Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ದೃಷ್ಟಿಗತರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातो दृष्टिगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಗತರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಾನನ್ತರಂ ದೃಷ್ಟಿಗತರೋಗಾಣಾಂ ಪಾರಿಶೇಷ್ಯಾದಾರಮ್ಭೋ ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯತ ಆಹ- ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ಮಸೂರದಲಮಾತ್ರಾಂ ತು ಪಞ್ಚಭೂತಪ್ರಸಾದಜಾಮ್ | ಖದ್ಯೋತವಿಸ್ಫುಲಿಙ್ಗಾಭಾಮಿದ್ಧಾಂ ತೇಜೋಭಿರವ್ಯಯೈಃ ||೩|| ಆವೃತಾಂ ಪಟಲೇನಾಕ್ಷ್ಣೋರ್ಬಾಹ್ಯೇನ ವಿವರಾಕೃತಿಮ್ | ಶೀತಸಾತ್ಮ್ಯಾಂ ನೃಣಾಂ ದೃಷ್ಟಿಮಾಹುರ್ನಯನಚಿನ್ತಕಾಃ ||೪||
मसूरदलमात्रां तु पञ्चभूतप्रसादजाम् | खद्योतविस्फुलिङ्गाभामिद्धां तेजोभिरव्ययैः ||३|| आवृतां पटलेनाक्ष्णोर्बाह्येन विवराकृतिम् | शीतसात्म्यां नृणां दृष्टिमाहुर्नयनचिन्तकाः ||४||
🔊 Audio coming soon
ತಾಂ ಚ ದೃಷ್ಟಿಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಥಂ ಪ್ರಮಾಣಾಕಾರಸ್ವಲಕ್ಷಣೈರ್ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಮಸೂರೇತ್ಯಾದಿ| ಮಸೂರದಲಮಾತ್ರಾಮಿತಿ ಮಸೂರದಲಪ್ರಮಾಣಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಞ್ಚಭೂತಪ್ರಸಾದಜಾಮಿತಿ ಪಞ್ಚಭೂತಾನಾಂ ಧಾಮಭೂತಾತ್ ಸಾರಾಜ್ಜಾತಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಞ್ಚಭೂತಮಧ್ಯೇ ಏಕಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಮಾಹ- ಇದ್ಧಾಂ ತೇಜೋಭಿರವ್ಯಯೈರಿತಿ; ಏತೇನ ತೇಜೋಮಯೀ ದೃಷ್ಟಿರಿತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಖದ್ಯೋತವಿಸ್ಫುಲಿಙ್ಗಾಭಾಮಿತಿ ಖದ್ಯೋತೋ ಜ್ಯೋತಿರಿಙ್ಗಣಃ, ವಿಸ್ಫುಲಿಙ್ಗಃ ಸುಕ್ಷ್ಮೋಽಗ್ನಿಕಣಃ; ಖದ್ಯೋತವಿಸ್ಫುಲಿಙ್ಗೌ ತೈಜಸಾವಪಿ ಯಥಾ ನ ದಹತಸ್ತಥಾ ದೃಷ್ಟಿರಪಿ ನ ದಹತಿ| ಯದಿ ಸಾ ಖದ್ಯೋತಾದಿಸದೃಶೀ ತರ್ಹಿ ದಿವಾಕರಪ್ರಕಾಶಾದ್ರೂಪಗ್ರಹಣೇನ ನ ಭವಿತವ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ- ಅವ್ಯಯೈರಿತಿ|- ಅವ್ಯಯೈಃ ಉಪಚಯಾಪಚಯರಹಿತೈಸ್ತೇಜೋಭಿರ್ವಿಶಿಷ್ಟಾ| ತಸ್ಯ ದೃಷ್ಟೇಃ ಕುತೋ ಭಾಸ್ವರತಾ ನ ದೃಶ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ- ಆವೃತಾಂ ಪಟಲೇನಾಕ್ಷ್ಣೋರ್ಬಾಹ್ಯೇನೇತಿ; ಆವೃತಾಮ್ ಆಚ್ಛಾದಿತಾಂ, ಬಾಹ್ಯೇನ ತೇಜೋ ಜಲಾಶ್ರಿತೇನ| ಯದ್ಯಪಿ ಬಾಹ್ಯಪಟಲಾವೃತತ್ವಾದ್ದೃಷ್ಟೇ ರೂಪಗ್ರಹಣಸಾಮರ್ಥ್ಯೋಪಘಾತಃ ಪ್ರಾಪ್ತಃ, ತಥಾಽಪಿ ಪಟಲಸ್ಯಾತ್ಯನ್ತಾಚ್ಛತ್ವಾದ್ದ್ರೋಮಕೂಪವಿವರಾನ್ತರತ್ವಾಚ್ಚ ತೇಜಃಪರಮಾಣೂನಾಂ ಬಹಿಶ್ಚರತ್ವೇ ರೂಪಗ್ರಹಣಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ದೃಷ್ಟೇರ್ನೋಪಹನ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ- ವಿವರಾಕೃತಿಮಿತಿ|- ವಿವರಂ ಛಿದ್ರಂ ತಸ್ಯೇವಾಕೃತಿರ್ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ತಥಾ ತಾಂ, ನ ತು ಸಾಕ್ಷಾತ್ತತ್ರ ಛಿದ್ರಮಸ್ತಿ| ವಿವರಾಕಾರವಚನೇನ ಪುನರ್ಮೃದುತೈವೋಕ್ತಾ, ನ ಪುನಃ ಸರ್ವಥಾ ಶುಷಿರತ್ವಂ; ತಥಾ ಚ ಸತಿ ಪಟಲಾನಾಂ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಾನಾಮಪ್ಯನುಪಪತ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್| ದೃಷ್ಟೇಃ ಪಟಲಚತುಷ್ಟಯೇಽಪಿ ರೂಪಗ್ರಹಣಸಾಮರ್ಥ್ಯಮನುಮಾತವ್ಯಂ, ಕಾಲಕಾಸ್ಥ್ಯಾಶ್ರಿತಾಭ್ಯನ್ತರಪಟಲಮಪಿ ಗತೇ ದೋಷೇ ರೂಪಗ್ರಹಣವಿಕೃತಿಲಕ್ಷಣಸ್ಯ ತಿಮಿರಸ್ಯೋಕ್ತೇಃ| ಶೀತಸಾತ್ಮ್ಯಾಮಿತಿ| ನನು ಶೀತೇನ ತೇಜೋಽಭಿಹನ್ಯತೇ ತತ್ ಕಥಂ ಶೀತೇನ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ? ಉಚ್ಯತೇ- ಪೃಥಗ್ವ್ಯವಸ್ಥಿತಯೋರ್ಜಲಾಗ್ನ್ಯೋರ್ವಿರೋಧೋ, ನ ಪುನಃ ಸಹೋತ್ಪನ್ನಯೋರೇಕಕಾರ್ಯಯೋಃ; ಪ್ರಭಾವಾದ್ವಾ ಜಲಾನ್ತರ್ಗತಮಪ್ಯೇತತ್ತೇಜೋ ನೋಪಹನ್ಯತೇ||೩-೪||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ರೋಗಾಂಸ್ತದಾಶ್ರಯಾನ್ ಘೋರಾನ್ ಷಟ್ ಚ ಷಟ್ ಚ ಪ್ರಚಕ್ಷ್ಮಹೇ | ಪಟಲಾನುಪ್ರವಿಷ್ಟಸ್ಯ ತಿಮಿರಸ್ಯ ಚ ಲಕ್ಷಣಮ್ ||೫||
रोगांस्तदाश्रयान् घोरान् षट् च षट् च प्रचक्ष्महे | पटलानुप्रविष्टस्य तिमिरस्य च लक्षणम् ||५||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಮಾಣಾದಿಭಿಶ್ಚಿಕಿತ್ಸೋಪಯೋಗಿಭಿರ್ದೃಷ್ಟಿಮಭಿಧಾಯ ತದಾಶ್ರಯರೋಗೋಪವರ್ಣನಾರ್ಥಂ ಪಟಲಚತುಷ್ಟಯಪ್ರವಿಷ್ಟತಿಮಿರಲಕ್ಷಣೋಪದೇಶಾರ್ಥಂ ಚ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ- ರೋಗಾನಿತ್ಯಾದಿ| ತದಾಶ್ರಯಾನ್ ದೃಷ್ಟ್ಯಾಶ್ರಯಾನಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಷಟ್ ಚ ಷಟ್ ಚೇತಿ ದ್ವಾದಶೇತ್ಯರ್ಥಃ||೫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 7
ಸಿರಾಭಿರಭಿಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಿಗುಽಭ್ಯನ್ತರೇ ಭೃಶಮ್ | ಪ್ರಥಮೇ ಪಟಲೇ ದೋಷೋ ಯಸ್ಯ ದೃಷ್ಟೌ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ ||೬|| ಅವ್ಯಕ್ತಾನಿ ಸ ರೂಪಾಣಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವ ಪ್ರಪಶ್ಯತಿ |೭|
सिराभिरभिसम्प्राप्य विगुऽभ्यन्तरे भृशम् | प्रथमे पटले दोषो यस्य दृष्टौ व्यवस्थितः ||६|| अव्यक्तानि स रूपाणि सर्वाण्येव प्रपश्यति |७|
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಥಮಪಟಲಗತಸ್ಯ ತಿಮಿರಾರಮ್ಭಕದೋಷಸ್ಯ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಲೇಶಪೂರ್ವಕಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಸಿರಾಭಿರಿತ್ಯಾದಿ| ಅಭಿಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸಮ್ಯಗ್ಗತ್ವಾ| ವಿಗುಣೋ ದುಷ್ಟಃ| ಅಭ್ಯನ್ತರೇ ಸರ್ವಾಭ್ಯನ್ತರೇ ಕಾಲಕಾಸ್ಥ್ಯಾಶ್ರಿತೇ ಪ್ರಥಮಪಟಲೇ| ಸ ಪುರುಷಃ| ‘ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವ ಪ್ರಪಶ್ಯತಿ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಕದಾಚಿದಥ ಪಶ್ಯತಿ’ ಇತಿ ಪಞ್ಜಿಕಾಕಾರಃ ಪಠತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯತಿ ಚ- ಕದಾಚಿನ್ನ ಸರ್ವಕಾಲಮ್| ಏತೇನ ಸ್ಥಾನವಿಶೇಷಾದ್ದೋಷಸ್ಯಾಲ್ಪಬಲವತ್ತೋಕ್ತಾ, ತದುತ್ತರೇಷು ಕ್ರಮಾತ್ ಬಲವತ್ತ್ವಮಿತಿ| ತಾನ್ಯವ್ಯಕ್ತರೂಪಾಣ್ಯಪಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣರೂಪಭ್ರಮಣಾರುಣವರ್ಣಾದಿಯುಕ್ತಾನಿ ವಾತೇನ, ತಥಾ ಪಿತ್ತೇನಾದಿತ್ಯಖದ್ಯೋತಾದೀನಿ ನೀಲಪೀತವರ್ಣಾನಿ, ಏವಂ ಕಫೇನ ಸಿತವರ್ಣಾನಿ, ರಕ್ತೇನ ರಕ್ತವರ್ಣಾನಿ, ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ವಿಚಿತ್ರಾಣಿ| ಏವಂ ದ್ವಿತೀಯಾದಿಪಟಲೇಷ್ವಪಿ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್||೬||-
Adhikarana 5 (7-10) · Śloka 10
ದೃಷ್ಟಿರ್ಭೃಶಂ ವಿಹ್ವಲತಿ ದ್ವಿತೀಯಂ ಪಟಲಂ ಗತೇ ||೭|| ಮಕ್ಷಿಕಾ ಮಶಕಾನ್ ಕೇಶಾಞ್ಜಾಲಕಾನಿ ಚ ಪಶ್ಯತಿ | ಮಣ್ಡಲಾನಿ ಪತಾಕಾಂಶ್ಚ ಮರೀಚೀಃ ಕುಣ್ಡಲಾನಿ ಚ ||೮|| ಪರಿಪ್ಲವಾಂಶ್ಚ ವಿವಿಧಾನ್ ವರ್ಷಮಭ್ರಂ ತಮಾಂಸಿ ಚ | ದೂರಸ್ಥಾನ್ಯಪಿ ರೂಪಾಣಿ ಮನ್ಯತೇ ಚ ಸಮೀಪತಃ ||೯|| ಸಮೀಪಸ್ಥಾನಿ ದೂರೇ ಚ ದೃಷ್ಟೇರ್ಗೋಚರವಿಭ್ರಮಾತ್ | ಯತ್ನವಾನಪಿ ಚಾತ್ಯರ್ಥಂ ಸೂಚೀಪಾಶಂ ನ ಪಶ್ಯತಿ ||೧೦||
दृष्टिर्भृशं विह्वलति द्वितीयं पटलं गते ||७|| मक्षिका मशकान् केशाञ्जालकानि च पश्यति | मण्डलानि पताकांश्च मरीचीः कुण्डलानि च ||८|| परिप्लवांश्च विविधान् वर्षमभ्रं तमांसि च | दूरस्थान्यपि रूपाणि मन्यते च समीपतः ||९|| समीपस्थानि दूरे च दृष्टेर्गोचरविभ्रमात् | यत्नवानपि चात्यर्थं सूचीपाशं न पश्यति ||१०||
🔊 Audio coming soon
ದ್ವಿತೀಯಪಟಲಗತದೋಷಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ದೃಷ್ಟಿರಿತ್ಯಾದಿ| ದ್ವಿತೀಯಂ ಪಟಲಂ ಮೇದಃಶ್ರಿತಮ್| ಭೃಶಮಿತಿ ಯಾದೃಶೀ ಪ್ರಥಮೇ ಪಟಲೇ ತತೋಽಧಿಕಂ ವಿಹ್ವಲೀಭವತಿ| ವಿಹ್ವಲತ್ವಮಾಹ- ಮಕ್ಷಿಕಾ ಮಶಕಾನಿತ್ಯಾದಿ| ಮಕ್ಷಿಕಾದೀನಾಮಭಾವೇಽಪಿ ತಿಮಿರಾರಮ್ಭಕದ್ವಿತೀಯಪಟಲಾಶ್ರಿತದೋಷಪ್ರಭಾವೇಣ ಮಕ್ಷಿಕಾದೀನಿ ಯಥಾದೋಷವರ್ಣಾನಿ ಪಶ್ಯತಿ| ಜಾಲಕಾನಿ ಜನ್ತುಲಾಲಾವಿರಚಿತಜಾಲಕಾಕಾರಾಣಿ, ಮಣ್ಡಲಾನಿ ವರ್ತುಲರೂಪಾಣಿ| ಪತಾಕಾಃ ಧ್ವಜಾನ್| ಮರೀಚೀಃ ಮೃಗತೃಷ್ಣಾಃ| ಕುಣ್ಡಲಾನಿ ಕರ್ಣಕುಣ್ಡಲಾನಿ| ಪರಿಪ್ಲವಾಂಶ್ಚೇತಿ ನಕ್ಷತ್ರಾದೀನಾಂ ಗತೀಃ| ವಿವಿಧಾನ್ ಊರ್ಧ್ವಾಧಸ್ತಿರ್ಯಗ್ಗಮನೇನ ಕೃಷ್ಣಪೀತಶುಕ್ಲವರ್ಣದರ್ಶನೇನ ವಾ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಾನ್| ವರ್ಷಂ ವೃಷ್ಟಿಮ್| ಅಸದ್ರೂಪಗ್ರಹಣೇ ವಿಹ್ವಲತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ ಸದ್ರೂಪಗ್ರಹಣೇಽಪಿ ದೇಶಾಪರಿಜ್ಞಾನೇ ದೃಶೋರ್ವಿಹ್ವಲತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ- ದೂರಸ್ಥಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಗೋಚರವಿಭ್ರಮಾತ್ ಇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥವಿಭ್ರಮಾತ್||೭-೧೦||
Adhikarana 6 (11-14) · Śloka 15
ಊರ್ಧ್ವಂ ಪಶ್ಯತಿ ನಾಧಸ್ತಾತ್ತೃತೀಯಂ ಪಟಲಂ ಗತೇ | ಮಹಾನ್ತ್ಯಪಿ ಚ ರೂಪಾಣಿ ಚ್ಛಾದಿತಾನೀವ ವಾಸಸಾ ||೧೧|| ಕರ್ಣನಾಸಾಕ್ಷಿಯುಕ್ತಾನಿ ವಿಪರೀತಾನಿ ವೀಕ್ಷತೇ | ಯಥಾದೋಷಂ ಚ ರಜ್ಯೇತ ದೃಷ್ಟಿರ್ದೋಷೇ ಬಲೀಯಸಿ ||೧೨|| ಅಧಃಸ್ಥಿತೇ ಸಮೀಪಸ್ಥಂ ದೂರಸ್ಥಂ ಚೋಪರಿಸ್ಥಿತೇ | ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥಿತೇ ತಥಾ ದೋಷೇ ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥಾನಿ ನ ಪಶ್ಯತಿ ||೧೩|| ಸಮನ್ತತಃ ಸ್ಥಿತೇ ದೋಷೇ ಸಙ್ಕುಲಾನೀವ ಪಶ್ಯತಿ | ದೃಷ್ಟಿಮಧ್ಯಗತೇ ದೋಷೇ ಸ ಏಕಂ ಮನ್ಯತೇ ದ್ವಿಧಾ ||೧೪|| ದ್ವಿಧಾಸ್ಥಿತೇ ತ್ರಿಧಾ ಪಶ್ಯೇದ್ಬಹುಧಾ ಚಾನವಸ್ಥಿತೇ | ತಿಮಿರಾಖ್ಯಃ ಸ ವೈ ದೋಷಃ... |೧೫|
ऊर्ध्वं पश्यति नाधस्तात्तृतीयं पटलं गते | महान्त्यपि च रूपाणि च्छादितानीव वाससा ||११|| कर्णनासाक्षियुक्तानि विपरीतानि वीक्षते | यथादोषं च रज्येत दृष्टिर्दोषे बलीयसि ||१२|| अधःस्थिते समीपस्थं दूरस्थं चोपरिस्थिते | पार्श्वस्थिते तथा दोषे पार्श्वस्थानि न पश्यति ||१३|| समन्ततः स्थिते दोषे सङ्कुलानीव पश्यति | दृष्टिमध्यगते दोषे स एकं मन्यते द्विधा ||१४|| द्विधास्थिते त्रिधा पश्येद्बहुधा चानवस्थिते | तिमिराख्यः स वै दोषः... |१५|
🔊 Audio coming soon
ತೃತೀಯಪಟಲಗತದೋಷಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಊರ್ಧ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ತೃತೀಯಂ ಪಟಲಂ ಮಾಂಸಾಶ್ರಿತಮ್| ಊರ್ಧ್ವಂ ಪಶ್ಯತೀತಿ ಆಲೋಕಸಹಾಯತ್ವೇನ ದೃಶ ಊರ್ಧ್ವಮುಪಲಮ್ಭೋ ನಾಧಸ್ತಾತ್| ವಿಪರೀತಾನಿ ಕರ್ಣಾದಿಹೀನಾನಿ| ಯಥಾದೋಷಂ ಚೇತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾನ್ಮಾಂಸಸ್ಥಿತಶೋಣಿತಸಹಾಯೇನ ಬಲವತ್ತರದೋಷೇಣ ದೃಷ್ಟೌ ರಾಗ ಉತ್ಪದ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತ ಏವ ಪ್ರಥಮದ್ವಿತೀಯಪಟಲಯೋಃ ಶೋಣಿತಾಭಾವಾದ್ರಾಗಾಭಾವಃ| ಅಧಃಸ್ಥಿತೇ ದೃಷ್ಟಿಮಣ್ಡಲಾಧೋಭಾಗಸ್ಥಿತೇ ದೋಷೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಙ್ಕುಲಾನೀವೇತಿ ಮಿಶ್ರೀಭೂತಾನೀವ ವಸ್ತುರೂಪಾಣಿ ಪಶ್ಯತಿ| ದ್ವಿಧಾ ಸ್ಥಿತೇ ‘ದೋಷೇ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಅನವಸ್ಥಿತೇ ಚಞ್ಚಲೇ ದೋಷೇ| ತಿಮಿರಾಖ್ಯಃ ತಿಮಿರಸಞ್ಜ್ಞಃ, ರಾಗಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯ ಚ ತಿಮಿರಸ್ಯ ‘ಕಾಚ’ ಇತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಾ||೧೧-೧೪||-
Adhikarana 7 (15-17) · Śloka 17
... ಚತುರ್ಥಂ ಪಟಲಂ ಗತಃ ||೧೫|| ರುಣದ್ಧಿ ಸರ್ವತೋ ದೃಷ್ಟಿಂ ಲಿಙ್ಗನಾಶಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ | ತಸ್ಮಿನ್ನಪಿ ತಮೋಭೂತೇ ನಾತಿರೂಢೇ ಮಹಾಗದೇ ||೧೬|| ಚನ್ದ್ರಾದಿತ್ಯೌ ಸನಕ್ಷತ್ರಾವನ್ತರೀಕ್ಷೇ ಚ ವಿದ್ಯುತಃ | ನಿರ್ಮಲಾನಿ ಚ ತೇಜಾಂಸಿ ಭ್ರಾಜಿಷ್ಣೂನಿ ಚ ಪಶ್ಯತಿ ||೧೭||
... चतुर्थं पटलं गतः ||१५|| रुणद्धि सर्वतो दृष्टिं लिङ्गनाशः स उच्यते | तस्मिन्नपि तमोभूते नातिरूढे महागदे ||१६|| चन्द्रादित्यौ सनक्षत्रावन्तरीक्षे च विद्युतः | निर्मलानि च तेजांसि भ्राजिष्णूनि च पश्यति ||१७||
🔊 Audio coming soon
ಚತುರ್ಥಪಟಲಗತದೋಷಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಸ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ ಏವ ತಿಮಿರಾಖ್ಯಃ, ಚತುರ್ಥಂ ಪಟಲಂ ತೇಜೋಜಲಾಶ್ರಿತಂ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ಯದಾ ಸರ್ವತೋ ದೃಷ್ಟಿಂ ರುಣದ್ಧಿ ತದಾ ಲಿಙ್ಗನಾಶ ಉಚ್ಯತ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಲಿಙ್ಗನಾಶ ಇತಿ ಲಿಙ್ಗಂ ಚಕ್ಷುರಿನ್ದ್ರಿಯಶಕ್ತಿಃ, ತಸ್ಯ ನಾಶೋ ಯಸ್ಮಿನ್ ಸ ಲಿಙ್ಗನಾಶೋ ದೋಷಃ| ತತ್ರಾಪ್ಯಲ್ಪೇಷು ದೋಷೇಷು ಕೇಷಾಞ್ಚಿದ್ವಸ್ತುವಿಶೇಷಾಣಾಮುಪಲಮ್ಭೋ ಭವತೀತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ| ತಸ್ಮಿನ್ ಲಿಙ್ಗನಾಶೇ| ತಮೋಭೂತೇ ಇತಿ ಅತ್ರ ಭೂತಶಬ್ದ ಉಪಮಾನೇ| ನಾತಿರುಢೇ ನಾತಿವೃದ್ಧೇ| ಮಹಾಗದೇ ಪ್ರಧಾನೇನ್ದ್ರಿಯತಿರೋಭಾವಕತ್ವಾತ್| ನಿರ್ಮಲಾನಿ ಚ ತೇಜಾಂಸಿ ಅಗ್ನ್ಯಾದೀನಿ, ಭ್ರಾಜಿಷ್ಣೂನಿ ಅನ್ಯಾನ್ಯಪಿ ದೀಪ್ತಿಮನ್ತಿ ಯಾನಿ ವಸ್ತೂನಿ ತಾನಿ ಪಶ್ಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೧೫-೧೭||
Adhikarana 8 (18) · Śloka 18
ಸ ಏವ ಲಿಙ್ಗನಾಶಸ್ತು ನೀಲಿಕಾಕಾಚಸಞ್ಜ್ಞಿತಃ |೧೮|
स एव लिङ्गनाशस्तु नीलिकाकाचसञ्ज्ञितः |१८|
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಯೈವ ಲಿಙ್ಗನಾಶಸ್ಯಾಪರಂ ಸಞ್ಜ್ಞಾದ್ವಯಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ- ಸ ಏವೇತ್ಯಾದಿ| ನೀಲಿಕಾವಿಶೇಷಿತಾ ಕಾಚಸಞ್ಜ್ಞಾ ಸಞ್ಜಾತಾ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ| ಕಾಚಸಞ್ಜ್ಞಾ ಚ ತೃತೀಯೇಽಪಿ ಪಟಲೇ ರಾಗಿತಿಮಿರಸ್ಯ ರಾಗೋತ್ಪತ್ತಿದ್ವಾರೇಣ ಸೂಚಿತಾ| ಏತೇನ ಕಾಚತ್ವಾತ್ ಪಟಲದ್ವಯಗತಯೋರಪಿ ದೋಷಯೋಃ ಷಟ್ತ್ವಂ ನ ತು ದ್ವಾದಶತ್ವಮ್| ಅಸ್ಯಾಗ್ರೇ ಕಿಚಿತ್ ‘ಯನ್ಮಯಸ್ತನ್ಮಯಾನಿ’ ಇತ್ಯಾದಿಪಾಠಮಾಪಾತನಿಕಾಪೂರ್ವಕಂ ಪಠನ್ತಿ, ಸ ಚಾಭಾವಾನ್ನ ಲಿಖಿತಃ|೧೮|-
Adhikarana 9 (18) · Śloka 19
ತತ್ರ ವಾತೇನ ರೂಪಾಣಿ ಭ್ರಮನ್ತೀವ ಸ ಪಶ್ಯತಿ ||೧೮|| ಆವಿಲಾನ್ಯರುಣಾಭಾನಿ ವ್ಯಾವಿದ್ಧಾನಿ ಚ ಮಾನವಃ |೧೯|
तत्र वातेन रूपाणि भ्रमन्तीव स पश्यति ||१८|| आविलान्यरुणाभानि व्याविद्धानि च मानवः |१९|
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ತೇಷು ಪಟಲೇಷು ಕ್ರಮೇಣ ವಾತಾದಿದೇಷಾರಬ್ಧಸ್ಯ ತಿಮಿರಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ವಾತೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಆವಿಲಾನಿ ಸಮಲಾನಿ, ಅರುಣಾಭಾನಿ ಈಷದ್ರಕ್ತಾನಿ| ವ್ಯಾವಿದ್ಧಾನಿ ವಕ್ರಾಣಿ||೧೮||-
Adhikarana 10 (19) · Śloka 20
ಪಿತ್ತೇನಾದಿತ್ಯಖದ್ಯೋತಶಕ್ರಚಾಪತಡಿದ್ಗುಣಾನ್ ||೧೯|| ಶಿಖಿಬರ್ಹವಿಚಿತ್ರಾಣಿ ನೀಲಕೃಷ್ಣಾನಿ ಪಶ್ಯತಿ |೨೦|
पित्तेनादित्यखद्योतशक्रचापतडिद्गुणान् ||१९|| शिखिबर्हविचित्राणि नीलकृष्णानि पश्यति |२०|
🔊 Audio coming soon
ಪಿತ್ತಜತಿಮಿರಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಪಿತ್ತೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಖದ್ಯೋತೋ ಜ್ಯೋತಿರಿಙ್ಗಣಃ| ಶಕ್ರಚಾಪಮ್ ಇನ್ದ್ರಧನುಃ, ತಡಿದ್ಗುಣೋ ವಿದ್ಯುಲ್ಲತಾ, ಶಿಖಿಬರ್ಹಃ ಮಯೂರಪಿಚ್ಛಃ||೧೯||-
Adhikarana 11 (20-21) · Śloka 22
ಕಫೇನ ಪಶ್ಯೇದ್ರೂಪಾಣಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನಿ ಚ ಸಿತಾನಿ ಚ ||೨೦|| ಗೌರಚಾಮರಗೌರಾಣಿ ಶ್ವೇತಾಭ್ರಪ್ರತಿಮಾನಿ ಚ | ಪಶ್ಯೇದಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣ್ಯತ್ಯರ್ಥಂ ವ್ಯಭ್ರೇ ಚೈವಾಭ್ರಸಮ್ಪ್ಲವಮ್ ||೨೧|| ಸಲಿಲಪ್ಲಾವಿತಾನೀವ ಪರಿಜಾಡ್ಯಾನಿ ಮಾನವಃ |೨೨|
कफेन पश्येद्रूपाणि स्निग्धानि च सितानि च ||२०|| गौरचामरगौराणि श्वेताभ्रप्रतिमानि च | पश्येदसूक्ष्माण्यत्यर्थं व्यभ्रे चैवाभ्रसम्प्लवम् ||२१|| सलिलप्लावितानीव परिजाड्यानि मानवः |२२|
🔊 Audio coming soon
ಶ್ಲೇಷ್ಮಜತಿಮಿರಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಕಫೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಗೌರಚಾಮರಗೌರಾಣೀತಿ ಶ್ವೇತಚಾಮರವಚ್ಛುಕ್ಲಾನಿ| ಸಿತಾನಿ ಚೇತಿ ಸುಧೌತಶುಕ್ಲವಸ್ತ್ರಸದೃಶಾನಿ| ಅಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ಸ್ಥೂಲಾನಿ| ವ್ಯಭ್ರೇ ವಿಗತಘನೇ | ಅಭ್ರಸಮ್ಪ್ಲವಂ ಮೇಘಾನಾಂ ಸರ್ವತೋ ಗಮನಮ್| ಸಲಿಲಪ್ಲಾವಿತಾನೀವ ಪರಿಜಾಡ್ಯಾನೀತಿ ಸರ್ವತಃ ಸಲಿಲಪ್ಲವನೇನೇವ ಶುಕ್ಲಾನಿ ಸ್ತಿಮಿತಾನಿ ಚ ರೂಪಾಣಿ ಪಶ್ಯತಿ||೨೦-೨೧||-
Adhikarana 12 (22) · Śloka 23
ತಥಾ ರಕ್ತೇನ ರಕ್ತಾನಿ ತಮಾಂಸಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ ||೨೨|| ಹರಿತಶ್ಯಾವಕೃಷ್ಣಾನಿ ಧೂಮಧೂಮ್ರಾಣಿ ಚೇಕ್ಷತೇ |೨೩|
तथा रक्तेन रक्तानि तमांसि विविधानि च ||२२|| हरितश्यावकृष्णानि धूमधूम्राणि चेक्षते |२३|
🔊 Audio coming soon
ರಕ್ತಜತಿಮಿರಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ತಥೇತ್ಯಾದಿ| ಧೂಮಧೂಮ್ರಾಣಿ ಧೂಮವೇಷ್ಟಿತಾನೀವ| ಯದ್ಯಪಿ ತಿಮಿರಸ್ಯ ರಕ್ತಾನ್ತರ್ಗತದೋಷಜನ್ಯತ್ವಾದ್ರಕ್ತಜಸಞ್ಜ್ಞಾ ನ ಸ್ಯಾತ್, ತಥಾಽಪಿ ರಕ್ತಬಾಹುಲ್ಯಾದುಪಚಾರಾದ್ವಾ ರಕ್ತಜವ್ಯಪದೇಶಃ||೨೨||-
Adhikarana 13 (23-24) · Śloka 24
ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಚಿತ್ರಾಣಿ ವಿಪ್ಲುತಾನಿ ಚ ಪಶ್ಯತಿ ||೨೩|| ಬಹುಧಾ ವಾ ದ್ವಿಧಾ ವಾಽಪಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವ ಸಮನ್ತತಃ | ಹೀನಾಧಿಕಾಙ್ಗಾನ್ಯಥವಾ ಜ್ಯೋತೀಂಷ್ಯಪಿ ಚ ಪಶ್ಯತಿ ||೨೪||
सन्निपातेन चित्राणि विप्लुतानि च पश्यति ||२३|| बहुधा वा द्विधा वाऽपि सर्वाण्येव समन्ततः | हीनाधिकाङ्गान्यथवा ज्योतींष्यपि च पश्यति ||२४||
🔊 Audio coming soon
ಸನ್ನಿಪಾತಜತಿಮಿರಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಸನ್ನಿಪಾತೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಚಿತ್ರಾಣಿ ನಾನಾವರ್ಣಾನಿ ವಿಪ್ಲುತಾನಿ ಸರ್ವತೋಽವಕೀರ್ಣಾನಿ| ಬಹುಧಾ ಬಹುತ್ವಂ ಗತಾನಿ, ದ್ವಿಧಾ ದ್ವಿತ್ವಂ ಗತಾನಿ, ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವ ಯಾವದ್ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಾನಿ ರೂಪಾಣಿ| ಹೀನಾಧಿಕಾಙ್ಗಾನೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ತೃತೀಯೇ ಪಟಲೇ ಹೀನಾಧಿಕಾಙ್ಗಾನಿ ಪಶ್ಯತಿ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಪುನಃ ಪಟಲಾನ್ತರೇಽಪಿ ಹೀನಾಧಿಕಾಙ್ಗಾನಿ ಪಶ್ಯತಿ| ಜ್ಯೋತೀಂಷಿ ತಾರಕಾಣಿ||೨೩-೨೪||
Adhikarana 14 (25) · Śloka 26
ಪಿತ್ತಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಪರಿಮ್ಲಾಯಿ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಂ ರಕ್ತತೇಜಸಾ | ಪೀತಾ ದಿಶಸ್ತಥೋದ್ಯನ್ತಮಾದಿತ್ಯಮಿವ ಪಶ್ಯತಿ ||೨೫|| ವಿಕೀರ್ಯಮಾಣಾನ್ ಖದ್ಯೋತೈರ್ವೃಕ್ಷಾಂಸ್ತೇಜೋಭಿರೇವ ಚ |೨೬|
पित्तं कुर्यात् परिम्लायि मूर्च्छितं रक्ततेजसा | पीता दिशस्तथोद्यन्तमादित्यमिव पश्यति ||२५|| विकीर्यमाणान् खद्योतैर्वृक्षांस्तेजोभिरेव च |२६|
🔊 Audio coming soon
ನನು ವಾತಪಿತ್ತಕಫಶೋಣಿತಸನ್ನಿಪಾತೈಃ ಪಞ್ಚಭಿಃ ಪಞ್ಚತಿಮಿರಾಣಾಂ ಚೋತ್ತರಾವಸ್ಥಾಸು ಕಾಚಲಿಙ್ಗನಾಶಸಞ್ಜ್ಞೇ ಕೃತೇ, ಕಾಚಾಶ್ಚ ಷಟ್ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಾ ಇತಿ ತೇಷಾಂ ಷಟ್ತ್ವೋಪಪತ್ತಿಹೇತುಭೂತಷಷ್ಠಪರಿಮ್ಲಾಯಿತಿಮಿರಕಥನಾಯ, ತಥಾ ಪರಿಮ್ಲಾಯಿತಿಮಿರಾಕ್ರಾನ್ತಸ್ಯ ಪುಂಸೋ ಯಾದೃಶಂ ರೂಪಗ್ರಹಣಂ ಭವತಿ ತಾದೃಗ್ರೂಪಕಥನಾಯ ಚ ಪ್ರಾಹ- ಪಿತ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಂ ಸಂಯುಕ್ತಂ, ರಕ್ತತೇಜಸಾ ರಕ್ತಪ್ರಸಾದೇನ; ಅನ್ಯೇ ತು ರಕ್ತಾರ್ಥಂ ತೇಜೋ ರಕ್ತತೇಜಃ, ತೇನ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಂ; ಏತೇನ ರಕ್ತಾರ್ಥಂ ಪರಿಣಮ್ಯಮಾನರಸೇನ ಸಂಯುಕ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಈದೃಶೇ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನೇ ನಾಮಾನ್ವಯಃ ಸಙ್ಗಚ್ಛತೇ| ಯಥಾ ಪರಿಮ್ಲಾಯೀ ಕ್ಷಯೀ ಕಥ್ಯತೇ ತಥಾ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತಿ,- ‘ದೋಷಕ್ಷಯಾತ್ ಕದಾಚಿತ್ ಸ್ಯಾತ್ ಸ್ವಯಂ ತತ್ರ ಚ ದರ್ಶನಮ್’ ಇತಿ, ತಚ್ಚ ಕ್ಷಯಿತ್ವಂ ಲಙ್ಘನಾದಿಭಿರುಪಬೃಂಹಕರಸಕ್ಷಯಾತ್ ಪಿತ್ತಕ್ಷಯಾಚ್ಚೋಪಪದ್ಯತೇ| ರಕ್ತಜಪಕ್ಷೇ ರಕ್ತಕ್ಷಯೋಪಪತ್ತಿರ್ನಾಸ್ತಿ| ಕೇಚಿತ್ ‘ರಕ್ತತೇಜಸಾ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಭಕ್ತತೇಜಸಾ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಭಕ್ತತೇಜಸಾ ಆಹಾರಪ್ರಸಾದೇನ ರಸಾಖ್ಯೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತ್ರ ಸಾತ್ಯಕಿಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ಮತಾನುಲೋಮೇನ ರಕ್ತಮೂರ್ಚ್ಛಿತಂ ಪಿತ್ತಂ ಹ್ಯಪೀತ್ಯವಗನ್ತವ್ಯಮ್| ತಥಾ ಚ ರಾಗಕಥನಪ್ರಸ್ತಾವೇ ಸಾತ್ಯಕಿಃ- “ಪಿತ್ತರಕ್ತೋತ್ಥಿತಾ ಪೀತಾಶ್ಚಿತ್ರಿತಾಃ ಸನ್ನಿಪಾತಜಾಃ”- ಇತಿ| ಏಕ ಏವಾಸೌ ಪರಿಮ್ಲಾಯೀ ರೋಗೋಽರಾಗಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸನ್ ತಿಮಿರಾಖ್ಯಃ, ರಾಗಪ್ರಾಪ್ತಸ್ತು ಕಾಚಾಖ್ಯಃ, ಸ ಏವ ಕಿಞ್ಚಿದ್ದರ್ಶನನಾಶಕಾರೀ ಲಿಙ್ಗನಾಶಃ| ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವ ತಿಮಿರಾಣಿ ಪ್ರಥಮದ್ವಿತೀಯಪಟಲಗತಾನಿ ಸಾಧ್ಯಾನಿ; ತೃತೀಯಪಟಲಗತಾನಿ ರಾಗಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾ ಕಾಚಾಖ್ಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ತದಾ ಯಾಪ್ಯಾನಿ||೨೫||-
Adhikarana 15 (26) · Śloka 26
ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಷಡ್ವಿಧಂ ರಾಗೈರ್ಲಿಙ್ಗನಾಶಮತಃ ಪರಮ್ ||೨೬||
वक्ष्यामि षड्विधं रागैर्लिङ्गनाशमतः परम् ||२६||
🔊 Audio coming soon
ತೃತೀಯರಾಗಿತಿಮಿರಸ್ಯ ಕಾಚಾಖ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗನಾಶಸ್ಯ ಚ ರಾಗೇಣೈವ ಸಙ್ಖ್ಯಾಷಟ್ತ್ವಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ವಕ್ಷ್ಯಾಮೀತ್ಯಾದಿ| ಷಡ್ವಿಧಂ ಷಡ್ಭೇದಭಿನ್ನಮ್| ತೃತೀಯಪಟಲಗತಂ ಕಾಚಾಖ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ತಿಮಿರಮಿತಿ ಶೇಷಃ| ರಾಗೈಃ ವಕ್ಷ್ಯಮಣೈಃ ಅರುಣಾದಿಭಿಃ| ಲಿಙ್ಗನಾಶಮತಃ ಪರಮಿತಿ ಕಾಚಾಖ್ಯತಿಮಿರಕಥನಾನನ್ತರಂ ಲಿಙ್ಗನಾಶಮಪಿ ಷಡ್ವಿಧಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ||೨೬||
Adhikarana 16 (27) · Śloka 27
ರಾಗೋಽರುಣೋ ಮಾರುತಜಃ ಪ್ರದಿಷ್ಟಃ ಪಿತ್ತಾತ್ ಪರಿಮ್ಲಾಯ್ಯಥವಾಽಪಿ ನೀಲಃ | ಕಫಾತ್ ಸಿತಃ ಶೋಣಿತಜಸ್ತು ರಕ್ತಃ ಸಮಸ್ತದೋಷೋಽಥ ವಿಚಿತ್ರರೂಪಃ ||೨೭||
रागोऽरुणो मारुतजः प्रदिष्टः पित्तात् परिम्लाय्यथवाऽपि नीलः | कफात् सितः शोणितजस्तु रक्तः समस्तदोषोऽथ विचित्ररूपः ||२७||
🔊 Audio coming soon
ತಾನೇವಾರುಣಾದಿಕಾನ್ ರಾಗಾನಾಹ- ರಾಗ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪರಿಮ್ಲಾಯೀ ಪೀತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅರುಣಾದಿರಾಗೈಃ ಪಞ್ಚಭಿಸ್ತಾವತ್ ಪಞ್ಚ ಕಾಚಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ, ಷಷ್ಠಃ ಕಾಚಶ್ಚ ಪರಿಮ್ಲಾಯೀ ರೋಗಃ ಪರಂ ರಾಗಪ್ರಾಪ್ತಃ| ಅಸ್ಯ ಚ ಪೀತವರ್ಣತಾ ಸಾತ್ಯಕಿವಚನಾದವಗನ್ತವ್ಯಾ| ಏವಂ ಷಟ್ ಕಾಚಾಃ ಕಥಿತಾಃ||೨೭||
Adhikarana 17 (28) · Śloka 29
ರಕ್ತಜಂ ಮಣ್ಡಲಂ ದೃಷ್ಟೌ ಸ್ಥೂಲಕಾಚಾನಲಪ್ರಭಮ್ | ಪರಿಮ್ಲಾಯಿನಿ ರೋಗೇ ಸ್ಯಾನ್ಮ್ಲಾಯ್ಯಾನೀಲಂ ಚ ಮಣ್ಡಲಮ್ ||೨೮|| ದೋಷಕ್ಷಯಾತ್ ಕದಾಚಿತ್ ಸ್ಯಾತ್ಸ್ವಯಂ ತತ್ರ ಚ ದರ್ಶನಮ್ |೨೯|
रक्तजं मण्डलं दृष्टौ स्थूलकाचानलप्रभम् | परिम्लायिनि रोगे स्यान्म्लाय्यानीलं च मण्डलम् ||२८|| दोषक्षयात् कदाचित् स्यात्स्वयं तत्र च दर्शनम् |२९|
🔊 Audio coming soon
ಅತ್ರ ಪಿತ್ತಾತ್ ಪರಿಮ್ಲಾಯೀತ್ಯುಕ್ತಂ ತಸ್ಯ ಚ ಲಕ್ಷಣಮನುಕ್ತಂ ವಕ್ತುಮಾಹ- ರಕ್ತಜಮಿತ್ಯಾದಿ| ರಕ್ತಜಂ ರಕ್ತಪ್ರಸಾದಾಜ್ಜಾತಂ ರಕ್ತತೇಜಸಾ ಜಾತಂ ವಾ| ಸ್ಥೂಲಕಾಚಾನಲಪ್ರಭಮಿತಿ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ಸ್ಥೂಲಕಾಚಾಭಂ, ವರ್ಣೇನಾನಲಪ್ರಭಮ್| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಅರುಣಂ ಮಣ್ಡಲಂ ದೃಷ್ಟೌ ಸ್ಥೂಲಕಾಚಾರುಣಪ್ರಭಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಅರುಣಮ್ ಅರುಣವರ್ಣಂ| ಕೀದೃಶಮರುಣಮಿತ್ಯಾಹ- ಸ್ಥೂಲಕಾಚಾರುಣಪ್ರಭಮಿತಿ|- ಸ್ಥೂಲಕಾಚಸ್ಯೇವಾರುಣಾ ಪ್ರಭಾ ಯಸ್ಯ ತತ್ತಥಾ| ಏಷ ಪಾಠಃ ಪಞ್ಜಿಕಯಾ ದೂಷಿತಃ| ಮ್ಲಾಯಿ ಕ್ಷಯಿ| ಆನೀಲಮಿತಿ ಈಷನ್ನೀಲಮ್| ಅನಲಪ್ರಭತ್ವೇನ ಚ ಪೀತತ್ವಮುಕ್ತಮೇವ, ತಸ್ಮಾತ್ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನೀಲಪೀತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಮ್ಲಾಯೀನೀಲಮ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಮ್ಲಾಯೀನೀಲಂ ಪೀತನೀಲಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತತ್ರ ಪೀತಂ ರಸಮೂರ್ಚ್ಛಿತಪಿತ್ತಜನಿತಂ, ನೀಲಂ ಪುನಃ ರಕ್ತಮೂರ್ಚ್ಛಿತಪಿತ್ತಜಮ್| ಅತ್ರ ತೃತೀಯಪಟಲಸ್ಥೇ ರಾಗೇ ದೋಷವ್ಯಾಧಿ(ಪ್ತಿ)ವಶಾದ್ರಾಗಸ್ಯ ಮಣ್ಡಲಾಕಾರತೈವ, ನ ತು ಲೇ(ರೇ)ಖಾದಿಪ್ರಕಾರತ್ವಮಿತಿ ನಿಯಮಾರ್ಥಂ ಪುನರ್ಮಣ್ಡಲಗ್ರಹಣಮಿತಿ| ದೋಷಕ್ಷಯಾದಿತ್ಯಾದಿ ಕರ್ಮಕ್ಷಯಾದ್ದೋಷಕ್ಷಯೇ ಸಞ್ಜಾತೇ ಕದಾಚಿದಾಕಸ್ಮಿಕಂ ತತ್ರ ಪರಿಮ್ಲಾಯಿನಿ ರೋಗೇ ದರ್ಶನಂ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯೇಕೇ; ಅನ್ಯೇ ತು ಪಿತ್ತಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾಕರರಸಸಙ್ಕ್ಷಯಾತ್ ಕ್ಷೀಣೇ ದೋಷೇ ತತ್ರ ಕದಾಚಿದ್ದರ್ಶನಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಂ ಕುರ್ವನ್ತೀತಿ| ಅಯಂ ಯಾಪ್ಯಃ||೨೮||-
Adhikarana 18 (29-33) · Śloka 33
ಅರುಣಂ ಮಣ್ಡಲಂ ವಾತಾಚ್ಚಞ್ಚಲಂ ಪರುಷಂ ತಥಾ ||೨೯|| ಪಿತ್ತಾನ್ಮಣ್ಡಲಮಾನೀಲಂ ಕಾಂಸ್ಯಾಭಂ ಪೀತಮೇವ ವಾ | ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಬಹಲಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶಙ್ಖಕುನ್ದೇನ್ದುಪಾಣ್ಡುರಮ್ ||೩೦|| ಚಲತ್ಪದ್ಮಪಲಾಶಸ್ಥಃ ಶುಕ್ಲೋ ಬಿನ್ದುರಿವಾಮ್ಭಸಃ | ಸಙ್ಕುಚತ್ಯಾತಪೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ಛಾಯಾಯಾಂ ವಿಸ್ತೃತೋ ಭವೇತ್ ||೩೧|| ಮೃದ್ಯಮಾನೇ ಚ ನಯನೇ ಮಣ್ಡಲಂ ತದ್ವಿಸರ್ಪತಿ | ಪ್ರವಾಲಪದ್ಮಪತ್ರಾಭಂ ಮಣ್ಡಲಂ ಶೋಣಿತಾತ್ಮಕಮ್ ||೩೨|| ದೃಷ್ಟಿರಾಗೋ ಭವೇಚ್ಚಿತ್ರೋ ಲಿಙ್ಗನಾಶೇ ತ್ರಿದೋಷಜೇ | ಯಥಾಸ್ವಂ ದೋಷಲಿಙ್ಗಾನಿ ಸರ್ವೇಷ್ವೇವ ಭವನ್ತಿ ಹಿ ||೩೩||
अरुणं मण्डलं वाताच्चञ्चलं परुषं तथा ||२९|| पित्तान्मण्डलमानीलं कांस्याभं पीतमेव वा | श्लेष्मणा बहलं स्निग्धं शङ्खकुन्देन्दुपाण्डुरम् ||३०|| चलत्पद्मपलाशस्थः शुक्लो बिन्दुरिवाम्भसः | सङ्कुचत्यातपेऽत्यर्थं छायायां विस्तृतो भवेत् ||३१|| मृद्यमाने च नयने मण्डलं तद्विसर्पति | प्रवालपद्मपत्राभं मण्डलं शोणितात्मकम् ||३२|| दृष्टिरागो भवेच्चित्रो लिङ्गनाशे त्रिदोषजे | यथास्वं दोषलिङ्गानि सर्वेष्वेव भवन्ति हि ||३३||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಕಾಚಾಖ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯ ತಿಮಿರಸ್ಯ ರಾಗೇಣ ಷಟ್ತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ, ಷಡ್ವಿಧಂ ಲಿಙ್ಗನಾಶಮತಃ ಪರಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮೀತಿ ಯದುಕ್ತಂ ತದೇವ ಷಡ್ವಿಧತ್ವಂ ಮಣ್ಡಲರಾಗಭೇದೇನ ವಿವೃಣ್ವನ್ನಾಹ- ಅರುಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪರುಷಂ ಖರಸ್ಪರ್ಶಮ್| ಆನೀಲಮ್ ಈಷನ್ನೀಲಂ, ಕಾಂಸ್ಯಾಭಮ್ ಆಪಾಣ್ಡುಪೀತಮ್| ಬಹಲಂ ಸ್ಥೂಲಮ್| ಶುಕ್ಲೋ ಬಿನ್ದುರಿವಾಮ್ಭಸ ಇತ್ಯಸ್ಯಾಗ್ರೇ ಕೇಚಿತ್ ‘ಸಙ್ಕುಚತ್ಯಾತಪೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ಛಾಯಾಯಾಂ ವಿಸ್ತೃತೋ ಭವೇತ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಲಿಙ್ಗನಾಶೇಽಪಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತವಾತಾದಿರೂಪಭ್ರಮಣಾರುಣವರ್ಣಾದಿದೋಷಲಿಙ್ಗಂ ಜ್ಞೇಯಮಿತಿ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ- ಯಥಾಸ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾಸ್ವಂ ದೋಷಲಿಙ್ಗಾನೀತಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತವಾತಾದಿತಿಮಿರಾಣಾಂ ರೂಪಭ್ರಣಾದಿಲಕ್ಷಣಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಏಷು ಲಿಙ್ಗನಾಶೇಷು ಕೇವಲಶ್ಲೇಷ್ಮಜಲಿಙ್ಗನಾಶಂ ವಿಹಾಯಾನ್ಯೇ ಲಿಙ್ಗನಾಶಾ ಅಸಾಧ್ಯಾಃ| ಅತ್ರ ಕಿಞ್ಚಿದ್ದರ್ಶನಾವಸ್ಥಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಪರಿಮ್ಲಾಯ್ಯೇವ ರೋಗಃ ಷಷ್ಠೋ ಲಿಙ್ಗನಾಶೋ ಜ್ಞೇಯಃ| ಏವಂ ಷಡ್ ಲಿಙ್ಗನಾಶಾ ಉಕ್ತಾಃ||೨೯-೩೩||
Adhikarana 19 (34) · Śloka 35
ಷಡ್ ಲಿಙ್ಗನಾಶಾಃ ಷಡಿಮೇ ಚ ರೋಗಾ ದೃಷ್ಟ್ಯಾಶ್ರಯಾಃ ಷಟ್ ಚ ಷಡೇವ ಚ ಸ್ಯುಃ | ತಥಾ ನರಃ ಪಿತ್ತವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟಿಃ ಕಫೇನ ಚಾನ್ಯಸ್ತ್ವಥ ಧೂಮದರ್ಶೀ ||೩೪|| ಯೋ ಹ್ರಸ್ವಜಾಡ್ಯೋ(ತ್ಯೋ) ನಕುಲಾನ್ಧತಾ ಚ ಗಮ್ಭೀರಸಞ್ಜ್ಞಾ ಚ ತಥೈವ ದೃಷ್ಟಿಃ |೩೫|
षड् लिङ्गनाशाः षडिमे च रोगा दृष्ट्याश्रयाः षट् च षडेव च स्युः | तथा नरः पित्तविदग्धदृष्टिः कफेन चान्यस्त्वथ धूमदर्शी ||३४|| यो ह्रस्वजाड्यो(त्यो) नकुलान्धता च गम्भीरसञ्ज्ञा च तथैव दृष्टिः |३५|
🔊 Audio coming soon
ರಾಗೈರರುಣಾದಿಕೈಃ ಷಡ್ವಿಧಂ ಲಿಙ್ಗನಾಶಮಭಿಧಾಯಾಪರಾನ್ ಪಿತ್ತವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟ್ಯಾದಿಕಾನ್ ಷಡೇವ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಷಡಿತ್ಯಾದಿ| ಷಡ್ಲಿಙ್ಗನಾಶಾ ಇತಿ ‘ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಷಡ್ವಿಧಂ ರಾಗೈರ್ಲಿಙ್ಗನಾಶಮತಃ ಪರಂ’ ಇತ್ಯನೈನೇವ ಲಿಙ್ಗನಾಶಾನಾಂ ಷಟ್ತ್ವೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಪುನಃ ಷಡಿತಿ ಯತ್ಸಙ್ಖ್ಯಾಕರಣಂ ತನ್ನಿಯಮಾರ್ಥಂ, ತೇನ ತಿಮಿರಕಾಚಲಿಙ್ಗನಾಶಾನಾಂ ಪೃಥಕ್ ಸಙ್ಖ್ಯಾಕರಣಂ ನ ಗಣನೀಯಂ; ಏತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಷಡ್ ಲಿಙ್ಗನಾಶಾಃ, ಷಡಿಮೇ ಚ ರೋಗಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾಃ ಪಿತ್ತವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟ್ಯಾದಯಃ, ಏವಂ ದೃಷ್ಟ್ಯಾಶ್ರಯಾ ದ್ವಾದಶ| ಷಡಿಮೇ ಚ ರೋಗಾ ಇತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾಃ ಪಿತ್ತವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟ್ಯಾದಯಃ| ದೃಷ್ಟ್ಯಾಶ್ರಯಾಃ ಷಟ್ ಚ ಷಡೇವ ಸ್ಯುರಿತಿ ಅತ್ರಾಪಿ ಪೂರ್ವಶಙ್ಕಯಾ ಷಡೇವೇತಿ ಪರಸ್ಮಾನ್ನಿಯಮಯತಿ; ದ್ವಾದಶೈವ ದೃಷ್ಟ್ಯಾಶ್ರಯಾ ರೋಗಾ ಭವೇಯುರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇ ತೇ ಪಿತ್ತವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟ್ಯಾದಯಃ ಷಡಿತ್ಯಾಹ- ತಥೇತ್ಯಾದಿ| ತಥಾಶಬ್ದೋ ಭಿನ್ನಕ್ರಮೇ, ಕಫೇನ ಚಾನ್ಯ ಇತ್ಯತ್ರ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ; ತೇನ ಕಫೇನಾಪಿ ವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟಿರನ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೩೪||-
Adhikarana 20 (35-36) · Śloka 37
ಪಿತ್ತೇನ ದುಷ್ಟೇನ ಗತೇನ ದೃಷ್ಟಿಂ ಪೀತಾ ಭವೇದ್ಯಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಃ ||೩೫|| ಪೀತಾನಿ ರೂಪಾಣಿ ಚ ಮನ್ಯತೇ ಯಃ ಸ ಮಾನವಃ ಪಿತ್ತವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟಿಃ | ಪ್ರಾಪ್ತೇ ತೃತೀಯಂ ಪಟಲಂ ತು ದೋಷೇ ದಿವಾ ನ ಪಶ್ಯೇನ್ನಿಶಿ ವೀಕ್ಷತೇ ಚ ||೩೬|| (ರಾತ್ರೌ ಸ ಶೀತಾನುಗೃಹೀತದೃಷ್ಟಿಃ ಪಿತ್ತಾಲ್ಪಭಾವಾದಪಿ ತಾನಿ ಪಶ್ಯೇತ್) |೩೭|
पित्तेन दुष्टेन गतेन दृष्टिं पीता भवेद्यस्य नरस्य दृष्टिः ||३५|| पीतानि रूपाणि च मन्यते यः स मानवः पित्तविदग्धदृष्टिः | प्राप्ते तृतीयं पटलं तु दोषे दिवा न पश्येन्निशि वीक्षते च ||३६|| (रात्रौ स शीतानुगृहीतदृष्टिः पित्ताल्पभावादपि तानि पश्येत्) |३७|
🔊 Audio coming soon
ಪಿತ್ತವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟೇರ್ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಪಿತ್ತೇನೇತ್ಯಾದಿ| ದೃಷ್ಟೇನ ವೃದ್ಧೇನ| ನಿಶಿ ವೀಕ್ಷತೇ ಚೇತಿ ರಾತ್ರೌ ಶೀತೋಪಕೃತದೃಷ್ಟಿತ್ವಾತ್ ಪಿತ್ತಾಭಾವಃ, ಅತೋ ರಾತ್ರೌ ರೂಪದರ್ಶನಮ್| ಸಾಧ್ಯೋಽಯಮ್||೩೫-೩೬||-
Adhikarana 21 (38) · Śloka 38
ತಥಾ ನರಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟಿಸ್ತಾನ್ಯೇವ ಶುಕ್ಲಾನಿ ಹಿ ಮನ್ಯತೇ ತು ||೩೭|| ತ್ರಿಷು ಸ್ಥಿತೋಲ್ಪಃ ಪಟಲೇಷು ದೋಷೋ ನಕ್ತಾನ್ಧ್ಯಮಾಪಾದಯತಿ ಪ್ರಸಹ್ಯ | ದಿವಾ ಸ ಸೂರ್ಯಾನುಗೃಹೀತಚಕ್ಷುರಿಕ್ಷೇತ ರೂಪಾಣಿ ಕಫಾಲ್ಪಭಾವಾತ್ ||೩೮||
तथा नरः श्लेष्मविदग्धदृष्टिस्तान्येव शुक्लानि हि मन्यते तु ||३७|| त्रिषु स्थितोल्पः पटलेषु दोषो नक्तान्ध्यमापादयति प्रसह्य | दिवा स सूर्यानुगृहीतचक्षुरिक्षेत रूपाणि कफाल्पभावात् ||३८||
🔊 Audio coming soon
ಕಫವಿದಗ್ಧದೃಷ್ಟೇರ್ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ನರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕಫೇನ ದುಷ್ಟೇನ ಗತೇನ ದೃಷ್ಟಿಂ ಸಿತಾ ಭವೇದ್ಯಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ದೃಷ್ಟಿರಿತಿ ತಥಾಶಬ್ದಾರ್ಥಃ| ತಾನ್ಯೇವ ರೂಪಾಣಿ| ಅಯಮಪಿ ಸಾಧ್ಯಃ||೩೮||
Adhikarana 22 (39) · Śloka 39
ಶೋಕಜ್ವರಾಯಾಸಶಿರೋಭಿತಾಪೈರಭ್ಯಾಹತಾ ಯಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಃ | ಸಧೂಮಕಾನ್ ಪಶ್ಯತಿ ಸರ್ವಭಾವಾಂಸ್ತಂ ಧೂಮದರ್ಶೀತಿ ವದನ್ತಿ ರೋಗಮ್ ||೩೯||
शोकज्वरायासशिरोभितापैरभ्याहता यस्य नरस्य दृष्टिः | सधूमकान् पश्यति सर्वभावांस्तं धूमदर्शीति वदन्ति रोगम् ||३९||
🔊 Audio coming soon
ಧೂಮದರ್ಶಿನೋ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಶೋಕೇತ್ಯಾದಿ| ಶಿರೋಭಿತಾಪಃ ಶಿರೋವ್ಯಥಾ| ಅಯಂ ಪಿತ್ತಜಃ ಸಾಧ್ಯಶ್ಚ||೩೯||
Adhikarana 23 (40) · Śloka 40
ಸ ಹ್ರಸ್ವಜಾಡ್ಯೋ ದಿವಸೇಷು ಕೃಚ್ಛ್ರಾದ್ಧ್ರಸ್ವಾನಿ ರೂಪಾಣಿ ಚ ಯೇನ ಪಶ್ಯೇತ್ |೪೦|
स ह्रस्वजाड्यो दिवसेषु कृच्छ्राद्ध्रस्वानि रूपाणि च येन पश्येत् |४०|
🔊 Audio coming soon
ಹ್ರಸ್ವಜಾಡ್ಯಲಕ್ಷಣಮಾಹ - ಸ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ ಪುರುಷಃ| ಯೇನ ವಿಕಾರೇಣ| ಅತ್ರ ದಿವಸೇಷು ಪಶ್ಯೇದಿತಿ ವಚನಾದ್ರಾತ್ರೌ ನ ಪಶ್ಯತೀತ್ಯವಗಮ್ಯತೇ| ಕೇಚಿತ್ತು ‘ರಾತ್ರೌ ಚ ಶೀತಾನುಗೃಹೀತದೃಷ್ಟಿಃ ಪಿತ್ತಾಲ್ಪಭಾವಾದಪಿ ತಾನಿ ಪಶ್ಯೇತ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ತಚ್ಚಾಸಙ್ಗತಂ, ಅಸ್ಯ ನಕ್ತಾನ್ಧತಾಜನಕತ್ವಾತ್| ತಥಾ ಚ ವಿದೇಹಃ,- “ನಕ್ತಮನ್ಧಾಸ್ತು ಚತ್ವಾರೋ ಯೇ ಪುರಸ್ತಾತ್ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ| ತೇಷಾಮಸಾಧ್ಯೋ ನಕುಲೋ ಹ್ರಸ್ವಜಾಡ್ಯ(ತ್ಯ)ಸ್ತಥೈವ ಚ”- ಇತಿ| ಅತ್ರ ಚ ದೃಷ್ಟಿಮಧ್ಯಗತಃ ಪೀತೋ ರಾಗೋ ಜ್ಞೇಯಃ| ಅಸ್ಯ ಪಟಲಚತುಷ್ಟಯಾಶ್ರಿತಪಿತ್ತಪ್ರಭವತ್ವಾದಸಾಧ್ಯತ್ವಮ್|೪೦|-
Adhikarana 24 (40) · Śloka 41
ವಿದ್ಯೋತತೇ ಯೇನ ನರಸ್ಯ ದೃಷ್ಟಿರ್ದೋಷಾಭಿಪನ್ನಾ ನಕುಲಸ್ಯ ಯದ್ವತ್ ||೪೦|| ಚಿತ್ರಾಣಿ ರೂಪಾಣಿ ದಿವಾ ಸ ಪಶ್ಯೇತ್ ಸ ವೈ ವಿಕಾರೋ ನಕುಲಾನ್ಧ್ಯಸಞ್ಜ್ಞಃ |೪೧|
विद्योतते येन नरस्य दृष्टिर्दोषाभिपन्ना नकुलस्य यद्वत् ||४०|| चित्राणि रूपाणि दिवा स पश्येत् स वै विकारो नकुलान्ध्यसञ्ज्ञः |४१|
🔊 Audio coming soon
ನಕುಲಾನ್ಧ್ಯಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ವಿದ್ಯೋತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ದೋಷಾಭಿಪನ್ನಾ ದೋಷೈರ್ವ್ಯಾಪ್ತಾ| ಚಿತ್ರಾಣಿ ಸರ್ವದೋಷವರ್ಣಾನಿ| ದಿವಾ ಸ ಪಶ್ಯೇದಿತಿ ವಚನಾದ್ರಾತ್ರೌ ನ ಪಶ್ಯತೀತ್ಯವಗಮ್ಯತೇ| ಸರ್ವಜೋಽಸಾಧ್ಯಶ್ಚ||೪೦||-
Adhikarana 25 (41) · Śloka 42
ದೃಷ್ಟಿರ್ವಿರೂಪಾ ಶ್ವಸನೋಪಸೃಷ್ಟಾ ಸಙ್ಕುಚ್ಯತೇಽಭ್ಯನ್ತರತಶ್ಚ ಯಾತಿ ||೪೧|| ರುಜಾವಗಾಢಾ ಚ ತಮಕ್ಷಿರೋಗಂ ಗಮ್ಭೀರಿಕೇತಿ ಪ್ರವದನ್ತಿ ತಜ್ಜ್ಞಾಃ |೪೨|
दृष्टिर्विरूपा श्वसनोपसृष्टा सङ्कुच्यतेऽभ्यन्तरतश्च याति ||४१|| रुजावगाढा च तमक्षिरोगं गम्भीरिकेति प्रवदन्ति तज्ज्ञाः |४२|
🔊 Audio coming soon
ಗಮ್ಭೀರಿಕಾಯಾ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ದೃಷ್ಟಿರಿತ್ಯಾದಿ| ವಿರೂಪಾ ವಿಕೃತರೂಪಾ| ಶ್ವಸನೋಪಸೃಷ್ಟಾ ವಾತೋಪದ್ರುತಾ| ರುಜಾವಗಾಢಾ ತೀವ್ರವೇದನಾ| ಇಯಮಪ್ಯಸಾಧ್ಯಾ||೪೧||-
Adhikarana 26 (42) · Śloka 43
ಬಾಹ್ಯೌ ಪುನರ್ದ್ವಾವಿಹ ಸಮ್ಪ್ರದಿಷ್ಟೌ ನಿಮಿತ್ತತಶ್ಚಾಪ್ಯನಿಮಿತ್ತತಶ್ಚ ||೪೨|| ನಿಮಿತ್ತತಸ್ತತ್ರ ಶಿರೋಭಿತಾಪಾಜ್ಜ್ಞೇಯಸ್ತ್ವಭಿಷ್ಯನ್ದನಿದರ್ಶನೈಶ್ಚ |೪೩|
बाह्यौ पुनर्द्वाविह सम्प्रदिष्टौ निमित्ततश्चाप्यनिमित्ततश्च ||४२|| निमित्ततस्तत्र शिरोभितापाज्ज्ञेयस्त्वभिष्यन्दनिदर्शनैश्च |४३|
🔊 Audio coming soon
ಹೇತುಭೇದೇನ ಬಾಹ್ಯೌ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಬಾಹ್ಯಾವಿತ್ಯಾದಿ| ಬಹಿರ್ಭವೌ ಬಾಹ್ಯೌ; ಯದ್ಯಪಿ ಪ್ರಾಕ್ಸೂತ್ರೇ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣೋಪದಿಷ್ಟೌ ತಥಾಽಪಿ ಪುನರಿಹ ನಿಮಿತ್ತಾನಿಮಿತ್ತಭೇದದ್ವಯೇನ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಕರ್ಷಾನ್ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾವಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತತ್ರ ಸನಿಮಿತ್ತಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ನಿಮಿತ್ತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ತಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ, ಶಿರೋಭಿತಾಪಾದ್ ವಿಷಪುಷ್ಪಗನ್ಧಸ್ಪೃಷ್ಟಪವನಸಮ್ಪರ್ಕಜಾತಾತ್, ಅಭಿಷ್ಯನ್ದನಿದರ್ಶನೈರಿತಿ ಅಭಿಷ್ಯನ್ದಲಕ್ಷಣೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಯಮಸಾಧ್ಯಃ||೪೨||-
Adhikarana 27 (43-44) · Śloka 44
ಸುರರ್ಷಿಗನ್ಧರ್ವಮಹೋರಗಾಣಾಂ ಸನ್ದರ್ಶನೇನಾಪಿ ಚ ಭಾಸ್ವರಾಣಾಮ್ ||೪೩|| ಹನ್ಯೇತ ದೃಷ್ಟಿರ್ಮನುಜಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ಸ ಲಿಙ್ಗನಾಶಸ್ತ್ವನಿಮಿತ್ತಸಞ್ಜ್ಞಃ | ತತ್ರಾಕ್ಷಿ ವಿಸ್ಪಷ್ಟಮಿವಾವಭಾತಿ ವೈದೂರ್ಯವರ್ಣಾ ವಿಮಲಾ ಚ ದೃಷ್ಟಿಃ ||೪೪||
सुरर्षिगन्धर्वमहोरगाणां सन्दर्शनेनापि च भास्वराणाम् ||४३|| हन्येत दृष्टिर्मनुजस्य यस्य स लिङ्गनाशस्त्वनिमित्तसञ्ज्ञः | तत्राक्षि विस्पष्टमिवावभाति वैदूर्यवर्णा विमला च दृष्टिः ||४४||
🔊 Audio coming soon
ಅನಿಮಿತ್ತಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸುರರ್ಷೀತ್ಯಾದಿ| ಅನಿಮಿತ್ತ ಇತಿ ಅನುಪಲಭ್ಯಮಾನವಿಶಿಷ್ಟಸುರಾದಿದರ್ಶನನಿಮಿತ್ತಃ| ದೃಷ್ಟಿಃ ದರ್ಶನಮ್| ಲಿಙ್ಗನಾಶ ಇತಿ ದರ್ಶನನಾಶ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಯಮಪ್ಯಸಾಧ್ಯಃ| ತಸ್ಯೈವಾನಿಮಿತ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ಅನಿಮಿತ್ತಸಞ್ಜ್ಞಕೇ| ವಿಸ್ಪಷ್ಟಮಿವ ವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಸನ್ನಮಿವ| ವೈದೂರ್ಯವರ್ಣಾ ಪ್ರಕೃತಿವರ್ಣೇತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿಮಲೇತಿ ವಿಗತಾಸ್ತಿಮಿರಕಾಚಾದಯೋ ಮಲಾ ಯಸ್ಯಾಂ ಸಾ ತಥಾ| ಏತೌ ಸನಿಮಿತ್ತಾನಿಮಿತ್ತೌ ಸರ್ವಗತಾವಪಿ ದರ್ಶನನಾಶಕರತ್ವಾದನುಕ್ತಾವಪಿ ದೃಷ್ಟ್ಯಾಶ್ರಿತೌ ಕಥಿತೌ, ಅತೋ ನ ಸಙ್ಖ್ಯಾತಿರೇಕಃ||೪೩-೪೪||
Adhikarana 28 (45) · Śloka 45
ವಿದೀರ್ಯತೇ ಸೀದತಿ ಹೀಯತೇ ವಾ ನೃಣಾಮಭೀಘಾತಹತಾ ತು ದೃಷ್ಟಿಃ ||೪೫||
विदीर्यते सीदति हीयते वा नृणामभीघातहता तु दृष्टिः ||४५||
🔊 Audio coming soon
ಆಗನ್ತುಪ್ರಸ್ತಾವಾದಪರಮಭಿಘಾತಜಮಾಹ- ವಿದೀರ್ಯತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸೀದತಿ ಅವಸಾದಂ ಯಾತಿ| ಏಷ ಬಾಹ್ಯನಿಮಿತ್ತತ್ವಾತ್ ಸನ್ನಿಪಾತಾನ್ತರ್ಭೂತಃ||೪೫||
Adhikarana 29 (46) · Śloka 46
ಇತ್ಯೇತೇ ನಯನಗತಾ ಮಯಾ ವಿಕಾರಾಃ ಸಙ್ಖ್ಯಾತಾಃ ಪೃಥಗಿಹ ಷಟ್ ಚ ಸಪ್ತತಿಶ್ಚ | ಏತೇಷಾಂ ಪೃಥಗಿಹ ವಿಸ್ತರೇಣ ಸರ್ವಂ ವಕ್ಷ್ಯೇಽಹಂ ತದನು ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಯಥಾವತ್ ||೪೬||
इत्येते नयनगता मया विकाराः सङ्ख्याताः पृथगिह षट् च सप्ततिश्च | एतेषां पृथगिह विस्तरेण सर्वं वक्ष्येऽहं तदनु चिकित्सितं यथावत् ||४६||
🔊 Audio coming soon
ಸಮುದಾಯಸಙ್ಖ್ಯಾಮಾಹ- ಇತ್ಯೇತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಙ್ಖ್ಯಾತಾಃ ಸಮ್ಯಗಾಖ್ಯಾತಾಃ, ಸಮ್ಯಗ್ಗಣಿತಾ ವಾ| ಇಹ ಶಾಲಾಕ್ಯೇ| ಪುನಃ ಷಟ್ಸಪ್ತತಿಸಙ್ಖ್ಯಾಕಾರಣಂ ನಿಯಮಾರ್ಥಂ; ತೇನ ಷಟ್ಸಪ್ತತಿರೇವ| ಏತೇನ ಕರಾಲಾದಿಪ್ರೋಕ್ತಾ ಸಙ್ಖ್ಯಾ ನಿರಾಕೃತಾ||೪೬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಶಾಲಾಕ್ಯತನ್ತ್ರೇ ದೃಷ್ಟಿಗತರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೭||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे दृष्टिगतरोगविज्ञानीयो नाम सप्तमोऽध्यायः ||७||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಶಾಲಾಕ್ಯತನ್ತ್ರೇ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೭||