯|

ਪਿਤ੍ਤਤਿਮਿਰੇ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਞ੍ਜਨਮਾਹ- ਰਸਾਞ੍ਜਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸਾਞ੍ਜਨਾਦਿਕਤਂ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਞ੍ਜਨਂ ਫਾਣਿਤਾਕਤਿ ਪਿਤ੍ਤਤਿਮਿਰੇ ਹਿਤਮ੍| ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਞ੍ਜਨਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕੇਚਿਦ੍ਰਸਾਞ੍ਜਨਮਿਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ|੩੯|-

Adhikarana 35 (39) · Śloka 39

ਸਮਾਞ੍ਜਨਂ ਵਾ ਕਨਕਾਰੋਦ੍ਭਵਂ ਸੁਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮੁਸ਼ਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਵਿਦਃ ||੩੯||

ਇਦਾਨੀਂ ਪਿਤ੍ਤਤਿਮਿਰੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨਮਾਹ- ਸਮਾਞ੍ਜਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮਾਞ੍ਜਨਂ ਤੁਲ੍ਯਸੌਵੀਰਾਞ੍ਜਨਂ, ਕਨਕਾਕਰੋਦ੍ਭਵਂ ਤੁਤ੍ਥਕਂ, ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਂ, ਉਸ਼ਨ੍ਤਿ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨਮਿਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰ੍ਯਮ੍| ਤਦ੍ਵਿਦਃ ਸ਼ਾਲਾਕਿਨਃ| ਕੇਚਿਤ੍ ਸਮਾਞ੍ਜਨਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮਿਤਿਪਠਨ੍ਤਿ||੩੯||

Adhikarana 36 (40) · Śloka 40

ਭਿਲ੍ਲੋਟਗਨ੍ਧੋਦਕਸੇਕਸੇਚਿਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਚਾਤ੍ਰ ਹਿਤਂ ਤੁ ਤੁਤ੍ਥਕਮ੍ |੪੦|

ਪਿਤ੍ਤਮਿਰੇਪਰਮਪਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨਮਾਹ- ਭਿਲ੍ਲੋਟੇਤ੍ਯਾਦਿ ਭਿਲ੍ਲੋਟਕੋ ਹਿਮਵਦਾਸਨ੍ਨਭੂਮਿਜਃ ਕਕੁਭਾਨੁਕਾਰਿਫਲੋ ਵਕ੍ਸਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਗਨ੍ਧਾ ਏਲਾਦਿਗਣੋਕ੍ਤਾਃ, ਉਦਕਮਤ੍ਰ ਕਸਾਯਃ, ਤਤ੍ਸੇਕਸੇਚਿਤਂ ਤੁਤ੍ਥਕਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਹਿਤਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਭਿਲ੍ਲੋਟਕਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕਗਨ੍ਧੋਦਕਸੇਕਸੇਚਿਤਮਾਹੁਃ| ਕੇਚਿਦਮੁਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ|੪੦|-

Adhikarana 37 (40) · Śloka 40

ਸਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗਾਞ੍ਜਨਭਾਗਸਮ੍ਮਿਤਂ ਜਲੋਦ੍ਭਵਂ ਕਾਚਮਲਂ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ ||੪੦||

ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਤਿਮਿਰੇ ਰਾਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਸਮੇਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗਃ ਪੁਤ੍ਰਜੀਵਾਨੁਕਾਰੀ ਵਕ੍ਸਃ, ਅਞ੍ਜਨਂ ਸੌਵੀਰਾਞ੍ਜਨਂ, ਏਤਯੋਰ੍ਭਾਗੇਨ ਅਂਸ਼ੇਨ ਸਮ੍ਮਿਤਂ ਤੁਲ੍ਯਭਾਗਂ ਜਲੋਦ੍ਭਵਂ ਸ੍ਰੋਤੋਞ੍ਜਨਂ, ਅਞ੍ਜਨੇਨ ਕਾਚਮਲਂ ਪਿਤ੍ਤਕਾਚਂ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਜਲੋਦ੍ਭਵਂ ਸ਼ਙ੍ਖਂ ਵਦਨ੍ਤਿ||੪੦||

Adhikarana 38 (41) · Śloka 41

ਪਲਾਸ਼ਰੋਹੀਤਮਧੂਕਜਾ ਰਸਾਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਯੁਕ੍ਤਾ ਮਦਿਰਾਗ੍ਰਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਃ |੪੧|

ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਕਾਚੇ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਞ੍ਜਨਮਾਹ- ਪਲਾਸ਼ਰੋਹੀਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਲਾਸ਼ਃ ਕਿਂਸ਼ੁਕਃ, ਰੋਹਿਤੋ ਦਾਡਿਮਪੁਸ੍ਪਤੁਲ੍ਯਪੁਸ੍ਪਃ, ਮਧੂਕਃ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੋ ਵਕ੍ਸਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਏਤੇਸਾਂ ਰਸਾਃ; ਮਦਿਰਾਗ੍ਰਂ ਮਦਿਰਾਯਾ ਉਪਰ੍ਯਚ੍ਛੋ ਭਾਗਃ| ਕਿਂਸ਼ੁਕਾਦਿਰਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਦਿਰਾਗ੍ਰਾਣਿ ਸਮਭਾਗਾਨਿ ਆਹਤ੍ਯ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ ਕਾਰ੍ਯਾ, ਸਾ ਚਾਞ੍ਜਨਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਾਚਮਲਂ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ|੪੧|-

Adhikarana 39 (41) · Śloka 41

ਉਸ਼ੀਰਲੋਧ੍ਰਤ੍ਰਿਫਲਾਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਭਿਃ ਪਚੇਤ੍ਤੁ ਨਸ੍ਯਂ ਕਫਰੋਗਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ||੪੧||

ਇਦਾਨੀਂ ਕਫਤਿਮਿਰੇ ਨਸ੍ਯਮਾਹ- ਉਸ਼ੀਰਲੋਧ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਸ਼ੀਰਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤੈਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਸ੍ਨੇਹਪਾਕਪਰਿਭਾਸਯਾਨੁਕ੍ਤਮਪਿ ਤਿਲਤੈਲਂ ਪਾਚਨੀਯਂ, ਵਿਦੇਹਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍||੪੧||

Adhikarana 40 (42) · Śloka 42

ਵਿਡਙ੍ਗਪਾਠਾਕਿਣਿਹੀਙ੍ਗੁਦੀਤ੍ਵਚਃ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਦ੍ਧੂਮਮੁਸ਼ੀਰਸਂਯੁਤਾਃ |੪੨|

ਕਫਤਿਮਿਰੇ ਧੂਮਮਾਹ- ਵਿਡਙ੍ਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਿਣਿਹੀ ਅਪਾਮਾਰ੍ਗਃ| ਨਨੁ ਤਿਮਿਰੇ ਧੂਮੋ ਨਿਸਿਦ੍ਧਃ, ਕਥਮਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ? ਸਤ੍ਯਂ, ਪਿਤ੍ਤਤਿਮਿਰੇ ਏਵ ਧੂਮੋ ਨਿਸਿਦ੍ਧੋ ਨ ਕਫਜੇ, ਅਤੋ ਨ ਦੋਸਃ|੪੨|-

Adhikarana 41 (42) · Śloka 42

ਵਨਸ੍ਪਤਿਕ੍ਵਾਥਵਿਪਾਚਿਤਂ ਘਤਂ ਹਿਤਂ ਹਰਿਦ੍ਰਾਨਲਦੇ ਚ ਤਰ੍ਪਣਮ੍ ||੪੨||

ਕਫਤਿਮਿਰੇ ਤਰ੍ਪਣਮਾਹ- ਵਨਸ੍ਪਤਿਕ੍ਵਾਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਨਸ੍ਪਤਯਃ ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਾਃ, ਤਤ੍ਕਤਕ੍ਵਾਥੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਹਰਿਦ੍ਰਾਨਲਦਕਲ੍ਕਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ਂ ਘਤਂ ਪਕ੍ਵਂ ਕਫਤਿਮਿਰੇ ਤਰ੍ਪਣੇ ਅਕ੍ਸਿਪੂਰਣਾਪਰਪਰ੍ਯਾਯੇ ਹਿਤਮ੍| ਨਲਦਮ੍ ਉਸ਼ੀਰਮ੍||੪੨||

Adhikarana 42 (43) · Śloka 43

ਸਮਾਗਧੋ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸੈਨ੍ਧਵਾਢ੍ਯਃ ਸਜਾਙ੍ਗਲਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪੁਟਪਾਕ ਏਵ ਚ |੪੩|

ਕਫਤਿਮਿਰੇ ਪੁਟਪਾਕਮਾਹ- ਸਮਾਗਧ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਾਗਧੀ ਪਿਪ੍ਪਲੀ| ਆਢ੍ਯ ਉਤ੍ਕਟਃ| ਸਜਾਙ੍ਗਲਃ ਜਾਙ੍ਗਲਮਗਪਕ੍ਸਿਮਾਂਸਕਤਃ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਆਢ੍ਯਃ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਆਜ੍ਯ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਘਤਮ੍| ਕੇਚਿਦਮੁਂ ਪੁਟਪਾਕਂ ਰਾਗਿਣਿ ਕਫਤਿਮਿਰੇ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ|੪੩|-

Adhikarana 43 (43) · Śloka 43

ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਸ਼ਙ੍ਖਮਾਕ੍ਸਿਕੈਃ ਸਸਿਨ੍ਧੁਕਾਸੀਸਰਸਾਞ੍ਜਨੈਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ||੪੩||

ਕਫਤਿਮਿਰੇ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਞ੍ਜਨਮਾਹ- ਮਨਃਸ਼ਿਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਦਿਭਿਃ ਕਾਸੀਸਰਸਾਞ੍ਜਨਾਨ੍ਤੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੀਕਤੈਃ ਸਲਿਲਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤੈਰਗ੍ਨਿਪਾਕਾਤ੍ ਫਾਣਿਤਾਕਤੀਕਤੈ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ| ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਮਧੁ||੪੩||

Adhikarana 44 (44) · Śloka 44

ਹਿਤੇ ਚ ਕਾਸੀਸਰਸਾਞ੍ਜਨੇ ਤਥਾ ਵਦਨ੍ਤਿ ਪਥ੍ਯੇ ਗੁਡਨਾਗਰੈਰ੍ਯੁਤੇ |੪੪|

ਕਫਤਿਮਿਰੇਪਰਮਪਿ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਞ੍ਜਨਮਾਹ- ਹਿਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥੇਤਿ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਞ੍ਜਨਪ੍ਰਕਾਰੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਥ੍ਯੇ ਇਤਿ ਪਥੋਨਪੇਤੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਫਕਾਚਸ੍ਯ ਸ਼ਲਾਕਾਕਰ੍ਮਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤਤ੍ਰਾਞ੍ਜਨਾਦਿਕਂ ਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮ੍|੪੪|-

Adhikarana 45 (44-45) · Śloka 45

ਯਦਞ੍ਜਨਂ ਵਾ ਬਹੁਸ਼ੋ ਨਿਸੇਚਿਤਂ ਸਮੂਤ੍ਰਵਰ੍ਗੇ ਤ੍ਰਿਫਲੋਦਕੇ ਸ਼ਤੇ ||੪੪|| ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਸ੍ਥਿਸ੍ਥਿਤਮੇਤਦਞ੍ਜਨਂ ਕ੍ਸਿਪੇਚ੍ਚ ਮਾਸਂ ਸਲਿਲੇਸ੍ਥਿਰੇ ਪੁਨਃ | ਮੇਸਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਪੈਰ੍ਮਧੁਕੇਨ ਸਂਯੁਤਂ ਤਦਞ੍ਜਨਂ ਸਰ੍ਵਕਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੪੫||

ਸਰ੍ਵਜਕਾਚਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਯਦਞ੍ਜਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਞ੍ਜਨਂ ਸ੍ਰੋਤੋਞ੍ਜਨਮ੍| ਬਹੁਸ਼ੋ ਬਹੂਨ ਵਾਰਾਨ੍ ਨਿਸੇਚਿਤਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਧ੍ਮਾਤਂ ਸਤ੍’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰ੍ਯਮ੍| ਮੂਤ੍ਰਵਰ੍ਗੇ ਅਸ੍ਟਸ੍ਵਪਿ ਮੂਤ੍ਰੇਸੁ| ਸ਼ਤੇ ਕ੍ਵਾਥੀਕਤੇ| ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਸ੍ਥਿਸ੍ਥਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਣਾਂ ਗਧ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਨਲਕੇ ਵਿਗਤਮਜ੍ਜਨਿ ਮੂਤ੍ਰਵਰ੍ਗਾਦਿਸੇਚਿਤਂ ਤਦਞ੍ਜਨਂ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਲਕਮੁਖਂ ਪਿਧਾਯ ਵਹਤਿ ਸਰਿਜ੍ਜਲੇ ਨਿਖਾਤਕੀਲਕੋਪਰਿ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਮਾਸਂ ਯਾਵਤ੍ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍, ਤਤਸ੍ਤਦੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਸ਼ੋਸਯਿਤ੍ਵਾ ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗਪੁਸ੍ਪਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਚੂਰ੍ਣਸਮਾਂਸ਼ਂ ਤਦਞ੍ਜਨਂ ਸਰ੍ਵਕਤੇ ਰਾਗਿਤਿਮਿਰੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ‘ਮੇਸਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਪੈਰ੍ਮਧੁਕੇਨ ਸਂਯੁਤਂ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕੇਚਿਦ੍ ‘ਯੁਤਂ ਤੁ ਪੁਸ੍ਪੈਰ੍ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਕੋਦ੍ਭਵੈਃ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਮਧੁਰ੍ਮਧੂਕਃ ਤਸ੍ਯ ਸਾਰਃ, ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਃ ਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਕਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਪਾਣਿ||੪੪-੪੫||

Adhikarana 46 (46) · Śloka 46

ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਃ, ਕ੍ਸਤਜੋਦ੍ਭਵੇ ਹਿਤਃ ਕ੍ਰਮਃ ਪਰਿਮ੍ਲਾਯਿਨਿ ਚਾਪਿ ਪਿਤ੍ਤਹਤ੍ |੪੬|

ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਰਾਗਿਤਿਮਿਰਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਰਿਯਾ ਅਤ੍ਰ ਤਰ੍ਪਣਪੁਟਪਾਕਾਦਿਕਾਃ, ਸਰ੍ਵਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਮਿਰੋਕ੍ਤਾਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਤਿਮਿਰੋਕ੍ਤਾ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਰਕ੍ਤਤਿਮਿਰੇ ਤਥਾ ਪਰਿਮ੍ਲਾਯਿਨਿ ਤਿਮਿਰੇ ਚ ਕਃ ਕ੍ਰਮ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਕ੍ਸਤਜੋਦ੍ਭਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਤ੍ਤਹਤ੍ ਕ੍ਰਮਃ ਪਿਤ੍ਤਤਿਮਿਰਾਪਹਨਸ੍ਯਤਰ੍ਪਣਾਦਿਕ੍ਰਮ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਸ ਏਵ ਕ੍ਰਮੋਰਾਗਿਣਿ ਰਕ੍ਤਤਿਮਿਰੇ, ਰਾਗਿਣਿ ਪੁਨਃ ਪਿਤ੍ਤਕਾਚਾਪਹੋ ਵਿਧਿਃ|੪੬|-

Adhikarana 47 (46) · Śloka 46

ਕ੍ਰਮੋ ਹਿਤਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਹਰਃ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਃ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਦੋਸੇਸੁ ਯਥਾਸ੍ਵਮੇਵ ਚ ||੪੬||

ਇਦਾਨੀਂ ਵਾਤਾਦਿਜੇਸੁ ਤਿਮਿਰੇਸੁ ਰਾਗਾਰਾਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਸੁ ਵਾਤਾਦਿਜਨਿਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਤਿਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਕ੍ਰਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾਸ੍ਵਮਿਤਿ ਯੋ ਯਸ੍ਯਾਤ੍ਮੀਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤੇਨ ਵਾਤਤਿਮਿਰੇ ਵਾਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਕ੍ਰਮਃ, ਪਿਤ੍ਤਤਿਮਿਰੇ ਪਿਤ੍ਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੋਕ੍ਤਃ, ਏਵਂ ਸ਼ੇਸੇਸੁ||੪੬||

Adhikarana 48 (47) · Śloka 47

ਦੋਸੋਦਯੇ ਨੈਵ ਚ ਵਿਪ੍ਲਤਿਙ੍ਗਤੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਨਸ੍ਯਾਦਿਸੁ ਯੋਜਯੇਦ੍ਬੁਧਃ |੪੭|

ਸ ਏਵ ਵਾਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਾਦਿਕ੍ਰਮੋ ਵਾਤਾਦਿਤਿਮਿਰੇਸੁ ਕਦਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਦੋਸੋਦਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸੋਦਯ ਇਤਿ ਦੋਸੋਦਯਮਾਤ੍ਰੇ ਤਾਵਦ੍ਵਾਤਸ੍ਯਨ੍ਦਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਕ੍ਰਮੋ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ| ਤਥਾ ਵਿਪ੍ਲੁਤਿਙ੍ਗਤੇ; ਕੋਰ੍ਥਃ? ਸਮਸ੍ਤਨਯਨਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਪਰੇ ਸ੍ਯਨ੍ਦੋਕ੍ਤਕ੍ਰਮੋ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ| ਏਤੇਨ ਲਙ੍ਘਨਵਿਰੇਚਨਨਿਂਰੂਹਾਨੁਵਾਸਨਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਾਦਿਨਾ ਤ੍ਰ੍ਯਹਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਾਤਸ੍ਯਨ੍ਦਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਨਸ੍ਯਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਵਾਤਾਦਿਜਨਿਤਤਿਮਿਰੇਸੁ (ਨਸ੍ਯਤਰ੍ਪਣਾਦਿਸੁ) ਯੋਜਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ‘ਵਿਪ੍ਲੁਤਿਙ੍ਗਤੇ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਵਿਪ੍ਲੁਤੇ ਗਦੇ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਿਵਿਧਾਰ੍ਥਃ, ਤੇਨ ਵਿਵਿਧਤਾਂ ਗਤੇ ਗਦ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੪੭|-

Adhikarana 49 (47) · Śloka 47

ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਪੇਞ੍ਜਨਵਿਸ੍ਤਰਃ ਸ਼ੁਭਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇਨ੍ਯਸ੍ਤਮਪੀਹ ਯੋਜਯੇਤ੍ ||੪੭||

ਇਦਾਨੀਂ ਕ੍ਰਿਯਾਕਲ੍ਪੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਮਞ੍ਜਨਵਿਸ੍ਤਰਮਤ੍ਰੋਪਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਪੁਨਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਲ੍ਪੇ ਕ੍ਰਿਯਾਕਲ੍ਪੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯਃ ਅਪਰਃ| ਤਮਿਤਿ ਅਞ੍ਜਨਵਿਸ੍ਤਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੭||

Adhikarana 50 (48) · Śloka 48

ਘਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਸ਼ਤਾਵਰੀਂ ਪਟੋਲਮੁਦ੍ਗਾਮਲਕਂ ਯਵਾਨਪਿ | ਨਿਸੇਵਮਾਣਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਯਤ੍ਨਤੋ ਭਯਂ ਸੁਘੋਰਾਤ੍ਤਿਮਿਰਾਨ੍ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ||੪੮||

ਇਦਾਨੀਂ ਬਹਿਰਾਸ਼੍ਰਯਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯਾਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਯਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਘਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੪੮||

Adhikarana 51 (49) · Śloka 49

ਸ਼ਤਾਵਰੀਪਾਯਸ ਏਵ ਕੇਵਲਸ੍ਤਥਾ ਕਤੋ ਵਾਮਲਕੇਸੁ ਪਾਯਸਃ | ਪ੍ਰਭੂਤਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤ੍ਰਿਫਲੋਦਕੋਤ੍ਤਰੋ ਯਵੌਦਨੋ ਵਾ ਤਿਮਿਰਂ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ ||੪੯||

ਆਹਾਰਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਸ਼ਤਾਵਰੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਤਾਵਰੀਪਾਯਸ ਇਤਿ ਸ਼ਤਾਵਰੀਮੂਲਸ਼ਤੇਨ ਪਯਸਾ ਕਤਃ ਸ਼ਤਾਵਰੀਪਾਯਸਃ, ਆਮਲਕੇਸੁ ਪਾਯਸ ਇਤਿ ਆਮਲਕਸ਼ਤਪਯਸਾ ਕਤਃ ਪਾਯਸ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸ਼ਤਾਵਰੀਸ੍ਵਰਸਸਿਦ੍ਧਾ ਯਵਾਗੂਃ ਸ਼ਤਾਵਰੀਪਾਯਸਃ, ਆਮਲਕਸ੍ਵਰਸਸਿਦ੍ਧਾ ਯਵਾਗੂਸ਼੍ਚਾਮਲਕਪਾਯਸਃ| ਪ੍ਰਭੂਤਸਰ੍ਪਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ ਪ੍ਰਚੁਰਘਤੋ ਯਵੌਦਨੋ ਵਾਟ੍ਯਸਞ੍ਜ੍ਞਕਃ ਗਞ੍ਜਾਸਞ੍ਜ੍ਞਕੋ ਵਾ, ਤ੍ਰਿਫਲੋਦਕੇ ਪ੍ਰਚੁਰੇ ਸਾਧਿਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੯||

Adhikarana 52 (50-51) · Śloka 51

ਜੀਵਨ੍ਤਿਸ਼ਾਕਂ ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਂ ਚ ਸਤਣ੍ਡੁਲੀਯਂ ਵਰਵਾਸ੍ਤੁਕਂ ਚ | ਚਿਲ੍ਲੀ ਤਥਾ ਮੂਲਕਪੋਤਿਕਾ ਚ ਦਸ੍ਟੇਰ੍ਹਿਤਂ ਸ਼ਾਕੁਨਜਾਙ੍ਗਲਂ ਚ ||੫੦|| ਪਟੋਲਕਰ੍ਕੋਟਕਕਾਰਵੇਲ੍ਲਵਾਰ੍ਤਾਕੁਤਰ੍ਕਾਰਿਕਰੀਰਜਾਨਿ | ਸ਼ਾਕਾਨਿ ਸ਼ਿਗ੍ਰ੍ਵਾਰ੍ਤਗਲਾਨਿ ਚੈਵ ਹਿਤਾਨੀ ਦਸ੍ਟੇਰ੍ਘਤਸਾਧਿਤਾਨਿ ||੫੧||

ਆਹਾਰੋਪਯੋਗਿਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਸ਼ਾਕਾਨਾਹ- ਜੀਵਨ੍ਤਿਸ਼ਾਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਡੋਡਿਕਾ, ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਂ ਚਤੁਸ੍ਪਤ੍ਰੀ, ਅਨ੍ਯੇ ਸ਼ਿਰਵਾਲਿਕਾਮਾਹੁਃ, ਵਰਵਾਸ੍ਤੁਕਂ, ਟਙ੍ਕਵਾਸ੍ਤੁਕਂ, ਚਿਲ੍ਲੀ ਕ੍ਸੇਤ੍ਰਵਾਸ੍ਤੁਕਃ, ਮੂਲਕਪੋਤਿਕਾ ਬਾਲਮੂਲਕਂ, ਸ਼ਾਕੁਨਂ ਲਾਵਾਦਿਕਂ, ਜਾਙ੍ਗਲਮ੍ ਏਣਾਦਿਜਾਤਂ, ਤਰ੍ਕਾਰੀ ਅਰਣਿਕਾ, ਕਰੀਰੋ ਗੂਢਪਤ੍ਰਃ, ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਃ ਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਕਃ, ਆਰ੍ਤਗਲੋ ਨੀਲਸਹਚਰਃ||੫੦-੫੧||

Adhikarana 53 (52) · Śloka 52

ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਸਿਰਾਮੋਕ੍ਸਂ ਤਿਮਿਰੇ ਰਾਗਮਾਗਤੇ | ਯਨ੍ਤ੍ਰੇਣੋਤ੍ਪੀਡਿਤੋ ਦੋਸੋ ਨਿਹਨ੍ਯਾਦਾਸ਼ੁ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ||੫੨||

ਸੇਵ੍ਯਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਪਰਿਹਾਰ੍ਯਮਾਹ- ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ||੫੨||

Adhikarana 54 (53) · Śloka 53

ਅਰਾਗਿ ਤਿਮਿਰਂ ਸਾਧ੍ਯਮਾਦ੍ਯਂ ਪਟਲਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ | ਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਰਾਗਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤੀਯੇ ਯਾਪ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੫੩||

ਇਦਾਨੀਂ ਮਨ੍ਦਧਿਯਾਂ ਸੁਖਸ੍ਮਰਣਾਯ ਸਾਧ੍ਯਾਦਿਭੇਦਮਾਹ- ਅਰਾਗੀਤ੍ਯਾਦਿ||੫੩||

Adhikarana 55 (54) · Śloka 54

ਰਾਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਹਿਤਾਸ੍ਤਿਮਿਰੇਸੁ ਤਥਾ ਕ੍ਰਿਯਾਃ | ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਂ ਯਥੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾਃ ਸੇਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਜਲੌਕਸਃ ||੫੪||

ਰਾਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਸੁ ਵਿਧ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਂ ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮਪ੍ਯਨੁਵਦਨ੍ਨਾਹ- ਰਾਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤੀਯਪਟਲਪ੍ਰਾਪ੍ਤਰਾਗਿਤਿਮਿਰੇਸੁ ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਂ ਤਥਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਹਿਤਾ ਯਥੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ ਸਿਰਾਮੋਕ੍ਸਸ੍ਯ ਨਿਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਦਵਸ਼੍ਯਾਕਰ੍ਸਣੀਯਸ਼ੋਣਿਤੇ ਉਪਾਯਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਸੇਵ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੫੪||

Adhikarana 56 (55-56) · Śloka 56

ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੇ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੇ ਤੁ ਕਰ੍ਮ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਸਿਦ੍ਧਯੇ | ਨ ਚੇਦਰ੍ਧੇਨ੍ਦੁਘਰ੍ਮਾਮ੍ਬੁਬਿਨ੍ਦੁਮੁਕ੍ਤਾਕਤਿਃ ਸ੍ਥਿਰਃ ||੫੫|| ਵਿਸਮੋ ਵਾ ਤਨੁਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਰਾਜਿਮਾਨ੍ ਵਾ ਬਹੁਪ੍ਰਭਃ | ਦਸ੍ਟਿਸ੍ਥੋ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਦੋਸਃ ਸਰੁਜੋ ਵਾ ਸਲੋਹਿਤਃ ||੫੬||

ਅਨੌਸਧਸਾਧ੍ਯੇ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੇ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੇਰ੍ਧੇਨ੍ਦ੍ਵਾਦ੍ਯਾਕਤਿਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੋ ਦਸ੍ਟਿਸ੍ਥੋ ਦੋਸੋ ਨ ਚੇਲ੍ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਸਾਧਨਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮੀਤਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੋ ਦਸ੍ਟਿਨਾਸ਼ਃ| ਕਰ੍ਮ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮ| ਘਰ੍ਮਾਮ੍ਬੁਬਿਨ੍ਦੁਃ ਪ੍ਰਸ੍ਵੇਦਬਿਨ੍ਦੁਃ| ਆਕਤਿਸ਼ਬ੍ਦੋਰ੍ਧੇਨ੍ਦ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਃ| ਸ੍ਥਿਰਃ ਕਠਿਨਃ| ਵਿਸਮੋ ਵਾ ਤਨੁਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਇਤਿ ਯਤੋ ਮਧ੍ਯੇ ਤਨੁਰਤ ਏਵ ਵਿਸਮੋ ਨਿਮ੍ਨੋਨ੍ਨਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫੫-੫੬||

Adhikarana 57 (57-60) · Śloka 61

ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਥ ਕਾਲੇ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤਲੇ | ਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਸ੍ਯੋਪਵਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਸ੍ਵਾਂ ਨਾਸਾਂ ਪਸ਼੍ਯਤਃ ਸਮਮ੍ ||੫੭|| ਮਤਿਮਾਨ੍ ਸ਼ੁਕ੍ਲਭਾਗੌ ਦ੍ਵੌ ਕਸ੍ਣਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯਪਾਙ੍ਗਤਃ | ਉਨ੍ਮੀਲ੍ਯ ਨਯਨੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸਿਰਾਜਾਲਵਿਵਰ੍ਜਿਤੇ ||੫੮|| ਨਾਧੋ ਨੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਛਿਦ੍ਰੇ ਦੈਵਕਤੇ ਤਤਃ | ਸ਼ਲਾਕਯਾ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਂ ਯਵਵਕ੍ਰਯਾ ||੫੯|| ਮਧ੍ਯਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਙ੍ਗੁਸ੍ਠਸ੍ਥਿਰਹਸ੍ਤਗਹੀਤਯਾ | ਦਕ੍ਸਿਣੇਨ ਭਿਸਕ੍ ਸਵ੍ਯਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍ ਸਵ੍ਯੇਨ ਚੇਤਰਤ੍ ||੬੦|| ਵਾਰਿਬਿਨ੍ਦ੍ਵਾਗਮਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਭਵੇਚ੍ਛਬ੍ਦਸ੍ਤਥਾ ਵ੍ਯਧੇ |੬੧|

ਤਦੇਵ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤੇ ਸਾਧਾਰਣੇ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍ਸੇ ਚੈਤ੍ਰੇ ਵਾ| ਸ਼ੁਕ੍ਲਭਾਗੌ ਦ੍ਵਾਵਪਿ ਦ੍ਵੌ ਸ਼ੁਕ੍ਲਤਾਰਕਾਂਸ਼ਾਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਸ੍ਣਾਤ੍ ਕਸ੍ਣਤਾਰਕਾਨ੍ਤਾਤ੍, ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ, ਅਪਾਙ੍ਗਤਃ ਅਪਾਙ੍ਗਸਮੀਪੇ, ਵਿਧ੍ਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਮ੍ਯਗਿਤਿ ਨਾਤਿਪ੍ਰਸਾਰਿਤਂ ਨਾਤਿਸਙ੍ਕੁਚਿਤਂ ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦੈਵਕਤੇ ਛਿਦ੍ਰੇ ਇਤਿ ਛਿਦ੍ਰਮਿਵ ਛਿਦ੍ਰਂ ਨ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰਮਸ੍ਤਿ| ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਂ ਅਸਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਂ ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਵ੍ਯਂ ਵਾਮਨੇਤ੍ਰਂ, ਸਵ੍ਯੇਨ ਵਾਮਹਸ੍ਤੇਨ, ਇਤਰਤ੍ ਦਕ੍ਸਿਣਨਯਨਮ੍| ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਦ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਵਾਰਿਬਿਨ੍ਦ੍ਵਾਗਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮ੍ਯਗਿਤਿ ਪਦਂ ਵ੍ਯਧ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਵ੍ਯਧੇ ਚ ਰਕ੍ਤਨਿਰ੍ਗਮਨਮਸ਼ਬ੍ਦਤਾ ਚ||੫੭-੬੦||-

Adhikarana 58 (61-63) · Śloka 64

ਸਂਸਿਚ੍ਯ ਵਿਦ੍ਧਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਯੋਸਿਤ੍ਸ੍ਤਨ੍ਯੇਨ ਕੋਵਿਦਃ ||੬੧|| ਸ੍ਥਿਰੇ ਦੋਸੇ ਚਲੇ ਵਾਪਿ ਸ੍ਵੇਦਯੇਦਕ੍ਸਿ ਬਾਹ੍ਯਤਃ | ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ਼ਲਾਕਾਂ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਭਙ੍ਗੈਰਨਿਲਨਾਸ਼ਨੈਃ ||੬੨|| ਸ਼ਲਾਕਾਗ੍ਰੇਣ ਤੁ ਤਤੋ ਨਿਰ੍ਲਿਖੇਦ੍ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲਮ੍ | ਵਿਧ੍ਯਤੋ ਯੋਨ੍ਯਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਕ੍ਸ੍ਣਸ੍ਤਂ ਰੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਨਾਸਿਕਾਪੁਟਮ੍ ||੬੩|| ਉਚ੍ਛਿਙ੍ਘਨੇਨ ਹਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲਗਃ ਕਫਃ |੬੪|

ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਦ੍ਧੇ ਨੇਤ੍ਰੇ ਸਤਿ ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਸਂਸਿਚ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੋਸਿਤ੍ਸ੍ਤਨ੍ਯੇਨ ਨਾਰੀਕ੍ਸੀਰੇਣ| ਕੋਵਿਦੋ ਧੀਮਾਨ੍ ਵੈਦ੍ਯਃ| ਸ੍ਥਿਰੇ ਅਚਲੇ| ਸ਼ਲਾਕਾਂ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਲੀਕਤ੍ਯ| ਭਙ੍ਗੈਃ ਪਲ੍ਲਵੈਃ| ਸ੍ਵੇਦਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਿਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਸ਼ਲਾਕਾਗ੍ਰੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤਃ ਸ੍ਵੇਦਾਨਨ੍ਤਰਂ; ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲਂ ਨਿਰ੍ਲਿਖੇਤ੍ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਂਹਤਿਵਿਸ਼੍ਲੇਸਾਰ੍ਥਮ੍| ਸ਼ਲਾਕਾਗ੍ਰਵਿਨਿਰ੍ਲੇਖਨਾਦ੍ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਕਫਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਹਰਣੋਪਾਯਮਾਹ- ਵਿਧ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਧ੍ਯਤੋਕ੍ਸ੍ਣੋਨ੍ਯਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਯੋ ਨਾਸਾਪੁਟਸ੍ਤਂ ਨਾਸਾਪੁਟਂ ਰੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲਗਃ ਕਫ ਉਚ੍ਛਿਙ੍ਘਨੇਨ ਹਰ੍ਤਵ੍ਯ ਇਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ||੬੧-੬੩||-

Adhikarana 59 (64-68) · Śloka 68

ਨਿਰਭ੍ਰ ਇਵ ਘਰ੍ਮਾਂਸ਼ੁਰ੍ਯਦਾ ਦਸ੍ਟਿਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ||੬੪|| ਤਦਾਸੌ ਲਿਖਿਤਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਜ੍ਞੇਯਾ ਯਾ ਚਾਪਿ ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਥਾ | (ਏਵਂ ਤ੍ਵਸ਼ਕ੍ਯੇ ਨਿਰ੍ਹਰ੍ਤੁਂ ਦੋਸੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤੇਪਿ ਵਾ ||੬੫|| ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਯੈਰੁਪਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਵ੍ਯਧੋ ਭੂਯੋ ਵਿਧੀਯਤੇ) | ਤਤੋ ਦਸ੍ਟੇਸੁ ਰੂਪੇਸੁ ਸ਼ਲਾਕਾਮਾਹਰੇਚ੍ਛਨੈਃ ||੬੬|| ਘਤੇਨਾਭ੍ਯਜ੍ਯ ਨਯਨਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਪਟ੍ਟੇਨ ਵੇਸ੍ਟਯੇਤ੍ | ਤਤੋ ਗਹੇ ਨਿਰਾਬਾਧੇ ਸ਼ਯੀਤੋਤ੍ਤਾਨ ਏਵ ਚ ||੬੭|| ਉਦ੍ਗਾਰਕਾਸਕ੍ਸਵਥੁਸ੍ਠੀਵਨੋਤ੍ਕਮ੍ਪਨਾਨਿ ਚ | ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਨਾਚਰੇਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾ ਸ੍ਨੇਹਪੀਤਵਤ੍ ||੬੮||

ਸਮ੍ਯਗ੍ਲਿਖਿਤਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਨਿਰਭ੍ਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਰਭ੍ਰੋ ਨਿਰ੍ਮੇਘਃ, ਘਰ੍ਮਾਂਸ਼ੁਃ ਆਦਿਤ੍ਯਃ| ਤਤੋ ਦਸ੍ਟੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਲਾਕਾਮਾਹਤ੍ਯ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਘਤੇਨਾਭ੍ਯਜ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਰਾਬਾਧੇ ਧੂਲਿਧੂਮਵਾਤਾਤਪਾਦਿਰਹਿਤੇ| ਉਤ੍ਤਾਨਸ਼ਯਨਮਜੂਕਰਣਾਰ੍ਥਂ| ਉਦ੍ਗਾਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸਵਥੁਃ ਛਿਕ੍ਕਾ| ਤਤ੍ਕਾਲਮਿਤਿ ਯਾਵਚ੍ਛਲਾਕਾ ਨੇਤ੍ਰੇ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਤਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾ ਆਹਾਰਾਦੀਨਾਂ ਨਿਯਮਃ, ਸ੍ਨੇਹਪੀਤਵਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨੋਕ੍ਤਃ ਕਾਰ੍ਯਃ||੬੪-੬੮||

Adhikarana 60 (69) · Śloka 69

ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍ ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਚ੍ਚ ਧਾਵੇਤ ਕਸਾਯੈਰਨਿਲਾਪਹੈਃ | ਵਾਯੋਰ੍ਭਯਾਤ੍ ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ੍ਵੇਦਯੇਦਕ੍ਸਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ||੬੯||

ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਧਾਵੇਤ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਯੇਤ੍| ਅਨਿਲਾਪਹੈਃ ਏਰਣ੍ਡਮੂਲਾਦਿਵਾਤਾਪਹਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਕ੍ਸੀਰਾਮ੍ਬੁਸਾਧਿਤੈਃ| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਿਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਵਾਯੋਰ੍ਭਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੂਰ੍ਵਵਦਿਤਿ ਬਾਹ੍ਯਤੋ ਮਦੁ ਸ੍ਵੇਦਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੬੯||

Adhikarana 61 (70) · Śloka 70

ਦਸ਼ਾਹਮੇਵਂ ਸਂਯਮ੍ਯ ਹਿਤਂ ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍ | ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਰ੍ਮ ਚ ਸੇਵੇਤ ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਂ ਚਾਪਿ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ||੭੦||

ਦਸ਼ਾਹਮੇਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਮੁਤ੍ਤਾਨਸ਼ਯਨਾਦਿਨਾ ਦਸ਼ਾਹਂ ਨਿਯਮ੍ਯ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਰ੍ਮ ਨਸ੍ਯਤਰ੍ਪਣਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਯਦ੍ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਦਨਂ ਦਸ੍ਟੇਰ੍ਨੈਰ੍ਮਲ੍ਯਜਨਨਂ ਤਤ੍ ਸੇਵੇਤੇਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ||੭੦||

Adhikarana 62 (71) · Śloka 71

ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਵਿਧੌ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਰਾ ਯੇ ਚ ਵਿਵਾਰ੍ਜਿਤਾਃ | ਨ ਤੇਸਾਂ ਨੀਲਿਕਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਦਨ੍ਯਤ੍ਰਾਭਿਹਿਤਾਦ੍ਭਿਸਕ੍ ||੭੧||

ਇਦਾਨੀਂ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੇਪਿ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੇ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਤ੍ ਪੁਰੁਸਾਣਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਨਿਸੇਧਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਵਿਧੌ ਪੂਰ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਰਾ ਯੇ ਚ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ ਇਤਿ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਵਿਧੌ ਯੇ ਨਰਾ ਬਾਲਸ੍ਥਵਿਰਾਦਯੋ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਨੀਲਿਕਾਂ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਾਪਰਪਰ੍ਯਾਯਾਂ ਨ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰਾਭਿਹਿਤਾਦਿਤਿ ਤਥਾਭਿਹਿਤਾਤ੍ ਕਥਿਤਾਦ੍ਦੈਵਕਤਾਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਨ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਚਕਾਰਸ੍ਤੁ ਸਿਰਾਵਿਦ੍ਧੈਃ ਪੁਰੁਸੈਰ੍ਯੇ ਕ੍ਰੋਧਾਦਯੋ ਵਿਵਰ੍ਜਨੀਯਾਸ੍ਤੇਪਿ ਨੀਲਿਕਾਯਾਂ ਵਰ੍ਜਨੀਯਾ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਪਯਤਿ||੭੧||

Adhikarana 63 (72) · Śloka 72

ਪੂਰ੍ਯਤੇ ਸ਼ੋਣਿਤੇਨਾਕ੍ਸਿ ਸਿਰਾਵੇਧਾਦ੍ਵਿਸਰ੍ਪਤਾ | ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਤਨ੍ਯਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਪਕ੍ਵਂ ਸੇਕੇ ਹਿਤਂ ਘਤਮ੍ ||੭੨||

ਦੈਵਕਤਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਨੀਲਿਕਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਪੂਰ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸਰ੍ਪਤਾ ਸ਼ੋਣਿਤੇਨਾਕ੍ਸਿ ਪੂਰ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਮਾਦਾਦ੍ਦੈਵਕਤਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਵਿਦ੍ਧੇ ਸਤਿ ਵ੍ਯਾਪਦੁਪਸ਼ਮਨਾਰ੍ਥਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ||੭੨||

Adhikarana 64 (73-79) · Śloka 79

ਅਪਾਙ੍ਗਾਸਨ੍ਨਵਿਦ੍ਧੇ ਤੁ ਸ਼ੋਫਸ਼ੂਲਾਸ਼੍ਰੁਰਕ੍ਤਤਾਃ | ਤਤ੍ਰੋਪਨਾਹਂ ਭ੍ਰੂਮਧ੍ਯੇ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚੋਸ੍ਣਾਜ੍ਯਸੇਚਨਮ੍ ||੭੩|| ਵ੍ਯਧੇਨਾਸਨ੍ਨਕਸ੍ਣੇਨ ਰਾਗਃ ਕਸ੍ਣਂ ਚ ਪੀਡ੍ਯਤੇ | ਤਤ੍ਰਾਧਃਸ਼ੋਧਨਂ ਸੇਕਃ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਮ੍ ||੭੪|| ਅਥਾਪ੍ਯੁਪਰਿ ਵਿਦ੍ਧੇ ਤੁ ਕਸ੍ਟਾ ਰੁਕ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ | ਤਤ੍ਰ ਕੋਸ੍ਣੇਨ ਹਵਿਸਾ ਪਰਿਸੇਕਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੭੫|| ਸ਼ੂਲਾਸ਼੍ਰੁਰਾਗਾਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਯਰ੍ਥਮਧੋਵੇਧੇਨ ਪਿਚ੍ਛਿਲਃ | ਸ਼ਲਾਕਾਮਨੁ ਚਾਸ੍ਰਾਵਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ ||੭੬|| ਰਾਗਾਸ਼੍ਰੁਵੇਦਨਾਸ੍ਤਮ੍ਭਹਰ੍ਸਾਸ਼੍ਚਾਤਿਵਿਘਟ੍ਟਿਤੇ | ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਹਿਤੌ ਤਤ੍ਰ ਹਿਤਂ ਚਾਪ੍ਯਨੁਵਾਸਨਮ੍ ||੭੭|| ਦੋਸਸ੍ਤ੍ਵਧੋਪਕਸ੍ਟੋਪਿ ਤਰੁਣਃ ਪੁਨਰੂਰ੍ਧ੍ਵਗਃ | ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛੁਕ੍ਲਾਰੁਣਂ ਨੇਤ੍ਰਂ ਤੀਵ੍ਰਰੁਙ੍ਨਸ੍ਟਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ||੭੮|| ਮਧੁਰੈਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਘਤੇਨਾਕ੍ਸ੍ਣਃ ਪ੍ਰਸੇਚਨਮ੍ | ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤਿਂ ਚ ਤੇਨੈਵ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸੈਸ਼੍ਚ ਭੋਜਨਮ੍ ||੭੯||

ਇਦਾਨੀਮਸ੍ਥਾਨਵੇਧਾਤ੍ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣ ਵ੍ਯਾਪਦਮਭਿਧਾਯ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਪਿ ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਪਾਙ੍ਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਤਤ੍ਰੋਪਨਾਹਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਤਤ੍ਰਾਧ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਧਃਸ਼ੋਧਨਂ ਵਿਰੇਕਃ, ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਮਤ੍ਰ ਜਲੌਕੋਭਿਃ| ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸ੍ਟਾ ਤੀਵ੍ਰਾ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਕੋਸ੍ਣੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੂਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨੁ ਸ਼ਲਾਕਾਂ ਸ਼ਲਾਕਾਯਾ ਅਨਨ੍ਤਰਮੇਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੂਰ੍ਵਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਤਨ੍ਯਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿਕਮ੍| ਹਰ੍ਸੋ ਰੋਮਾਞ੍ਚਪ੍ਰਾਯੋ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਅਤਿਵਿਘਟ੍ਟਿਤੇ ਅਤਿਚਾਲਿਤੇ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਰੁਣੋ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਮਧੁਰੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਧੁਰੈਃ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਾਦਿਭਿਃ ਤੇਨੈਵ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਾਦਿਸਿਦ੍ਧੇਨੈਵ||੭੩-੭੯||

Adhikarana 65 (80) · Śloka 80

ਦੋਸਸ੍ਤੁ ਸਞ੍ਜਾਤਬਲੋ ਘਨਃ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਮਣ੍ਡਲਃ | ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨਸ਼੍ਯੇਚ੍ਛਲਾਕਾਗ੍ਰਂ ਤਨ੍ਵਭ੍ਰਮਿਵ ਮਾਰੁਤਮ੍ ||੮੦||

ਦੋਸਸ੍ਤੁ ਸਞ੍ਜਾਤੇਤ੍ਯਾਦਿ||੮੦||

Adhikarana 66 (81) · Śloka 81

ਮੂਰ੍ਧਾਭਿਘਾਤਵ੍ਯਾਯਾਮਵ੍ਯਵਾਯਵਮਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨੈਃ | ਦੋਸਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਤਿ ਕੋਪਾਚ੍ਚ ਵਿਦ੍ਧੋਤਿਤਰੁਣਸ਼੍ਚ ਯਃ ||੮੧||

ਨਿਰ੍ਲਿਖਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਦੋਸਸ੍ਯ ਪੁਨਰਾਵਤ੍ਤਿਕਾਰਣਾਨ੍ਯਾਹ- ਮੂਰ੍ਧਾਭਿਘਾਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਤਿ ਆਗਚ੍ਛਤਿ| ਤਰੁਣੋ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ||੮੧||

Adhikarana 67 (82) · Śloka 83

ਸ਼ਲਾਕਾ ਕਰ੍ਕਸ਼ਾ ਸ਼ੂਲਂ, ਖਰਾ ਦੋਸਪਰਿਪ੍ਲੁਤਿਮ੍ | ਵ੍ਰਣਂ ਵਿਸ਼ਾਲਂ ਸ੍ਥੂਲਾਗ੍ਰਾ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਹਿਂਸ੍ਯਾਦਨੇਕਧਾ ||੮੨|| ਜਲਾਸ੍ਰਾਵਂ ਤੁ ਵਿਸਮਾ, ਕ੍ਰਿਯਾਸਙ੍ਗਮਥਾਸ੍ਥਿਰਾ | ਕਰੋਤਿ ... |੮੩|

ਦੁਸ੍ਟਸ਼ਲਾਕਾਜਨਿਤਵ੍ਯਾਪਦਮਾਹ- ਸ਼ਲਾਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਪਰਿਪ੍ਲੁਤਿਃ ਦੋਸਸ੍ਯ ਸਮਨ੍ਤਾਦਾਗਮਨਮ੍| ਹਿਂਸ੍ਯਾਦਨੇਕਧੇਤਿ ਅਨੇਕਪ੍ਰਕਾਰਂ ਕ੍ਸਤਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਸਮਾ ਕਸ਼ਸ੍ਥੂਲਾ| ਅਸ੍ਥਿਰਾ ਵਦ੍ਧਾ ਮੁਗ੍ਧਾ | ‘ਕਰੋਤਿ’ ਇਤਿ ਪਦਮਨ੍ਤੇ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ||੮੨||-

Adhikarana 68 (83-84) · Śloka 85

... ਵਰ੍ਜਿਤਾ ਦੋਸੈਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦੇਭਿਰ੍ਹਿਤਾ ਭਵੇਤ੍ ||੮੩|| ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲਾਯਤਾ ਮਧ੍ਯੇ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਪਰਿਵੇਸ੍ਟਿਤਾ | ਅਙ੍ਗੁਸ੍ਠਪਰ੍ਵਸਮਿਤਾ ਵਕ੍ਤ੍ਰਯੋਰ੍ਮੁਕੁਲਾਕਤਿਃ ||੮੪|| ਤਾਮ੍ਰਾਯਸੀ ਸ਼ਾਤਕੁਮ੍ਭੀ ਸ਼ਲਾਕਾ ਸ੍ਯਾਦਨਿਨ੍ਦਿਤਾ |੮੫|

ਵਰ੍ਜਿਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਭਿਰ੍ਦੋਸੈਰਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੈਃ ਕਰ੍ਕਸ਼ਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਰਹਿਤਾ| ਹਿਤਾ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਿਣੀ| ਸ਼ਾਤਕੁਮ੍ਭੀ ਸੁਵਰ੍ਣਮਯੀ||੮੩-੮੪||-

Adhikarana 69 (85-86) · Śloka 86

ਰਾਗਃ ਸ਼ੋਫੋਰ੍ਬੁਦਂ ਚੋਸੋ ਬੁਦ੍ਬੁਦਂ ਸ਼ੂਕਰਾਕ੍ਸਿਤਾ ||੮੫|| ਅਧਿਮਨ੍ਥਾਦਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਰੋਗਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵ੍ਯਧਦੋਸਜਾਃ | ਅਹਿਤਾਚਾਰਤੋ ਵਾਪਿ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਤਾਨੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੮੬||

ਇਦਾਨੀਂ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਯਧਾਹਾਰਾਚਾਰਜਾਨ੍ ਰੋਗਾਨਾਹ- ਰਾਗ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚੋਸ ਆਚੂਸ੍ਯਤ ਇਵ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਬੁਦ੍ਬੁਦਂ ਬੁਦ੍ਬੁਦਾਕਾਰੋ ਮਾਂਸਨਿਰ੍ਗਮਃ| ਸ਼ੂਕਰਾਕ੍ਸਿਤਾ ਅਧੋਦਸ੍ਟਿਤ੍ਵਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਯਥਾਸ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਯਥਾਤ੍ਮੀਯਂ, ਯਥਾਦੋਸਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੮੫-੮੬||

Adhikarana 70 (87-94) · Śloka 94

ਰੁਜਾਯਾਮਕ੍ਸਿਰਾਗੇ ਵਾ ਯੋਗਾਨ੍ ਭੂਯੋ ਨਿਬੋਧ ਮੇ | ਗੈਰਿਕਂ ਸਾਰਿਵਾ ਦੂਰ੍ਵਾ ਯਵਪਿਸ੍ਟਂ ਘਤਂ ਪਯਃ ||੮੭|| ਸੁਖਾਲੇਪਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯੋਯਂ ਵੇਦਨਾਰਾਗਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ | ਮਦੁਭਸ੍ਟੈਸ੍ਤਿਲੈਰ੍ਵਾਪਿ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਸਮਾਯੁਤੈਃ ||੮੮|| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸੋਪੇਤੈਃ ਸੁਖਾਲੇਪਸ੍ਤਦਰ੍ਥਕਤ੍ | ਪਯਸ੍ਯਾਸਾਰਿਵਾਪਤ੍ਰਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਮਧੁਕੈਰਪਿ ||੮੯|| ਅਜਾਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਵਿਤੈਰ੍ਲੇਪਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣਃ ਪਥ੍ਯ ਉਚ੍ਯਤੇ | ਦਾਰੁਪਦ੍ਮਕਸ਼ੁਣ੍ਠੀਭਿਰੇਵਮੇਵ ਕਤੋਪਿ ਵਾ ||੯੦|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੁਕਕੁਸ੍ਠੈਰ੍ਵਾ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਤੈਃ | ਰੋਧ੍ਰਸੈਨ੍ਧਵਮਦ੍ਵੀਕਾਮਧੁਕੈਰ੍ਵਾਪ੍ਯਜਾਪਯਃ ||੯੧|| ਸ਼ਤਂ ਸੇਕੇ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਰੁਜਾਰਾਗਨਿਵਾਰਣਮ੍ | ਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲਕੁਸ੍ਠੈਰ੍ਵਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਲਾਕ੍ਸਾਸਿਤਾਯੁਤੈਃ | ਸਸੈਨ੍ਧਵੈਃ ਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਰੁਜਾਰਾਗਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍ ||੯੨|| ਸ਼ਤਾਵਰੀਪਥਕ੍ਪਰ੍ਣੀਮੁਸ੍ਤਾਮਲਕਪਦ੍ਮਕੈਃ | ਸਾਜਕ੍ਸੀਰੈਃ ਸ਼ਤਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਾਹਸ਼ੂਲਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍ ||੯੩|| ਵਾਤਘ੍ਨਸਿਦ੍ਧੇ ਪਯਸਿ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ | ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਤੀਵਾਪਂ ਤਦ੍ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ||੯੪||

ਇਦਾਨੀਂ ਕਰ੍ਕਸ਼ਸ਼ਲਾਕਾਜਨਿਤੇ ਸ਼ੂਲੇ ਤਥਾ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਯਧਜੇ ਚ ਰੋਗੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਰੁਜਾਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਬੋਧ ਜਾਨੀਹਿ| ਸਾਰਿਵਾ ਉਤ੍ਪਲਸਾਰਿਵਾ| ਮਦੁਭਸ੍ਟੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਃ ਸਰ੍ਸਪਃ| ਤਦਰ੍ਥਕਤ੍ ਵੇਦਨਾਰਾਗਨਾਸ਼ਕਤ੍| ਪਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਯਸ੍ਯਾ ਅਰ੍ਕਪੁਸ੍ਪੀ, ਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਪਤ੍ਰਂ ਪਤ੍ਰਕਮ੍| ਦਾਰੁਪਦ੍ਮਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਮੇਵੇਤਿ ਅਜਾਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਵਿਤੈਃ ਦਾਰੁਪਦ੍ਮਕਾਦਿਭਿਃ ਲੇਪਃ ਕਾਰ੍ਯਃ; ਤਦ੍ਵਦ੍ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਭਿਰਪਿ| ਰੋਧ੍ਰਸੈਨ੍ਧਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤਘ੍ਨਾਨਿ ਭਦ੍ਰਦਾਰ੍ਵਾਦੀਨਿ| ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ਨਸ੍ਯਾਲੇਪਨਾਦਿਸੁ||੮੭-੯੪||

Adhikarana 71 (95) · Śloka 95

ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯੇਵਂ ਨ ਚੇਚ੍ਛੂਲਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸਯੇਤ੍ | ਤਤਃ ਸਿਰਾਂ ਦਹੇਦ੍ਵਾਪਿ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਯਥਾ ||੯੫||

ਏਵਮਪ੍ਯਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਸ਼ੂਲੇ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯੇਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਰਾਤ੍ਰ ਔਪਨਾਸਿਕਾ ਆਪਾਙ੍ਗ੍ਯਾ ਲਾਲਾਟ੍ਯਾ ਵਾ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਸਿਰਾਂ ਮੋਕ੍ਸਯੇਤ੍ ਦਹੇਦ੍ਵਾ| ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਯਥੇਤਿ ‘ਭ੍ਰੂਲਲਾਟਸ਼ਙ੍ਖਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸੁ ਦਹੇਤ੍’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਾਕ੍ਯੇਨ||੯੫||

Adhikarana 72 (96-99) · Śloka 99

ਦਸ੍ਟੇਰਤਃ ਪ੍ਰਸਾਦਾਰ੍ਥਮਞ੍ਜਨੇ ਸ਼ਣੁ ਮੇ ਸ਼ੁਭੇ | ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਸ਼ਿਰੀਸਧਵਯੋਰਪਿ ||੯੬|| ਸੁਮਨਾਯਾਸ਼੍ਚ ਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਮੁਕ੍ਤਾ ਵੈਦੂਰ੍ਯਮੇਵ ਚ | ਅਜਾਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਮ੍ਪਿਸ੍ਯ ਤਾਮ੍ਰੇ ਸਪ੍ਤਾਹਮਾਵਪੇਤ੍ ||੯੭|| ਪ੍ਰਵਿਧਾਯ ਚ ਤਦ੍ਵਰ੍ਤੀਰ੍ਯੋਜਯੇਚ੍ਚਾਞ੍ਜਨੇ ਭਿਸਕ੍ | ਸ੍ਰੋਤੋਜਂ ਵਿਦ੍ਰੁਮਂ ਫੇਨਂ ਸਾਗਰਸ੍ਯ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਮ੍ ||੯੮|| ਮਰਿਚਾਨਿ ਚ ਤਦ੍ਵਰ੍ਤੀਃ ਕਾਰਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ | ਦਸ੍ਟਿਸ੍ਥੈਰ੍ਯਾਰ੍ਥਮੇਤਤ੍ਤੁ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦਞ੍ਜਨੇ ਹਿਤਮ੍ ||੯੯||

ਸਿਰਾਵ੍ਯਧੇਨਾਪ੍ਯਵਸ਼ਿਸ੍ਟਦੋਸਕਲੁਸਿਤਾਯਾ ਦਸ੍ਟੇਃ ਪ੍ਰਸਾਦਨਾਰ੍ਥਮਞ੍ਜਨੇ ਆਹ- ਦਸ੍ਟੇਰਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਮਨਾ ਜਾਤੀ| ਆਵਪੇਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਸ੍ਰੋਤੋਜਂ ਸੌਵੀਰਾਞ੍ਜਨਂ ਵਿਦ੍ਰੁਮਂ ਪ੍ਰਵਾਲਮ੍| ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੇਕਂ, ਸ੍ਰੋਤੋਜਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮ੍||੯੬-੯੯||

Adhikarana 73 (100) · Śloka 100

ਭੂਯੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਮੁਖ੍ਯਾਨਿ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਞ੍ਜਨਾਨਿ ਚ | ਕਲ੍ਪੇ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾਣਿ ਤਾਨ੍ਯਪੀਹ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੧੦੦||

ਭੂਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਲ੍ਪੇ ਕ੍ਰਿਯਾਕਲ੍ਪੇ||੧੦੦||

Adhikarana puShpikA · Śloka 17

ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਦਸ੍ਟਿਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧੭||

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੭||