Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਦਸ੍ਟਿਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातो दृष्टिगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
7. dr̥ṣṭigatarōgavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ਮਸੂਰਦਲਮਾਤ੍ਰਾਂ ਤੁ ਪਞ੍ਚਭੂਤਪ੍ਰਸਾਦਜਾਮ੍ | ਖਦ੍ਯੋਤਵਿਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾਭਾਮਿਦ੍ਧਾਂ ਤੇਜੋਭਿਰਵ੍ਯਯੈਃ ||੩|| ਆਵਤਾਂ ਪਟਲੇਨਾਕ੍ਸ੍ਣੋਰ੍ਬਾਹ੍ਯੇਨ ਵਿਵਰਾਕਤਿਮ੍ | ਸ਼ੀਤਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਂ ਨਣਾਂ ਦਸ੍ਟਿਮਾਹੁਰ੍ਨਯਨਚਿਨ੍ਤਕਾਃ ||੪||
View original
मसूरदलमात्रां तु पञ्चभूतप्रसादजाम् | खद्योतविस्फुलिङ्गाभामिद्धां तेजोभिरव्ययैः ||३|| आवृतां पटलेनाक्ष्णोर्बाह्येन विवराकृतिम् | शीतसात्म्यां नृणां दृष्टिमाहुर्नयनचिन्तकाः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ਰੋਗਾਂਸ੍ਤਦਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍ ਘੋਰਾਨ੍ ਸਟ੍ ਚ ਸਟ੍ ਚ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ | ਪਟਲਾਨੁਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਤਿਮਿਰਸ੍ਯ ਚ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੫||
View original
रोगांस्तदाश्रयान् घोरान् षट् च षट् च प्रचक्ष्महे | पटलानुप्रविष्टस्य तिमिरस्य च लक्षणम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 7
ਸਿਰਾਭਿਰਭਿਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਗੁਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਭਸ਼ਮ੍ | ਪ੍ਰਥਮੇ ਪਟਲੇ ਦੋਸੋ ਯਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ||੬|| ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਨਿ ਸ ਰੂਪਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ |੭|
View original
सिराभिरभिसम्प्राप्य विगुऽभ्यन्तरे भृशम् | प्रथमे पटले दोषो यस्य दृष्टौ व्यवस्थितः ||६|| अव्यक्तानि स रूपाणि सर्वाण्येव प्रपश्यति |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7-10) · Śloka 10
ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਭਸ਼ਂ ਵਿਹ੍ਵਲਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪਟਲਂ ਗਤੇ ||੭|| ਮਕ੍ਸਿਕਾ ਮਸ਼ਕਾਨ੍ ਕੇਸ਼ਾਞ੍ਜਾਲਕਾਨਿ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ | ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਪਤਾਕਾਂਸ਼੍ਚ ਮਰੀਚੀਃ ਕੁਣ੍ਡਲਾਨਿ ਚ ||੮|| ਪਰਿਪ੍ਲਵਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਵਰ੍ਸਮਭ੍ਰਂ ਤਮਾਂਸਿ ਚ | ਦੂਰਸ੍ਥਾਨ੍ਯਪਿ ਰੂਪਾਣਿ ਮਨ੍ਯਤੇ ਚ ਸਮੀਪਤਃ ||੯|| ਸਮੀਪਸ੍ਥਾਨਿ ਦੂਰੇ ਚ ਦਸ੍ਟੇਰ੍ਗੋਚਰਵਿਭ੍ਰਮਾਤ੍ | ਯਤ੍ਨਵਾਨਪਿ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸੂਚੀਪਾਸ਼ਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ||੧੦||
View original
दृष्टिर्भृशं विह्वलति द्वितीयं पटलं गते ||७|| मक्षिका मशकान् केशाञ्जालकानि च पश्यति | मण्डलानि पताकांश्च मरीचीः कुण्डलानि च ||८|| परिप्लवांश्च विविधान् वर्षमभ्रं तमांसि च | दूरस्थान्यपि रूपाणि मन्यते च समीपतः ||९|| समीपस्थानि दूरे च दृष्टेर्गोचरविभ्रमात् | यत्नवानपि चात्यर्थं सूचीपाशं न पश्यति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (11-14) · Śloka 15
ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨਾਧਸ੍ਤਾਤ੍ਤਤੀਯਂ ਪਟਲਂ ਗਤੇ | ਮਹਾਨ੍ਤ੍ਯਪਿ ਚ ਰੂਪਾਣਿ ਚ੍ਛਾਦਿਤਾਨੀਵ ਵਾਸਸਾ ||੧੧|| ਕਰ੍ਣਨਾਸਾਕ੍ਸਿਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਵਿਪਰੀਤਾਨਿ ਵੀਕ੍ਸਤੇ | ਯਥਾਦੋਸਂ ਚ ਰਜ੍ਯੇਤ ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਦੋਸੇ ਬਲੀਯਸਿ ||੧੨|| ਅਧਃਸ੍ਥਿਤੇ ਸਮੀਪਸ੍ਥਂ ਦੂਰਸ੍ਥਂ ਚੋਪਰਿਸ੍ਥਿਤੇ | ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਿਤੇ ਤਥਾ ਦੋਸੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਾਨਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ||੧੩|| ਸਮਨ੍ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤੇ ਦੋਸੇ ਸਙ੍ਕੁਲਾਨੀਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ | ਦਸ੍ਟਿਮਧ੍ਯਗਤੇ ਦੋਸੇ ਸ ਏਕਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਦ੍ਵਿਧਾ ||੧੪|| ਦ੍ਵਿਧਾਸ੍ਥਿਤੇ ਤ੍ਰਿਧਾ ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਬਹੁਧਾ ਚਾਨਵਸ੍ਥਿਤੇ | ਤਿਮਿਰਾਖ੍ਯਃ ਸ ਵੈ ਦੋਸਃ... |੧੫|
View original
ऊर्ध्वं पश्यति नाधस्तात्तृतीयं पटलं गते | महान्त्यपि च रूपाणि च्छादितानीव वाससा ||११|| कर्णनासाक्षियुक्तानि विपरीतानि वीक्षते | यथादोषं च रज्येत दृष्टिर्दोषे बलीयसि ||१२|| अधःस्थिते समीपस्थं दूरस्थं चोपरिस्थिते | पार्श्वस्थिते तथा दोषे पार्श्वस्थानि न पश्यति ||१३|| समन्ततः स्थिते दोषे सङ्कुलानीव पश्यति | दृष्टिमध्यगते दोषे स एकं मन्यते द्विधा ||१४|| द्विधास्थिते त्रिधा पश्येद्बहुधा चानवस्थिते | तिमिराख्यः स वै दोषः... |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (15-17) · Śloka 17
... ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਪਟਲਂ ਗਤਃ ||੧੫|| ਰੁਣਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵਤੋ ਦਸ੍ਟਿਂ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ | ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਿ ਤਮੋਭੂਤੇ ਨਾਤਿਰੂਢੇ ਮਹਾਗਦੇ ||੧੬|| ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯੌ ਸਨਕ੍ਸਤ੍ਰਾਵਨ੍ਤਰੀਕ੍ਸੇ ਚ ਵਿਦ੍ਯੁਤਃ | ਨਿਰ੍ਮਲਾਨਿ ਚ ਤੇਜਾਂਸਿ ਭ੍ਰਾਜਿਸ੍ਣੂਨਿ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ||੧੭||
View original
... चतुर्थं पटलं गतः ||१५|| रुणद्धि सर्वतो दृष्टिं लिङ्गनाशः स उच्यते | तस्मिन्नपि तमोभूते नातिरूढे महागदे ||१६|| चन्द्रादित्यौ सनक्षत्रावन्तरीक्षे च विद्युतः | निर्मलानि च तेजांसि भ्राजिष्णूनि च पश्यति ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (18) · Śloka 18
ਸ ਏਵ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਸ੍ਤੁ ਨੀਲਿਕਾਕਾਚਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਃ |੧੮|
View original
स एव लिङ्गनाशस्तु नीलिकाकाचसञ्ज्ञितः |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (18) · Śloka 19
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤੇਨ ਰੂਪਾਣਿ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੀਵ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ||੧੮|| ਆਵਿਲਾਨ੍ਯਰੁਣਾਭਾਨਿ ਵ੍ਯਾਵਿਦ੍ਧਾਨਿ ਚ ਮਾਨਵਃ |੧੯|
View original
तत्र वातेन रूपाणि भ्रमन्तीव स पश्यति ||१८|| आविलान्यरुणाभानि व्याविद्धानि च मानवः |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (19) · Śloka 20
ਪਿਤ੍ਤੇਨਾਦਿਤ੍ਯਖਦ੍ਯੋਤਸ਼ਕ੍ਰਚਾਪਤਡਿਦ੍ਗੁਣਾਨ੍ ||੧੯|| ਸ਼ਿਖਿਬਰ੍ਹਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਨੀਲਕਸ੍ਣਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ |੨੦|
View original
पित्तेनादित्यखद्योतशक्रचापतडिद्गुणान् ||१९|| शिखिबर्हविचित्राणि नीलकृष्णानि पश्यति |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (20-21) · Śloka 22
ਕਫੇਨ ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਰੂਪਾਣਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਿ ਚ ਸਿਤਾਨਿ ਚ ||੨੦|| ਗੌਰਚਾਮਰਗੌਰਾਣਿ ਸ਼੍ਵੇਤਾਭ੍ਰਪ੍ਰਤਿਮਾਨਿ ਚ | ਪਸ਼੍ਯੇਦਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣ੍ਯਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵ੍ਯਭ੍ਰੇ ਚੈਵਾਭ੍ਰਸਮ੍ਪ੍ਲਵਮ੍ ||੨੧|| ਸਲਿਲਪ੍ਲਾਵਿਤਾਨੀਵ ਪਰਿਜਾਡ੍ਯਾਨਿ ਮਾਨਵਃ |੨੨|
View original
कफेन पश्येद्रूपाणि स्निग्धानि च सितानि च ||२०|| गौरचामरगौराणि श्वेताभ्रप्रतिमानि च | पश्येदसूक्ष्माण्यत्यर्थं व्यभ्रे चैवाभ्रसम्प्लवम् ||२१|| सलिलप्लावितानीव परिजाड्यानि मानवः |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (22) · Śloka 23
ਤਥਾ ਰਕ੍ਤੇਨ ਰਕ੍ਤਾਨਿ ਤਮਾਂਸਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ||੨੨|| ਹਰਿਤਸ਼੍ਯਾਵਕਸ੍ਣਾਨਿ ਧੂਮਧੂਮ੍ਰਾਣਿ ਚੇਕ੍ਸਤੇ |੨੩|
View original
तथा रक्तेन रक्तानि तमांसि विविधानि च ||२२|| हरितश्यावकृष्णानि धूमधूम्राणि चेक्षते |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (23-24) · Śloka 24
ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਪ੍ਲੁਤਾਨਿ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ||੨੩|| ਬਹੁਧਾ ਵਾ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵਾਪਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵ ਸਮਨ੍ਤਤਃ | ਹੀਨਾਧਿਕਾਙ੍ਗਾਨ੍ਯਥਵਾ ਜ੍ਯੋਤੀਂਸ੍ਯਪਿ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ||੨੪||
View original
सन्निपातेन चित्राणि विप्लुतानि च पश्यति ||२३|| बहुधा वा द्विधा वाऽपि सर्वाण्येव समन्ततः | हीनाधिकाङ्गान्यथवा ज्योतींष्यपि च पश्यति ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (25) · Śloka 26
ਪਿਤ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਿਮ੍ਲਾਯਿ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਂ ਰਕ੍ਤਤੇਜਸਾ | ਪੀਤਾ ਦਿਸ਼ਸ੍ਤਥੋਦ੍ਯਨ੍ਤਮਾਦਿਤ੍ਯਮਿਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ||੨੫|| ਵਿਕੀਰ੍ਯਮਾਣਾਨ੍ ਖਦ੍ਯੋਤੈਰ੍ਵਕ੍ਸਾਂਸ੍ਤੇਜੋਭਿਰੇਵ ਚ |੨੬|
View original
पित्तं कुर्यात् परिम्लायि मूर्च्छितं रक्ततेजसा | पीता दिशस्तथोद्यन्तमादित्यमिव पश्यति ||२५|| विकीर्यमाणान् खद्योतैर्वृक्षांस्तेजोभिरेव च |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (26) · Śloka 26
ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਸਡ੍ਵਿਧਂ ਰਾਗੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਮਤਃ ਪਰਮ੍ ||੨੬||
View original
वक्ष्यामि षड्विधं रागैर्लिङ्गनाशमतः परम् ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (27) · Śloka 27
ਰਾਗੋਰੁਣੋ ਮਾਰੁਤਜਃ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਃ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਪਰਿਮ੍ਲਾਯ੍ਯਥਵਾਪਿ ਨੀਲਃ | ਕਫਾਤ੍ ਸਿਤਃ ਸ਼ੋਣਿਤਜਸ੍ਤੁ ਰਕ੍ਤਃ ਸਮਸ੍ਤਦੋਸੋਥ ਵਿਚਿਤ੍ਰਰੂਪਃ ||੨੭||
View original
रागोऽरुणो मारुतजः प्रदिष्टः पित्तात् परिम्लाय्यथवाऽपि नीलः | कफात् सितः शोणितजस्तु रक्तः समस्तदोषोऽथ विचित्ररूपः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (28) · Śloka 29
ਰਕ੍ਤਜਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਦਸ੍ਟੌ ਸ੍ਥੂਲਕਾਚਾਨਲਪ੍ਰਭਮ੍ | ਪਰਿਮ੍ਲਾਯਿਨਿ ਰੋਗੇ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮ੍ਲਾਯ੍ਯਾਨੀਲਂ ਚ ਮਣ੍ਡਲਮ੍ ||੨੮|| ਦੋਸਕ੍ਸਯਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵਯਂ ਤਤ੍ਰ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ |੨੯|
View original
रक्तजं मण्डलं दृष्टौ स्थूलकाचानलप्रभम् | परिम्लायिनि रोगे स्यान्म्लाय्यानीलं च मण्डलम् ||२८|| दोषक्षयात् कदाचित् स्यात्स्वयं तत्र च दर्शनम् |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (29-33) · Śloka 33
ਅਰੁਣਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਵਾਤਾਚ੍ਚਞ੍ਚਲਂ ਪਰੁਸਂ ਤਥਾ ||੨੯|| ਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਮਣ੍ਡਲਮਾਨੀਲਂ ਕਾਂਸ੍ਯਾਭਂ ਪੀਤਮੇਵ ਵਾ | ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਬਹਲਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼ਙ੍ਖਕੁਨ੍ਦੇਨ੍ਦੁਪਾਣ੍ਡੁਰਮ੍ ||੩੦|| ਚਲਤ੍ਪਦ੍ਮਪਲਾਸ਼ਸ੍ਥਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲੋ ਬਿਨ੍ਦੁਰਿਵਾਮ੍ਭਸਃ | ਸਙ੍ਕੁਚਤ੍ਯਾਤਪੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਛਾਯਾਯਾਂ ਵਿਸ੍ਤਤੋ ਭਵੇਤ੍ ||੩੧|| ਮਦ੍ਯਮਾਨੇ ਚ ਨਯਨੇ ਮਣ੍ਡਲਂ ਤਦ੍ਵਿਸਰ੍ਪਤਿ | ਪ੍ਰਵਾਲਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਾਭਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਸ਼ੋਣਿਤਾਤ੍ਮਕਮ੍ ||੩੨|| ਦਸ੍ਟਿਰਾਗੋ ਭਵੇਚ੍ਚਿਤ੍ਰੋ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇ | ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਦੋਸਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਵ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ ||੩੩||
View original
अरुणं मण्डलं वाताच्चञ्चलं परुषं तथा ||२९|| पित्तान्मण्डलमानीलं कांस्याभं पीतमेव वा | श्लेष्मणा बहलं स्निग्धं शङ्खकुन्देन्दुपाण्डुरम् ||३०|| चलत्पद्मपलाशस्थः शुक्लो बिन्दुरिवाम्भसः | सङ्कुचत्यातपेऽत्यर्थं छायायां विस्तृतो भवेत् ||३१|| मृद्यमाने च नयने मण्डलं तद्विसर्पति | प्रवालपद्मपत्राभं मण्डलं शोणितात्मकम् ||३२|| दृष्टिरागो भवेच्चित्रो लिङ्गनाशे त्रिदोषजे | यथास्वं दोषलिङ्गानि सर्वेष्वेव भवन्ति हि ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (34) · Śloka 35
ਸਡ੍ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਾਃ ਸਡਿਮੇ ਚ ਰੋਗਾ ਦਸ੍ਟ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਾਃ ਸਟ੍ ਚ ਸਡੇਵ ਚ ਸ੍ਯੁਃ | ਤਥਾ ਨਰਃ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟਿਃ ਕਫੇਨ ਚਾਨ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਥ ਧੂਮਦਰ੍ਸ਼ੀ ||੩੪|| ਯੋ ਹ੍ਰਸ੍ਵਜਾਡ੍ਯੋ(ਤ੍ਯੋ) ਨਕੁਲਾਨ੍ਧਤਾ ਚ ਗਮ੍ਭੀਰਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਚ ਤਥੈਵ ਦਸ੍ਟਿਃ |੩੫|
View original
षड् लिङ्गनाशाः षडिमे च रोगा दृष्ट्याश्रयाः षट् च षडेव च स्युः | तथा नरः पित्तविदग्धदृष्टिः कफेन चान्यस्त्वथ धूमदर्शी ||३४|| यो ह्रस्वजाड्यो(त्यो) नकुलान्धता च गम्भीरसञ्ज्ञा च तथैव दृष्टिः |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (35-36) · Śloka 37
ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਦੁਸ੍ਟੇਨ ਗਤੇਨ ਦਸ੍ਟਿਂ ਪੀਤਾ ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟਿਃ ||੩੫|| ਪੀਤਾਨਿ ਰੂਪਾਣਿ ਚ ਮਨ੍ਯਤੇ ਯਃ ਸ ਮਾਨਵਃ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟਿਃ | ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਤਤੀਯਂ ਪਟਲਂ ਤੁ ਦੋਸੇ ਦਿਵਾ ਨ ਪਸ਼੍ਯੇਨ੍ਨਿਸ਼ਿ ਵੀਕ੍ਸਤੇ ਚ ||੩੬|| (ਰਾਤ੍ਰੌ ਸ ਸ਼ੀਤਾਨੁਗਹੀਤਦਸ੍ਟਿਃ ਪਿਤ੍ਤਾਲ੍ਪਭਾਵਾਦਪਿ ਤਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍) |੩੭|
View original
पित्तेन दुष्टेन गतेन दृष्टिं पीता भवेद्यस्य नरस्य दृष्टिः ||३५|| पीतानि रूपाणि च मन्यते यः स मानवः पित्तविदग्धदृष्टिः | प्राप्ते तृतीयं पटलं तु दोषे दिवा न पश्येन्निशि वीक्षते च ||३६|| (रात्रौ स शीतानुगृहीतदृष्टिः पित्ताल्पभावादपि तानि पश्येत्) |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (38) · Śloka 38
ਤਥਾ ਨਰਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟਿਸ੍ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਨਿ ਹਿ ਮਨ੍ਯਤੇ ਤੁ ||੩੭|| ਤ੍ਰਿਸੁ ਸ੍ਥਿਤੋਲ੍ਪਃ ਪਟਲੇਸੁ ਦੋਸੋ ਨਕ੍ਤਾਨ੍ਧ੍ਯਮਾਪਾਦਯਤਿ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ | ਦਿਵਾ ਸ ਸੂਰ੍ਯਾਨੁਗਹੀਤਚਕ੍ਸੁਰਿਕ੍ਸੇਤ ਰੂਪਾਣਿ ਕਫਾਲ੍ਪਭਾਵਾਤ੍ ||੩੮||
View original
तथा नरः श्लेष्मविदग्धदृष्टिस्तान्येव शुक्लानि हि मन्यते तु ||३७|| त्रिषु स्थितोल्पः पटलेषु दोषो नक्तान्ध्यमापादयति प्रसह्य | दिवा स सूर्यानुगृहीतचक्षुरिक्षेत रूपाणि कफाल्पभावात् ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (39) · Śloka 39
ਸ਼ੋਕਜ੍ਵਰਾਯਾਸਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪੈਰਭ੍ਯਾਹਤਾ ਯਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟਿਃ | ਸਧੂਮਕਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਂਸ੍ਤਂ ਧੂਮਦਰ੍ਸ਼ੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਰੋਗਮ੍ ||੩੯||
View original
शोकज्वरायासशिरोभितापैरभ्याहता यस्य नरस्य दृष्टिः | सधूमकान् पश्यति सर्वभावांस्तं धूमदर्शीति वदन्ति रोगम् ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (40) · Śloka 40
ਸ ਹ੍ਰਸ੍ਵਜਾਡ੍ਯੋ ਦਿਵਸੇਸੁ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧ੍ਰਸ੍ਵਾਨਿ ਰੂਪਾਣਿ ਚ ਯੇਨ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ |੪੦|
View original
स ह्रस्वजाड्यो दिवसेषु कृच्छ्राद्ध्रस्वानि रूपाणि च येन पश्येत् |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (40) · Śloka 41
ਵਿਦ੍ਯੋਤਤੇ ਯੇਨ ਨਰਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਦੋਸਾਭਿਪਨ੍ਨਾ ਨਕੁਲਸ੍ਯ ਯਦ੍ਵਤ੍ ||੪੦|| ਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਰੂਪਾਣਿ ਦਿਵਾ ਸ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ ਸ ਵੈ ਵਿਕਾਰੋ ਨਕੁਲਾਨ੍ਧ੍ਯਸਞ੍ਜ੍ਞਃ |੪੧|
View original
विद्योतते येन नरस्य दृष्टिर्दोषाभिपन्ना नकुलस्य यद्वत् ||४०|| चित्राणि रूपाणि दिवा स पश्येत् स वै विकारो नकुलान्ध्यसञ्ज्ञः |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (41) · Śloka 42
ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਵਿਰੂਪਾ ਸ਼੍ਵਸਨੋਪਸਸ੍ਟਾ ਸਙ੍ਕੁਚ੍ਯਤੇਭ੍ਯਨ੍ਤਰਤਸ਼੍ਚ ਯਾਤਿ ||੪੧|| ਰੁਜਾਵਗਾਢਾ ਚ ਤਮਕ੍ਸਿਰੋਗਂ ਗਮ੍ਭੀਰਿਕੇਤਿ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਃ |੪੨|
View original
दृष्टिर्विरूपा श्वसनोपसृष्टा सङ्कुच्यतेऽभ्यन्तरतश्च याति ||४१|| रुजावगाढा च तमक्षिरोगं गम्भीरिकेति प्रवदन्ति तज्ज्ञाः |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (42) · Śloka 43
ਬਾਹ੍ਯੌ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਵਾਵਿਹ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟੌ ਨਿਮਿਤ੍ਤਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਤਸ਼੍ਚ ||੪੨|| ਨਿਮਿਤ੍ਤਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪਾਜ੍ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤ੍ਵਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚ |੪੩|
View original
बाह्यौ पुनर्द्वाविह सम्प्रदिष्टौ निमित्ततश्चाप्यनिमित्ततश्च ||४२|| निमित्ततस्तत्र शिरोभितापाज्ज्ञेयस्त्वभिष्यन्दनिदर्शनैश्च |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (43-44) · Śloka 44
ਸੁਰਰ੍ਸਿਗਨ੍ਧਰ੍ਵਮਹੋਰਗਾਣਾਂ ਸਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨਾਪਿ ਚ ਭਾਸ੍ਵਰਾਣਾਮ੍ ||੪੩|| ਹਨ੍ਯੇਤ ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਮਨੁਜਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਸ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਨਿਮਿਤ੍ਤਸਞ੍ਜ੍ਞਃ | ਤਤ੍ਰਾਕ੍ਸਿ ਵਿਸ੍ਪਸ੍ਟਮਿਵਾਵਭਾਤਿ ਵੈਦੂਰ੍ਯਵਰ੍ਣਾ ਵਿਮਲਾ ਚ ਦਸ੍ਟਿਃ ||੪੪||
View original
सुरर्षिगन्धर्वमहोरगाणां सन्दर्शनेनापि च भास्वराणाम् ||४३|| हन्येत दृष्टिर्मनुजस्य यस्य स लिङ्गनाशस्त्वनिमित्तसञ्ज्ञः | तत्राक्षि विस्पष्टमिवावभाति वैदूर्यवर्णा विमला च दृष्टिः ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (45) · Śloka 45
ਵਿਦੀਰ੍ਯਤੇ ਸੀਦਤਿ ਹੀਯਤੇ ਵਾ ਨਣਾਮਭੀਘਾਤਹਤਾ ਤੁ ਦਸ੍ਟਿਃ ||੪੫||
View original
विदीर्यते सीदति हीयते वा नृणामभीघातहता तु दृष्टिः ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (46) · Śloka 46
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਨਯਨਗਤਾ ਮਯਾ ਵਿਕਾਰਾਃ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਾਃ ਪਥਗਿਹ ਸਟ੍ ਚ ਸਪ੍ਤਤਿਸ਼੍ਚ | ਏਤੇਸਾਂ ਪਥਗਿਹ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਸਰ੍ਵਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯੇਹਂ ਤਦਨੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਯਥਾਵਤ੍ ||੪੬||
View original
इत्येते नयनगता मया विकाराः सङ्ख्याताः पृथगिह षट् च सप्ततिश्च | एतेषां पृथगिह विस्तरेण सर्वं वक्ष्येऽहं तदनु चिकित्सितं यथावत् ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਦਸ੍ਟਿਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੭||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे दृष्टिगतरोगविज्ञानीयो नाम सप्तमोऽध्यायः ||७||
🔊 Audio coming soon