Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో గ్రహోత్పత్తిమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
अथातो ग्रहोत्पत्तिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
నవగ్రహాకృతివిజ్ఞానం చికిత్సితం చాభిధాయ బాలగ్రహాణాముత్పత్తిం కారణం చాభిధాతుం గ్రహోత్పత్త్యధ్యాయారంభో యుజ్యత ఇత్యాహ- అథాత ఇత్యాది| గ్రహాణాం స్కందాదీనాం, ఉత్పత్తిః ఆగతిః ప్రాప్తిః; ఏతేన క్రీడనార్థం నియోజనమత్రోత్పత్తిః, నాభూతప్రాదుర్భావః; కుతః? తేషాం నిత్యత్వాత్||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
నవ స్కందాదయః ప్రోక్తా బాలానాం య ఇమే గ్రహాః | శ్రీమంతో దివ్యవపుషో నారీపురుషవిగ్రహాః ||3||
नव स्कन्दादयः प्रोक्ता बालानां य इमे ग्रहाः | श्रीमन्तो दिव्यवपुषो नारीपुरुषविग्रहाः ||३||
🔊 Audio coming soon
నవేత్యాది| విగ్రహః శరీరం; తత్ర చ స్కందస్కందాపస్మారనైగమేషాః పురుషశరీరాః, శేషాః స్త్రీశరీరాః||3||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ఏతే గుహస్య రక్షార్థం కృత్తికోమాగ్నిశూలిభిః | సృష్టాః శరవణస్థస్య రక్షితస్యాత్మతేజసా ||4||
एते गुहस्य रक्षार्थं कृत्तिकोमाग्निशूलिभिः | सृष्टाः शरवणस्थस्य रक्षितस्यात्मतेजसा ||४||
🔊 Audio coming soon
ఏతే ఇత్యాది| శరవణస్థస్య ఆత్మతేజసా రక్షితస్యాపి రక్షార్థం కృత్తికాదిభిరేతే స్కందాదయో గ్రహాః సృష్టా నియోజితా ఇత్యర్థః; గుహస్య కార్తికేయస్య, ఆత్మతేజసా స్వశక్త్యా| నను స్వభావరక్షితస్య గుహస్య రక్షకైః కిం? ఉచ్యతే- యథా స్వశక్త్యా అనభిభవనీయస్యాపి ఇంద్రస్య అన్యే దేవా రక్షకాః, ప్రభుధర్మత్వాత్; తద్వద్గుహస్యాపి అన్యే గ్రహా రక్షకాః, ప్రభుధర్మత్వాత్||4||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
స్త్రీవిగ్రహా గ్రహా యే తు నానారూపా మయేరితాః | గంగోమాకృత్తికానాం తే భాగా రాజసతామసాః ||5||
स्त्रीविग्रहा ग्रहा ये तु नानारूपा मयेरिताः | गङ्गोमाकृत्तिकानां ते भागा राजसतामसाः ||५||
🔊 Audio coming soon
స్త్రీత్యాది| స్త్రీవిగ్రహా నారీశరీరాః, నానారూపా మేషాదిముఖాః, మయా ధన్వంతరిణా, ఈరితాః కథితాః| తే స్త్రీవిగ్రహాః| భాగా అంశాః, రాజసతామసా మతా రజస్తమోమయాః స్మృతాః| యద్యపి సర్వగ్రహాణాం రజస్తమోమయత్వం, తథాఽపి స్త్రీవిగ్రహాణామేవాత్యర్థం రజస్తమోగుణభూయిష్ఠత్వం; తద్భూయిష్ఠత్వాచ్చాతిశయేన హింసాత్మకత్వమితి తేభ్యో బాలకో రక్షితవ్యః||5||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
నైగమేషస్తు పార్వత్యా సృష్టో మేషాననో గ్రహాః | కుమారధారీ దేవస్య గుహస్యాత్మసమః సఖా ||6||
नैगमेषस्तु पार्वत्या सृष्टो मेषाननो ग्रहाः | कुमारधारी देवस्य गुहस्यात्मसमः सखा ||६||
🔊 Audio coming soon
నైగమేష ఇత్యాది| నైగమేషః పుంగ్రహః, మేషానన ఏడకముఖః, బాలకౌతుకాయ సృష్టః| కుమారధారీ కుమారపాలయితా; ‘కుమారహారీ’ ఇత్యన్యే పఠంతి, తత్ర కుమారాన్ హరతీత్యర్థః| ఆత్మసమ ఆత్మతుల్యః, సఖా మిత్రం| ‘ఆత్మసమ’ ఇత్యత్రాన్యే ‘ఆత్మోద్భవ’ ఇతి పఠంతి, తత్రాత్మోద్భవః పుత్రః||6||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
స్కందాపస్మారసంజ్ఞో యః సోఽగ్నినాఽగ్నిసమద్యుతిః | స చ స్కందసఖా నామ విశాఖ ఇతి చోచ్యతే ||7||
स्कन्दापस्मारसञ्ज्ञो यः सोऽग्निनाऽग्निसमद्युतिः | स च स्कन्दसखा नाम विशाख इति चोच्यते ||७||
🔊 Audio coming soon
స్కందేత్యాది| అపస్మారవికారలింగలింగతవికారిత్వేన స్కందాపస్మార ఇత్యుచ్యతే| సోఽగ్నినా సృష్ట ఇతి సంబధ్యతే| విశాఖ ఇతి స్కందాపస్మారస్యాపరం నామ||7||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
స్కందః సృష్టో భగవతా దేవేన త్రిపురారిణా | బిభర్తి చారపరాం సంజ్ఞాం కుమార ఇతి స గ్రహః ||8||
स्कन्दः सृष्टो भगवता देवेन त्रिपुरारिणा | बिभर्ति चारपरां सञ्ज्ञां कुमार इति स ग्रहः ||८||
🔊 Audio coming soon
స్కంద ఇత్యాది| త్రిపురారిణా రుద్రేణ సృష్టః||8||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
బాలలీలాధరో యోఽయం దేవో రుద్రాగ్నిసంభవః | మిథ్యాచారేషు భగవాన్ స్వయం నైష ప్రవర్తతే ||9||
बाललीलाधरो योऽयं देवो रुद्राग्निसम्भवः | मिथ्याचारेषु भगवान् स्वयं नैष प्रवर्तते ||९||
🔊 Audio coming soon
గుహస్య స్కందాదిభ్యో భేదమాహ- బాలలీలాధర ఇత్యాది| లీలా చేష్టా, రుద్రాగ్నిసంభవ ఇతి రుద్రసంభవోఽగ్నిసంభవశ్చ| మిథ్యాచారేషు బాలేష్విత్యర్థః| స్వయం న ప్రవర్తతే తదనుచరాస్తు ప్రవర్తంతే, కుతః? యతోఽస్య దేవత్వాద్యాగాదిభిరేవ తృప్తిః| ‘బాలలీలాధర’ ఇత్యత్ర ‘బాలలీలాటన’ ఇత్యన్యే పఠంతి||9||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
కుమారః స్కందసామాన్యాదత్ర కేచిదపండితాః | గృహ్ణాతీత్యల్పవిజ్ఞానా బ్రువతే దేహచింతకాః ||10||
कुमारः स्कन्दसामान्यादत्र केचिदपण्डिताः | गृह्णातीत्यल्पविज्ञाना ब्रुवते देहचिन्तकाः ||१०||
🔊 Audio coming soon
కుమార ఇత్యాది| కుమారః కార్తికేయః, స్కందసామాన్యాత్ స్కందగ్రహనామతుల్యత్వాద్బాలం గృహ్ణాతీతి యే కేచిదపండితా దేహచింతకా వైద్యా బ్రువతే తేఽల్పవిజ్ఞానా అపండితాః||10||
Adhikarana 10 (11-20) · Śloka 21
తతో భగవతి స్కందే సురసేనాపతౌ కృతే | ఉపతస్థుర్గ్రహాః సర్వే దీప్తశక్తిధరం గుహం ||11|| ఊచుః ప్రాంజలయశ్చైనం వృత్తిం నః సంవిధత్స్వ వై | తేషామర్థే తతః స్కందః శివం దేవమచోదయత్ ||12|| తతో గ్రహాంస్తానువాచ భగవాన్ భగనేత్రహృత్ | తిర్యగ్యోనిం మానుషం చ దైవం చ త్రితయం జగత్ ||13|| పరస్పరోపకారేణ వర్తతే ధార్యతేఽపి చ | దేవా మనుష్యాన్ ప్రీణంతి తైర్యగ్యోనీంస్తథైవ చ ||14|| వర్తమానైర్యథాకాలం శీతవర్షోష్ణమారుతైః | ఇజ్యాంజలినమస్కారజపహోమవ్రతాదిభిః ||15|| నరాః సమ్యక్ ప్రయుక్తైశ్చ ప్రీణంతి త్రిదివేశ్వరాన్ | భాగధేయం విభక్తం చ శేషం కించిన్న విద్యతే ||16|| తద్యుష్మాకం శుభా వృత్తిర్బాలేష్వేవ భవిష్యతి | కులేషు యేషు నేజ్యంతే దేవాః పితర ఏవ చ ||17|| బ్రాహ్మణాః సాధవశ్చైవ గురవోఽతిథయస్తథా | నివృత్తాచారశౌచేషు పరపాకోపజీవిషు ||18|| ఉత్సన్నబలిభిక్షేషు భిన్నకాంస్యోపభోజిషు | గృహేషు తేషు యే బాలాస్తాన్ గృహ్ణీధ్వమశంకితాః ||19|| తత్ర వో విపులా వృత్తిః పూజా చైవ భవిష్యతి | ఏవం గ్రహాః సముత్పన్నా బాలాన్ గృహ్ణంతి చాప్యతః ||20|| గ్రహోపసృష్టా బాలాస్తు దుశ్చికిత్స్యతమా మతాః |21|
ततो भगवति स्कन्दे सुरसेनापतौ कृते | उपतस्थुर्ग्रहाः सर्वे दीप्तशक्तिधरं गुहम् ||११|| ऊचुः प्राञ्जलयश्चैनं वृत्तिं नः संविधत्स्व वै | तेषामर्थे ततः स्कन्दः शिवं देवमचोदयत् ||१२|| ततो ग्रहांस्तानुवाच भगवान् भगनेत्रहृत् | तिर्यग्योनिं मानुषं च दैवं च त्रितयं जगत् ||१३|| परस्परोपकारेण वर्तते धार्यतेऽपि च | देवा मनुष्यान् प्रीणन्ति तैर्यग्योनींस्तथैव च ||१४|| वर्तमानैर्यथाकालं शीतवर्षोष्णमारुतैः | इज्याञ्जलिनमस्कारजपहोमव्रतादिभिः ||१५|| नराः सम्यक् प्रयुक्तैश्च प्रीणन्ति त्रिदिवेश्वरान् | भागधेयं विभक्तं च शेषं किञ्चिन्न विद्यते ||१६|| तद्युष्माकं शुभा वृत्तिर्बालेष्वेव भविष्यति | कुलेषु येषु नेज्यन्ते देवाः पितर एव च ||१७|| ब्राह्मणाः साधवश्चैव गुरवोऽतिथयस्तथा | निवृत्ताचारशौचेषु परपाकोपजीविषु ||१८|| उत्सन्नबलिभिक्षेषु भिन्नकांस्योपभोजिषु | गृहेषु तेषु ये बालास्तान् गृह्णीध्वमशङ्किताः ||१९|| तत्र वो विपुला वृत्तिः पूजा चैव भविष्यति | एवं ग्रहाः समुत्पन्ना बालान् गृह्णन्ति चाप्यतः ||२०|| ग्रहोपसृष्टा बालास्तु दुश्चिकित्स्यतमा मताः |२१|
🔊 Audio coming soon
కే తర్హి బాలాన్ గృహ్ణంతీతి పృష్ట ఆహ- తత ఇత్యాది| తతో గుహరక్షార్థం నవగ్రహేషు సృష్టేషు సత్సు, అనంతరం సురా దేవాస్తేషాం సేనా తస్యాః పతౌ స్వామిని గుహే కృతే సతి, ఉపతస్థుః ఆగతాః| శక్తిః ఆయుధవిశేషః| ఊచుః ఉక్తవంతః| ప్రాంజలయః సంయోజితహస్తాః| ఏనం గుహం ప్రతి; ఏనమిత్యత్ర అన్యే దేవేతి గుహసంబోధనం పఠంతి| కిమూచుః? వృత్తిం వర్తనం, నః అస్మాకం, సంవిధత్స్వ కురు, వై స్ఫుటం| ఆత్మవృత్త్యర్థముపస్థితానాం గ్రహాణాం కార్తికేయేన కిం కృతమిత్యాహ- తేషామిత్యాది| తతః స్కందః శివం దేవమచోదయత్తేషాం గ్రహణామర్థే, తతో గ్రహవృత్తిప్రార్థనాదనంతరం, స్కందః కార్తికేయః, అచోదయత్ ప్రార్థితవాన్| ఏవం గ్రహార్థే ప్రార్థితః శంకరః కిం కృతవానిత్యాహ- తత ఇత్యాది| తతః ప్రార్థనానంతరం తాన్ గ్రహాన్ ప్రతి భగవాన్ భగనేత్రహృత్ భగలోచనహారీ రుద్ర ఉక్తవాన్| కిముక్తవానిత్యాహ- తిర్యగిత్యాది| తిర్యగ్యోనిమానుషదేవానాం త్రితయం జగచ్ఛబ్దవాచ్యం, ఏతత్త్రితయం పరస్పరమన్యోన్యోపకారేణ వర్తతే, ధార్యతేఽపి చేతి చకారాత్ క్రియతే చ| తత్ర తిర్యగ్యోనయో గవాదయః, తే మనుష్యానుపకుర్వంతి వహనాదినా; మానుషాశ్చ మాషాదిదానేన తిర్యగ్యోనీనుపకుర్వంతి| దేవమానుషయోః పరస్పరోపకారమాహ- దేవా ఇత్యాది| యథాకాలం శీతోష్ణవర్షాదీన్ కృత్వా మానుషాన్ తిర్యగ్యోనీంశ్చ ప్రీణయంతీతి సంబంధః| దేవేషు మానుషోపకారమాహ- ఇజ్యేత్యాది| ఇజ్యా యాగః, అంజలిః కరద్వయయోజనం, నమస్కారః ప్రణామః, జప ఓంకారపూర్వకం గాయత్ర్యాద్యావర్తనం, హోమో లక్షాదిసంఖ్యాహుతిభిర్వహ్నౌ హవనం, వ్రతం ప్రసిద్ధం, సమ్యక్ప్రయుక్తైః వేదోక్తవిధానేన ప్రయుక్తైః; ఇజ్యాంజలిప్రభృతిభిః సమ్యక్ప్రయుక్తైర్నరాస్త్రిదివేశ్వరాన్ దేవాన్ ప్రీణయంతీతి సంబంధః| భాగధేయమిత్యాది| భాగధేయం అంశసమూహః, విభక్తం దేవాదిత్రితయేన సర్వమేవ విభజ్య గృహీతం, శేషం అవశిష్టం, కించిన్నాస్తి యతస్తత్తస్మాద్బాలగ్రహరక్షార్థం సృష్టత్వాద్యుష్మాకం వృత్తిరపి భో గ్రహా బాలేష్వేవ భవిష్యతీతి| అనపరాధేషు బాలేషు వృత్తిం కల్పయన్ శంభురపి దోషభాక్ స్యాదతః సాపరాధేషు వృత్తిమాహ- కులేష్విత్యాది| నేజ్యంతే న పూజ్యంతే, ఉత్సన్నే నష్టే బలిభిక్షే యేషు తాని తథా, తేషు వృత్తిరితి| అత్ర హింసనమేవ వృత్తిః| పూజా చైవేతి పుష్పాదినా భోజనాదినా చేత్యర్థః||11-20||-
Adhikarana 11 (21-22) · Śloka 22
వైకల్యం మరణం చాపి ధ్రువం స్కందగ్రహే మతం ||21|| స్కందగ్రహోఽత్యుగ్రతమః సర్వేష్వేవ యతః స్మృతః | అన్యో వా సర్వరూపస్తు న సాధ్యో గ్రహ ఉచ్యతే ||22||
वैकल्यं मरणं चापि ध्रुवं स्कन्दग्रहे मतम् ||२१|| स्कन्दग्रहोऽत्युग्रतमः सर्वेष्वेव यतः स्मृतः | अन्यो वा सर्वरूपस्तु न साध्यो ग्रह उच्यते ||२२||
🔊 Audio coming soon
ఏవమిత్యాది| వైకల్యం వికలాంగతా| ధ్రువం నిశ్చితం| స్కందేత్యాది| సర్వేష్వేవ గ్రహేషు మధ్యే స్కందగ్రహో యతోఽత్యుగ్రతమః, అత ఏవ తద్గృహీతస్య ధ్రువం మరణం, అథ కథంచిజ్జీవతి తదా వైకల్యమితి| అన్య ఇత్యాది| అన్యో వా స్కందాపస్మారాదికః||21-22||
Adhikarana puShpikA · Śloka 37
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే కుమారతంత్రే గ్రహోత్పత్త్యధ్యాయో నామ(ఏకాదశోఽధ్యాయః, ఆదితః) సప్తత్రింశత్తమోఽధ్యాయః ||37||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कुमारतन्त्रे ग्रहोत्पत्त्यध्यायो नाम(एकादशोऽध्यायः, आदितः) सप्तत्रिंशत्तमोऽध्यायः ||३७||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే కౌమారభృత్యతంత్రే గ్రహేత్పత్త్యధ్యాయః సప్తత్రింశత్తమః||37||