Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਦਸ੍ਟਿਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातो दृष्टिगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਦਸ੍ਟਿਗਤਰੋਗਾਣਾਂ ਪਾਰਿਸ਼ੇਸ੍ਯਾਦਾਰਮ੍ਭੋ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਤ ਆਹ- ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ਮਸੂਰਦਲਮਾਤ੍ਰਾਂ ਤੁ ਪਞ੍ਚਭੂਤਪ੍ਰਸਾਦਜਾਮ੍ | ਖਦ੍ਯੋਤਵਿਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾਭਾਮਿਦ੍ਧਾਂ ਤੇਜੋਭਿਰਵ੍ਯਯੈਃ ||੩|| ਆਵਤਾਂ ਪਟਲੇਨਾਕ੍ਸ੍ਣੋਰ੍ਬਾਹ੍ਯੇਨ ਵਿਵਰਾਕਤਿਮ੍ | ਸ਼ੀਤਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਂ ਨਣਾਂ ਦਸ੍ਟਿਮਾਹੁਰ੍ਨਯਨਚਿਨ੍ਤਕਾਃ ||੪||
मसूरदलमात्रां तु पञ्चभूतप्रसादजाम् | खद्योतविस्फुलिङ्गाभामिद्धां तेजोभिरव्ययैः ||३|| आवृतां पटलेनाक्ष्णोर्बाह्येन विवराकृतिम् | शीतसात्म्यां नृणां दृष्टिमाहुर्नयनचिन्तकाः ||४||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਂ ਚ ਦਸ੍ਟਿਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਮਾਣਾਕਾਰਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਮਸੂਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਸੂਰਦਲਮਾਤ੍ਰਾਮਿਤਿ ਮਸੂਰਦਲਪ੍ਰਮਾਣਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਞ੍ਚਭੂਤਪ੍ਰਸਾਦਜਾਮਿਤਿ ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਨਾਂ ਧਾਮਭੂਤਾਤ੍ ਸਾਰਾਜ੍ਜਾਤਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਞ੍ਚਭੂਤਮਧ੍ਯੇ ਏਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮਾਹ- ਇਦ੍ਧਾਂ ਤੇਜੋਭਿਰਵ੍ਯਯੈਰਿਤਿ; ਏਤੇਨ ਤੇਜੋਮਯੀ ਦਸ੍ਟਿਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਖਦ੍ਯੋਤਵਿਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾਭਾਮਿਤਿ ਖਦ੍ਯੋਤੋ ਜ੍ਯੋਤਿਰਿਙ੍ਗਣਃ, ਵਿਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਃ ਸੁਕ੍ਸ੍ਮੋਗ੍ਨਿਕਣਃ; ਖਦ੍ਯੋਤਵਿਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗੌ ਤੈਜਸਾਵਪਿ ਯਥਾ ਨ ਦਹਤਸ੍ਤਥਾ ਦਸ੍ਟਿਰਪਿ ਨ ਦਹਤਿ| ਯਦਿ ਸਾ ਖਦ੍ਯੋਤਾਦਿਸਦਸ਼ੀ ਤਰ੍ਹਿ ਦਿਵਾਕਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਦ੍ਰੂਪਗ੍ਰਹਣੇਨ ਨ ਭਵਿਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਅਵ੍ਯਯੈਰਿਤਿ|- ਅਵ੍ਯਯੈਃ ਉਪਚਯਾਪਚਯਰਹਿਤੈਸ੍ਤੇਜੋਭਿਰ੍ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾ| ਤਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟੇਃ ਕੁਤੋ ਭਾਸ੍ਵਰਤਾ ਨ ਦਸ਼੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਆਵਤਾਂ ਪਟਲੇਨਾਕ੍ਸ੍ਣੋਰ੍ਬਾਹ੍ਯੇਨੇਤਿ; ਆਵਤਾਮ੍ ਆਚ੍ਛਾਦਿਤਾਂ, ਬਾਹ੍ਯੇਨ ਤੇਜੋ ਜਲਾਸ਼੍ਰਿਤੇਨ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਬਾਹ੍ਯਪਟਲਾਵਤਤ੍ਵਾਦ੍ਦਸ੍ਟੇ ਰੂਪਗ੍ਰਹਣਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯੋਪਘਾਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ, ਤਥਾਪਿ ਪਟਲਸ੍ਯਾਤ੍ਯਨ੍ਤਾਚ੍ਛਤ੍ਵਾਦ੍ਦ੍ਰੋਮਕੂਪਵਿਵਰਾਨ੍ਤਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤੇਜਃਪਰਮਾਣੂਨਾਂ ਬਹਿਸ਼੍ਚਰਤ੍ਵੇ ਰੂਪਗ੍ਰਹਣਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਦਸ੍ਟੇਰ੍ਨੋਪਹਨ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਵਿਵਰਾਕਤਿਮਿਤਿ|- ਵਿਵਰਂ ਛਿਦ੍ਰਂ ਤਸ੍ਯੇਵਾਕਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਤਥਾ ਤਾਂ, ਨ ਤੁ ਸਾਕ੍ਸਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਛਿਦ੍ਰਮਸ੍ਤਿ| ਵਿਵਰਾਕਾਰਵਚਨੇਨ ਪੁਨਰ੍ਮਦੁਤੈਵੋਕ੍ਤਾ, ਨ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਵਥਾ ਸ਼ੁਸਿਰਤ੍ਵਂ; ਤਥਾ ਚ ਸਤਿ ਪਟਲਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਾਨਾਮਪ੍ਯਨੁਪਪਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਦਸ੍ਟੇਃ ਪਟਲਚਤੁਸ੍ਟਯੇਪਿ ਰੂਪਗ੍ਰਹਣਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮਨੁਮਾਤਵ੍ਯਂ, ਕਾਲਕਾਸ੍ਥ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਪਟਲਮਪਿ ਗਤੇ ਦੋਸੇ ਰੂਪਗ੍ਰਹਣਵਿਕਤਿਲਕ੍ਸਣਸ੍ਯ ਤਿਮਿਰਸ੍ਯੋਕ੍ਤੇਃ| ਸ਼ੀਤਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਮਿਤਿ| ਨਨੁ ਸ਼ੀਤੇਨ ਤੇਜੋਭਿਹਨ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਕਥਂ ਸ਼ੀਤੇਨ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਪਥਗ੍ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਯੋਰ੍ਜਲਾਗ੍ਨ੍ਯੋਰ੍ਵਿਰੋਧੋ, ਨ ਪੁਨਃ ਸਹੋਤ੍ਪਨ੍ਨਯੋਰੇਕਕਾਰ੍ਯਯੋਃ; ਪ੍ਰਭਾਵਾਦ੍ਵਾ ਜਲਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਮਪ੍ਯੇਤਤ੍ਤੇਜੋ ਨੋਪਹਨ੍ਯਤੇ||੩-੪||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ਰੋਗਾਂਸ੍ਤਦਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍ ਘੋਰਾਨ੍ ਸਟ੍ ਚ ਸਟ੍ ਚ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ | ਪਟਲਾਨੁਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਤਿਮਿਰਸ੍ਯ ਚ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੫||
रोगांस्तदाश्रयान् घोरान् षट् च षट् च प्रचक्ष्महे | पटलानुप्रविष्टस्य तिमिरस्य च लक्षणम् ||५||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਮਾਣਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੋਪਯੋਗਿਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟਿਮਭਿਧਾਯ ਤਦਾਸ਼੍ਰਯਰੋਗੋਪਵਰ੍ਣਨਾਰ੍ਥਂ ਪਟਲਚਤੁਸ੍ਟਯਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਤਿਮਿਰਲਕ੍ਸਣੋਪਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਰੋਗਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍ ਦਸ੍ਟ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਟ੍ ਚ ਸਟ੍ ਚੇਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 7
ਸਿਰਾਭਿਰਭਿਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਗੁਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਭਸ਼ਮ੍ | ਪ੍ਰਥਮੇ ਪਟਲੇ ਦੋਸੋ ਯਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ||੬|| ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਨਿ ਸ ਰੂਪਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ |੭|
सिराभिरभिसम्प्राप्य विगुऽभ्यन्तरे भृशम् | प्रथमे पटले दोषो यस्य दृष्टौ व्यवस्थितः ||६|| अव्यक्तानि स रूपाणि सर्वाण्येव प्रपश्यति |७|
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਥਮਪਟਲਗਤਸ੍ਯ ਤਿਮਿਰਾਰਮ੍ਭਕਦੋਸਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਲੇਸ਼ਪੂਰ੍ਵਕਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸਿਰਾਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਭਿਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਗਤ੍ਵਾ| ਵਿਗੁਣੋ ਦੁਸ੍ਟਃ| ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਸਰ੍ਵਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਕਾਲਕਾਸ੍ਥ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਪ੍ਰਥਮਪਟਲੇ| ਸ ਪੁਰੁਸਃ| ‘ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਕਦਾਚਿਦਥ ਪਸ਼੍ਯਤਿ’ ਇਤਿ ਪਞ੍ਜਿਕਾਕਾਰਃ ਪਠਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ ਚ- ਕਦਾਚਿਨ੍ਨ ਸਰ੍ਵਕਾਲਮ੍| ਏਤੇਨ ਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਦੋਸਸ੍ਯਾਲ੍ਪਬਲਵਤ੍ਤੋਕ੍ਤਾ, ਤਦੁਤ੍ਤਰੇਸੁ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਬਲਵਤ੍ਤ੍ਵਮਿਤਿ| ਤਾਨ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪਾਣ੍ਯਪਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਰੂਪਭ੍ਰਮਣਾਰੁਣਵਰ੍ਣਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਵਾਤੇਨ, ਤਥਾ ਪਿਤ੍ਤੇਨਾਦਿਤ੍ਯਖਦ੍ਯੋਤਾਦੀਨਿ ਨੀਲਪੀਤਵਰ੍ਣਾਨਿ, ਏਵਂ ਕਫੇਨ ਸਿਤਵਰ੍ਣਾਨਿ, ਰਕ੍ਤੇਨ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਾਨਿ, ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ| ਏਵਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਦਿਪਟਲੇਸ੍ਵਪਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍||੬||-
Adhikarana 5 (7-10) · Śloka 10
ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਭਸ਼ਂ ਵਿਹ੍ਵਲਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪਟਲਂ ਗਤੇ ||੭|| ਮਕ੍ਸਿਕਾ ਮਸ਼ਕਾਨ੍ ਕੇਸ਼ਾਞ੍ਜਾਲਕਾਨਿ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ | ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਪਤਾਕਾਂਸ਼੍ਚ ਮਰੀਚੀਃ ਕੁਣ੍ਡਲਾਨਿ ਚ ||੮|| ਪਰਿਪ੍ਲਵਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਵਰ੍ਸਮਭ੍ਰਂ ਤਮਾਂਸਿ ਚ | ਦੂਰਸ੍ਥਾਨ੍ਯਪਿ ਰੂਪਾਣਿ ਮਨ੍ਯਤੇ ਚ ਸਮੀਪਤਃ ||੯|| ਸਮੀਪਸ੍ਥਾਨਿ ਦੂਰੇ ਚ ਦਸ੍ਟੇਰ੍ਗੋਚਰਵਿਭ੍ਰਮਾਤ੍ | ਯਤ੍ਨਵਾਨਪਿ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸੂਚੀਪਾਸ਼ਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ||੧੦||
दृष्टिर्भृशं विह्वलति द्वितीयं पटलं गते ||७|| मक्षिका मशकान् केशाञ्जालकानि च पश्यति | मण्डलानि पताकांश्च मरीचीः कुण्डलानि च ||८|| परिप्लवांश्च विविधान् वर्षमभ्रं तमांसि च | दूरस्थान्यपि रूपाणि मन्यते च समीपतः ||९|| समीपस्थानि दूरे च दृष्टेर्गोचरविभ्रमात् | यत्नवानपि चात्यर्थं सूचीपाशं न पश्यति ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਵਿਤੀਯਪਟਲਗਤਦੋਸਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਦਸ੍ਟਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪਟਲਂ ਮੇਦਃਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਭਸ਼ਮਿਤਿ ਯਾਦਸ਼ੀ ਪ੍ਰਥਮੇ ਪਟਲੇ ਤਤੋਧਿਕਂ ਵਿਹ੍ਵਲੀਭਵਤਿ| ਵਿਹ੍ਵਲਤ੍ਵਮਾਹ- ਮਕ੍ਸਿਕਾ ਮਸ਼ਕਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਕ੍ਸਿਕਾਦੀਨਾਮਭਾਵੇਪਿ ਤਿਮਿਰਾਰਮ੍ਭਕਦ੍ਵਿਤੀਯਪਟਲਾਸ਼੍ਰਿਤਦੋਸਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਮਕ੍ਸਿਕਾਦੀਨਿ ਯਥਾਦੋਸਵਰ੍ਣਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਜਾਲਕਾਨਿ ਜਨ੍ਤੁਲਾਲਾਵਿਰਚਿਤਜਾਲਕਾਕਾਰਾਣਿ, ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਵਰ੍ਤੁਲਰੂਪਾਣਿ| ਪਤਾਕਾਃ ਧ੍ਵਜਾਨ੍| ਮਰੀਚੀਃ ਮਗਤਸ੍ਣਾਃ| ਕੁਣ੍ਡਲਾਨਿ ਕਰ੍ਣਕੁਣ੍ਡਲਾਨਿ| ਪਰਿਪ੍ਲਵਾਂਸ਼੍ਚੇਤਿ ਨਕ੍ਸਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਗਤੀਃ| ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਮਨੇਨ ਕਸ੍ਣਪੀਤਸ਼ੁਕ੍ਲਵਰ੍ਣਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਵਾ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍| ਵਰ੍ਸਂ ਵਸ੍ਟਿਮ੍| ਅਸਦ੍ਰੂਪਗ੍ਰਹਣੇ ਵਿਹ੍ਵਲਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯ ਸਦ੍ਰੂਪਗ੍ਰਹਣੇਪਿ ਦੇਸ਼ਾਪਰਿਜ੍ਞਾਨੇ ਦਸ਼ੋਰ੍ਵਿਹ੍ਵਲਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਦੂਰਸ੍ਥਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੋਚਰਵਿਭ੍ਰਮਾਤ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਵਿਭ੍ਰਮਾਤ੍||੭-੧੦||
Adhikarana 6 (11-14) · Śloka 15
ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨਾਧਸ੍ਤਾਤ੍ਤਤੀਯਂ ਪਟਲਂ ਗਤੇ | ਮਹਾਨ੍ਤ੍ਯਪਿ ਚ ਰੂਪਾਣਿ ਚ੍ਛਾਦਿਤਾਨੀਵ ਵਾਸਸਾ ||੧੧|| ਕਰ੍ਣਨਾਸਾਕ੍ਸਿਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਵਿਪਰੀਤਾਨਿ ਵੀਕ੍ਸਤੇ | ਯਥਾਦੋਸਂ ਚ ਰਜ੍ਯੇਤ ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਦੋਸੇ ਬਲੀਯਸਿ ||੧੨|| ਅਧਃਸ੍ਥਿਤੇ ਸਮੀਪਸ੍ਥਂ ਦੂਰਸ੍ਥਂ ਚੋਪਰਿਸ੍ਥਿਤੇ | ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਿਤੇ ਤਥਾ ਦੋਸੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਾਨਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ||੧੩|| ਸਮਨ੍ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤੇ ਦੋਸੇ ਸਙ੍ਕੁਲਾਨੀਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ | ਦਸ੍ਟਿਮਧ੍ਯਗਤੇ ਦੋਸੇ ਸ ਏਕਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਦ੍ਵਿਧਾ ||੧੪|| ਦ੍ਵਿਧਾਸ੍ਥਿਤੇ ਤ੍ਰਿਧਾ ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਬਹੁਧਾ ਚਾਨਵਸ੍ਥਿਤੇ | ਤਿਮਿਰਾਖ੍ਯਃ ਸ ਵੈ ਦੋਸਃ... |੧੫|
ऊर्ध्वं पश्यति नाधस्तात्तृतीयं पटलं गते | महान्त्यपि च रूपाणि च्छादितानीव वाससा ||११|| कर्णनासाक्षियुक्तानि विपरीतानि वीक्षते | यथादोषं च रज्येत दृष्टिर्दोषे बलीयसि ||१२|| अधःस्थिते समीपस्थं दूरस्थं चोपरिस्थिते | पार्श्वस्थिते तथा दोषे पार्श्वस्थानि न पश्यति ||१३|| समन्ततः स्थिते दोषे सङ्कुलानीव पश्यति | दृष्टिमध्यगते दोषे स एकं मन्यते द्विधा ||१४|| द्विधास्थिते त्रिधा पश्येद्बहुधा चानवस्थिते | तिमिराख्यः स वै दोषः... |१५|
🔊 Audio coming soon
ਤਤੀਯਪਟਲਗਤਦੋਸਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤੀਯਂ ਪਟਲਂ ਮਾਂਸਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪਸ਼੍ਯਤੀਤਿ ਆਲੋਕਸਹਾਯਤ੍ਵੇਨ ਦਸ਼ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੁਪਲਮ੍ਭੋ ਨਾਧਸ੍ਤਾਤ੍| ਵਿਪਰੀਤਾਨਿ ਕਰ੍ਣਾਦਿਹੀਨਾਨਿ| ਯਥਾਦੋਸਂ ਚੇਤਿ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸਸ੍ਥਿਤਸ਼ੋਣਿਤਸਹਾਯੇਨ ਬਲਵਤ੍ਤਰਦੋਸੇਣ ਦਸ੍ਟੌ ਰਾਗ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ ਏਵ ਪ੍ਰਥਮਦ੍ਵਿਤੀਯਪਟਲਯੋਃ ਸ਼ੋਣਿਤਾਭਾਵਾਦ੍ਰਾਗਾਭਾਵਃ| ਅਧਃਸ੍ਥਿਤੇ ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲਾਧੋਭਾਗਸ੍ਥਿਤੇ ਦੋਸੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਙ੍ਕੁਲਾਨੀਵੇਤਿ ਮਿਸ਼੍ਰੀਭੂਤਾਨੀਵ ਵਸ੍ਤੁਰੂਪਾਣਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਦ੍ਵਿਧਾ ਸ੍ਥਿਤੇ ‘ਦੋਸੇ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਅਨਵਸ੍ਥਿਤੇ ਚਞ੍ਚਲੇ ਦੋਸੇ| ਤਿਮਿਰਾਖ੍ਯਃ ਤਿਮਿਰਸਞ੍ਜ੍ਞਃ, ਰਾਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਤਿਮਿਰਸ੍ਯ ‘ਕਾਚ’ ਇਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ||੧੧-੧੪||-
Adhikarana 7 (15-17) · Śloka 17
... ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਪਟਲਂ ਗਤਃ ||੧੫|| ਰੁਣਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵਤੋ ਦਸ੍ਟਿਂ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ | ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਿ ਤਮੋਭੂਤੇ ਨਾਤਿਰੂਢੇ ਮਹਾਗਦੇ ||੧੬|| ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯੌ ਸਨਕ੍ਸਤ੍ਰਾਵਨ੍ਤਰੀਕ੍ਸੇ ਚ ਵਿਦ੍ਯੁਤਃ | ਨਿਰ੍ਮਲਾਨਿ ਚ ਤੇਜਾਂਸਿ ਭ੍ਰਾਜਿਸ੍ਣੂਨਿ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ||੧੭||
... चतुर्थं पटलं गतः ||१५|| रुणद्धि सर्वतो दृष्टिं लिङ्गनाशः स उच्यते | तस्मिन्नपि तमोभूते नातिरूढे महागदे ||१६|| चन्द्रादित्यौ सनक्षत्रावन्तरीक्षे च विद्युतः | निर्मलानि च तेजांसि भ्राजिष्णूनि च पश्यति ||१७||
🔊 Audio coming soon
ਚਤੁਰ੍ਥਪਟਲਗਤਦੋਸਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ ਏਵ ਤਿਮਿਰਾਖ੍ਯਃ, ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਪਟਲਂ ਤੇਜੋਜਲਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਯਦਾ ਸਰ੍ਵਤੋ ਦਸ੍ਟਿਂ ਰੁਣਦ੍ਧਿ ਤਦਾ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ ਉਚ੍ਯਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ ਇਤਿ ਲਿਙ੍ਗਂ ਚਕ੍ਸੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ਼ਕ੍ਤਿਃ, ਤਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੋ ਦੋਸਃ| ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਲ੍ਪੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦ੍ਵਸ੍ਤੁਵਿਸ਼ੇਸਾਣਾਮੁਪਲਮ੍ਭੋ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਿ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੇ| ਤਮੋਭੂਤੇ ਇਤਿ ਅਤ੍ਰ ਭੂਤਸ਼ਬ੍ਦ ਉਪਮਾਨੇ| ਨਾਤਿਰੁਢੇ ਨਾਤਿਵਦ੍ਧੇ| ਮਹਾਗਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਿਰੋਭਾਵਕਤ੍ਵਾਤ੍| ਨਿਰ੍ਮਲਾਨਿ ਚ ਤੇਜਾਂਸਿ ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਦੀਨਿ, ਭ੍ਰਾਜਿਸ੍ਣੂਨਿ ਅਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਦੀਪ੍ਤਿਮਨ੍ਤਿ ਯਾਨਿ ਵਸ੍ਤੂਨਿ ਤਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੫-੧੭||
Adhikarana 8 (18) · Śloka 18
ਸ ਏਵ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਸ੍ਤੁ ਨੀਲਿਕਾਕਾਚਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਃ |੧੮|
स एव लिङ्गनाशस्तु नीलिकाकाचसञ्ज्ञितः |१८|
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯੈਵ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਸ੍ਯਾਪਰਂ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਦ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ ਏਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨੀਲਿਕਾਵਿਸ਼ੇਸਿਤਾ ਕਾਚਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਸਞ੍ਜਾਤਾ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ| ਕਾਚਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਚ ਤਤੀਯੇਪਿ ਪਟਲੇ ਰਾਗਿਤਿਮਿਰਸ੍ਯ ਰਾਗੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰੇਣ ਸੂਚਿਤਾ| ਏਤੇਨ ਕਾਚਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਟਲਦ੍ਵਯਗਤਯੋਰਪਿ ਦੋਸਯੋਃ ਸਟ੍ਤ੍ਵਂ ਨ ਤੁ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਤ੍ਵਮ੍| ਅਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਕਿਚਿਤ੍ ‘ਯਨ੍ਮਯਸ੍ਤਨ੍ਮਯਾਨਿ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਪਾਠਮਾਪਾਤਨਿਕਾਪੂਰ੍ਵਕਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਸ ਚਾਭਾਵਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਃ|੧੮|-
Adhikarana 9 (18) · Śloka 19
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤੇਨ ਰੂਪਾਣਿ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੀਵ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ||੧੮|| ਆਵਿਲਾਨ੍ਯਰੁਣਾਭਾਨਿ ਵ੍ਯਾਵਿਦ੍ਧਾਨਿ ਚ ਮਾਨਵਃ |੧੯|
तत्र वातेन रूपाणि भ्रमन्तीव स पश्यति ||१८|| आविलान्यरुणाभानि व्याविद्धानि च मानवः |१९|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਤੇਸੁ ਪਟਲੇਸੁ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਾਤਾਦਿਦੇਸਾਰਬ੍ਧਸ੍ਯ ਤਿਮਿਰਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵਾਤੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਵਿਲਾਨਿ ਸਮਲਾਨਿ, ਅਰੁਣਾਭਾਨਿ ਈਸਦ੍ਰਕ੍ਤਾਨਿ| ਵ੍ਯਾਵਿਦ੍ਧਾਨਿ ਵਕ੍ਰਾਣਿ||੧੮||-
Adhikarana 10 (19) · Śloka 20
ਪਿਤ੍ਤੇਨਾਦਿਤ੍ਯਖਦ੍ਯੋਤਸ਼ਕ੍ਰਚਾਪਤਡਿਦ੍ਗੁਣਾਨ੍ ||੧੯|| ਸ਼ਿਖਿਬਰ੍ਹਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਨੀਲਕਸ੍ਣਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ |੨੦|
पित्तेनादित्यखद्योतशक्रचापतडिद्गुणान् ||१९|| शिखिबर्हविचित्राणि नीलकृष्णानि पश्यति |२०|
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਜਤਿਮਿਰਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਪਿਤ੍ਤੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਖਦ੍ਯੋਤੋ ਜ੍ਯੋਤਿਰਿਙ੍ਗਣਃ| ਸ਼ਕ੍ਰਚਾਪਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਧਨੁਃ, ਤਡਿਦ੍ਗੁਣੋ ਵਿਦ੍ਯੁਲ੍ਲਤਾ, ਸ਼ਿਖਿਬਰ੍ਹਃ ਮਯੂਰਪਿਚ੍ਛਃ||੧੯||-
Adhikarana 11 (20-21) · Śloka 22
ਕਫੇਨ ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਰੂਪਾਣਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਿ ਚ ਸਿਤਾਨਿ ਚ ||੨੦|| ਗੌਰਚਾਮਰਗੌਰਾਣਿ ਸ਼੍ਵੇਤਾਭ੍ਰਪ੍ਰਤਿਮਾਨਿ ਚ | ਪਸ਼੍ਯੇਦਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣ੍ਯਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵ੍ਯਭ੍ਰੇ ਚੈਵਾਭ੍ਰਸਮ੍ਪ੍ਲਵਮ੍ ||੨੧|| ਸਲਿਲਪ੍ਲਾਵਿਤਾਨੀਵ ਪਰਿਜਾਡ੍ਯਾਨਿ ਮਾਨਵਃ |੨੨|
कफेन पश्येद्रूपाणि स्निग्धानि च सितानि च ||२०|| गौरचामरगौराणि श्वेताभ्रप्रतिमानि च | पश्येदसूक्ष्माण्यत्यर्थं व्यभ्रे चैवाभ्रसम्प्लवम् ||२१|| सलिलप्लावितानीव परिजाड्यानि मानवः |२२|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਤਿਮਿਰਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਕਫੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੌਰਚਾਮਰਗੌਰਾਣੀਤਿ ਸ਼੍ਵੇਤਚਾਮਰਵਚ੍ਛੁਕ੍ਲਾਨਿ| ਸਿਤਾਨਿ ਚੇਤਿ ਸੁਧੌਤਸ਼ੁਕ੍ਲਵਸ੍ਤ੍ਰਸਦਸ਼ਾਨਿ| ਅਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣਿ ਸ੍ਥੂਲਾਨਿ| ਵ੍ਯਭ੍ਰੇ ਵਿਗਤਘਨੇ | ਅਭ੍ਰਸਮ੍ਪ੍ਲਵਂ ਮੇਘਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਤੋ ਗਮਨਮ੍| ਸਲਿਲਪ੍ਲਾਵਿਤਾਨੀਵ ਪਰਿਜਾਡ੍ਯਾਨੀਤਿ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸਲਿਲਪ੍ਲਵਨੇਨੇਵ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਨਿ ਸ੍ਤਿਮਿਤਾਨਿ ਚ ਰੂਪਾਣਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ||੨੦-੨੧||-
Adhikarana 12 (22) · Śloka 23
ਤਥਾ ਰਕ੍ਤੇਨ ਰਕ੍ਤਾਨਿ ਤਮਾਂਸਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ||੨੨|| ਹਰਿਤਸ਼੍ਯਾਵਕਸ੍ਣਾਨਿ ਧੂਮਧੂਮ੍ਰਾਣਿ ਚੇਕ੍ਸਤੇ |੨੩|
तथा रक्तेन रक्तानि तमांसि विविधानि च ||२२|| हरितश्यावकृष्णानि धूमधूम्राणि चेक्षते |२३|
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਜਤਿਮਿਰਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਤਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਧੂਮਧੂਮ੍ਰਾਣਿ ਧੂਮਵੇਸ੍ਟਿਤਾਨੀਵ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਤਿਮਿਰਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਦੋਸਜਨ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਰਕ੍ਤਜਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਥਾਪਿ ਰਕ੍ਤਬਾਹੁਲ੍ਯਾਦੁਪਚਾਰਾਦ੍ਵਾ ਰਕ੍ਤਜਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਃ||੨੨||-
Adhikarana 13 (23-24) · Śloka 24
ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਪ੍ਲੁਤਾਨਿ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ||੨੩|| ਬਹੁਧਾ ਵਾ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵਾਪਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵ ਸਮਨ੍ਤਤਃ | ਹੀਨਾਧਿਕਾਙ੍ਗਾਨ੍ਯਥਵਾ ਜ੍ਯੋਤੀਂਸ੍ਯਪਿ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ||੨੪||
सन्निपातेन चित्राणि विप्लुतानि च पश्यति ||२३|| बहुधा वा द्विधा वाऽपि सर्वाण्येव समन्ततः | हीनाधिकाङ्गान्यथवा ज्योतींष्यपि च पश्यति ||२४||
🔊 Audio coming soon
ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਤਿਮਿਰਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾਨਿ ਵਿਪ੍ਲੁਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਤੋਵਕੀਰ੍ਣਾਨਿ| ਬਹੁਧਾ ਬਹੁਤ੍ਵਂ ਗਤਾਨਿ, ਦ੍ਵਿਧਾ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਗਤਾਨਿ, ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵ ਯਾਵਦ੍ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਾਨਿ ਰੂਪਾਣਿ| ਹੀਨਾਧਿਕਾਙ੍ਗਾਨੀਤਿ ਨ ਕੇਵਲਂ ਤਤੀਯੇ ਪਟਲੇ ਹੀਨਾਧਿਕਾਙ੍ਗਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਪੁਨਃ ਪਟਲਾਨ੍ਤਰੇਪਿ ਹੀਨਾਧਿਕਾਙ੍ਗਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਜ੍ਯੋਤੀਂਸਿ ਤਾਰਕਾਣਿ||੨੩-੨੪||
Adhikarana 14 (25) · Śloka 26
ਪਿਤ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਿਮ੍ਲਾਯਿ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਂ ਰਕ੍ਤਤੇਜਸਾ | ਪੀਤਾ ਦਿਸ਼ਸ੍ਤਥੋਦ੍ਯਨ੍ਤਮਾਦਿਤ੍ਯਮਿਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ||੨੫|| ਵਿਕੀਰ੍ਯਮਾਣਾਨ੍ ਖਦ੍ਯੋਤੈਰ੍ਵਕ੍ਸਾਂਸ੍ਤੇਜੋਭਿਰੇਵ ਚ |੨੬|
पित्तं कुर्यात् परिम्लायि मूर्च्छितं रक्ततेजसा | पीता दिशस्तथोद्यन्तमादित्यमिव पश्यति ||२५|| विकीर्यमाणान् खद्योतैर्वृक्षांस्तेजोभिरेव च |२६|
🔊 Audio coming soon
ਨਨੁ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਸ਼ੋਣਿਤਸਨ੍ਨਿਪਾਤੈਃ ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਪਞ੍ਚਤਿਮਿਰਾਣਾਂ ਚੋਤ੍ਤਰਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਕਾਚਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਸਞ੍ਜ੍ਞੇ ਕਤੇ, ਕਾਚਾਸ਼੍ਚ ਸਟ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਾ ਇਤਿ ਤੇਸਾਂ ਸਟ੍ਤ੍ਵੋਪਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭੂਤਸਸ੍ਠਪਰਿਮ੍ਲਾਯਿਤਿਮਿਰਕਥਨਾਯ, ਤਥਾ ਪਰਿਮ੍ਲਾਯਿਤਿਮਿਰਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ਯਾਦਸ਼ਂ ਰੂਪਗ੍ਰਹਣਂ ਭਵਤਿ ਤਾਦਗ੍ਰੂਪਕਥਨਾਯ ਚ ਪ੍ਰਾਹ- ਪਿਤ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਂ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ, ਰਕ੍ਤਤੇਜਸਾ ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦੇਨ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਰਕ੍ਤਾਰ੍ਥਂ ਤੇਜੋ ਰਕ੍ਤਤੇਜਃ, ਤੇਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਂ; ਏਤੇਨ ਰਕ੍ਤਾਰ੍ਥਂ ਪਰਿਣਮ੍ਯਮਾਨਰਸੇਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਈਦਸ਼ੇ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨੇ ਨਾਮਾਨ੍ਵਯਃ ਸਙ੍ਗਚ੍ਛਤੇ| ਯਥਾ ਪਰਿਮ੍ਲਾਯੀ ਕ੍ਸਯੀ ਕਥ੍ਯਤੇ ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ,- ‘ਦੋਸਕ੍ਸਯਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਤਤ੍ਰ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍’ ਇਤਿ, ਤਚ੍ਚ ਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਂ ਲਙ੍ਘਨਾਦਿਭਿਰੁਪਬਂਹਕਰਸਕ੍ਸਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਕ੍ਸਯਾਚ੍ਚੋਪਪਦ੍ਯਤੇ| ਰਕ੍ਤਜਪਕ੍ਸੇ ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯੋਪਪਤ੍ਤਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਰਕ੍ਤਤੇਜਸਾ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਭਕ੍ਤਤੇਜਸਾ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਭਕ੍ਤਤੇਜਸਾ ਆਹਾਰਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਰਸਾਖ੍ਯੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਸਾਤ੍ਯਕਿਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਮਤਾਨੁਲੋਮੇਨ ਰਕ੍ਤਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਹ੍ਯਪੀਤ੍ਯਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਰਾਗਕਥਨਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੇ ਸਾਤ੍ਯਕਿਃ- “ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋਤ੍ਥਿਤਾ ਪੀਤਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਿਤਾਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਾਃ”- ਇਤਿ| ਏਕ ਏਵਾਸੌ ਪਰਿਮ੍ਲਾਯੀ ਰੋਗੋਰਾਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸਨ੍ ਤਿਮਿਰਾਖ੍ਯਃ, ਰਾਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤੁ ਕਾਚਾਖ੍ਯਃ, ਸ ਏਵ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਃ| ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵ ਤਿਮਿਰਾਣਿ ਪ੍ਰਥਮਦ੍ਵਿਤੀਯਪਟਲਗਤਾਨਿ ਸਾਧ੍ਯਾਨਿ; ਤਤੀਯਪਟਲਗਤਾਨਿ ਰਾਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਕਾਚਾਖ੍ਯਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਯਾਪ੍ਯਾਨਿ||੨੫||-
Adhikarana 15 (26) · Śloka 26
ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਸਡ੍ਵਿਧਂ ਰਾਗੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਮਤਃ ਪਰਮ੍ ||੨੬||
वक्ष्यामि षड्विधं रागैर्लिङ्गनाशमतः परम् ||२६||
🔊 Audio coming soon
ਤਤੀਯਰਾਗਿਤਿਮਿਰਸ੍ਯ ਕਾਚਾਖ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਸ੍ਯ ਚ ਰਾਗੇਣੈਵ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਸਟ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਡ੍ਵਿਧਂ ਸਡ੍ਭੇਦਭਿਨ੍ਨਮ੍| ਤਤੀਯਪਟਲਗਤਂ ਕਾਚਾਖ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤਿਮਿਰਮਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਰਾਗੈਃ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਣੈਃ ਅਰੁਣਾਦਿਭਿਃ| ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਮਤਃ ਪਰਮਿਤਿ ਕਾਚਾਖ੍ਯਤਿਮਿਰਕਥਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਮਪਿ ਸਡ੍ਵਿਧਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ||੨੬||
Adhikarana 16 (27) · Śloka 27
ਰਾਗੋਰੁਣੋ ਮਾਰੁਤਜਃ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਃ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਪਰਿਮ੍ਲਾਯ੍ਯਥਵਾਪਿ ਨੀਲਃ | ਕਫਾਤ੍ ਸਿਤਃ ਸ਼ੋਣਿਤਜਸ੍ਤੁ ਰਕ੍ਤਃ ਸਮਸ੍ਤਦੋਸੋਥ ਵਿਚਿਤ੍ਰਰੂਪਃ ||੨੭||
रागोऽरुणो मारुतजः प्रदिष्टः पित्तात् परिम्लाय्यथवाऽपि नीलः | कफात् सितः शोणितजस्तु रक्तः समस्तदोषोऽथ विचित्ररूपः ||२७||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਨੇਵਾਰੁਣਾਦਿਕਾਨ੍ ਰਾਗਾਨਾਹ- ਰਾਗ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰਿਮ੍ਲਾਯੀ ਪੀਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਰੁਣਾਦਿਰਾਗੈਃ ਪਞ੍ਚਭਿਸ੍ਤਾਵਤ੍ ਪਞ੍ਚ ਕਾਚਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ, ਸਸ੍ਠਃ ਕਾਚਸ਼੍ਚ ਪਰਿਮ੍ਲਾਯੀ ਰੋਗਃ ਪਰਂ ਰਾਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ| ਅਸ੍ਯ ਚ ਪੀਤਵਰ੍ਣਤਾ ਸਾਤ੍ਯਕਿਵਚਨਾਦਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਾ| ਏਵਂ ਸਟ੍ ਕਾਚਾਃ ਕਥਿਤਾਃ||੨੭||
Adhikarana 17 (28) · Śloka 29
ਰਕ੍ਤਜਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਦਸ੍ਟੌ ਸ੍ਥੂਲਕਾਚਾਨਲਪ੍ਰਭਮ੍ | ਪਰਿਮ੍ਲਾਯਿਨਿ ਰੋਗੇ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮ੍ਲਾਯ੍ਯਾਨੀਲਂ ਚ ਮਣ੍ਡਲਮ੍ ||੨੮|| ਦੋਸਕ੍ਸਯਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵਯਂ ਤਤ੍ਰ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ |੨੯|
रक्तजं मण्डलं दृष्टौ स्थूलकाचानलप्रभम् | परिम्लायिनि रोगे स्यान्म्लाय्यानीलं च मण्डलम् ||२८|| दोषक्षयात् कदाचित् स्यात्स्वयं तत्र च दर्शनम् |२९|
🔊 Audio coming soon
ਅਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਪਰਿਮ੍ਲਾਯੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਚ ਲਕ੍ਸਣਮਨੁਕ੍ਤਂ ਵਕ੍ਤੁਮਾਹ- ਰਕ੍ਤਜਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਕ੍ਤਜਂ ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਾਜ੍ਜਾਤਂ ਰਕ੍ਤਤੇਜਸਾ ਜਾਤਂ ਵਾ| ਸ੍ਥੂਲਕਾਚਾਨਲਪ੍ਰਭਮਿਤਿ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਸ੍ਥੂਲਕਾਚਾਭਂ, ਵਰ੍ਣੇਨਾਨਲਪ੍ਰਭਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਅਰੁਣਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਦਸ੍ਟੌ ਸ੍ਥੂਲਕਾਚਾਰੁਣਪ੍ਰਭਂ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਅਰੁਣਮ੍ ਅਰੁਣਵਰ੍ਣਂ| ਕੀਦਸ਼ਮਰੁਣਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਸ੍ਥੂਲਕਾਚਾਰੁਣਪ੍ਰਭਮਿਤਿ|- ਸ੍ਥੂਲਕਾਚਸ੍ਯੇਵਾਰੁਣਾ ਪ੍ਰਭਾ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤਥਾ| ਏਸ ਪਾਠਃ ਪਞ੍ਜਿਕਯਾ ਦੂਸਿਤਃ| ਮ੍ਲਾਯਿ ਕ੍ਸਯਿ| ਆਨੀਲਮਿਤਿ ਈਸਨ੍ਨੀਲਮ੍| ਅਨਲਪ੍ਰਭਤ੍ਵੇਨ ਚ ਪੀਤਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮੇਵ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨੀਲਪੀਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਮ੍ਲਾਯੀਨੀਲਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਮ੍ਲਾਯੀਨੀਲਂ ਪੀਤਨੀਲਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ ਪੀਤਂ ਰਸਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਪਿਤ੍ਤਜਨਿਤਂ, ਨੀਲਂ ਪੁਨਃ ਰਕ੍ਤਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਪਿਤ੍ਤਜਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਤਤੀਯਪਟਲਸ੍ਥੇ ਰਾਗੇ ਦੋਸਵ੍ਯਾਧਿ(ਪ੍ਤਿ)ਵਸ਼ਾਦ੍ਰਾਗਸ੍ਯ ਮਣ੍ਡਲਾਕਾਰਤੈਵ, ਨ ਤੁ ਲੇ(ਰੇ)ਖਾਦਿਪ੍ਰਕਾਰਤ੍ਵਮਿਤਿ ਨਿਯਮਾਰ੍ਥਂ ਪੁਨਰ੍ਮਣ੍ਡਲਗ੍ਰਹਣਮਿਤਿ| ਦੋਸਕ੍ਸਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ ਕਰ੍ਮਕ੍ਸਯਾਦ੍ਦੋਸਕ੍ਸਯੇ ਸਞ੍ਜਾਤੇ ਕਦਾਚਿਦਾਕਸ੍ਮਿਕਂ ਤਤ੍ਰ ਪਰਿਮ੍ਲਾਯਿਨਿ ਰੋਗੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯੇਕੇ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਕਰਰਸਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਣੇ ਦੋਸੇ ਤਤ੍ਰ ਕਦਾਚਿਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਤਿ| ਅਯਂ ਯਾਪ੍ਯਃ||੨੮||-
Adhikarana 18 (29-33) · Śloka 33
ਅਰੁਣਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਵਾਤਾਚ੍ਚਞ੍ਚਲਂ ਪਰੁਸਂ ਤਥਾ ||੨੯|| ਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਮਣ੍ਡਲਮਾਨੀਲਂ ਕਾਂਸ੍ਯਾਭਂ ਪੀਤਮੇਵ ਵਾ | ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਬਹਲਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼ਙ੍ਖਕੁਨ੍ਦੇਨ੍ਦੁਪਾਣ੍ਡੁਰਮ੍ ||੩੦|| ਚਲਤ੍ਪਦ੍ਮਪਲਾਸ਼ਸ੍ਥਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲੋ ਬਿਨ੍ਦੁਰਿਵਾਮ੍ਭਸਃ | ਸਙ੍ਕੁਚਤ੍ਯਾਤਪੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਛਾਯਾਯਾਂ ਵਿਸ੍ਤਤੋ ਭਵੇਤ੍ ||੩੧|| ਮਦ੍ਯਮਾਨੇ ਚ ਨਯਨੇ ਮਣ੍ਡਲਂ ਤਦ੍ਵਿਸਰ੍ਪਤਿ | ਪ੍ਰਵਾਲਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਾਭਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਸ਼ੋਣਿਤਾਤ੍ਮਕਮ੍ ||੩੨|| ਦਸ੍ਟਿਰਾਗੋ ਭਵੇਚ੍ਚਿਤ੍ਰੋ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇ | ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਦੋਸਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਵ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ ||੩੩||
अरुणं मण्डलं वाताच्चञ्चलं परुषं तथा ||२९|| पित्तान्मण्डलमानीलं कांस्याभं पीतमेव वा | श्लेष्मणा बहलं स्निग्धं शङ्खकुन्देन्दुपाण्डुरम् ||३०|| चलत्पद्मपलाशस्थः शुक्लो बिन्दुरिवाम्भसः | सङ्कुचत्यातपेऽत्यर्थं छायायां विस्तृतो भवेत् ||३१|| मृद्यमाने च नयने मण्डलं तद्विसर्पति | प्रवालपद्मपत्राभं मण्डलं शोणितात्मकम् ||३२|| दृष्टिरागो भवेच्चित्रो लिङ्गनाशे त्रिदोषजे | यथास्वं दोषलिङ्गानि सर्वेष्वेव भवन्ति हि ||३३||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਕਾਚਾਖ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯ ਤਿਮਿਰਸ੍ਯ ਰਾਗੇਣ ਸਟ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯ, ਸਡ੍ਵਿਧਂ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਮਤਃ ਪਰਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮੀਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦੇਵ ਸਡ੍ਵਿਧਤ੍ਵਂ ਮਣ੍ਡਲਰਾਗਭੇਦੇਨ ਵਿਵਣ੍ਵਨ੍ਨਾਹ- ਅਰੁਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰੁਸਂ ਖਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮ੍| ਆਨੀਲਮ੍ ਈਸਨ੍ਨੀਲਂ, ਕਾਂਸ੍ਯਾਭਮ੍ ਆਪਾਣ੍ਡੁਪੀਤਮ੍| ਬਹਲਂ ਸ੍ਥੂਲਮ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਲੋ ਬਿਨ੍ਦੁਰਿਵਾਮ੍ਭਸ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਸਙ੍ਕੁਚਤ੍ਯਾਤਪੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਛਾਯਾਯਾਂ ਵਿਸ੍ਤਤੋ ਭਵੇਤ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੇਪਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਵਾਤਾਦਿਰੂਪਭ੍ਰਮਣਾਰੁਣਵਰ੍ਣਾਦਿਦੋਸਲਿਙ੍ਗਂ ਜ੍ਞੇਯਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ- ਯਥਾਸ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਦੋਸਲਿਙ੍ਗਾਨੀਤਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਵਾਤਾਦਿਤਿਮਿਰਾਣਾਂ ਰੂਪਭ੍ਰਣਾਦਿਲਕ੍ਸਣਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਸੁ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੇਸੁ ਕੇਵਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਂ ਵਿਹਾਯਾਨ੍ਯੇ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਾ ਅਸਾਧ੍ਯਾਃ| ਅਤ੍ਰ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਵਸ੍ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਪਰਿਮ੍ਲਾਯ੍ਯੇਵ ਰੋਗਃ ਸਸ੍ਠੋ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੋ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਏਵਂ ਸਡ੍ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਾ ਉਕ੍ਤਾਃ||੨੯-੩੩||
Adhikarana 19 (34) · Śloka 35
ਸਡ੍ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਾਃ ਸਡਿਮੇ ਚ ਰੋਗਾ ਦਸ੍ਟ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਾਃ ਸਟ੍ ਚ ਸਡੇਵ ਚ ਸ੍ਯੁਃ | ਤਥਾ ਨਰਃ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟਿਃ ਕਫੇਨ ਚਾਨ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਥ ਧੂਮਦਰ੍ਸ਼ੀ ||੩੪|| ਯੋ ਹ੍ਰਸ੍ਵਜਾਡ੍ਯੋ(ਤ੍ਯੋ) ਨਕੁਲਾਨ੍ਧਤਾ ਚ ਗਮ੍ਭੀਰਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਚ ਤਥੈਵ ਦਸ੍ਟਿਃ |੩੫|
षड् लिङ्गनाशाः षडिमे च रोगा दृष्ट्याश्रयाः षट् च षडेव च स्युः | तथा नरः पित्तविदग्धदृष्टिः कफेन चान्यस्त्वथ धूमदर्शी ||३४|| यो ह्रस्वजाड्यो(त्यो) नकुलान्धता च गम्भीरसञ्ज्ञा च तथैव दृष्टिः |३५|
🔊 Audio coming soon
ਰਾਗੈਰਰੁਣਾਦਿਕੈਃ ਸਡ੍ਵਿਧਂ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਮਭਿਧਾਯਾਪਰਾਨ੍ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟ੍ਯਾਦਿਕਾਨ੍ ਸਡੇਵ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸਡਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਡ੍ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਾ ਇਤਿ ‘ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਸਡ੍ਵਿਧਂ ਰਾਗੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਮਤਃ ਪਰਂ’ ਇਤ੍ਯਨੈਨੇਵ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਾਨਾਂ ਸਟ੍ਤ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪੁਨਃ ਸਡਿਤਿ ਯਤ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਰਣਂ ਤਨ੍ਨਿਯਮਾਰ੍ਥਂ, ਤੇਨ ਤਿਮਿਰਕਾਚਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਾਨਾਂ ਪਥਕ੍ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਰਣਂ ਨ ਗਣਨੀਯਂ; ਏਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਸਡ੍ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਾਃ, ਸਡਿਮੇ ਚ ਰੋਗਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਃ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟ੍ਯਾਦਯਃ, ਏਵਂ ਦਸ੍ਟ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼| ਸਡਿਮੇ ਚ ਰੋਗਾ ਇਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਃ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟ੍ਯਾਦਯਃ| ਦਸ੍ਟ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਾਃ ਸਟ੍ ਚ ਸਡੇਵ ਸ੍ਯੁਰਿਤਿ ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਪੂਰ੍ਵਸ਼ਙ੍ਕਯਾ ਸਡੇਵੇਤਿ ਪਰਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਯਮਯਤਿ; ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਵ ਦਸ੍ਟ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਾ ਰੋਗਾ ਭਵੇਯੁਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇ ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟ੍ਯਾਦਯਃ ਸਡਿਤ੍ਯਾਹ- ਤਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥਾਸ਼ਬ੍ਦੋ ਭਿਨ੍ਨਕ੍ਰਮੇ, ਕਫੇਨ ਚਾਨ੍ਯ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਤੇਨ ਕਫੇਨਾਪਿ ਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟਿਰਨ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੪||-
Adhikarana 20 (35-36) · Śloka 37
ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਦੁਸ੍ਟੇਨ ਗਤੇਨ ਦਸ੍ਟਿਂ ਪੀਤਾ ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟਿਃ ||੩੫|| ਪੀਤਾਨਿ ਰੂਪਾਣਿ ਚ ਮਨ੍ਯਤੇ ਯਃ ਸ ਮਾਨਵਃ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟਿਃ | ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਤਤੀਯਂ ਪਟਲਂ ਤੁ ਦੋਸੇ ਦਿਵਾ ਨ ਪਸ਼੍ਯੇਨ੍ਨਿਸ਼ਿ ਵੀਕ੍ਸਤੇ ਚ ||੩੬|| (ਰਾਤ੍ਰੌ ਸ ਸ਼ੀਤਾਨੁਗਹੀਤਦਸ੍ਟਿਃ ਪਿਤ੍ਤਾਲ੍ਪਭਾਵਾਦਪਿ ਤਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍) |੩੭|
पित्तेन दुष्टेन गतेन दृष्टिं पीता भवेद्यस्य नरस्य दृष्टिः ||३५|| पीतानि रूपाणि च मन्यते यः स मानवः पित्तविदग्धदृष्टिः | प्राप्ते तृतीयं पटलं तु दोषे दिवा न पश्येन्निशि वीक्षते च ||३६|| (रात्रौ स शीतानुगृहीतदृष्टिः पित्ताल्पभावादपि तानि पश्येत्) |३७|
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟੇਰ੍ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਪਿਤ੍ਤੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਸ੍ਟੇਨ ਵਦ੍ਧੇਨ| ਨਿਸ਼ਿ ਵੀਕ੍ਸਤੇ ਚੇਤਿ ਰਾਤ੍ਰੌ ਸ਼ੀਤੋਪਕਤਦਸ੍ਟਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਾਭਾਵਃ, ਅਤੋ ਰਾਤ੍ਰੌ ਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਸਾਧ੍ਯੋਯਮ੍||੩੫-੩੬||-
Adhikarana 21 (38) · Śloka 38
ਤਥਾ ਨਰਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟਿਸ੍ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਨਿ ਹਿ ਮਨ੍ਯਤੇ ਤੁ ||੩੭|| ਤ੍ਰਿਸੁ ਸ੍ਥਿਤੋਲ੍ਪਃ ਪਟਲੇਸੁ ਦੋਸੋ ਨਕ੍ਤਾਨ੍ਧ੍ਯਮਾਪਾਦਯਤਿ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ | ਦਿਵਾ ਸ ਸੂਰ੍ਯਾਨੁਗਹੀਤਚਕ੍ਸੁਰਿਕ੍ਸੇਤ ਰੂਪਾਣਿ ਕਫਾਲ੍ਪਭਾਵਾਤ੍ ||੩੮||
तथा नरः श्लेष्मविदग्धदृष्टिस्तान्येव शुक्लानि हि मन्यते तु ||३७|| त्रिषु स्थितोल्पः पटलेषु दोषो नक्तान्ध्यमापादयति प्रसह्य | दिवा स सूर्यानुगृहीतचक्षुरिक्षेत रूपाणि कफाल्पभावात् ||३८||
🔊 Audio coming soon
ਕਫਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟੇਰ੍ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਨਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਫੇਨ ਦੁਸ੍ਟੇਨ ਗਤੇਨ ਦਸ੍ਟਿਂ ਸਿਤਾ ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟਿਰਿਤਿ ਤਥਾਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ| ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਰੂਪਾਣਿ| ਅਯਮਪਿ ਸਾਧ੍ਯਃ||੩੮||
Adhikarana 22 (39) · Śloka 39
ਸ਼ੋਕਜ੍ਵਰਾਯਾਸਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪੈਰਭ੍ਯਾਹਤਾ ਯਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟਿਃ | ਸਧੂਮਕਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਂਸ੍ਤਂ ਧੂਮਦਰ੍ਸ਼ੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਰੋਗਮ੍ ||੩੯||
शोकज्वरायासशिरोभितापैरभ्याहता यस्य नरस्य दृष्टिः | सधूमकान् पश्यति सर्वभावांस्तं धूमदर्शीति वदन्ति रोगम् ||३९||
🔊 Audio coming soon
ਧੂਮਦਰ੍ਸ਼ਿਨੋ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸ਼ੋਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪਃ ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਯਥਾ| ਅਯਂ ਪਿਤ੍ਤਜਃ ਸਾਧ੍ਯਸ਼੍ਚ||੩੯||
Adhikarana 23 (40) · Śloka 40
ਸ ਹ੍ਰਸ੍ਵਜਾਡ੍ਯੋ ਦਿਵਸੇਸੁ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧ੍ਰਸ੍ਵਾਨਿ ਰੂਪਾਣਿ ਚ ਯੇਨ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ |੪੦|
स ह्रस्वजाड्यो दिवसेषु कृच्छ्राद्ध्रस्वानि रूपाणि च येन पश्येत् |४०|
🔊 Audio coming soon
ਹ੍ਰਸ੍ਵਜਾਡ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮਾਹ - ਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ ਪੁਰੁਸਃ| ਯੇਨ ਵਿਕਾਰੇਣ| ਅਤ੍ਰ ਦਿਵਸੇਸੁ ਪਸ਼੍ਯੇਦਿਤਿ ਵਚਨਾਦ੍ਰਾਤ੍ਰੌ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤੀਤ੍ਯਵਗਮ੍ਯਤੇ| ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ‘ਰਾਤ੍ਰੌ ਚ ਸ਼ੀਤਾਨੁਗਹੀਤਦਸ੍ਟਿਃ ਪਿਤ੍ਤਾਲ੍ਪਭਾਵਾਦਪਿ ਤਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਚ੍ਚਾਸਙ੍ਗਤਂ, ਅਸ੍ਯ ਨਕ੍ਤਾਨ੍ਧਤਾਜਨਕਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਚ ਵਿਦੇਹਃ,- “ਨਕ੍ਤਮਨ੍ਧਾਸ੍ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਯੇ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ| ਤੇਸਾਮਸਾਧ੍ਯੋ ਨਕੁਲੋ ਹ੍ਰਸ੍ਵਜਾਡ੍ਯ(ਤ੍ਯ)ਸ੍ਤਥੈਵ ਚ”- ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਦਸ੍ਟਿਮਧ੍ਯਗਤਃ ਪੀਤੋ ਰਾਗੋ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਅਸ੍ਯ ਪਟਲਚਤੁਸ੍ਟਯਾਸ਼੍ਰਿਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਭਵਤ੍ਵਾਦਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮ੍|੪੦|-
Adhikarana 24 (40) · Śloka 41
ਵਿਦ੍ਯੋਤਤੇ ਯੇਨ ਨਰਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਦੋਸਾਭਿਪਨ੍ਨਾ ਨਕੁਲਸ੍ਯ ਯਦ੍ਵਤ੍ ||੪੦|| ਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਰੂਪਾਣਿ ਦਿਵਾ ਸ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ ਸ ਵੈ ਵਿਕਾਰੋ ਨਕੁਲਾਨ੍ਧ੍ਯਸਞ੍ਜ੍ਞਃ |੪੧|
विद्योतते येन नरस्य दृष्टिर्दोषाभिपन्ना नकुलस्य यद्वत् ||४०|| चित्राणि रूपाणि दिवा स पश्येत् स वै विकारो नकुलान्ध्यसञ्ज्ञः |४१|
🔊 Audio coming soon
ਨਕੁਲਾਨ੍ਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਵਿਦ੍ਯੋਤਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਾਭਿਪਨ੍ਨਾ ਦੋਸੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ| ਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਦੋਸਵਰ੍ਣਾਨਿ| ਦਿਵਾ ਸ ਪਸ਼੍ਯੇਦਿਤਿ ਵਚਨਾਦ੍ਰਾਤ੍ਰੌ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤੀਤ੍ਯਵਗਮ੍ਯਤੇ| ਸਰ੍ਵਜੋਸਾਧ੍ਯਸ਼੍ਚ||੪੦||-
Adhikarana 25 (41) · Śloka 42
ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਵਿਰੂਪਾ ਸ਼੍ਵਸਨੋਪਸਸ੍ਟਾ ਸਙ੍ਕੁਚ੍ਯਤੇਭ੍ਯਨ੍ਤਰਤਸ਼੍ਚ ਯਾਤਿ ||੪੧|| ਰੁਜਾਵਗਾਢਾ ਚ ਤਮਕ੍ਸਿਰੋਗਂ ਗਮ੍ਭੀਰਿਕੇਤਿ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਃ |੪੨|
दृष्टिर्विरूपा श्वसनोपसृष्टा सङ्कुच्यतेऽभ्यन्तरतश्च याति ||४१|| रुजावगाढा च तमक्षिरोगं गम्भीरिकेति प्रवदन्ति तज्ज्ञाः |४२|
🔊 Audio coming soon
ਗਮ੍ਭੀਰਿਕਾਯਾ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਦਸ੍ਟਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਰੂਪਾ ਵਿਕਤਰੂਪਾ| ਸ਼੍ਵਸਨੋਪਸਸ੍ਟਾ ਵਾਤੋਪਦ੍ਰੁਤਾ| ਰੁਜਾਵਗਾਢਾ ਤੀਵ੍ਰਵੇਦਨਾ| ਇਯਮਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯਾ||੪੧||-
Adhikarana 26 (42) · Śloka 43
ਬਾਹ੍ਯੌ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਵਾਵਿਹ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟੌ ਨਿਮਿਤ੍ਤਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਤਸ਼੍ਚ ||੪੨|| ਨਿਮਿਤ੍ਤਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪਾਜ੍ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤ੍ਵਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚ |੪੩|
बाह्यौ पुनर्द्वाविह सम्प्रदिष्टौ निमित्ततश्चाप्यनिमित्ततश्च ||४२|| निमित्ततस्तत्र शिरोभितापाज्ज्ञेयस्त्वभिष्यन्दनिदर्शनैश्च |४३|
🔊 Audio coming soon
ਹੇਤੁਭੇਦੇਨ ਬਾਹ੍ਯੌ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਬਾਹ੍ਯਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਹਿਰ੍ਭਵੌ ਬਾਹ੍ਯੌ; ਯਦ੍ਯਪਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸੂਤ੍ਰੇ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣੋਪਦਿਸ੍ਟੌ ਤਥਾਪਿ ਪੁਨਰਿਹ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿਮਿਤ੍ਤਭੇਦਦ੍ਵਯੇਨ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ ਸਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਨਿਮਿਤ੍ਤਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ, ਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪਾਦ੍ ਵਿਸਪੁਸ੍ਪਗਨ੍ਧਸ੍ਪਸ੍ਟਪਵਨਸਮ੍ਪਰ੍ਕਜਾਤਾਤ੍, ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨੈਰਿਤਿ ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਲਕ੍ਸਣੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਯਮਸਾਧ੍ਯਃ||੪੨||-
Adhikarana 27 (43-44) · Śloka 44
ਸੁਰਰ੍ਸਿਗਨ੍ਧਰ੍ਵਮਹੋਰਗਾਣਾਂ ਸਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨਾਪਿ ਚ ਭਾਸ੍ਵਰਾਣਾਮ੍ ||੪੩|| ਹਨ੍ਯੇਤ ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਮਨੁਜਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਸ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਨਿਮਿਤ੍ਤਸਞ੍ਜ੍ਞਃ | ਤਤ੍ਰਾਕ੍ਸਿ ਵਿਸ੍ਪਸ੍ਟਮਿਵਾਵਭਾਤਿ ਵੈਦੂਰ੍ਯਵਰ੍ਣਾ ਵਿਮਲਾ ਚ ਦਸ੍ਟਿਃ ||੪੪||
सुरर्षिगन्धर्वमहोरगाणां सन्दर्शनेनापि च भास्वराणाम् ||४३|| हन्येत दृष्टिर्मनुजस्य यस्य स लिङ्गनाशस्त्वनिमित्तसञ्ज्ञः | तत्राक्षि विस्पष्टमिवावभाति वैदूर्यवर्णा विमला च दृष्टिः ||४४||
🔊 Audio coming soon
ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸੁਰਰ੍ਸੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨਿਮਿਤ੍ਤ ਇਤਿ ਅਨੁਪਲਭ੍ਯਮਾਨਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਸੁਰਾਦਿਦਰ੍ਸ਼ਨਨਿਮਿਤ੍ਤਃ| ਦਸ੍ਟਿਃ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਨਾਸ਼ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਯਮਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯਃ| ਤਸ੍ਯੈਵਾਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਸਞ੍ਜ੍ਞਕੇ| ਵਿਸ੍ਪਸ੍ਟਮਿਵ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮਿਵ| ਵੈਦੂਰ੍ਯਵਰ੍ਣਾ ਪ੍ਰਕਤਿਵਰ੍ਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਮਲੇਤਿ ਵਿਗਤਾਸ੍ਤਿਮਿਰਕਾਚਾਦਯੋ ਮਲਾ ਯਸ੍ਯਾਂ ਸਾ ਤਥਾ| ਏਤੌ ਸਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿਮਿਤ੍ਤੌ ਸਰ੍ਵਗਤਾਵਪਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਨਾਸ਼ਕਰਤ੍ਵਾਦਨੁਕ੍ਤਾਵਪਿ ਦਸ੍ਟ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤੌ ਕਥਿਤੌ, ਅਤੋ ਨ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਿਰੇਕਃ||੪੩-੪੪||
Adhikarana 28 (45) · Śloka 45
ਵਿਦੀਰ੍ਯਤੇ ਸੀਦਤਿ ਹੀਯਤੇ ਵਾ ਨਣਾਮਭੀਘਾਤਹਤਾ ਤੁ ਦਸ੍ਟਿਃ ||੪੫||
विदीर्यते सीदति हीयते वा नृणामभीघातहता तु दृष्टिः ||४५||
🔊 Audio coming soon
ਆਗਨ੍ਤੁਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਾਦਪਰਮਭਿਘਾਤਜਮਾਹ- ਵਿਦੀਰ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੀਦਤਿ ਅਵਸਾਦਂ ਯਾਤਿ| ਏਸ ਬਾਹ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਨ੍ਤਰ੍ਭੂਤਃ||੪੫||
Adhikarana 29 (46) · Śloka 46
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਨਯਨਗਤਾ ਮਯਾ ਵਿਕਾਰਾਃ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਾਃ ਪਥਗਿਹ ਸਟ੍ ਚ ਸਪ੍ਤਤਿਸ਼੍ਚ | ਏਤੇਸਾਂ ਪਥਗਿਹ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਸਰ੍ਵਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯੇਹਂ ਤਦਨੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਯਥਾਵਤ੍ ||੪੬||
इत्येते नयनगता मया विकाराः सङ्ख्याताः पृथगिह षट् च सप्ततिश्च | एतेषां पृथगिह विस्तरेण सर्वं वक्ष्येऽहं तदनु चिकित्सितं यथावत् ||४६||
🔊 Audio coming soon
ਸਮੁਦਾਯਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਾਹ- ਇਤ੍ਯੇਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸਮ੍ਯਗਾਖ੍ਯਾਤਾਃ, ਸਮ੍ਯਗ੍ਗਣਿਤਾ ਵਾ| ਇਹ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯੇ| ਪੁਨਃ ਸਟ੍ਸਪ੍ਤਤਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਾਰਣਂ ਨਿਯਮਾਰ੍ਥਂ; ਤੇਨ ਸਟ੍ਸਪ੍ਤਤਿਰੇਵ| ਏਤੇਨ ਕਰਾਲਾਦਿਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਨਿਰਾਕਤਾ||੪੬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਦਸ੍ਟਿਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੭||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे दृष्टिगतरोगविज्ञानीयो नाम सप्तमोऽध्यायः ||७||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸਪ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੭||