17. dr̥ṣṭigatarōgapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋ ದೃಷ್ಟಿಗತರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

ಪಕ್ಷ್ಮಕೋಪಪ್ರತಿಷೇಧಾನನ್ತರಂ ದೃಷ್ಟಿಗತಾನಾಮೇವ ರೋಗಾಣಾಮವಶಿಷ್ಟತ್ವಾತ್ತತ್ಪ್ರತಿಷೇಧೋ ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯಾಹ- ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ದೃಷ್ಟಿಗತರೋಗೇತ್ಯತ್ರ ದೃಷ್ಟಿಶಬ್ದೇನ ದೃಷ್ಟ್ಯಾಶ್ರಯಂ ಮಣ್ಡಲಮಭಿಪ್ರೇತಮ್||೧-೨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ತ್ರಯಃ ಸಾಧ್ಯಾಸ್ತ್ರಯೋಽಸಾಧ್ಯಾ ಯಾಪ್ಯಾಃ ಷಟ್ ಚ ಭವನ್ತಿ ಹಿ |೩|

ದೃಷ್ಟಿಗತದ್ವಾದಶರೋಗಾಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ಸಾಧನಾರ್ಥಂ, ಯಾಪ್ಯಾನಾಂ ಯಾಪನಾರ್ಥಮಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ಪರಿಹಾರರ್ಥಮಾಹ- ತ್ರಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಧೂಮದರ್ಶಿಪಿತ್ತವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟಿಶ್ಲೇಷ್ಮವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟಯಸ್ತ್ರಯಃ ಸಾಧ್ಯಾಃ| ತ್ರಯೋಽಸಾಧ್ಯಾ ಇತಿ ಹ್ರಸ್ವಜಾಡ್ಯ(ತ್ಯ)ನಾಕುಲಾನ್ಧ್ಯಗಮ್ಭೀರಿಕಾಖ್ಯಾಃ| ಯಾಪ್ಯಾಃ ಷಟ್ ಚೇತಿ ಅರುಣಾದಯೋ ವಿಚಿತ್ರವರ್ಣಾನ್ತಾಃ ಷಟ್ ಕಾಚಾಃ| ಚಕಾರೋಽತ್ರ ಭಿನ್ನಕ್ರಮೇ; ತೇನ ಯಾಪ್ಯಶಬ್ದಾನನ್ತರಮುಪಾತ್ತೇನ ಚಶಬ್ದೇನ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ; ತೇನ ಷಣ್ಣಾಂ ರೋಗಾಣಾಮವಸ್ಥಾವಿಶೇಷೇಣ ಸಾಧ್ಯತ್ವಯಾಪ್ಯತ್ವಾಸಾಧ್ಯತ್ವಾನಿ; ತಥಾ ಚ ತೇ ಪ್ರಾಗವಸ್ಥಾಯಾಂ ಸಾಧ್ಯಾಃ, ಉತ್ತರಾವಸ್ಥಾಯಾಮಸಾಧ್ಯಾಃ, ಪರಂ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಂ ಲಿಙ್ಗನಾಶಂ ವಿಹಾಯ|೩|-

Adhikarana 3 (3) · Śloka 3

ತತ್ರೈಕಸ್ಯ ಪ್ರತೀಕಾರಃ ಕೀರ್ತಿತೋ ಧೂಮದರ್ಶಿನಃ ||೩||

ತತ್ರ ಸಾಧ್ಯೇಷು ತ್ರಿಷು ಮಧ್ಯೇ ಧೂಮದರ್ಶಿನಃ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಮೇವ ಪ್ರತೀಕಾರಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರತೀಕಾರಃ ಹೇತುವ್ಯಾಧಿವಿಪರೀತಾ ಕ್ರಿಯಾ| ಕೀರ್ತಿತಃ ಪಿತ್ತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಪ್ರತಿಷೇಧೇ||೩||

Adhikarana 4 (4-5) · Śloka 6

ದೃಷ್ಟೌ ಪಿತ್ತವಿದಗ್ಧಾಯಾಂ ವಿದಗ್ಧಾಯಾಂ ಕಫೇನ ಚ | ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಂ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿಧಿಂ ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷತಾದೃತೇ ||೪|| ನಸ್ಯಸೇಕಾಞ್ಜನಾಲೇಪಪುಟಪಾಕೈಃ ಸತರ್ಪಣೈಃ | ಆದ್ಯೇ ತು ತ್ರೈಫಲಂ ಪೇಯಂ ಸರ್ಪಿಸ್ತ್ರೈವೃತಮುತ್ತರೇ ||೫|| ತೈಲ್ವಕಂ ಚೋಭಯೋಃ ಪಥ್ಯಂ ಕೇವಲಂ ಜೀರ್ಣಮೇವ ವಾ |೬|

ಇದಾನೀಂ ಪಿತ್ತಕಫವಿದಗ್ಧದೃಶೋರಪಿ ಹೇತುವ್ಯಾಧಿವಿಪರೀತಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ದೃಷ್ಟೌ ಪಿತ್ತವಿದಗ್ಧಾಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಂ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಭಿಷ್ಯನ್ದಹರಂ; ತೇನ ಪಿತ್ತವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟೌ ಪಿತ್ತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಹರೋವಿಧಿಃ, ಕಫವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟೌ ತು ಕಫಾಭಿಷ್ಯನ್ದಹರೋ ವಿಧಿಃ| ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷತಾದೃತೇ ಸಿರಾವ್ಯಧಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ| ತಮೇವ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಭಿಷ್ಯನ್ದಹರಂ ವಿಧಿಮಾಹ- ನಸ್ಯಸೇಕೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ಕಫವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟ್ಯಾಂ ಕಫಾಭಿಷ್ಯನ್ದಹರಂ ನಸ್ಯಾದಿ, ಪಿತ್ತವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟ್ಯಾಂ ತು ಪಿತ್ತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಹರಂ ನಸ್ಯಾದಿ| ಪಿತ್ತಕಫವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟ್ಯಾಂ ವೈಶೇಷಿಕಂ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಚ ಸ್ನೇಹೋಪಕ್ರಮಮಾಹ- ಆದ್ಯೇ ತು ತ್ರೈಫಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಆದ್ಯೇ ಪಿತ್ತವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟ್ಯಾಖ್ಯೇ, ತ್ರೈಫಲಂ ತ್ರಿಫಲಾಕ್ವಾಥಕಲ್ಕಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಸ್ಕೃತಂ ಘೃತಂ; ಕೇಚಿತ್ ‘ತ್ರಿಫಲಾಯಾ ರಸಪ್ರಸ್ಥಂ’ ಇತ್ಯಾದಿಕಂ ವಿದೇಹೋಕ್ತಂ ತ್ರೈಫಲಮಾಮನನ್ತಿ; ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯೀ| ತ್ರೈವೃತಂ ತ್ರಿವೃತಾಸಂಸ್ಕೃತಂ, ನ ಪುನರಪತಾನಕೋಕ್ತಮ್| ಉತ್ತರೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟ್ಯಾಖ್ಯೇ ಇತಿ| ತಿಲ್ವಕಃ ಪಟ್ಟಿಕಾರೋಧ್ರಸ್ತೇನ ಸಂಸ್ಕೃತಂ ತೈಲ್ವಕಮ್| ಕೇವಲಮ್ ಅಸಂಸ್ಕೃತಮ್| ಜೀರ್ಣಂ ಪುರಾಣಮ್| ಅನುಕ್ತಮಪಿ ಸ್ನೇಹಾದನನ್ತರಂ ವಮನಾದಿ ಕರ್ತವ್ಯಂ, ತನ್ತ್ರಾನ್ತರದರ್ಶನಾತ್||೪-೫||-

Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 8

ಗೈರಿಕಂ ಸೈನ್ಧವಂ ಕೃಷ್ಣಾ ಗೋದನ್ತಸ್ಯ ಮಷೀ ತಥಾ ||೬|| ಗೋಮಾಂಸಂ ಮರಿಚಂ ಬೀಜಂ ಶಿರೀಷಸ್ಯ ಮನಃಶಿಲಾ | ವೃನ್ತಂ ಕಪಿತ್ಥಾನ್ಮಧುನಾ ಸ್ವಯಙ್ಗುಪ್ತಾಫಲಾನಿ ಚ ||೭|| ಚತ್ವಾರ ಏತೇ ಯೋಗಾಃ ಸ್ಯುರುಭಯೋರಞ್ಜನೇ ಹಿತಾಃ |೮|

ಇದಾನೀಂ ಬಹಿಃಪರಿಮಾರ್ಜನಾರ್ಥಮಞ್ಜನಯೋಗಾಂಶ್ಚತುರೋ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಗೈರಿಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ಗೈರಿಕಮಾದೌ ಕೃತ್ವಾ ಗೋದನ್ತಮಷೀಂ ಯಾವದೇಕೋ ಯೋಗಃ, ಗೋಮಾಂಸಾದಿಕೋ ಮನಃಶಿಲಾಂ ಯಾವದ್ದ್ವಿತೀಯೋ ಯೋಗಃ, ವೃನ್ತಂ ಕಪಿತ್ಥಾನ್ಮಧುನೇತಿ ತೃತೀಯೋ ಯೋಗಃ, ಸ್ವಯಙ್ಗುಪ್ತಾಫಲಾನಿ ಮಧುನೇತಿ ಚತುರ್ಥೋ ಯೋಗಃ, ಇತಿ ಯೋಗಚತುಷ್ಟಯಂ ಪ್ರಭಾವಾತ್ ಪಿತ್ತಕಫವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟ್ಯೋರ್ಹಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇಚಿದತ್ರ ಪಿತ್ತವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟೌ ರಾತ್ರಾವಞ್ಜನಂ, ಕಫವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟೌ ದಿವೇತಿ ಕಾಲವಿಭಾಗಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ||೬-೭||-

Adhikarana 6 (8-9) · Śloka 10

ಕುಬ್ಜಕಾಶೋಕಶಾಲಾಮ್ರಪ್ರಿಯಙ್ಗುನಲಿನೋತ್ಪಲೈಃ ||೮|| ಪುಷ್ಪೈರ್ಹರೇಣುಕೃಷ್ಣಾಹ್ವಾಪಥ್ಯಾಮಲಕಸಂಯುತೈಃ | ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಯುತೈಶ್ಚೂರ್ಣೈರ್ವೇಣುನಾಡ್ಯಾಮವಸ್ಥಿತೈಃ ||೯|| ಅಞ್ಜಯೇದ್ ದ್ವಾವಪಿ ಭಿಷಕ್ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಭಾವಿತೌ |೧೦|

ಅಧುನಾ ದ್ವಯೋರಪಿ ಪುಷ್ಪಾಞ್ಜನಮಾಹ- ಕುಬ್ಜಕಾಶೋಕೇತ್ಯಾದಿ| ಕುಬ್ಜಕಾಶೋಕೌ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧೌ, ಶಾಲಃ ಸರ್ಜಭೇದಃ, ನಲಿನಮ್ ಈಷದ್ರಕ್ತಂ ಪದ್ಮಂ, ಉತ್ಪಲಂ ನೀಲೋತ್ಪಲಂ, ಹರೇಣುಃ ರೇಣುಕಾ, ಕೃಷ್ಣಾಹ್ವಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ, ವೇಣುನಾಡ್ಯಾಮವಸ್ಥಾನಂ ಶಕ್ತ್ಯುತ್ಕರ್ಷಾರ್ಥಮ್| ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಭಾವಿತಾವಿತಿ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟೀ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೮-೯||-

Adhikarana 7 (10-11) · Śloka 12

ಆಮ್ರಜಮ್ಬೂದ್ಭವಂ ಪುಷ್ಪಂ ತದ್ರಸೇನ ಹರೇಣುಕಾಮ್ ||೧೦|| ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಕ್ಷೌದ್ರಾಜ್ಯಸಂಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮಥವಾಽಞ್ಜನಮ್ | ನಲಿನೋತ್ಪಲಕಿಞ್ಜಲ್ಕಗೈರಿಕೈರ್ಗೋಶಕೃದ್ರಸೈಃ ||೧೧|| ಗುಡಿಕಾಞ್ಜನಮೇತದ್ವಾ ದಿನರಾತ್ರ್ಯನ್ಧಯೋರ್ಹಿತಮ್ |೧೨|

ಇದಾನೀಂ ದಿನರಾತ್ರ್ಯನ್ಧಾಞ್ಜನದ್ವಯಮಾಹ- ಆಮ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಆಮ್ರಜಮ್ಬೂದ್ಭವಂ ಯತ್ ಪುಷ್ಪಂ ತದ್ರಸೇನ ರಸಚತುರ್ಥಾಂಶಂ ಹರೇಣುಕಾಚೂರ್ಣಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ರಸಕ್ರಿಯಾಪಾಕೇನ ವಿಪಾಚ್ಯ ಮಧುಘೃತಯುಕ್ತಂ ದಿನರಾತ್ರ್ಯನ್ಧಯೋಃ ಪಿತ್ತಕಫವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟ್ಯಪರಪರ್ಯಾಯಯೋರ್ದ್ರವಾಞ್ಜನಂ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತಥಾ ನಲಿನಾದಿಭಿರ್ಗೋಶಕೃದ್ರಸಪಿಷ್ಟೈರ್ಗುಟಿಕಾಞ್ಜನಂ ಹಿತಂ; ನಲಿನಮ್ ಈಷದ್ರಕ್ತಂ ಪದ್ಮಂ, ಉತ್ಪಲಂ ನೀಲೋತ್ಪಲಂ, ಕಿಞ್ಜಲ್ಕಃ ಕೇಶರಃ, ಸ ಚ ನಲಿನೋತ್ಪಲಯೋರೇವ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಗೋಯಕೃದ್ರಸೈಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ಗೋಶಬ್ದಸ್ಯ ಪಶುವಾಚಿತ್ವಾದಜಾದಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ; ಯಕೃದ್ರಸಃ ಕಾಲಖಣ್ಡರಸ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ||೧೦-೧೧||-

Adhikarana 8 (12) · Śloka 13

ರಸಾಞ್ಜನರಸಕ್ಷೌದ್ರತಾಲೀಶಸ್ವರ್ಣಗೈರಿಕಮ್ ||೧೨|| ಗೋಶಕೃದ್ರಸಸಂಯುಕ್ತಂ ಪಿತ್ತೋಪಹತದೃಷ್ಟಯೇ |೧೩|

ಅಧುನಾ ದಿವಾನ್ಧ್ಯೇ ವೈಶೇಷಿಕಂ ಚೂರ್ಣಾಞ್ಜನಮಾಹ- ರಸಾಞ್ಜನೇತ್ಯಾದಿ| ರಸ ಇತಿ ಜಾತೀಪತ್ರರಸ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ಆಮಲಕೀಪತ್ರರಸ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ಅತ್ರ ದ್ರವದ್ರವ್ಯೈಃ ಕಠಿನದ್ರವ್ಯಭಾವನಾಂ ವಿಧಾಯ ಚೂರ್ಣಾಞ್ಜನಂ ಕರ್ತವ್ಯಮ್| ಪಿತ್ತೋಪಹತದೃಷ್ಟಯೇ ಪಿತ್ತವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟಯೇ||೧೨||-

Adhikarana 9 (13-14) · Śloka 14

ಶೀತಂ ಸೌವೀರಕಂ ವಾಽಪಿ ಪಿಷ್ಟ್ವಾಽಥ ರಸಭಾವಿತಮ್ ||೧೩|| ಕೂರ್ಮಪಿತ್ತೇನ ಮತಿಮಾನ್ ಭಾವಯೇದ್ರೌಹಿತೇನ ವಾ | ಚೂರ್ಣಾಞ್ಜನಮಿದಂ ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ಪಿತ್ತಶಾನ್ತಯೇ ||೧೪||

ಅಪರಮಪಿ ಚೂರ್ಣಾಞ್ಜನಮಾಹ- ಶೀತೇತ್ಯಾದಿ| ಶೀತಂ ರಸಞ್ಜನಂ, ಕರ್ಪೂರಮನ್ಯೇ| ಸೌವೀರಕಂ ಸೌವೀರಾಞ್ಜನಮ್| ರಸಭಾವಿತಮಿತಿ ಚತುಷ್ಪದಮೃಗಪಕ್ಷಿಮಾಂಸರಸಭಾವಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇಚಿದ್ರಸ ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೋಕ್ತ್ಯಾ ರಸಾಞ್ಜನಸೌವೀರಾಞ್ಜನಯೋರೇವ ರಸಂ ಸಙ್ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ, ತದಭಾವೇ ಚ ತಯೋರೇವ ಚೂರ್ಣಾಢಕಮುದಕಾಢಕೇ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಅಹೋರಾತ್ರಪರ್ಯುಷಿತಂ ಪ್ರಾತರ್ಮರ್ದಿತಂ ಪೂತಂ ಸ್ವರಸವತ್ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇಚಿಚ್ಚ ಪ್ರಸ್ತುತತ್ವಾದ್ರಸಶಬ್ದೇನ ಗೋಶಕೃದ್ರಸಂ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ||೧೩-೧೪||

Adhikarana 10 (15) · Śloka 15

ಕಾಶಮರೀಪುಷ್ಪಮಧುಕದಾರ್ವೀರೋಧ್ರರಸಾಞ್ಜನೈಃ | ಸಕ್ಷೌದ್ರಮಞ್ಜನಂ ತದ್ವದ್ಧಿತಮತ್ರಾಮಯೇ ಸದಾ ||೧೫||

ದಿವಾನ್ಧ್ಯೇ ಕಲ್ಕಾಞ್ಜನಮಾಹ- ಕಾಶ್ಮರೀಪುಷ್ಪೇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರೇತಿ ಪಿತ್ತವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟೌ| ಕೇಚಿತ್ ಕಾಶ್ಮೀರಪುಷ್ಪಾದಿರಸಕ್ರಿಯಾಞ್ಜನಮೇತದಿತ್ಯಾಹುಃ||೧೫||

Adhikarana 11 (16) · Śloka 16

ಸ್ರೋತೋಜಂ ಸೈನ್ಧವಂ ಕೃಷ್ಣಾಂ ರೇಣುಕಾಂ ಚಾಪಿ ಪೇಷಯೇತ್ | ಅಜಾಮೂತ್ರೇಣ ತಾ ವರ್ತ್ಯಃ ಕ್ಷಣದಾನ್ಧ್ಯಾಞ್ಜನೇ ಹಿತಾಃ ||೧೬||

ರಾತ್ರ್ಯಾನ್ಧ್ಯೇ ಕಫವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟ್ಯಪರಪರ್ಯಾಯೇ ವರ್ತ್ಯಞ್ಜನಮಾಹ- ಸ್ರೋತೋಜಮಿತ್ಯಾದಿ||೧೬||

Adhikarana 12 (17) · Śloka 18

ಕಾಲಾನುಸಾರಿವಾಂ ಕೃಷ್ಣಾಂ ನಾಗರಂ ಮಧುಕಂ ತಥಾ | ತಾಲೀಶಪತ್ರಂ ಕ್ಷಣದೇ ಗಾಙ್ಗೇಯಂ ಚ ಯಕೃದ್ರಸೇ ||೧೭|| ಕೃತಾಸ್ತಾ ವರ್ತಯಃ ಪಿಷ್ಟಾಶ್ಛಾಯಾಶುಷ್ಕಾಃ ಸುಖಾವಹಾಃ |೧೮|

ಅಪರಮಪಿ ನಕ್ತನ್ಧ್ಯೇ ವರ್ತ್ಯಞ್ಜನಮಾಹ- ಕಾಲಾನುಸಾರಿವಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕಾಲಾನುಸಾರಿವಾ ತಗರಂ, ಕ್ಷಣದೇ ದ್ವೇ ಹರಿದ್ರೇ, ಗಾಙ್ಗೇಯಂ ಮುಸ್ತಾ| ಯಕೃದ್ರಸೇ ಛಾಗಲ್ಯಾದಿಕಾಲಖಣ್ಡರಸೇ; ಅನ್ಯೇ ‘ಶಕೃದ್ರಸೇ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಶಕೃದ್ರಸೇ ಗೋಮಯರಸೇ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ||೧೭||-

Adhikarana 13 (18) · Śloka 19

ಮನಃಶಿಲಾಭಯಾವ್ಯೋಷಬಲಾಕಾಲಾನುಸಾರಿವಾಃ ||೧೮|| ಸಫೇನಾ ವರ್ತಯಃ ಪಿಷ್ಟಾಶ್ಛಾಗಕ್ಷೀರಸಮನ್ವಿತಾಃ |೧೯|

ಅನ್ಯದಪಿ ರಾತ್ರ್ಯಾನ್ಧ್ಯೇ ವರ್ತ್ಯಞ್ಜನಮಾಹ- ಮನಃಶಿಲೇತ್ಯಾದಿ||೧೮||-

Adhikarana 14 (19-20) · Śloka 21

ಗೋಮೂತ್ರಪಿತ್ತಮದಿರಾಯಕೃದ್ಧಾತ್ರೀರಸೇ ಪಚೇತ್ ||೧೯|| ಕ್ಷುದ್ರಾಞ್ಜನಂ ರಸೇನಾನ್ಯದ್ಯಕೃತಸ್ತ್ರೈಫಲೇಽಪಿ ವಾ | ಗೋಮೂತ್ರಾಜ್ಯಾರ್ಣವಮಲಪಿಪ್ಪಲೀಕ್ಷೌದ್ರಕಟ್ಫಲೈಃ ||೨೦|| ಸೈನ್ಧವೋಪಹಿತಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾನ್ನಿಹಿತಂ ವೇಣುಗಹ್ವರೇ |೨೧|

ಇದಾನೀಂ ರಸಕ್ರಿಯಾಞ್ಜನತ್ರಿತಯಮಾಹ- ಗೋಮೂತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಮೂತ್ರಪಿತ್ತಯಕೃನ್ತ್ಯಜಾದೀನಾಮೇವ| ಮದಿರಾ ಪಿಷ್ಟಸುರಾ| ಗೋಮೂತ್ರಾದಿರಸೇನ ಕ್ಷುದ್ರಾಞ್ಜನಂ ವಿಪಚೇದಿತ್ಯೇಕೋ ಯೋಗಃ, ಕ್ಷುದ್ರಾಞ್ಜನಂ ರಸಕ್ರಿಯಾಞ್ಜನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ರಸೇನ ಯಕೃತ ಇತಿ ದ್ವಿತೀಯೋ ಯೋಗಃ; ತ್ರೈಫಲೇಽಪಿ ವೇತಿ ತೃತೀಯೋ ಯೋಗಃ| ಗೋಮೂತ್ರಾಜ್ಯಾರ್ಣವಮಲೇತ್ಯಾದಿ| ಏತದ್ರಸಕ್ರಿಯಾಞ್ಜನತ್ರಿತಯಮಪ್ಯೇಕೈಕಂ ಗೋಮೂತ್ರಾಜ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಂಯುಕ್ತಂ ವೇಣುಗಹ್ವರೇ ವಂಶನಲಿಕಾಭ್ಯನ್ತರೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಮಞ್ಜನಂ ರಾತ್ರ್ಯನ್ಧೇ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೯-೨೦||-

Adhikarana 15 (21-22) · Śloka 22

ಮೇದೋ ಯಕೃದ್ಧೃತಂ ಚಾಜಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಃ ಸೈನ್ಧವಂ ಮಧು ||೨೧|| ರಸಮಾಮಲಕಾಚ್ಚಾಪಿ ಪಕ್ವಂ ಸಮ್ಯಙ್ನಿಧಾಪಯೇತ್ | ಕೋಶೇ ಖದಿರನಿರ್ಮಾಣೇ ತದ್ವತ್ ಕ್ಷುದ್ರಾಞ್ಜನಂ ಹಿತಮ್ ||೨೨||

ಶ್ಲೇಷ್ಮವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟ್ಯಾಮಪರಮಪಿ ರಸಕ್ರಿಯಾಞ್ಜನಮಾಹ- ಮೇದೋ ಯಕೃದ್ಧೃತಂ ಚಾಜಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮೇದೋ ಯಕೃದ್ಧೃತಂ ಚೇತಿ ತ್ರಯಮೇತಚ್ಛಗಲೀನಾಮ್| ಮೇದೋಯಕೃತಿ ಸರ್ವಮೇಕೀಕೃತ್ಯ ರಸಕ್ರಿಯಾಪಾಕೇನ ಪಕ್ವಂ ಖದಿರತರುಸಾರನಿರ್ಮಿತಭಾಜನೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮುಖೇ ಬೃಹನ್ಮಧ್ಯಕುಹರೇ ನಿಕ್ಷಿಪ್ತಂ ಕ್ಷುದ್ರಾಞ್ಜನಂ ರಸಕ್ರಿಯಾಞ್ಜನಾಪರಪರ್ಯಾಯಂ ಹಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೨೧-೨೨||

Adhikarana 16 (23) · Śloka 23

ಹರೇಣುಮಗಧಾಜಾಸ್ಥಿಮಜ್ಜೈಲಾಯಕೃದನ್ವಿತಮ್ | ಯಕೃದ್ರಸೇನಾಞ್ಜನಂ ವಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋಪಹತದೃಷ್ಟಯೇ ||೨೩||

ಅನ್ಯದಪಿ ಕಫವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟಾವಞ್ಜನಮಾಹ- ಹರೇಣ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಹರೇಣುಃ ಹರೇಣುಕಾ, ಮಗಧಾಜಾಸ್ಥಿಮಜ್ಜೇತಿ ಪಿಪ್ಪಲೀವಿತುಷಬೀಜಾನಿ| ಏತದ್ ಹರೇಣ್ವಾದಿ ಯಕೃದ್ರವೇಣ ಪಿಷ್ಟಮಞ್ಜನಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋಪಹತದೃಷ್ಟಯೇ ನಕ್ತಾನ್ಧಾಯ ಹಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಇದಮಞ್ಜನಮೇಕೀಯಮತಾಭಿಪ್ರಾಯೇಣ ಗಯದಾಸಾಚಾರ್ಯೇಣ ಪಠಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಂ ಚ||೨೩||

Adhikarana 17 (24) · Śloka 24

ವಿಪಾಚ್ಯ ಗೋಧಾಯಕೃದರ್ಧಪಾಟಿತಂ ಸುಪೂರಿತಂ ಮಾಗಧಿಕಾಭಿರಗ್ನಿನಾ | ನಿಷೇವಿತಂ ತದ್ಯಕೃದಞ್ಜನೇನ ನಿಹನ್ತಿ ನಕ್ತಾನ್ಧ್ಯಮಸಂಶಯಂ ಖಲು ||೨೪||

ಇದಾನೀಂ ನಕ್ತಾನ್ಧ್ಯೇ ಕಫವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟ್ಯಪರಪರ್ಯಾಯೇ ಪ್ರಯೋಗಮಾಹ- ವಿಪಾಚ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಗೋಧಾಯಕೃದರ್ಧಪಾಟಿತಂ ಕೃತ್ವಾ ಪಿಪ್ಪಲೀಭಿಃ ಪೂರಿತಂ ಶುಚಿಮೃದಾ ಲಿಪ್ತಮಗ್ನಿನಾ ವಿಪಾಚ್ಯ ತ್ರ್ಯಹಂ ಭಕ್ಷಿತಂ ಸತ್, ತಥಾ ತದನ್ತಃಸ್ವಿನ್ನಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಮಧುನಾಽಞ್ಜನೇನ ನಿಃಸನ್ದೇಹಂ ನಕ್ತಾನ್ಧ್ಯಂ ನಿಹನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೨೪||

Adhikarana 18 (25) · Śloka 25

ತಥಾ ಯಕೃಚ್ಛಾಗಭವಂ ಹುತಾಶನೇ ವಿಪಾಚ್ಯ ಸಮ್ಯಙ್ಮಗಧಾಸಮನ್ವಿತಮ್ | ಪ್ರಯೋಜಿತಂ ಪೂರ್ವವದಾಶ್ವಸಂಶಯಂ ಜಯೇತ್ ಕ್ಷಪಾನ್ಧ್ಯಂ ಸಕೃದಞ್ಜನಾನ್ನೃಣಾಮ್ ||೨೫||

ನಕ್ತಾನ್ಧ್ಯೇಽಪರಮಪಿ ಪ್ರಯೋಗಮಾಹ- ತಥಾ ಯಕೃಚ್ಛಾಗಭವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಯೋಜಿತಂ ಪೂರ್ವವದಿತಿ ಯಕೃದ್ಭಕ್ಷಣವಿಧಿನಾ ಪ್ರಯೋಜಿತಂ, ಪಿಪ್ಪಲೀ ಪುನರಞ್ಜನವಿಧಿನೇತ್ಯರ್ಥಃ||೨೫||

Adhikarana 19 (26) · Śloka 26

ಪ್ಲೀಹಾ ಯಕೃಚ್ಚಾಪ್ಯುಪಭಕ್ಷಿತೇ ಉಭೇ ಪ್ರಕಲ್ಪ್ಯ ಶೂಲ್ಯೇ ಘೃತತೈಲಸಂಯುತೇ | ತೇ ಸಾರ್ಷಪಸ್ನೇಹಸಮಾಯುತೇಽಞ್ಜನಂ ನಕ್ತಾನ್ಧ್ಯಮಾಶ್ವೇವ ಹತಃ ಪ್ರಯೋಜಿತೇ ||೨೬||

ಅಪರಮಪಿ ನಕ್ತಾನ್ಧ್ಯಯೋಗಮಾಹ- ಪ್ಲೀಹೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ಲೀಹಾ ಉದರವಾಮಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥಂ ಮಾಂಸಖಣ್ಡಂ, ಯಕೃತ್ ದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥಂ ಕಾಲಖಣ್ಡಾಪರಪರ್ಯಾಯಂ, ತೇ ಉಭೇ ಅಪಿ ಪ್ರಸ್ತುತತ್ವಾದ್ ಗೋಧಾಚ್ಛಾಗಯೋರೇವ ಗ್ರಾಹ್ಯೇ| ಪ್ರಕಲ್ಪ್ಯ ಖಣ್ಡಶಃ ಕಲ್ಪಯಿತ್ವಾ| ಶೂಲ್ಯೇ ಶೂಲಪಾಕಪಕ್ವೇ||೨೬||

Adhikarana 20 (27) · Śloka 27

ನದೀಜಶಿಮ್ಬೀತ್ರಿಕಟೂನ್ಯಥಾಞ್ಜನಂ ಮನಃಶಿಲಾ ದ್ವೇ ಚ ನಿಶೇ ಯ(ಶ)ಕೃದ್ಗವಾಮ್ | ಸಚನ್ದನೇಯಂ ಗುಟಿಕಾಽಥವಾಽಞ್ಜನಂ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ವೈ ದಿವಸೇಷ್ವಪಶ್ಯತಾಮ್ ||೨೭||

ಇದಾನೀಂ ದಿವಾನ್ಧ್ಯೇ ಪಿತ್ತವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟ್ಯಪರಪರ್ಯಾಯೇಽಞ್ಜನಮಾಹ- ನದೀಜೇತ್ಯಾದಿ| ನದೀಜಂ ಸೈನ್ಧವಂ; ಶಿಮ್ಬೀಶಬ್ದೇನಾತ್ರ ಹರಿತಮುದ್ಗಾಃ, ಚಕ್ಷುಷ್ಯತ್ವಾತ್; ಅನ್ಯೇ ಶಿಮ್ಬೀಸ್ಥಾನೇ ಶಿಮ್ಬೇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಸ ಏವಾರ್ಥಃ; ಅಞ್ಜನಂ ಸೌವೀರಾಞ್ಜನಮ್| ಗವಾಂ ಛಾಗಾದೀನಾಮ್| ಚನ್ದನಂ ರಕ್ತಚನ್ದನಮ್| ಗುಟಿಕಾ ವಟೀಕೃತ್ಯಾಞ್ಜನಂ; ಅಥವಾಽಞ್ಜನಮಿತಿ ಚೂರ್ಣಾಞ್ಜನಮಥವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿಪಾಚ್ಯ ಗೋಧಾಯಕೃದರ್ಧಪಾಟಿತಮಿತ್ಯಾದಿಕಂ ಸಚನ್ದನೇಯಂ ಗುಟಿಕಾಽಥವಾಞ್ಜನಮಿತಿ ಪರ್ಯನ್ತಂ ಯೋಗಚತುಷ್ಟಯಂ ನಿಬನ್ಧಕಾರೈರನಾರ್ಷೀಕೃತಂ, ತೇರೈವ ಸುಭಾಷಿತತ್ವಾದುಪಯೋಗಾರ್ಹತ್ವಾಚ್ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಂ; ತಸ್ಮಾನ್ಮಯಾಽಪಿ ಪಠಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಂ ಚ||೨೭||

Adhikarana 21 (28) · Śloka 28

ಭವನ್ತಿ ಯಾಪ್ಯಾಃ ಖಲು ಯೇ ಷಡಾಮಯಾ ಹರೇದಸೃಕ್ತೇಷು ಸಿರಾವಿಮೋಕ್ಷಣೈಃ | ವಿರೇಚಯೇಚ್ಚಾಪಿ ಪುರಾಣಸರ್ಪಿಷಾ ವಿರೇಚನಾಙ್ಗೋಪಹಿತೇನ ಸರ್ವದಾ ||೨೮||

ಇದಾನೀಂ ಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಭಿಧಾಯ ಯಾಪ್ಯಾನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಭವನ್ತೀತ್ಯಾದಿ| ಭವನ್ತಿ ಯಾಪ್ಯಾ ಇತಿ ಅತ್ರ ‘ಉಪೇಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ, ಏತೇನ ತೇಷಾಂ ಪ್ರಗವಸ್ಥಾಯಾಂ ಸಾಧ್ಯತ್ವಮ್| ಯಾಪ್ಯಾಃ ಷಡಾಮಯಾ ಇತಿ| ನನು ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಕಾಚಸ್ಯ ಸಾಧ್ಯತ್ವಾತ್ ಕಥಂ ಷಡ್ ಯಾಪ್ಯಾಃ? ಸತ್ಯಂ, ಯಾಪ್ಯಬಾಹುಲ್ಯಾದೇತದ್ವ್ಯಪದೇಶಃ| ತೇಷ್ವಿತಿ ಪ್ರಥಮದ್ವಿತೀಯಪಟಲಪ್ರಾಪ್ತೇಷು ತಿಮಿರಾವಸ್ಥೇಷು ಕಾಚೇಷ್ವಿತ್ಯರ್ಥಃ, ನ ತು ರಾಗಪ್ರಾಪ್ತೇಷು, ಯತಸ್ತತ್ರ ಸಿರಾವ್ಯಧನಿಷೇಧಃ; ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ- ‘ತಿಮಿರೇ ರಾಗಿಣಿ ಭಿಷಕ್ ಸಿರಾಮೋಕ್ಷಂ ವಿವರ್ಜಯೇತ್’- ಇತಿ| ಸಿರಾವಿಮೋಕ್ಷಣೈರಿತ್ಯನೇನೈವ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೌ ಪೂರ್ವಕರ್ಮಸಞ್ಜ್ಞಕಾವಾಕ್ಷಿಪ್ತೌ ಮನ್ತವ್ಯೌ| ವಿರೇಚನಾಙ್ಗೋಪಹಿತೇನೇತಿ ವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಸಂಸ್ಕೃತೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ||೨೮||

Adhikarana 22 (29) · Śloka 30

ಪಯೋವಿಮಿಶ್ರಂ ಪವನೋದ್ಭವೇ ಹಿತಂ ವದನ್ತಿ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲತೈಲಮೇವ ತು | ಭವೇದ್ಧೃತಂ ತ್ರೈಫಲಮೇವ ಶೋಧನಂ ವಿಶೇಷತಃ ಶೋಣಿತಪಿತ್ತರೋಗಯೋಃ ||೨೯|| ತ್ರಿವೃದ್ವಿರೇಕಃ ಕಫಜೇ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ತ್ರಿದೋಷಜೇ ತೈಲಮುಶನ್ತಿ ತತ್ಕೃತಮ್ |೩೦|

ಸರ್ವತಿಮಿರಾಣಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಶೋಧನಮಭಿಧಾಯ ವಿಶೇಷಶೋಧನಮಾಹ- ಪಯೋವಿಮಿಶ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲತೈಲಮ್ ಏರಣ್ಡತೈಲಮ್| ವಿಶೇಷತಃ ಶೋಣಿತಪಿತ್ತರೋಗಯೋರಿತಿ ತ್ರೈಫಲಂ ಘೃತಂ ಸರ್ವತಿಮಿರೇಷು ಹಿತಂ, ಅನಯೋರ್ವಿಶೇಷತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತ್ರಿವೃದ್ಧಿರೇಕ ಇತಿ ತ್ರಿವೃತಾ ಸಿದ್ಧಘೃತೇನ ವಿರೇಕ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತತ್ಕೃತಮಿತಿ ತ್ರಿವೃತಾ ಸಂಸ್ಕೃತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಅನ್ಯೇ ತು ತೈರ್ವಾತಪಿತ್ತಕಫಘ್ನೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಂಸ್ಕೃತಂ ತತ್ಕೃತಂ ವದನ್ತಿ| ದ್ವನ್ದ್ವಜೇಷು ತಿಮಿರೇಷು ತ್ವನುಕ್ತಮಪಿ ಸಂಶೋಧನಂ ವ್ಯಾಮಿಶ್ರಂ ಕರ್ತವ್ಯಮ್||೨೯||-

Adhikarana 23 (30) · Śloka 31

ಪುರಾಣಸರ್ಪಿಸ್ತಿಮಿರೇಷು ಸರ್ವಶೋ ಹಿತಂ ಭವೇದಾಯಸಭಾಜನಸ್ಥಿತಮ್ ||೩೦|| ಹಿತಂ ಚ ವಿದ್ಯಾತ್ತ್ರಿಫಲಾಘೃತಂ ಸದಾ ಕೃತಂ ಚ ಯನ್ಮೇಷವಿಷಾಣನಾಮಭಿಃ |೩೧|

ಸಂಶೋಧನಮಭಿಧಾಯ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಸಂಶಮನಮಾಹ- ಪುರಾಣಸರ್ಪಿರಿತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವತ ಇತಿ ಪಾನಾಭ್ಯಞ್ಜನನಸ್ಯಾದಿಷು, ಸರ್ವೇಷ್ವೇವ ವಾತಾದಿಜನ್ಯನಯನವಿಕಾರೇಷ್ವಿತ್ಯನ್ಯೇ| ತ್ರಿಫಲಾಘೃತಂ ತ್ರಿಫಲಾಕ್ವಾಥಕಲ್ಕಪಕ್ವಂ ಘೃತಮ್| ಕೃತಂ ಸಂಸ್ಕೃತಂ ‘ಘೃತಂ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಮೇಷವಿಷಾಣನಾಮಭಿಃ ಮೇಷಶೃಙ್ಗೀಫಲೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ||೩೦||-

Adhikarana 24 (31) · Śloka 32

ಸದಾಽವಲಿಹ್ಯಾತ್ತ್ರಿಫಲಂ ಸುಚೂರ್ಣಿತಾಂ ಘೃತಪ್ರಗಾಢಾಂ ತಿಮಿರೇಽಥ ಪಿತ್ತಜೇ ||೩೧|| ಸಮೀರಜೇ ತೈಲಯುತಾಂ ಕಫಾತ್ಮಕೇ ಮಧುಪ್ರಗಾಢಾಂ ವಿದಧೀತ ಯುಕ್ತಿತಃ |೩೨|

ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಸಂಶಮನಮಭಿಧಾಯ ವಿಶೇಷಸಂಶಮನಮಾಹ- ಸದೇತ್ಯಾದಿ| ಸದೇತಿ ನಿತ್ಯಗೇ ಆವಸ್ಥಿಕೇ ಚ ಕಾಲೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಿತ್ತಜೇ ಇತ್ಯತ್ರಾನುಕ್ತಮಪಿ ರಕ್ತಜಂ ತಿಮಿರಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ, ತತ್ರಾಪಿ ಘೃತೇನ ತ್ರಿಫಲಾಪ್ರಯೋಗಃ| ಕೇಚಿತ್ “ಸದಾಽವಲಿಹ್ಯಾತ್ತ್ರಿಫಲಾಂ ಸುಚೂರ್ಣಿತಂ ಘೃತಪ್ರಗಾಢಾಂ ತಿಮಿರಾತುರೋ ನರಃ| ಕಫಾಭಿಭೂತಃ ಖಲು ತೈಲಸಂಯುತಾಂ ಮಧುಪ್ರಗಾಢಾಮಪಿ ವಾ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್” ಈದೃಶಂ ಪಾಠಂ ಪಠನ್ತಿ; ಸ ಚ ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯೇಣ ದೂಷಿತಃ; ತಸ್ಮಾತ್ ಪೂರ್ವಪಾಠ ಏವ ನ್ಯಾಯ್ಯಃ||೩೧||-

Adhikarana 25 (32) · Śloka 32

ಗವಾಂ ಶಕೃತ್ಕ್ವಾಥವಿಪಕ್ವಮುತ್ತಮಂ ಹಿತಂ ತು ತೈಲಂ ತಿಮಿರೇಷು ನಾವನಮ್ ||೩೨||

ಇದಾನೀಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮತಿಮಿರೇ ನಸ್ಯಮಾಹ- ಗವಾಂ ಶಕೃದಿತ್ಯಾದಿ| ಸಾಮಾನ್ಯಸ್ನೇಹಪಾಕಪರಿಭಾಷಯಾ ಗೋಶಕೃತ್ಕ್ವಾಥೇನ ತೈಲಮಕಲ್ಕಂ ಪಕ್ತವ್ಯಂ, ಏತತ್ತೈಲಂ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರದರ್ಶನಾತ್ ಕಫಜೇ ತಿಮಿರೇ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ; ಅನ್ಯೇ ತು ತಿಮಿರೇಷ್ವಿತಿ ಬಹುವಚನಾತ್ ಸರ್ವತಿಮಿರೇಷು ಬೋದ್ಧವ್ಯಮಿತಿ ವದನ್ತಿ||೩೨||

Adhikarana 26 (33) · Śloka 33

ಹಿತಂ ಘೃತಂ ಕೇವಲ ಏವ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಹ್ಯಜಾವಿಕಂ ಯನ್ಮಧುರೈರ್ವಿಪಾಚಿತಮ್ |೩೩|

ಪಿತ್ತಜೇ ತಿಮಿರೇ ನಸ್ಯಮಾಹ- ಹಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕೇವಲ ಏವ ಪೈತ್ತಿಕೇ ನಾನ್ಯದೋಷಸಮ್ಪೃಕ್ತೇ ತಿಮಿರೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಮಧುರೈರ್ವಿಪಾಚಿತಮಿತಿ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಕ್ವಾಥಕಲ್ಕವಿಪಕ್ವಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ‘ಕೇವಲ ಏವ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಕೇವಲಮೇವ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರ ಕೇವಲಮಸಂಸ್ಕೃತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ, ಅಜಾವಿಕಂ ಘೃತಮಿತಿ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ|೩೩|-

Adhikarana 27 (33) · Śloka 33

ತೈಲಂ ಸ್ಥಿರಾದೌ ಮಧುರೇ ಚ ಯದ್ಗಣೇ ತಥಾಽಣುತೈಲಂ ಪವನಾಸೃಗುತ್ಥಯೋಃ ||೩೩||

ವಾತರಕ್ತಜಯೋಸ್ತಿಮಿರಯೋರ್ನಸ್ಯಮಾಹ- ತೈಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಥಿರಾದೌ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದೌ, ಸಿದ್ಧಮಿತಿ ಶೇಷಃ| ತಥಾ ಮಧುರೇ ಗಣೇ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಕೇ ಯತ್ ಸಿದ್ಧಂ, ತಥಾಽಣುತೈಲಂ ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಮ್||೩೩||

Adhikarana 28 (34) · Śloka 34

ಸಹಾಶ್ವಗನ್ಧಾತಿಬಲಾವರೀಶೃತಂ ಹಿತಂ ಚ ನಸ್ಯೇ ತ್ರಿವೃತಂ ಯದೀರಿತಮ್ | ಜಲೋದ್ಭವಾನೂಪಜಮಾಂಸಸಂಸ್ಕೃತಾದ್ಧೃತಂ ವಿಧೇಯಂ ಪಯಸೋ ಯದುತ್ಥಿತಮ್ ||೩೪||

ಕೇವಲವಾತಜೇ ತಿಮಿರೇ ನಸ್ಯಮಾಹ- ಸಹೇತ್ಯಾದಿ| ಸಹಾ ಮುದ್ಗಪರ್ಣೀ, ಮಾಷಪರ್ಣೀತ್ಯನ್ಯೇ| ವರೀ ಶತಾವರೀ| ಏತೈರ್ವಿಪಕ್ವಂ ತೈಲಂ ವಾತಾರಬ್ಧೇ ತಿಮಿರೇ ನಸ್ಯೇ ಹಿತಮ್| ತ್ರಿವೃತಂ ಯದೀರಿತಮಿತಿ ಮಹಾವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ತ್ರಿಭಿಃ ಸರ್ಪಿರ್ವಸಾಮಜ್ಜಭಿರ್ವೃತಂ ತ್ರಿವೃತಂ ತೈಲಂ ಯದೀರಿತಂ ತದತ್ರ ಹಿತಂ; ಕೇಚಿದೇತೈರೇವ ಮುದ್ಗಪರ್ಣ್ಯಾದಿಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈಸ್ತ್ರಿವೃತಂ ತೈಲಂ ಸಿದ್ಧಂ ವಾತಾರಬ್ಧತಿಮಿರೇ ನಸ್ಯೇ ಹಿತಮಿತಿ ವದನ್ತಿ| ವಾತಾರಬ್ಧತಿಮಿರೇ ದ್ವಿತೀಯಂ ನಸ್ಯಮಾಹ - ಜಲೋದ್ಭವೇತ್ಯಾದಿ| ಜಲೋದ್ಭವಾ ಮತ್ಸಾದಯಃ, ಆನೂಪಾಃ ಕೂಲಚರಾಃ, ತೇಷಾಂ ಮಾಂಸೇನ ಕ್ಷೀರಪಾಕಕಲ್ಪೇನ ಸಂಸ್ಕೃತಾದ್ದುಗ್ಧಾನ್ಮಥ್ಯಮಾನಾದ್ ಯದ್ಧೃತಮುದ್ಧೃತಂ ತತ್ ಸಹಾಶ್ವಗನ್ಧಾದಿಭಿರನನ್ತರೋಕ್ತೈರ್ವಿಪಕ್ವಂ ವಾತಾರಬ್ಧತಿಮಿರೇ ನಸ್ಯಂ ವಿಧೇಯಮ್| ಕೇಚಿಜ್ಜಲೋದ್ಭವಶಬ್ದೇನ ಪದ್ಮಾದೀನಿ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ, ತನ್ನೇಚ್ಛನ್ತಿ ನಿಬನ್ಧಕಾರಾಃ||೩೪||

Adhikarana 29 (35) · Śloka 35

ಸಸೈನ್ಧವಃ ಕ್ರವ್ಯಭುಗೇಣಮಾಂಸಯೋರ್ಹಿತಃ ಸಸರ್ಪಿಃ ಸಮಧುಃ ಪುಟಾಹ್ವಯಃ |೩೫|

ನಸ್ಯಮಭಿಧಾಯ ಪುಟಪಾಕಮಾಹ- ಸಸೈನ್ಧವ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ರವ್ಯಭುಜೋ ಗೃಧ್ರಾದಯಃ, ಏಣಃ ಕೃಷ್ಣಸಾರಃ| ಪುಟಾಹ್ವಯಃ ಪುಟಪಾಕಃ| ತಸ್ಯ ವಿಧಾನಂ ಕ್ರಿಯಾಕಲ್ಪೇ ವಕ್ಷ್ಯತಿ|೩೫|-

Adhikarana 30 (35) · Śloka 35

ವಸಾಽಥ ಗೃಧ್ರೋರಗತಾಮ್ರಚೂಡಜಾ ಸದಾ ಪ್ರಶಸ್ತಾ ಮಧುಕಾನ್ವಿತಾಽಞ್ಜನೇ ||೩೫||

ವಾತಜತಿಮಿರೇ ಪುಟಪಾಕಮಭಿಧಾಯಾಞ್ಜನಮ್ರಾಹ- ವಸೇತ್ಯಾದಿ| ಉರಗಃ ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪಃ, ತಾಮ್ರಚೂಡಃ ಕುಕ್ಕುಟಃ, ಮಧುಕಾನ್ವಿತಾ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಸಂಯುತಾ; ಏತಾ ಗೃಧ್ರಾದಿಜಾಸ್ತಿಸ್ರೋ ವಸಾ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಚೂರ್ಣಾನ್ವಿತಾ ಏಕಶೋ ದ್ವಿಶಃ ಸಮಸ್ತಾ ವಾಽಞ್ಜನೇ ಹಿತಾಃ||೩೫||

Adhikarana 31 (36) · Śloka 36

ಪ್ರತ್ಯಞ್ಜನಂ ಸ್ರೋತಸಿ ಯತ್ಸಮುತ್ಥಿತಂ ಕ್ರಮಾದ್ರಸಕ್ಷೀರಘೃತೇಷು ಭಾವಿತಮ್ |೩೬|

ಇದಾನೀಂ ವಾತಜತಿಮಿರೇ ಸ್ನೇಹಾಞ್ಜನೇನ ಜಡೀಭೂತಸ್ಯ ಚಕ್ಷುಷ ಉಪಕಾರಾರ್ಥಂ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಜನಮಾಹ- ಪ್ರತ್ಯಞ್ಜನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯತ್ ಅಞ್ಜನಸ್ಯಾನು ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ ತತ್ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಜನಮ್| ತತ್ರ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಞ್ಜನಸ್ಯ ಮೃದ್ವಞ್ಜನಮನು ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ, ಮೃದ್ವಞ್ಜನಸ್ಯ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಞ್ಜನಮ್| ಸ್ರೋತಸಿ ಯತ್ ಸಮುತ್ಥಿತಂ ಸಿನ್ಧುಸ್ರೋತಸಿ ವರ್ಣಸಾರ್ಪಣಸಯೋಃ ಸ್ರೋತಸಿ ವಾ ಯತ್ ಸಮುತ್ಥಿತಂ ಸ್ರೋತೋಞ್ಜನಂ, ಸೌವೀರಾಞ್ಜನಮಿತ್ಯನ್ಯೇ| ರಸಶ್ಚ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಮೃಗಪಕ್ಷಿಮಾಂಸರಸಃ| ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ಸಪ್ತಾಹಂ ರಸಕ್ಷೀರಘೃತೇಷು ಭಾವಿತಂ ಚೂರ್ಣಾಞ್ಜನಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್|೩೬|-

Adhikarana 32 (36-37) · Śloka 37

ಸ್ಥಿತಂ ದಶಾಹತ್ರಯಮೇತದಞ್ಜನಂ ಕೃಷ್ಣೋರಗಾಸ್ಯೇ ಕುಶಸಮ್ಪ್ರವೇಷ್ಟಿತೇ ||೩೬|| ತನ್ಮಾಲತೀಕೋರಕಸೈನ್ಧವಾಯುತಂ ಸದಾಽಞ್ಜನಂ ಸ್ಯಾತ್ತಿಮಿರೇಽಥ ರಾಗಿಣಿ | ಸುಭಾವಿತಂ ವಾ ಪಯಸಾ ದಿನತ್ರಯಂ ಕಾಚಾಪಹಂ ಶಾಸ್ತ್ರವಿದಃ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ ||೩೭||

ಅರಾಗಿತಿಮಿರಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ ವಾತಜರಾಗಿತಿಮಿರಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ- ಸ್ಥಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ದಶಾಹತ್ರಯಂ ಮಾಸಮೇಕಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏತದಞ್ಜನಂ ಸ್ರೋತೋಞ್ಜನಂ, ಸೌವೀರಞ್ಜನಮಿತ್ಯನ್ಯೇ| ತತಃ ಸ್ರೋತೋಞ್ಜನಂ ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪಮುಖೇ ಯಥೋದಿತಪ್ರಕಾರೇಣ ನಿವಾಸಿತಂ ಪಶ್ಚಾನ್ಮಾಲತೀಕೋರಕಸೈನ್ಧವೇನ ಸಮುದಾಯಸಮಭಾಗೇನ ಯುತಮಞ್ಜನಂ ಕಾರ್ಯಂ; ಮಾಲತೀಕೋರಕಾಃ ಜಾತೀಕುಸುಮಾನಿ| ತಿಮಿರೇಽಥ ರಾಗಿಣಿ ವಾತಕಾಚೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ವಾತಕಾಚೇಽಪರಮಪ್ಯಞ್ಜನಮಾಹ- ಸುಭಾವಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ಜಾತೀಕೋರಕಯುಕ್ತತ್ವಾತ್ ವಾತಪಿತ್ತಕಾಚಾಪಹಂ ವದನ್ತಿ, ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯೀ||೩೬-೩೭||

Adhikarana 33 (38) · Śloka 38

ಹವಿರ್ಹಿತಂ ಕ್ಷೀರಭವಂ ತು ಪೈತ್ತಿಕೇ ವದನ್ತಿ ನಸ್ಯೇ ಮಧುರೌಷಧೈಃ ಕೃತಮ್ | ತತ್ತರ್ಪಣೇ ಚೈವ ಹಿತಂ ಪ್ರಯೋಜಿತಂ ಸಜಾಙ್ಗಲಸ್ತೇಷು ಚ ಯಃ ಪುಟಾಹ್ವಯಃ ||೩೮||

ಪಿತ್ತತಿಮಿರರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಹವಿರಿತ್ಯಾದಿ| ಹವಿಃ ಘೃತಂ, ಕ್ಷೀರಭವಂ ಕ್ಷೀರಮಥನೋದ್ಭೂತಂ, ಪೈತ್ತಿಕೇ ‘ತಿಮಿರೇ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಮಧುರೌಷಧೈಃ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಭಿಃ, ಕೃತಂ ಸಂಸ್ಕೃತಂ; ಅನ್ಯೇ ತು ಕ್ಷೀರಮಪಿ ಕಾಕೋಲ್ಯದಿಭಿಃ ಸಾಧಿತಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ, ತೇನ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಸಾಧಿತಾತ್ ಕ್ಷೀರಾನ್ಮಥ್ಯಮಾನಾದುತ್ಥಿತಂ ಘೃತಂ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಭಿರೇವ ಸಾಧಿತಂ ಪಿತ್ತಜತಿಮಿರೇ ಹಿತಮಿತಿ ವದನ್ತಿ| ಕೇಚಿದಿಹ ಕೃತಮಿತ್ಯಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಶೃತಮಿತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರ ಶೃತಂ ಪಕ್ವಮ್| ತತ್ತರ್ಪಣ ಇತ್ಯಾದಿ| ನ ಕೇವಲಂ ತದ್ಘೃತಂ ನಸ್ಯೇ ಹಿತಂ, ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ತರ್ಪಣೇಽಕ್ಷಿಪೂರಣಪರ್ಯಾಯೇ ಪ್ರಯೋಜಿತಂ ಹಿತಮ್| ತಥಾ ತೇಷು ಮಧುರೌಷಧೇಷು ಯೋ ಜಾಙ್ಗಲಮಾಂಸಯುಕ್ತಃ ಪುಟಪಾಕಃ ಸ ಪಿತ್ತತಿಮಿರೇ ಸ್ನೇಹಾರ್ಥಂ ಹಿತಃ||೩೮||

Adhikarana 34 (39) · Śloka 39

ರಸಾಞ್ಜನಕ್ಷೌದ್ರಸಿತಾಮನಃಶಿಲಾಃ ಕ್ಷುದ್ರಾಞ್ಜನಂ ತನ್ಮಧುಕೇನ ಸಂಯುತಮ್ |೩೯|

ಪಿತ್ತತಿಮಿರೇ ರಸಕ್ರಿಯಾಞ್ಜನಮಾಹ- ರಸಾಞ್ಜನಮಿತ್ಯಾದಿ| ರಸಾಞ್ಜನಾದಿಕೃತಂ ಕ್ಷುದ್ರಾಞ್ಜನಂ ಫಾಣಿತಾಕೃತಿ ಪಿತ್ತತಿಮಿರೇ ಹಿತಮ್| ಕ್ಷುದ್ರಾಞ್ಜನಮಿತ್ಯತ್ರ ಕೇಚಿದ್ರಸಾಞ್ಜನಮಿತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಸ ಏವಾರ್ಥಃ|೩೯|-

Adhikarana 35 (39) · Śloka 39

ಸಮಾಞ್ಜನಂ ವಾ ಕನಕಾರೋದ್ಭವಂ ಸುಚೂರ್ಣಿತಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮುಶನ್ತಿ ತದ್ವಿದಃ ||೩೯||

ಇದಾನೀಂ ಪಿತ್ತತಿಮಿರೇ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಜನಮಾಹ- ಸಮಾಞ್ಜನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಮಾಞ್ಜನಂ ತುಲ್ಯಸೌವೀರಾಞ್ಜನಂ, ಕನಕಾಕರೋದ್ಭವಂ ತುತ್ಥಕಂ, ಶ್ರೇಷ್ಠಮ್ ಉತ್ತಮಂ, ಉಶನ್ತಿ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ಪ್ರತ್ಯಞ್ಜನಮಿತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರ್ಯಮ್| ತದ್ವಿದಃ ಶಾಲಾಕಿನಃ| ಕೇಚಿತ್ ಸಮಾಞ್ಜನಮಿತ್ಯತ್ರ ರಸಾಞ್ಜನಮಿತಿಪಠನ್ತಿ||೩೯||

Adhikarana 36 (40) · Śloka 40

ಭಿಲ್ಲೋಟಗನ್ಧೋದಕಸೇಕಸೇಚಿತಂ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಜನೇ ಚಾತ್ರ ಹಿತಂ ತು ತುತ್ಥಕಮ್ |೪೦|

ಪಿತ್ತಮಿರೇಽಪರಮಪಿ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಜನಮಾಹ- ಭಿಲ್ಲೋಟೇತ್ಯಾದಿ ಭಿಲ್ಲೋಟಕೋ ಹಿಮವದಾಸನ್ನಭೂಮಿಜಃ ಕಕುಭಾನುಕಾರಿಫಲೋ ವೃಕ್ಷವಿಶೇಷಃ, ಗನ್ಧಾ ಏಲಾದಿಗಣೋಕ್ತಾಃ, ಉದಕಮತ್ರ ಕಷಾಯಃ, ತತ್ಸೇಕಸೇಚಿತಂ ತುತ್ಥಕಂ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಜನೇ ಹಿತಮ್| ಅನ್ಯೇ ಭಿಲ್ಲೋಟಕಸ್ವಾಭಾವಿಕಗನ್ಧೋದಕಸೇಕಸೇಚಿತಮಾಹುಃ| ಕೇಚಿದಮುಂ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಜನಂ ನ ಪಠನ್ತಿ|೪೦|-

Adhikarana 37 (40) · Śloka 40

ಸಮೇಷಶೃಙ್ಗಾಞ್ಜನಭಾಗಸಮ್ಮಿತಂ ಜಲೋದ್ಭವಂ ಕಾಚಮಲಂ ವ್ಯಪೋಹತಿ ||೪೦||

ಪಿತ್ತಜೇ ತಿಮಿರೇ ರಾಗಪ್ರಾಪ್ತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಸಮೇಷೇತ್ಯಾದಿ| ಮೇಷಶೃಙ್ಗಃ ಪುತ್ರಜೀವಾನುಕಾರೀ ವೃಕ್ಷಃ, ಅಞ್ಜನಂ ಸೌವೀರಾಞ್ಜನಂ, ಏತಯೋರ್ಭಾಗೇನ ಅಂಶೇನ ಸಮ್ಮಿತಂ ತುಲ್ಯಭಾಗಂ ಜಲೋದ್ಭವಂ ಸ್ರೋತೋಞ್ಜನಂ, ಅಞ್ಜನೇನ ಕಾಚಮಲಂ ಪಿತ್ತಕಾಚಂ ವ್ಯಪೋಹತಿ| ಅನ್ಯೇ ಜಲೋದ್ಭವಂ ಶಙ್ಖಂ ವದನ್ತಿ||೪೦||

Adhikarana 38 (41) · Śloka 41

ಪಲಾಶರೋಹೀತಮಧೂಕಜಾ ರಸಾಃ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಯುಕ್ತಾ ಮದಿರಾಗ್ರಮಿಶ್ರಿತಾಃ |೪೧|

ಪೈತ್ತಿಕೇ ಕಾಚೇ ರಸಕ್ರಿಯಾಞ್ಜನಮಾಹ- ಪಲಾಶರೋಹೀತೇತ್ಯಾದಿ| ಪಲಾಶಃ ಕಿಂಶುಕಃ, ರೋಹಿತೋ ದಾಡಿಮಪುಷ್ಪತುಲ್ಯಪುಷ್ಪಃ, ಮಧೂಕಃ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧೋ ವೃಕ್ಷವಿಶೇಷಃ, ಏತೇಷಾಂ ರಸಾಃ; ಮದಿರಾಗ್ರಂ ಮದಿರಾಯಾ ಉಪರ್ಯಚ್ಛೋ ಭಾಗಃ| ಕಿಂಶುಕಾದಿರಸಕ್ಷೌದ್ರಮದಿರಾಗ್ರಾಣಿ ಸಮಭಾಗಾನಿ ಆಹೃತ್ಯ ರಸಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯಾ, ಸಾ ಚಾಞ್ಜನಾತ್ಪಿತ್ತಕಾಚಮಲಂ ವ್ಯಪೋಹತಿ|೪೧|-

Adhikarana 39 (41) · Śloka 41

ಉಶೀರಲೋಧ್ರತ್ರಿಫಲಾಪ್ರಿಯಙ್ಗುಭಿಃ ಪಚೇತ್ತು ನಸ್ಯಂ ಕಫರೋಗಶಾನ್ತಯೇ ||೪೧||

ಇದಾನೀಂ ಕಫತಿಮಿರೇ ನಸ್ಯಮಾಹ- ಉಶೀರಲೋಧ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಉಶೀರಾದಿಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಕಲ್ಕೀಕೃತೈಃ ಸಾಮಾನ್ಯಸ್ನೇಹಪಾಕಪರಿಭಾಷಯಾಽನುಕ್ತಮಪಿ ತಿಲತೈಲಂ ಪಾಚನೀಯಂ, ವಿದೇಹದರ್ಶನಾತ್||೪೧||

Adhikarana 40 (42) · Śloka 42

ವಿಡಙ್ಗಪಾಠಾಕಿಣಿಹೀಙ್ಗುದೀತ್ವಚಃ ಪ್ರಯೋಜಯೇದ್ಧೂಮಮುಶೀರಸಂಯುತಾಃ |೪೨|

ಕಫತಿಮಿರೇ ಧೂಮಮಾಹ- ವಿಡಙ್ಗೇತ್ಯಾದಿ| ಕಿಣಿಹೀ ಅಪಾಮಾರ್ಗಃ| ನನು ತಿಮಿರೇ ಧೂಮೋ ನಿಷಿದ್ಧಃ, ಕಥಮತ್ರೋಚ್ಯತೇ? ಸತ್ಯಂ, ಪಿತ್ತತಿಮಿರೇ ಏವ ಧೂಮೋ ನಿಷಿದ್ಧೋ ನ ಕಫಜೇ, ಅತೋ ನ ದೋಷಃ|೪೨|-

Adhikarana 41 (42) · Śloka 42

ವನಸ್ಪತಿಕ್ವಾಥವಿಪಾಚಿತಂ ಘೃತಂ ಹಿತಂ ಹರಿದ್ರಾನಲದೇ ಚ ತರ್ಪಣಮ್ ||೪೨||

ಕಫತಿಮಿರೇ ತರ್ಪಣಮಾಹ- ವನಸ್ಪತಿಕ್ವಾಥೇತ್ಯಾದಿ| ವನಸ್ಪತಯಃ ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಾಃ, ತತ್ಕೃತಕ್ವಾಥೇ ಚತುರ್ಗುಣೇ ಹರಿದ್ರಾನಲದಕಲ್ಕಚತುರ್ಥಾಂಶಂ ಘೃತಂ ಪಕ್ವಂ ಕಫತಿಮಿರೇ ತರ್ಪಣೇ ಅಕ್ಷಿಪೂರಣಾಪರಪರ್ಯಾಯೇ ಹಿತಮ್| ನಲದಮ್ ಉಶೀರಮ್||೪೨||

Adhikarana 42 (43) · Śloka 43

ಸಮಾಗಧೋ ಮಾಕ್ಷಿಕಸೈನ್ಧವಾಢ್ಯಃ ಸಜಾಙ್ಗಲಃ ಸ್ಯಾತ್ ಪುಟಪಾಕ ಏವ ಚ |೪೩|

ಕಫತಿಮಿರೇ ಪುಟಪಾಕಮಾಹ- ಸಮಾಗಧ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮಾಗಧೀ ಪಿಪ್ಪಲೀ| ಆಢ್ಯ ಉತ್ಕಟಃ| ಸಜಾಙ್ಗಲಃ ಜಾಙ್ಗಲಮೃಗಪಕ್ಷಿಮಾಂಸಕೃತಃ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಆಢ್ಯಃ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಆಜ್ಯ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ತತ್ರಾಜ್ಯಂ ಘೃತಮ್| ಕೇಚಿದಮುಂ ಪುಟಪಾಕಂ ರಾಗಿಣಿ ಕಫತಿಮಿರೇ ವದನ್ತಿ, ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯೀ|೪೩|-

Adhikarana 43 (43) · Śloka 43

ಮನಃಶಿಲಾತ್ರ್ಯೂಷಣಶಙ್ಖಮಾಕ್ಷಿಕೈಃ ಸಸಿನ್ಧುಕಾಸೀಸರಸಾಞ್ಜನೈಃ ಕ್ರಿಯಾಃ ||೪೩||

ಕಫತಿಮಿರೇ ರಸಕ್ರಿಯಾಞ್ಜನಮಾಹ- ಮನಃಶಿಲೇತ್ಯಾದಿ| ಮನಃಶಿಲಾದಿಭಿಃ ಕಾಸೀಸರಸಾಞ್ಜನಾನ್ತೈಶ್ಚೂರ್ಣೀಕೃತೈಃ ಸಲಿಲಚತುರ್ಥಾಂಶನಿಕ್ಷಿಪ್ತೈರಗ್ನಿಪಾಕಾತ್ ಫಾಣಿತಾಕೃತೀಕೃತೈ ರಸಕ್ರಿಯಾ| ಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಮಧು||೪೩||

Adhikarana 44 (44) · Śloka 44

ಹಿತೇ ಚ ಕಾಸೀಸರಸಾಞ್ಜನೇ ತಥಾ ವದನ್ತಿ ಪಥ್ಯೇ ಗುಡನಾಗರೈರ್ಯುತೇ |೪೪|

ಕಫತಿಮಿರೇಽಪರಮಪಿ ರಸಕ್ರಿಯಾಞ್ಜನಮಾಹ- ಹಿತೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ತಥೇತಿ ರಸಕ್ರಿಯಾಞ್ಜನಪ್ರಕಾರೇಣೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಥ್ಯೇ ಇತಿ ಪಥೋಽನಪೇತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಫಕಾಚಸ್ಯ ಶಲಾಕಾಕರ್ಮಸಾಧ್ಯತ್ವಾತ್ತತ್ರಾಞ್ಜನಾದಿಕಂ ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್|೪೪|-

Adhikarana 45 (44-45) · Śloka 45

ಯದಞ್ಜನಂ ವಾ ಬಹುಶೋ ನಿಷೇಚಿತಂ ಸಮೂತ್ರವರ್ಗೇ ತ್ರಿಫಲೋದಕೇ ಶೃತೇ ||೪೪|| ನಿಶಾಚರಾಸ್ಥಿಸ್ಥಿತಮೇತದಞ್ಜನಂ ಕ್ಷಿಪೇಚ್ಚ ಮಾಸಂ ಸಲಿಲೇಽಸ್ಥಿರೇ ಪುನಃ | ಮೇಷಸ್ಯ ಪುಷ್ಪೈರ್ಮಧುಕೇನ ಸಂಯುತಂ ತದಞ್ಜನಂ ಸರ್ವಕೃತೇ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ ||೪೫||

ಸರ್ವಜಕಾಚಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಯದಞ್ಜನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಞ್ಜನಂ ಸ್ರೋತೋಞ್ಜನಮ್| ಬಹುಶೋ ಬಹೂನ ವಾರಾನ್ ನಿಷೇಚಿತಮಿತ್ಯತ್ರ ‘ಧ್ಮಾತಂ ಸತ್’ ಇತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರ್ಯಮ್| ಮೂತ್ರವರ್ಗೇ ಅಷ್ಟಸ್ವಪಿ ಮೂತ್ರೇಷು| ಶೃತೇ ಕ್ವಾಥೀಕೃತೇ| ನಿಶಾಚರಾಸ್ಥಿಸ್ಥಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ನಿಶಾಚರಾಣಾಂ ಗೃಧ್ರಾದೀನಾಂ ನಲಕೇ ವಿಗತಮಜ್ಜನಿ ಮೂತ್ರವರ್ಗಾದಿಸೇಚಿತಂ ತದಞ್ಜನಂ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಪಶ್ಚಾನ್ನಲಕಮುಖಂ ಪಿಧಾಯ ವಹತಿ ಸರಿಜ್ಜಲೇ ನಿಖಾತಕೀಲಕೋಪರಿ ಸೂತ್ರೇಣ ಬದ್ಧ್ವಾ ಮಾಸಂ ಯಾವತ್ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್, ತತಸ್ತದುದ್ಧೃತ್ಯ ಶೋಷಯಿತ್ವಾ ಮೇಷಶೃಙ್ಗಪುಷ್ಪಯಷ್ಟೀಮಧುಕಚೂರ್ಣಸಮಾಂಶಂ ತದಞ್ಜನಂ ಸರ್ವಕೃತೇ ರಾಗಿತಿಮಿರೇ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ‘ಮೇಷಸ್ಯ ಪುಷ್ಪೈರ್ಮಧುಕೇನ ಸಂಯುತಂ’ ಇತ್ಯತ್ರ ಕೇಚಿದ್ ‘ಯುತಂ ತು ಪುಷ್ಪೈರ್ಮಧುಶಿಗ್ರುಕೋದ್ಭವೈಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ತತ್ರ ಮಧುರ್ಮಧೂಕಃ ತಸ್ಯ ಸಾರಃ, ಶಿಗ್ರುಃ ಶೋಭಾಞ್ಜನಕಸ್ತಸ್ಯ ಪುಷ್ಪಾಣಿ||೪೪-೪೫||

Adhikarana 46 (46) · Śloka 46

ಕ್ರಿಯಾಶ್ಚ ಸರ್ವಾಃ, ಕ್ಷತಜೋದ್ಭವೇ ಹಿತಃ ಕ್ರಮಃ ಪರಿಮ್ಲಾಯಿನಿ ಚಾಪಿ ಪಿತ್ತಹೃತ್ |೪೬|

ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕರಾಗಿತಿಮಿರಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಕ್ರಿಯಾಶ್ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ರಿಯಾ ಅತ್ರ ತರ್ಪಣಪುಟಪಾಕಾದಿಕಾಃ, ಸರ್ವಾ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಮಿರೋಕ್ತಾಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ಕ್ರಿಯಾಶ್ಚ ಸರ್ವಾ ವಾತಪಿತ್ತಕಫತಿಮಿರೋಕ್ತಾ ರಸಕ್ರಿಯಾ ಇತ್ಯಾಹುಃ| ರಕ್ತತಿಮಿರೇ ತಥಾ ಪರಿಮ್ಲಾಯಿನಿ ತಿಮಿರೇ ಚ ಕಃ ಕ್ರಮ ಇತ್ಯಾಹ- ಕ್ಷತಜೋದ್ಭವ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪಿತ್ತಹೃತ್ ಕ್ರಮಃ ಪಿತ್ತತಿಮಿರಾಪಹನಸ್ಯತರ್ಪಣಾದಿಕ್ರಮ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಏಷ ಏವ ಕ್ರಮೋಽರಾಗಿಣಿ ರಕ್ತತಿಮಿರೇ, ರಾಗಿಣಿ ಪುನಃ ಪಿತ್ತಕಾಚಾಪಹೋ ವಿಧಿಃ|೪೬|-

Adhikarana 47 (46) · Śloka 46

ಕ್ರಮೋ ಹಿತಃ ಸ್ಯನ್ದಹರಃ ಪ್ರಯೋಜಿತಃ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ದೋಷೇಷು ಯಥಾಸ್ವಮೇವ ಚ ||೪೬||

ಇದಾನೀಂ ವಾತಾದಿಜೇಷು ತಿಮಿರೇಷು ರಾಗಾರಾಗಪ್ರಾಪ್ತೇಷು ವಾತಾದಿಜನಿತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಚಿಕಿತ್ಸಿತಮತಿದಿಶನ್ನಾಹ- ಕ್ರಮ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾಸ್ವಮಿತಿ ಯೋ ಯಸ್ಯಾತ್ಮೀಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತೇನ ವಾತತಿಮಿರೇ ವಾತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಕ್ರಮಃ, ಪಿತ್ತತಿಮಿರೇ ಪಿತ್ತಾಭಿಷ್ಯನ್ದೋಕ್ತಃ, ಏವಂ ಶೇಷೇಷು||೪೬||

Adhikarana 48 (47) · Śloka 47

ದೋಷೋದಯೇ ನೈವ ಚ ವಿಪ್ಲತಿಙ್ಗತೇ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ನಸ್ಯಾದಿಷು ಯೋಜಯೇದ್ಬುಧಃ |೪೭|

ಸ ಏವ ವಾತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಾದಿಕ್ರಮೋ ವಾತಾದಿತಿಮಿರೇಷು ಕದಾ ಕರ್ತವ್ಯ ಇತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ದೋಷೋದಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ದೋಷೋದಯ ಇತಿ ದೋಷೋದಯಮಾತ್ರೇ ತಾವದ್ವಾತಸ್ಯನ್ದಾದ್ಯುಕ್ತಕ್ರಮೋ ನ ಕರ್ತವ್ಯಃ| ತಥಾ ವಿಪ್ಲುತಿಙ್ಗತೇ; ಕೋಽರ್ಥಃ? ಸಮಸ್ತನಯನವ್ಯಾಪ್ತಿಪರೇ ಸ್ಯನ್ದೋಕ್ತಕ್ರಮೋ ನ ಕರ್ತವ್ಯಃ| ಏತೇನ ಲಙ್ಘನವಿರೇಚನನಿಂರೂಹಾನುವಾಸನಶಿರೋವಿರೇಚನಾದಿನಾ ತ್ರ್ಯಹಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ಪಶ್ಚಾದ್ವಾತಸ್ಯನ್ದಾದ್ಯುಕ್ತನಸ್ಯಾದಿದ್ರವ್ಯಾಣಿ ವಾತಾದಿಜನಿತತಿಮಿರೇಷು (ನಸ್ಯತರ್ಪಣಾದಿಷು) ಯೋಜಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ‘ವಿಪ್ಲುತಿಙ್ಗತೇ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ವಿಪ್ಲುತೇ ಗದೇ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ತತ್ರ ವಿಶಬ್ದೋ ವಿವಿಧಾರ್ಥಃ, ತೇನ ವಿವಿಧತಾಂ ಗತೇ ಗದ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|೪೭|-

Adhikarana 49 (47) · Śloka 47

ಪುನಶ್ಚ ಕಲ್ಪೇಽಞ್ಜನವಿಸ್ತರಃ ಶುಭಃ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇಽನ್ಯಸ್ತಮಪೀಹ ಯೋಜಯೇತ್ ||೪೭||

ಇದಾನೀಂ ಕ್ರಿಯಾಕಲ್ಪೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮಞ್ಜನವಿಸ್ತರಮತ್ರೋಪದಿಶನ್ನಾಹ- ಪುನಶ್ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಕಲ್ಪೇ ಕ್ರಿಯಾಕಲ್ಪೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯಃ ಅಪರಃ| ತಮಿತಿ ಅಞ್ಜನವಿಸ್ತರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೪೭||

Adhikarana 50 (48) · Śloka 48

ಘೃತಂ ಪುರಾಣಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ಶತಾವರೀಂ ಪಟೋಲಮುದ್ಗಾಮಲಕಂ ಯವಾನಪಿ | ನಿಷೇವಮಾಣಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ಯತ್ನತೋ ಭಯಂ ಸುಘೋರಾತ್ತಿಮಿರಾನ್ನ ವಿದ್ಯತೇ ||೪೮||

ಇದಾನೀಂ ಬಹಿರಾಶ್ರಯಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯಾನ್ತರಾಶ್ರಯಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ- ಘೃತಮಿತ್ಯಾದಿ||೪೮||

Adhikarana 51 (49) · Śloka 49

ಶತಾವರೀಪಾಯಸ ಏವ ಕೇವಲಸ್ತಥಾ ಕೃತೋ ವಾಽಽಮಲಕೇಷು ಪಾಯಸಃ | ಪ್ರಭೂತಸರ್ಪಿಸ್ತ್ರಿಫಲೋದಕೋತ್ತರೋ ಯವೌದನೋ ವಾ ತಿಮಿರಂ ವ್ಯಪೋಹತಿ ||೪೯||

ಆಹಾರವಿಶೇಷಮಾಹ- ಶತಾವರೀತ್ಯಾದಿ| ಶತಾವರೀಪಾಯಸ ಇತಿ ಶತಾವರೀಮೂಲಶೃತೇನ ಪಯಸಾ ಕೃತಃ ಶತಾವರೀಪಾಯಸಃ, ಆಮಲಕೇಷು ಪಾಯಸ ಇತಿ ಆಮಲಕಶೃತಪಯಸಾ ಕೃತಃ ಪಾಯಸ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ಶತಾವರೀಸ್ವರಸಸಿದ್ಧಾ ಯವಾಗೂಃ ಶತಾವರೀಪಾಯಸಃ, ಆಮಲಕಸ್ವರಸಸಿದ್ಧಾ ಯವಾಗೂಶ್ಚಾಮಲಕಪಾಯಸಃ| ಪ್ರಭೂತಸರ್ಪಿರಿತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಚುರಘೃತೋ ಯವೌದನೋ ವಾಟ್ಯಸಞ್ಜ್ಞಕಃ ಗೃಞ್ಜಾಸಞ್ಜ್ಞಕೋ ವಾ, ತ್ರಿಫಲೋದಕೇ ಪ್ರಚುರೇ ಸಾಧಿತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೪೯||

Adhikarana 52 (50-51) · Śloka 51

ಜೀವನ್ತಿಶಾಕಂ ಸುನಿಷಣ್ಣಕಂ ಚ ಸತಣ್ಡುಲೀಯಂ ವರವಾಸ್ತುಕಂ ಚ | ಚಿಲ್ಲೀ ತಥಾ ಮೂಲಕಪೋತಿಕಾ ಚ ದೃಷ್ಟೇರ್ಹಿತಂ ಶಾಕುನಜಾಙ್ಗಲಂ ಚ ||೫೦|| ಪಟೋಲಕರ್ಕೋಟಕಕಾರವೇಲ್ಲವಾರ್ತಾಕುತರ್ಕಾರಿಕರೀರಜಾನಿ | ಶಾಕಾನಿ ಶಿಗ್ರ್ವಾರ್ತಗಲಾನಿ ಚೈವ ಹಿತಾನೀ ದೃಷ್ಟೇರ್ಘೃತಸಾಧಿತಾನಿ ||೫೧||

ಆಹಾರೋಪಯೋಗಿಚಕ್ಷುಷ್ಯಶಾಕಾನಾಹ- ಜೀವನ್ತಿಶಾಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಜೀವನ್ತೀ ಡೋಡಿಕಾ, ಸುನಿಷಣ್ಣಕಂ ಚತುಷ್ಪತ್ರೀ, ಅನ್ಯೇ ಶಿರವಾಲಿಕಾಮಾಹುಃ, ವರವಾಸ್ತುಕಂ, ಟಙ್ಕವಾಸ್ತುಕಂ, ಚಿಲ್ಲೀ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಸ್ತುಕಃ, ಮೂಲಕಪೋತಿಕಾ ಬಾಲಮೂಲಕಂ, ಶಾಕುನಂ ಲಾವಾದಿಕಂ, ಜಾಙ್ಗಲಮ್ ಏಣಾದಿಜಾತಂ, ತರ್ಕಾರೀ ಅರಣಿಕಾ, ಕರೀರೋ ಗೂಢಪತ್ರಃ, ಶಿಗ್ರುಃ ಶೋಭಾಞ್ಜನಕಃ, ಆರ್ತಗಲೋ ನೀಲಸಹಚರಃ||೫೦-೫೧||

Adhikarana 53 (52) · Śloka 52

ವಿವರ್ಜಯೇತ್ಸಿರಾಮೋಕ್ಷಂ ತಿಮಿರೇ ರಾಗಮಾಗತೇ | ಯನ್ತ್ರೇಣೋತ್ಪೀಡಿತೋ ದೋಷೋ ನಿಹನ್ಯಾದಾಶು ದರ್ಶನಮ್ ||೫೨||

ಸೇವ್ಯಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಪರಿಹಾರ್ಯಮಾಹ- ವಿವರ್ಜಯೇದಿತ್ಯಾದಿ||೫೨||

Adhikarana 54 (53) · Śloka 53

ಅರಾಗಿ ತಿಮಿರಂ ಸಾಧ್ಯಮಾದ್ಯಂ ಪಟಲಮಾಶ್ರಿತಮ್ | ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ದ್ವಿತೀಯೇ ರಾಗಿ ಸ್ಯಾತ್ತೃತೀಯೇ ಯಾಪ್ಯಮುಚ್ಯತೇ ||೫೩||

ಇದಾನೀಂ ಮನ್ದಧಿಯಾಂ ಸುಖಸ್ಮರಣಾಯ ಸಾಧ್ಯಾದಿಭೇದಮಾಹ- ಅರಾಗೀತ್ಯಾದಿ||೫೩||

Adhikarana 55 (54) · Śloka 54

ರಾಗಪ್ರಾಪ್ತೇಷ್ವಪಿ ಹಿತಾಸ್ತಿಮಿರೇಷು ತಥಾ ಕ್ರಿಯಾಃ | ಯಾಪನಾರ್ಥಂ ಯಥೋದ್ದಿಷ್ಟಾಃ ಸೇವ್ಯಾಶ್ಚಾಪಿ ಜಲೌಕಸಃ ||೫೪||

ರಾಗಪ್ರಾಪ್ತೇಷು ವಿಧ್ಯನ್ತರಂ ಯಾಪನಾರ್ಥಂ ಪೂರ್ವಮುಕ್ತಮಪ್ಯನುವದನ್ನಾಹ- ರಾಗಪ್ರಾಪ್ತೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ತೃತೀಯಪಟಲಪ್ರಾಪ್ತರಾಗಿತಿಮಿರೇಷು ಯಾಪನಾರ್ಥಂ ತಥಾ ಕ್ರಿಯಾ ಹಿತಾ ಯಥೋದ್ದಿಷ್ಟಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತತ್ರ ಸಿರಾಮೋಕ್ಷಸ್ಯ ನಿಷಿದ್ಧತ್ವಾದವಶ್ಯಾಕರ್ಷಣೀಯಶೋಣಿತೇ ಉಪಾಯಾನ್ತರಮಾಹ- ಸೇವ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ||೫೪||

Adhikarana 56 (55-56) · Śloka 56

ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ಲಿಙ್ಗನಾಶೇ ತು ಕರ್ಮ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಿದ್ಧಯೇ | ನ ಚೇದರ್ಧೇನ್ದುಘರ್ಮಾಮ್ಬುಬಿನ್ದುಮುಕ್ತಾಕೃತಿಃ ಸ್ಥಿರಃ ||೫೫|| ವಿಷಮೋ ವಾ ತನುರ್ಮಧ್ಯೇ ರಾಜಿಮಾನ್ ವಾ ಬಹುಪ್ರಭಃ | ದೃಷ್ಟಿಸ್ಥೋ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ದೋಷಃ ಸರುಜೋ ವಾ ಸಲೋಹಿತಃ ||೫೬||

ಅನೌಷಧಸಾಧ್ಯೇ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ಲಿಙ್ಗನಾಶೇಽರ್ಧೇನ್ದ್ವಾದ್ಯಾಕೃತಿವಿಶಿಷ್ಟೋ ದೃಷ್ಟಿಸ್ಥೋ ದೋಷೋ ನ ಚೇಲ್ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ತದಾ ಸಾಧನಾರ್ಥಂ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮ ವಕ್ಷ್ಯಾಮೀತಿ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕ ಇತ್ಯಾದಿ| ಲಿಙ್ಗನಾಶೋ ದೃಷ್ಟಿನಾಶಃ| ಕರ್ಮ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮ| ಘರ್ಮಾಮ್ಬುಬಿನ್ದುಃ ಪ್ರಸ್ವೇದಬಿನ್ದುಃ| ಆಕೃತಿಶಬ್ದೋಽರ್ಧೇನ್ದ್ವಾದಿಭಿಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಃ| ಸ್ಥಿರಃ ಕಠಿನಃ| ವಿಷಮೋ ವಾ ತನುರ್ಮಧ್ಯೇ ಇತಿ ಯತೋ ಮಧ್ಯೇ ತನುರತ ಏವ ವಿಷಮೋ ನಿಮ್ನೋನ್ನತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೫೫-೫೬||

Adhikarana 57 (57-60) · Śloka 61

ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ತಸ್ಯಾಥ ಕಾಲೇ ನಾತ್ಯುಷ್ಣಶೀತಲೇ | ಯನ್ತ್ರಿತಸ್ಯೋಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ ಸ್ವಾಂ ನಾಸಾಂ ಪಶ್ಯತಃ ಸಮಮ್ ||೫೭|| ಮತಿಮಾನ್ ಶುಕ್ಲಭಾಗೌ ದ್ವೌ ಕೃಷ್ಣಾನ್ಮುಕ್ತ್ವಾ ಹ್ಯಪಾಙ್ಗತಃ | ಉನ್ಮೀಲ್ಯ ನಯನೇ ಸಮ್ಯಕ್ ಸಿರಾಜಾಲವಿವರ್ಜಿತೇ ||೫೮|| ನಾಧೋ ನೋರ್ಧ್ವಂ ನ ಪಾರ್ಶ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಛಿದ್ರೇ ದೈವಕೃತೇ ತತಃ | ಶಲಾಕಯಾ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ವಿಶ್ವಸ್ತಂ ಯವವಕ್ರಯಾ ||೫೯|| ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶಿನ್ಯಙ್ಗುಷ್ಠಸ್ಥಿರಹಸ್ತಗೃಹೀತಯಾ | ದಕ್ಷಿಣೇನ ಭಿಷಕ್ ಸವ್ಯಂ ವಿಧ್ಯೇತ್ ಸವ್ಯೇನ ಚೇತರತ್ ||೬೦|| ವಾರಿಬಿನ್ದ್ವಾಗಮಃ ಸಮ್ಯಗ್ ಭವೇಚ್ಛಬ್ದಸ್ತಥಾ ವ್ಯಧೇ |೬೧|

ತದೇವ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ನಾತ್ಯುಷ್ಣಶೀತೇ ಸಾಧಾರಣೇ ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷೇ ಚೈತ್ರೇ ವಾ| ಶುಕ್ಲಭಾಗೌ ದ್ವಾವಪಿ ದ್ವೌ ಶುಕ್ಲತಾರಕಾಂಶಾವಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೃಷ್ಣಾತ್ ಕೃಷ್ಣತಾರಕಾನ್ತಾತ್, ಮುಕ್ತ್ವಾ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ, ಅಪಾಙ್ಗತಃ ಅಪಾಙ್ಗಸಮೀಪೇ, ವಿಧ್ಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಮ್ಯಗಿತಿ ನಾತಿಪ್ರಸಾರಿತಂ ನಾತಿಸಙ್ಕುಚಿತಂ ಯಥಾ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ದೈವಕೃತೇ ಛಿದ್ರೇ ಇತಿ ಛಿದ್ರಮಿವ ಛಿದ್ರಂ ನ ಪರಮಾರ್ಥತಶ್ಛಿದ್ರಮಸ್ತಿ| ವಿಶ್ವಸ್ತಂ ಅಸನ್ತ್ರಸ್ತಂ ಯಥಾ ಸ್ಯಾತ್| ಸವ್ಯಂ ವಾಮನೇತ್ರಂ, ಸವ್ಯೇನ ವಾಮಹಸ್ತೇನ, ಇತರತ್ ದಕ್ಷಿಣನಯನಮ್| ಸಮ್ಯಗ್ವಿದ್ಧಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ವಾರಿಬಿನ್ದ್ವಾಗಮ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಮ್ಯಗಿತಿ ಪದಂ ವ್ಯಧ ಇತ್ಯತ್ರ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಅಸಮ್ಯಗ್ವ್ಯಧೇ ಚ ರಕ್ತನಿರ್ಗಮನಮಶಬ್ದತಾ ಚ||೫೭-೬೦||-

Adhikarana 58 (61-63) · Śloka 64

ಸಂಸಿಚ್ಯ ವಿದ್ಧಮಾತ್ರಂ ತು ಯೋಷಿತ್ಸ್ತನ್ಯೇನ ಕೋವಿದಃ ||೬೧|| ಸ್ಥಿರೇ ದೋಷೇ ಚಲೇ ವಾಽಪಿ ಸ್ವೇದಯೇದಕ್ಷಿ ಬಾಹ್ಯತಃ | ಸಮ್ಯಕ್ ಶಲಾಕಾಂ ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ ಭಙ್ಗೈರನಿಲನಾಶನೈಃ ||೬೨|| ಶಲಾಕಾಗ್ರೇಣ ತು ತತೋ ನಿರ್ಲಿಖೇದ್ದೃಷ್ಟಿಮಣ್ಡಲಮ್ | ವಿಧ್ಯತೋ ಯೋಽನ್ಯಪಾರ್ಶ್ವೇಽಕ್ಷ್ಣಸ್ತಂ ರುದ್ಧ್ವಾ ನಾಸಿಕಾಪುಟಮ್ ||೬೩|| ಉಚ್ಛಿಙ್ಘನೇನ ಹರ್ತವ್ಯೋ ದೃಷ್ಟಿಮಣ್ಡಲಗಃ ಕಫಃ |೬೪|

ಸಮ್ಯಗ್ವಿದ್ಧೇ ನೇತ್ರೇ ಸತಿ ಕಿಂ ಕಾರ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ- ಸಂಸಿಚ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಯೋಷಿತ್ಸ್ತನ್ಯೇನ ನಾರೀಕ್ಷೀರೇಣ| ಕೋವಿದೋ ಧೀಮಾನ್ ವೈದ್ಯಃ| ಸ್ಥಿರೇ ಅಚಲೇ| ಶಲಾಕಾಂ ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ ನಿಶ್ಚಲೀಕೃತ್ಯ| ಭಙ್ಗೈಃ ಪಲ್ಲವೈಃ| ಸ್ವೇದಾನನ್ತರಂ ಕಿಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ- ಶಲಾಕಾಗ್ರೇಣೇತ್ಯಾದಿ| ತತಃ ಸ್ವೇದಾನನ್ತರಂ; ದೃಷ್ಟಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿರ್ಲಿಖೇತ್ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಂಹತಿವಿಶ್ಲೇಷಾರ್ಥಮ್| ಶಲಾಕಾಗ್ರವಿನಿರ್ಲೇಖನಾದ್ವಿಶ್ಲಿಷ್ಟಕಫಸ್ಯ ನಿರ್ಹರಣೋಪಾಯಮಾಹ- ವಿಧ್ಯತ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಿಧ್ಯತೋಽಕ್ಷ್ಣೋಽನ್ಯಪಾರ್ಶ್ವೇ ಯೋ ನಾಸಾಪುಟಸ್ತಂ ನಾಸಾಪುಟಂ ರುದ್ಧ್ವಾ ದೃಷ್ಟಿಮಣ್ಡಲಗಃ ಕಫ ಉಚ್ಛಿಙ್ಘನೇನ ಹರ್ತವ್ಯ ಇತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ||೬೧-೬೩||-

Adhikarana 59 (64-68) · Śloka 68

ನಿರಭ್ರ ಇವ ಘರ್ಮಾಂಶುರ್ಯದಾ ದೃಷ್ಟಿಃ ಪ್ರಕಾಶತೇ ||೬೪|| ತದಾಽಸೌ ಲಿಖಿತಾ ಸಮ್ಯಗ್ ಜ್ಞೇಯಾ ಯಾ ಚಾಪಿ ನಿರ್ವ್ಯಥಾ | (ಏವಂ ತ್ವಶಕ್ಯೇ ನಿರ್ಹರ್ತುಂ ದೋಷೇ ಪ್ರತ್ಯಾಗತೇಽಪಿ ವಾ ||೬೫|| ಸ್ನೇಹಾದ್ಯೈರುಪಪನ್ನಸ್ಯ ವ್ಯಧೋ ಭೂಯೋ ವಿಧೀಯತೇ) | ತತೋ ದೃಷ್ಟೇಷು ರೂಪೇಷು ಶಲಾಕಾಮಾಹರೇಚ್ಛನೈಃ ||೬೬|| ಘೃತೇನಾಭ್ಯಜ್ಯ ನಯನಂ ವಸ್ತ್ರಪಟ್ಟೇನ ವೇಷ್ಟಯೇತ್ | ತತೋ ಗೃಹೇ ನಿರಾಬಾಧೇ ಶಯೀತೋತ್ತಾನ ಏವ ಚ ||೬೭|| ಉದ್ಗಾರಕಾಸಕ್ಷವಥುಷ್ಠೀವನೋತ್ಕಮ್ಪನಾನಿ ಚ | ತತ್ಕಾಲಂ ನಾಚರೇದೂರ್ಧ್ವಂ ಯನ್ತ್ರಣಾ ಸ್ನೇಹಪೀತವತ್ ||೬೮||

ಸಮ್ಯಗ್ಲಿಖಿತಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ನಿರಭ್ರ ಇತ್ಯಾದಿ| ನಿರಭ್ರೋ ನಿರ್ಮೇಘಃ, ಘರ್ಮಾಂಶುಃ ಆದಿತ್ಯಃ| ತತೋ ದೃಷ್ಟೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಶಲಾಕಾಮಾಹೃತ್ಯ ಕಿಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಘೃತೇನಾಭ್ಯಜ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ನಿರಾಬಾಧೇ ಧೂಲಿಧೂಮವಾತಾತಪಾದಿರಹಿತೇ| ಉತ್ತಾನಶಯನಮೃಜೂಕರಣಾರ್ಥಂ| ಉದ್ಗಾರೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷವಥುಃ ಛಿಕ್ಕಾ| ತತ್ಕಾಲಮಿತಿ ಯಾವಚ್ಛಲಾಕಾ ನೇತ್ರೇ ತಿಷ್ಠತಿ| ತತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಯನ್ತ್ರಣಾ ಆಹಾರಾದೀನಾಂ ನಿಯಮಃ, ಸ್ನೇಹಪೀತವತ್ ಸ್ನೇಹಪಾನೋಕ್ತಃ ಕಾರ್ಯಃ||೬೪-೬೮||

Adhikarana 60 (69) · Śloka 69

ತ್ರ್ಯಹಾತ್ ತ್ರ್ಯಹಾಚ್ಚ ಧಾವೇತ ಕಷಾಯೈರನಿಲಾಪಹೈಃ | ವಾಯೋರ್ಭಯಾತ್ ತ್ರ್ಯಹಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಸ್ವೇದಯೇದಕ್ಷಿ ಪೂರ್ವವತ್ ||೬೯||

ತ್ರ್ಯಹಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಧಾವೇತ ಪ್ರಕ್ಷಾಲಯೇತ್| ಅನಿಲಾಪಹೈಃ ಏರಣ್ಡಮೂಲಾದಿವಾತಾಪಹಚಕ್ಷುಷ್ಯದ್ರವ್ಯೈಃ ಕ್ಷೀರಾಮ್ಬುಸಾಧಿತೈಃ| ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾನನ್ತರಂ ಕಿಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ- ವಾಯೋರ್ಭಯಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಪೂರ್ವವದಿತಿ ಬಾಹ್ಯತೋ ಮೃದು ಸ್ವೇದಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೬೯||

Adhikarana 61 (70) · Śloka 70

ದಶಾಹಮೇವಂ ಸಂಯಮ್ಯ ಹಿತಂ ದೃಷ್ಟಿಪ್ರಸಾದನಮ್ | ಪಶ್ಚಾತ್ಕರ್ಮ ಚ ಸೇವೇತ ಲಘ್ವನ್ನಂ ಚಾಪಿ ಮಾತ್ರಯಾ ||೭೦||

ದಶಾಹಮೇವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏವಮುತ್ತಾನಶಯನಾದಿನಾ ದಶಾಹಂ ನಿಯಮ್ಯ ತದನನ್ತರಂ ಪಶ್ಚಾತ್ಕರ್ಮ ನಸ್ಯತರ್ಪಣಶಿರೋಬಸ್ತ್ಯಾದಿಕಂ ಯದ್ದೃಷ್ಟಿಪ್ರಸಾದನಂ ದೃಷ್ಟೇರ್ನೈರ್ಮಲ್ಯಜನನಂ ತತ್ ಸೇವೇತೇತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ||೭೦||

Adhikarana 62 (71) · Śloka 71

ಸಿರಾವ್ಯಧವಿಧೌ ಪೂರ್ವಂ ನರಾ ಯೇ ಚ ವಿವಾರ್ಜಿತಾಃ | ನ ತೇಷಾಂ ನೀಲಿಕಾಂ ವಿಧ್ಯೇದನ್ಯತ್ರಾಭಿಹಿತಾದ್ಭಿಷಕ್ ||೭೧||

ಇದಾನೀಂ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇಽಪಿ ಲಿಙ್ಗನಾಶೇ ಕೇಷಾಞ್ಚಿತ್ ಪುರುಷಾಣಾಂ ಶಸ್ತ್ರನಿಷೇಧಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸಿರಾವ್ಯಧವಿಧೌ ಪೂರ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ನರಾ ಯೇ ಚ ವಿವರ್ಜಿತಾ ಇತಿ ಸಿರಾವ್ಯಧವಿಧೌ ಯೇ ನರಾ ಬಾಲಸ್ಥವಿರಾದಯೋ ವಿವರ್ಜಿತಾಸ್ತೇಷಾಂ ನೀಲಿಕಾಂ ಲಿಙ್ಗನಾಶಾಪರಪರ್ಯಾಯಾಂ ನ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಅನ್ಯತ್ರಾಭಿಹಿತಾದಿತಿ ತಥಾಽಭಿಹಿತಾತ್ ಕಥಿತಾದ್ದೈವಕೃತಾಚ್ಛಿದ್ರಾದನ್ಯತ್ರ ನ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಚಕಾರಸ್ತು ಸಿರಾವಿದ್ಧೈಃ ಪುರುಷೈರ್ಯೇ ಕ್ರೋಧಾದಯೋ ವಿವರ್ಜನೀಯಾಸ್ತೇಽಪಿ ನೀಲಿಕಾಯಾಂ ವರ್ಜನೀಯಾ ಇತಿ ಜ್ಞಾಪಯತಿ||೭೧||

Adhikarana 63 (72) · Śloka 72

ಪೂರ್ಯತೇ ಶೋಣಿತೇನಾಕ್ಷಿ ಸಿರಾವೇಧಾದ್ವಿಸರ್ಪತಾ | ತತ್ರ ಸ್ತ್ರೀಸ್ತನ್ಯಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಪಕ್ವಂ ಸೇಕೇ ಹಿತಂ ಘೃತಮ್ ||೭೨||

ದೈವಕೃತಚ್ಛಿದ್ರಾದನ್ಯತ್ರ ಕಸ್ಮಾನ್ನ ನೀಲಿಕಾಂ ವಿಧ್ಯೇದಿತ್ಯಾಹ- ಪೂರ್ಯತ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಿಸರ್ಪತಾ ಶೋಣಿತೇನಾಕ್ಷಿ ಪೂರ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಮಾದಾದ್ದೈವಕೃತಚ್ಛಿದ್ರಾದನ್ಯತ್ರಾಪಿ ವಿದ್ಧೇ ಸತಿ ವ್ಯಾಪದುಪಶಮನಾರ್ಥಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ||೭೨||

Adhikarana 64 (73-79) · Śloka 79

ಅಪಾಙ್ಗಾಸನ್ನವಿದ್ಧೇ ತು ಶೋಫಶೂಲಾಶ್ರುರಕ್ತತಾಃ | ತತ್ರೋಪನಾಹಂ ಭ್ರೂಮಧ್ಯೇ ಕುರ್ಯಾಚ್ಚೋಷ್ಣಾಜ್ಯಸೇಚನಮ್ ||೭೩|| ವ್ಯಧೇನಾಸನ್ನಕೃಷ್ಣೇನ ರಾಗಃ ಕೃಷ್ಣಂ ಚ ಪೀಡ್ಯತೇ | ತತ್ರಾಧಃಶೋಧನಂ ಸೇಕಃ ಸರ್ಪಿಷಾ ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಮ್ ||೭೪|| ಅಥಾಪ್ಯುಪರಿ ವಿದ್ಧೇ ತು ಕಷ್ಟಾ ರುಕ್ ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತತೇ | ತತ್ರ ಕೋಷ್ಣೇನ ಹವಿಷಾ ಪರಿಷೇಕಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ||೭೫|| ಶೂಲಾಶ್ರುರಾಗಾಸ್ತ್ವತ್ಯರ್ಥಮಧೋವೇಧೇನ ಪಿಚ್ಛಿಲಃ | ಶಲಾಕಾಮನು ಚಾಸ್ರಾವಸ್ತತ್ರ ಪೂರ್ವಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್ ||೭೬|| ರಾಗಾಶ್ರುವೇದನಾಸ್ತಮ್ಭಹರ್ಷಾಶ್ಚಾತಿವಿಘಟ್ಟಿತೇ | ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೌ ಹಿತೌ ತತ್ರ ಹಿತಂ ಚಾಪ್ಯನುವಾಸನಮ್ ||೭೭|| ದೋಷಸ್ತ್ವಧೋಽಪಕೃಷ್ಟೋಽಪಿ ತರುಣಃ ಪುನರೂರ್ಧ್ವಗಃ | ಕುರ್ಯಾಚ್ಛುಕ್ಲಾರುಣಂ ನೇತ್ರಂ ತೀವ್ರರುಙ್ನಷ್ಟದರ್ಶನಮ್ ||೭೮|| ಮಧುರೈಸ್ತತ್ರ ಸಿದ್ಧೇನ ಘೃತೇನಾಕ್ಷ್ಣಃ ಪ್ರಸೇಚನಮ್ | ಶಿರೋಬಸ್ತಿಂ ಚ ತೇನೈವ ದದ್ಯಾನ್ಮಾಂಸೈಶ್ಚ ಭೋಜನಮ್ ||೭೯||

ಇದಾನೀಮಸ್ಥಾನವೇಧಾತ್ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ ವ್ಯಾಪದಮಭಿಧಾಯ ವಿಸ್ತರೇಣಾಪಿ ವ್ಯಾಪದೋ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅಪಾಙ್ಗೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ತತ್ರೋಪನಾಹಮಿತ್ಯಾದಿ| ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ತತ್ರಾಧ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಧಃಶೋಧನಂ ವಿರೇಕಃ, ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಮತ್ರ ಜಲೌಕೋಭಿಃ| ಅಥೇತ್ಯಾದಿ| ಕಷ್ಟಾ ತೀವ್ರಾ| ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ತತ್ರ ಕೋಷ್ಣೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಶೂಲೇತ್ಯಾದಿ| ಅನು ಶಲಾಕಾಂ ಶಲಾಕಾಯಾ ಅನನ್ತರಮೇವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಪೂರ್ವಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಸ್ತ್ರೀಸ್ತನ್ಯಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವೇತ್ಯಾದಿಕಮ್| ಹರ್ಷೋ ರೋಮಾಞ್ಚಪ್ರಾಯೋ ವೇದನಾವಿಶೇಷಃ, ಅತಿವಿಘಟ್ಟಿತೇ ಅತಿಚಾಲಿತೇ| ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾವಿತ್ಯಾದಿ| ತರುಣೋ ಲಿಙ್ಗನಾಶಮಪ್ರಾಪ್ತಃ| ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಮಧುರೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಮಧುರೈಃ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಾದಿಭಿಃ ತೇನೈವ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಾದಿಸಿದ್ಧೇನೈವ||೭೩-೭೯||

Adhikarana 65 (80) · Śloka 80

ದೋಷಸ್ತು ಸಞ್ಜಾತಬಲೋ ಘನಃ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಮಣ್ಡಲಃ | ಪ್ರಾಪ್ಯ ನಶ್ಯೇಚ್ಛಲಾಕಾಗ್ರಂ ತನ್ವಭ್ರಮಿವ ಮಾರುತಮ್ ||೮೦||

ದೋಷಸ್ತು ಸಞ್ಜಾತೇತ್ಯಾದಿ||೮೦||

Adhikarana 66 (81) · Śloka 81

ಮೂರ್ಧಾಭಿಘಾತವ್ಯಾಯಾಮವ್ಯವಾಯವಮಿಮೂರ್ಚ್ಛನೈಃ | ದೋಷಃ ಪ್ರತ್ಯೇತಿ ಕೋಪಾಚ್ಚ ವಿದ್ಧೋಽತಿತರುಣಶ್ಚ ಯಃ ||೮೧||

ನಿರ್ಲಿಖಿತಸ್ಯಾಪಿ ದೋಷಸ್ಯ ಪುನರಾವೃತ್ತಿಕಾರಣಾನ್ಯಾಹ- ಮೂರ್ಧಾಭಿಘಾತೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರತ್ಯೇತಿ ಆಗಚ್ಛತಿ| ತರುಣೋ ಲಿಙ್ಗನಾಶಮಪ್ರಾಪ್ತಃ||೮೧||

Adhikarana 67 (82) · Śloka 83

ಶಲಾಕಾ ಕರ್ಕಶಾ ಶೂಲಂ, ಖರಾ ದೋಷಪರಿಪ್ಲುತಿಮ್ | ವ್ರಣಂ ವಿಶಾಲಂ ಸ್ಥೂಲಾಗ್ರಾ, ತೀಕ್ಷ್ಣಾ ಹಿಂಸ್ಯಾದನೇಕಧಾ ||೮೨|| ಜಲಾಸ್ರಾವಂ ತು ವಿಷಮಾ, ಕ್ರಿಯಾಸಙ್ಗಮಥಾಸ್ಥಿರಾ | ಕರೋತಿ ... |೮೩|

ದುಷ್ಟಶಲಾಕಾಜನಿತವ್ಯಾಪದಮಾಹ- ಶಲಾಕೇತ್ಯಾದಿ| ದೋಷಪರಿಪ್ಲುತಿಃ ದೋಷಸ್ಯ ಸಮನ್ತಾದಾಗಮನಮ್| ಹಿಂಸ್ಯಾದನೇಕಧೇತಿ ಅನೇಕಪ್ರಕಾರಂ ಕ್ಷತಂ ಕರೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿಷಮಾ ಕೃಶಸ್ಥೂಲಾ| ಅಸ್ಥಿರಾ ವೃದ್ಧಾ ಮುಗ್ಧಾ | ‘ಕರೋತಿ’ ಇತಿ ಪದಮನ್ತೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತ್ವಾತ್ ಸರ್ವತ್ರ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ||೮೨||-

Adhikarana 68 (83-84) · Śloka 85

... ವರ್ಜಿತಾ ದೋಷೈಸ್ತಸ್ಮಾದೇಭಿರ್ಹಿತಾ ಭವೇತ್ ||೮೩|| ಅಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಾಯತಾ ಮಧ್ಯೇ ಸೂತ್ರೇಣ ಪರಿವೇಷ್ಟಿತಾ | ಅಙ್ಗುಷ್ಠಪರ್ವಸಮಿತಾ ವಕ್ತ್ರಯೋರ್ಮುಕುಲಾಕೃತಿಃ ||೮೪|| ತಾಮ್ರಾಯಸೀ ಶಾತಕುಮ್ಭೀ ಶಲಾಕಾ ಸ್ಯಾದನಿನ್ದಿತಾ |೮೫|

ವರ್ಜಿತೇತ್ಯಾದಿ| ಏಭಿರ್ದೋಷೈರನನ್ತರೋಕ್ತೈಃ ಕರ್ಕಶಾದಿಭಿರ್ವಿರಹಿತಾ| ಹಿತಾ ಕಾರ್ಯಕಾರಿಣೀ| ಶಾತಕುಮ್ಭೀ ಸುವರ್ಣಮಯೀ||೮೩-೮೪||-

Adhikarana 69 (85-86) · Śloka 86

ರಾಗಃ ಶೋಫೋಽರ್ಬುದಂ ಚೋಷೋ ಬುದ್ಬುದಂ ಶೂಕರಾಕ್ಷಿತಾ ||೮೫|| ಅಧಿಮನ್ಥಾದಯಶ್ಚಾನ್ಯೇ ರೋಗಾಃ ಸ್ಯುರ್ವ್ಯಧದೋಷಜಾಃ | ಅಹಿತಾಚಾರತೋ ವಾಽಪಿ ಯಥಾಸ್ವಂ ತಾನುಪಾಚರೇತ್ ||೮೬||

ಇದಾನೀಂ ದುಷ್ಟವ್ಯಧಾಹಾರಾಚಾರಜಾನ್ ರೋಗಾನಾಹ- ರಾಗ ಇತ್ಯಾದಿ| ಚೋಷ ಆಚೂಷ್ಯತ ಇವ ವೇದನಾವಿಶೇಷಃ| ಬುದ್ಬುದಂ ಬುದ್ಬುದಾಕಾರೋ ಮಾಂಸನಿರ್ಗಮಃ| ಶೂಕರಾಕ್ಷಿತಾ ಅಧೋದೃಷ್ಟಿತ್ವಮ್| ತತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಯಥಾಸ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾಸ್ವಂ ಯಥಾತ್ಮೀಯಂ, ಯಥಾದೋಷಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೮೫-೮೬||

Adhikarana 70 (87-94) · Śloka 94

ರುಜಾಯಾಮಕ್ಷಿರಾಗೇ ವಾ ಯೋಗಾನ್ ಭೂಯೋ ನಿಬೋಧ ಮೇ | ಗೈರಿಕಂ ಸಾರಿವಾ ದೂರ್ವಾ ಯವಪಿಷ್ಟಂ ಘೃತಂ ಪಯಃ ||೮೭|| ಸುಖಾಲೇಪಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯೋಽಯಂ ವೇದನಾರಾಗಶಾನ್ತಯೇ | ಮೃದುಭೃಷ್ಟೈಸ್ತಿಲೈರ್ವಾಽಪಿ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಸಮಾಯುತೈಃ ||೮೮|| ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸೋಪೇತೈಃ ಸುಖಾಲೇಪಸ್ತದರ್ಥಕೃತ್ | ಪಯಸ್ಯಾಸಾರಿವಾಪತ್ರಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಮಧುಕೈರಪಿ ||೮೯|| ಅಜಾಕ್ಷೀರಾನ್ವಿತೈರ್ಲೇಪಃ ಸುಖೋಷ್ಣಃ ಪಥ್ಯ ಉಚ್ಯತೇ | ದಾರುಪದ್ಮಕಶುಣ್ಠೀಭಿರೇವಮೇವ ಕೃತೋಽಪಿ ವಾ ||೯೦|| ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಧುಕಕುಷ್ಠೈರ್ವಾ ತದ್ವತ್ ಸೈನ್ಧವಸಂಯುತೈಃ | ರೋಧ್ರಸೈನ್ಧವಮೃದ್ವೀಕಾಮಧುಕೈರ್ವಾಽಪ್ಯಜಾಪಯಃ ||೯೧|| ಶೃತಂ ಸೇಕೇ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಂ ರುಜಾರಾಗನಿವಾರಣಮ್ | ಮಧುಕೋತ್ಪಲಕುಷ್ಠೈರ್ವಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾಲಾಕ್ಷಾಸಿತಾಯುತೈಃ | ಸಸೈನ್ಧವೈಃ ಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ರುಜಾರಾಗನಿಬರ್ಹಣಮ್ ||೯೨|| ಶತಾವರೀಪೃಥಕ್ಪರ್ಣೀಮುಸ್ತಾಮಲಕಪದ್ಮಕೈಃ | ಸಾಜಕ್ಷೀರೈಃ ಶೃತಂ ಸರ್ಪಿರ್ದಾಹಶೂಲನಿಬರ್ಹಣಮ್ ||೯೩|| ವಾತಘ್ನಸಿದ್ಧೇ ಪಯಸಿ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಶ್ಚತುರ್ಗುಣೇ | ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಪ್ರತೀವಾಪಂ ತದ್ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ ಸರ್ವಕರ್ಮಸು ||೯೪||

ಇದಾನೀಂ ಕರ್ಕಶಶಲಾಕಾಜನಿತೇ ಶೂಲೇ ತಥಾ ದುಷ್ಟವ್ಯಧಜೇ ಚ ರೋಗೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ರುಜಾಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ನಿಬೋಧ ಜಾನೀಹಿ| ಸಾರಿವಾ ಉತ್ಪಲಸಾರಿವಾ| ಮೃದುಭೃಷ್ಟೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಃ ಸರ್ಷಪಃ| ತದರ್ಥಕೃತ್ ವೇದನಾರಾಗನಾಶಕೃತ್| ಪಯಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಪಯಸ್ಯಾ ಅರ್ಕಪುಷ್ಪೀ, ಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀತ್ಯನ್ಯೇ| ಪತ್ರಂ ಪತ್ರಕಮ್| ದಾರುಪದ್ಮಕೇತ್ಯಾದಿ| ಏವಮೇವೇತಿ ಅಜಾಕ್ಷೀರಾನ್ವಿತೈಃ ದಾರುಪದ್ಮಕಾದಿಭಿಃ ಲೇಪಃ ಕಾರ್ಯಃ; ತದ್ವದ್ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಭಿರಪಿ| ರೋಧ್ರಸೈನ್ಧವೇತ್ಯಾದಿ| ವಾತಘ್ನಾನಿ ಭದ್ರದಾರ್ವಾದೀನಿ| ಸರ್ವಕರ್ಮಸು ನಸ್ಯಾಲೇಪನಾದಿಷು||೮೭-೯೪||

Adhikarana 71 (95) · Śloka 95

ಶಾಮ್ಯತ್ಯೇವಂ ನ ಚೇಚ್ಛೂಲಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಮೋಕ್ಷಯೇತ್ | ತತಃ ಸಿರಾಂ ದಹೇದ್ವಾಽಪಿ ಮತಿಮಾನ್ ಕೀರ್ತಿತಂ ಯಥಾ ||೯೫||

ಏವಮಪ್ಯಶಾಮ್ಯತಿ ಶೂಲೇ ಕಿಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಶಾಮ್ಯತ್ಯೇವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಿರಾಽತ್ರ ಔಪನಾಸಿಕಾ ಆಪಾಙ್ಗ್ಯಾ ಲಾಲಾಟ್ಯಾ ವಾ| ನ ಕೇವಲಂ ಸಿರಾಂ ಮೋಕ್ಷಯೇತ್ ದಹೇದ್ವಾ| ಕೀರ್ತಿತಂ ಯಥೇತಿ ‘ಭ್ರೂಲಲಾಟಶಙ್ಖಪ್ರದೇಶೇಷು ದಹೇತ್’ ಇತ್ಯಾದಿವಾಕ್ಯೇನ||೯೫||

Adhikarana 72 (96-99) · Śloka 99

ದೃಷ್ಟೇರತಃ ಪ್ರಸಾದಾರ್ಥಮಞ್ಜನೇ ಶೃಣು ಮೇ ಶುಭೇ | ಮೇಷಶೃಙ್ಗಸ್ಯ ಪುಷ್ಪಾಣಿ ಶಿರೀಷಧವಯೋರಪಿ ||೯೬|| ಸುಮನಾಯಾಶ್ಚ ಪುಷ್ಪಾಣಿ ಮುಕ್ತಾ ವೈದೂರ್ಯಮೇವ ಚ | ಅಜಾಕ್ಷೀರೇಣ ಸಮ್ಪಿಷ್ಯ ತಾಮ್ರೇ ಸಪ್ತಾಹಮಾವಪೇತ್ ||೯೭|| ಪ್ರವಿಧಾಯ ಚ ತದ್ವರ್ತೀರ್ಯೋಜಯೇಚ್ಚಾಞ್ಜನೇ ಭಿಷಕ್ | ಸ್ರೋತೋಜಂ ವಿದ್ರುಮಂ ಫೇನಂ ಸಾಗರಸ್ಯ ಮನಃಶಿಲಾಮ್ ||೯೮|| ಮರಿಚಾನಿ ಚ ತದ್ವರ್ತೀಃ ಕಾರಯೇಚ್ಚಾಪಿ ಪೂರ್ವವತ್ | ದೃಷ್ಟಿಸ್ಥೈರ್ಯಾರ್ಥಮೇತತ್ತು ವಿದಧ್ಯಾದಞ್ಜನೇ ಹಿತಮ್ ||೯೯||

ಸಿರಾವ್ಯಧೇನಾಪ್ಯವಶಿಷ್ಟದೋಷಕಲುಷಿತಾಯಾ ದೃಷ್ಟೇಃ ಪ್ರಸಾದನಾರ್ಥಮಞ್ಜನೇ ಆಹ- ದೃಷ್ಟೇರತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸುಮನಾ ಜಾತೀ| ಆವಪೇತ್ ಪ್ರತಿಕ್ಷಿಪೇತ್| ಸ್ರೋತೋಜಂ ಸೌವೀರಾಞ್ಜನಂ ವಿದ್ರುಮಂ ಪ್ರವಾಲಮ್| ಮೇಷಶೃಙ್ಗಸ್ಯೇತ್ಯಾದ್ಯೇಕಂ, ಸ್ರೋತೋಜಮಿತ್ಯಾದಿ ದ್ವಿತೀಯಮ್||೯೬-೯೯||

Adhikarana 73 (100) · Śloka 100

ಭೂಯೋ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಮುಖ್ಯಾನಿ ವಿಸ್ತರೇಣಾಞ್ಜನಾನಿ ಚ | ಕಲ್ಪೇ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಾಣಿ ತಾನ್ಯಪೀಹ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ ||೧೦೦||

ಭೂಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕಲ್ಪೇ ಕ್ರಿಯಾಕಲ್ಪೇ||೧೦೦||

Adhikarana puShpikA · Śloka 17

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಶಾಲಾಕ್ಯತನ್ತ್ರೇ ದೃಷ್ಟಿಗತರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ಸಪ್ತದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೭||

ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಶಾಲಾಕ್ಯತನ್ತ್ರೇ ಸಪ್ತದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೭||