Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ ഗുല്മപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातो गुल्मप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ശോഷപ്രതിഷേധാനന്തരം രിഷ്ടോക്തക്രമാനുക്രമേണ ഗുല്മപ്രതിഷേധാരമ്ഭോ യുജ്യത ഇത്യാഹ- അഥാതോ ഗുല്മപ്രതിഷേധമിത്യാദി||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
യഥോക്തൈഃ കോപനൈര്ദോഷാഃ കുപിതാഃ കോഷ്ഠമാഗതാഃ | ജനയന്തി നൃണാം ഗുല്മം സ പഞ്ചവിധ ഉച്യതേ ||൩||
यथोक्तैः कोपनैर्दोषाः कुपिताः कोष्ठमागताः | जनयन्ति नृणां गुल्मं स पञ्चविध उच्यते ||३||
🔊 Audio coming soon
തത്ര നിദാനാനന്തരയീകത്വാത് പ്രതിഷേധസ്യാദൌ ഗുല്മാനാം ഹേതുസമ്പ്രാപ്തിസങ്ഖ്യാ ആഹ- യഥോക്തൈരിത്യാദി| യഥോക്തൈഃ കോപനൈഃ വ്രണപ്രശ്നോക്തൈര്ബലവദ്വിഗ്രഹാദിക്രോധാദിദിവാസ്വപ്നാദിഭിഃ| ആമപക്വാഗ്നിരക്തമൂത്രാശയഹൃദയോണ്ഡുകഫുപ്ഫുസാശ്ച കോഷ്ഠശബ്ദവാച്യാഃ, തഥാ ചോക്തമ്- ‘സ്ഥാനാന്യാമാഗ്നിപക്വാനാം മൂത്രസ്യ രുധിരസ്യ ച| ഹൃദുണ്ഡുകഃ ഫുപ്ഫുസശ്ച കോഷ്ഠ ഇത്യഭിധീയതേ’ ഇതി| ഗുല്മഃ പഞ്ചവിധഃ പൃഥഗ്ദോഷൈഃ ത്രയഃ, സമസ്തൈഃ ഏകഃ, രക്തേന അപരഃ, ഏവം പഞ്ചവിധഃ| ഏതച്ച പ്രായോവചനം, ദ്വന്ദ്വജഗുല്മാനാം സദ്ഭാവാത്| തഥാ ചോക്തമ്- “വ്യാമിശ്രലിങ്ഗാനപരാംസ്തു ഗുല്മാംസ്ത്രീനാദിശേദ്ഭേഷജകല്പനാര്ഥമ്”- ഇതി, തഥാ വ്രണപ്രശ്നോക്തപ്രസരതയാ പഞ്ചദശപ്രകാരഗുല്മസമ്ഭവാത്| യഥോക്തൈഃ കോപനൈരിത്യാദിര്ഹേതുഃ, ദോഷാഃ കുപിതാ ഇത്യാദിഃ സമ്പ്രാപ്തിഃ, സ പഞ്ചവിധ ഇത്യേഷാ സങ്ഖ്യാ||൩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ഹൃദ്ബസ്ത്യോരന്തരേ ഗ്രന്ഥിഃ സഞ്ചാരീ യദി വാऽചലഃ | ചയാപചയവാന് വൃത്തഃ സ ഗുല്മ ഇതി കീര്തിതഃ ||൪||
हृद्बस्त्योरन्तरे ग्रन्थिः सञ्चारी यदि वाऽचलः | चयापचयवान् वृत्तः स गुल्म इति कीर्तितः ||४||
🔊 Audio coming soon
ഗുല്മസ്യ രൂപമാഹ- ഹൃദ്ബസ്ത്യോരന്തരേ ഗ്രന്ഥിരിത്യാദി| ഹൃദ്ബസ്ത്യോഃ ഹൃദയേ ച ബസ്തൌ ച, വാ തയോരേവാന്തരേ; തേന സര്വമുദരമാക്ഷിപ്തമ്| സഞ്ചാരീ ചലനശീലഃ, വാതാധിക്യാത്| അചല ഏകസ്ഥാനശായീ, വായോരല്പത്വാത്| ചയാപചയവാന് കദാചിദുപചിതഃ കദാചിദപചിത ഇതി, വിചിത്രക്രിയത്വാദ്വായോഃ| വൃത്തോ വര്തുലഃ| കേചിത് ‘ഹൃന്നാഭ്യോരന്തരേ’ ഇതി പഠന്തി; തേ ച നാഭിഗ്രഹണേനൈവ സാമീപ്യാദ്ബസ്തിം ഗൃഹ്ണന്തി| ‘ചയാപചയവാന്’ ഇത്യത്ര ‘സ്ഥിരോപചയവാന്’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി, സ്ഥിര ഉപചയോ വൃദ്ധിര്യസ്യ സ ഇതി ച വ്യാഖ്യാനയന്തി||൪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
പഞ്ച ഗുല്മാശ്രയാ നൃൗണാം പാര്ശ്വേ ഹൃന്നാഭിബസ്തയഃ |൫|
पञ्च गुल्माश्रया नॄणां पार्श्वे हृन्नाभिबस्तयः |५|
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം തത്രാപ്യുദരേ പഞ്ചഗുല്മാശ്രയാനാഹ- പഞ്ച ഗുല്മാശ്രയാ ഇത്യാദി| സുബോധമേതത്| കാര്തികകുണ്ഡസ്ത്വേനം പാഠം ‘സ വ്യസ്തൈര്ജായതേ ദോഷൈഃ’ ഇത്യാദിവാക്യാദനന്തരം പഠതി|൫|-
Adhikarana 5 (5) · Śloka 6
ഗുപിതാനിലമൂലത്വാദ്ഗൂഢമൂലോദയാദപി ||൫|| ഗുല്മവദ്വാ വിശാലത്വാദ്ഗുല്മ ഇത്യഭിധീയതേ |൬|
गुपितानिलमूलत्वाद्गूढमूलोदयादपि ||५|| गुल्मवद्वा विशालत्वाद्गुल्म इत्यभिधीयते |६|
🔊 Audio coming soon
അഥ ഗുല്മനിരുക്തിമാഹ- ഗുപിതാനിലമൂലത്വാദിത്യാദി | ഗുപിതാനിലമൂലത്വാത് ആകുലീകൃതവായുമൂലത്വാത്, ഏതേന സര്വഗുല്മാനാം വായുഃ കാരണമ്| ഗൂഢമൂലോദയാദിതി ഗൂഢമൂലാഃ കന്ദാദയഃ, തേഷാമിവോദയാദുത്പത്തേഃ; അന്യേ തു ഗൂഢമൂലോ ഗുപ്തകാരണ ഉദയോ യസ്യ സ തഥാ തസ്മാത്, മൂലസ്യ വായോര്ഗൂഢത്വമാവൃതത്വമുച്യതേ തത്പ്രകോപദ്വൈവിധ്യാത്; തഥാ ച- “വായോര്ധാതുക്ഷയാത് കോപോ മാര്ഗസ്യാവരണേന ച”- ഇതി| ഗുല്മവത് മനുഷ്യാദിസംഹതിവത് | വിശാലത്വാത് വിസ്തീര്ണത്വാത്| ഏതേനൈതദുക്തം ഭവതി- യഥാ സംഹതിവിശേഷേണാവസ്ഥിതാ മനുഷ്യവൃക്ഷാദയോ ഗുല്മവ്യപദേശം ഭജന്തേ- മനുഷ്യഗുല്മോ വൃക്ഷഗുല്മ ഇതി, ഏവമത്രാപി ദൃഷ്ടാന്തത്രയം ഗുല്മസ്യ ദോഷത്രയോദ്ഭവത്വപ്രദര്ശനാര്ഥമ്| ‘ഗുപിതാനിലമൂലത്വാത്’ ഇത്യത്ര ‘കുപിതാനിലമൂലത്വാത്’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി| തത്രാപി സ ഏവാര്ഥഃ| ‘ഗൂഢമൂലോദയാത്’ ഇത്യത്രാപരേ ‘ഗൂഢഗൂല്മോദയാത്’ ഇതി പഠന്തി, വ്യാഖ്യാനയന്തി ച- ഗൂഢസ്യ ലതാദിവൃതസ്യ ഗുല്മസ്യേവ വര്തുലവിടപസ്യേവ ഉദയാദുത്പത്തേര്ഗുല്മ ഇത്യര്ഥഃ||൫||-
Adhikarana 6 (6) · Śloka 7
സ യസ്മാദാത്മനി ചയം ഗച്ഛത്യപ്സ്വിവ ബുദ്ബുദഃ ||൬|| അന്തഃ സരതി യസ്മാച്ച ന പാകമുപയാത്യതഃ |൭|
स यस्मादात्मनि चयं गच्छत्यप्स्विव बुद्बुदः ||६|| अन्तः सरति यस्माच्च न पाकमुपयात्यतः |७|
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം യഥാ ന പച്യതേ ഗുല്മസ്തഥാऽऽഹ- സ യസ്മാദിത്യാദി| സ ഗുല്മോ യസ്മാത് കാരണാദാത്മനി സ്വാവയവേ ചയം നിചയം ഗച്ഛതി യാതി; അപ്സ്വിവ ബുദ്ബുദ ഉദ്ഗച്ഛതി ഉദ്ഗതിം യാതി, തഥാ ഗുല്മരൂപോऽപി ദോഷഃ സ്വാവയവേ ഉദ്ഗച്ഛതി ഉദ്ഗതിം യാതി; അന്തഃ അഭ്യന്തരേ, സരതി ഭ്രാമ്യതി| ഏവമ്ഭൂതഃ പ്രായേണ വാതികോ ഭവതി, സ ച ന പച്യതേ; ഇതരേ ച ഗുല്മാ യദാ രക്താദിദൂഷ്യമധിഷ്ഠായ അവതിഷ്ഠന്തേ തദാ കദാചിത് പച്യന്തേ| തഥാ ചോക്തമ്- “രക്തപിത്താതിവൃദ്ധത്വാത് ക്രിയാമനുപലഭ്യ വാ| യദി ഗുല്മോ വിദഹ്യേത ശസ്ത്രം തത്ര ഭിഷഗ്ജിതമ്”- ഇതി| അഥൈവമന്തര്വിദ്രധേര്ഗുല്മസ്യ ച ശീഘ്രമന്ദപാകിത്വേന ഭേദഃ||൬||-
Adhikarana 7 (7) · Śloka 8
സ വ്യസ്തൈര്ജായതേ ദോഷൈഃ സമസ്തൈരപി ചോച്ഛ്രിതൈഃ ||൭|| പുരുഷാണാം തഥാ സ്ത്രീണാം ജ്ഞേയോ രക്തേന ചാപരഃ |൮|
स व्यस्तैर्जायते दोषैः समस्तैरपि चोच्छ्रितैः ||७|| पुरुषाणां तथा स्त्रीणां ज्ञेयो रक्तेन चापरः |८|
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം ‘സ പഞ്ചവിധ ഉച്യതേ’ ഇത്യസ്യൈവ വിവരണമാഹ- സ വ്യസ്തൈര്ജായതേ ദോഷൈരിത്യാദി| സ ഗുല്മഃ, വ്യസ്തൈഃ ഏകൈകൈഃ; ഉച്ഛ്രിതൈഃ പ്രകുപിതൈഃ, രക്തേന ആര്തവരക്തേന; ചകാരാത് ധാതുരക്തേനാപി ഗുല്മോ ജായതേ, സ ച പുംസാം സ്ത്രീണാം ച ഭവതി; തസ്യ ച പൃഥഗുപാദാനം ന കൃതം, പൈത്തികഗുല്മസമാനലക്ഷണതയാ തത്രൈവാവരോധാത്||൭||-
Adhikarana 8 (8-9) · Śloka 9
സദനം മദന്താ വഹ്നേരാടോപോऽന്ത്രവികൂജനമ് ||൮|| വിണ്മൂത്രാനിലസങ്ഗശ്ച സൌഹിത്യാസഹതാ തഥാ | ദ്വേഷോऽന്നേ വായുരൂര്ധ്വം ച പൂര്വരൂപേഷു ഗുല്മിനാമ് ||൯||
सदनं मदन्ता वह्नेराटोपोऽन्त्रविकूजनम् ||८|| विण्मूत्रानिलसङ्गश्च सौहित्यासहता तथा | द्वेषोऽन्ने वायुरूर्ध्वं च पूर्वरूपेषु गुल्मिनाम् ||९||
🔊 Audio coming soon
ഗുല്മപൂര്വരൂപാണ്യാഹ- സദനമിത്യാദി| ആടോപ ഉദരാപൂരഃ| സങ്ഗോ നിരോധഃ| സൌഹിത്യാസഹതാ തൃപ്ത്യക്ഷമത്വമ്| വായുഃ ഊര്ധ്വം സന്തതോദ്ഗാര ഇത്യര്ഥഃ||൮-൯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ഹൃത്കുക്ഷിശൂലം മുഖകണ്ഠശോഷോ വായോര്നിരോധോ വിഷമാഗ്നിതാ ച | തേ തേ വികാരാഃ പവനാത്മകാശ്ച ഭവന്തി ഗുല്മേऽനിലസമ്ഭവേ തു ||൧൦||
हृत्कुक्षिशूलं मुखकण्ठशोषो वायोर्निरोधो विषमाग्निता च | ते ते विकाराः पवनात्मकाश्च भवन्ति गुल्मेऽनिलसम्भवे तु ||१०||
🔊 Audio coming soon
വാതഗുല്മലക്ഷണമാഹ- ഹൃത്കുക്ഷിശൂലമിത്യാദി| വിഷമാഗ്നിതാ ചേതി ചകാരാന്മുഖവൈരസ്യം ഗ്രാഹ്യമ്| തേ തേ വികാരാഃ സ്തമ്ഭകമ്പാദയഃ| കേചിദ്വാതഗുല്മലക്ഷണം ‘ആധ്മാനശൂലേ ഭവതോऽതിമാത്രം’ ഇത്യാദിനാ പാഠേന പഠന്തി; സ ചാഭാവാന്ന ലിഖിതഃ||൧൦||
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
സ്വേദജ്വരാഹാരവിദാഹദാഹാസ്തൃഷ്ണാऽങ്ഗരാഗഃ കടുവക്ത്രതാ ച | പിത്തസ്യ ലിങ്ഗാന്യഖിലാനി യാനി പിത്താത്മകേ താനി ഭവന്തി ഗുല്മേ ||൧൧||
स्वेदज्वराहारविदाहदाहास्तृष्णाऽङ्गरागः कटुवक्त्रता च | पित्तस्य लिङ्गान्यखिलानि यानि पित्तात्मके तानि भवन्ति गुल्मे ||११||
🔊 Audio coming soon
പിത്തഗുല്മലക്ഷണമാഹ- സ്വേദേത്യാദി| ആഹാരവിദാഹഃ ഭുക്തമാത്രസ്യാഹാരസ്യാമ്ലികാദിസദ്ഭാവഃ| പിത്തസ്യ ലിങ്ഗാനി ഭ്രമമദമൂര്ച്ഛാദീനി| പിത്തഗുല്മലക്ഷണമപി കേചിദന്യപാഠേന പഠന്തി| യഥാ- ‘അമ്ലീഭവത്യന്നമഥോ ജ്വരശ്ച ദാഹഃ പിപാസാ കടുവക്ത്രതാ ച| പിത്തസ്യ ലിങ്ഗാനി ച കീര്തിതാനി ഭവന്തി പിത്തപ്രഭവേ തു ഗുല്മേ’ ഇതി||൧൧||
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
സ്തൈമിത്യമന്നേऽരുചിരങ്ഗസാദശ്ഛര്ദിഃ പ്രസേകോ മധുരാസ്യതാ ച | കഫസ്യ ലിങ്ഗാനി ച യാനി താനി ഭവന്തി ഗുല്മേ കഫസമ്ഭവേ തു ||൧൨||
स्तैमित्यमन्नेऽरुचिरङ्गसादश्छर्दिः प्रसेको मधुरास्यता च | कफस्य लिङ्गानि च यानि तानि भवन्ति गुल्मे कफसम्भवे तु ||१२||
🔊 Audio coming soon
കഫഗുല്മലക്ഷണമാഹ- സ്തൈമിത്യമിത്യാദി| സ്തൈമിത്യം സ്തിമിതതാ| അന്നേ അരുചിഃ അന്നാനഭിലാഷഃ| പ്രസേകോ ലാലാസ്രാവഃ| കഫസ്യ ലിങ്ഗാനി ഗൌരവശൈത്യാദീനി| കഫഗുല്മമപി കേചിത് “അന്നേ ന ലിപ്സാ ഗുരുഗാത്രതാ ച ഛര്ദിഃ പ്രസേകോ മധുരാസ്യതാ ച” ഇത്യാദിപാഠേന പഠന്തി, സോऽപ്യഭാവാന്ന ദര്ശിതഃ||൧൨||
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
സര്വാത്മകഃ സര്വവികാരയുക്തഃ സോऽസാധ്യ ഉക്തഃ, ... |൧൩|
सर्वात्मकः सर्वविकारयुक्तः सोऽसाध्य उक्तः, ... |१३|
🔊 Audio coming soon
സന്നിപാതഗുല്മലക്ഷണമാഹ- സര്വാത്മക ഇത്യാദി| സര്വവികാരയുക്തഃ പ്രത്യേകവാതാദിഗുല്മോക്തലക്ഷണസഹിതഃ| ‘സര്വാത്മകേ സര്വരുജോപപത്തിഃ’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി, വ്യാഖ്യാനയന്തി ച- സര്വലിങ്ഗോപപത്തിരിതി വക്തവ്യേ സര്വരുജോപപത്തിരിതി യത്കൃതം തന്മഹാരുജത്വപ്രതിപാദനാര്ഥമ് | കേചിദത്ര നിചയഗുല്മം പുരീഷലസികാരക്തജന്യം ദക്ഷിണപാര്ശ്വാശ്രിതം പഠന്തി| തസ്യ വിശേഷ ഉച്യതേ,- “സിരാജാലപരിച്ഛന്നോ ദാഹരാഗജ്വരാന്വിതഃ| കൂര്മവദ്രക്തപര്യന്തസ്ത്രിദോഷഃ സ ന സിധ്യതി”- ഇതി| കേചിച്ച ഗുല്മാവസ്ഥാവിശേഷമുപസ്തമ്ഭനാമാന്തരം പഠന്തി- “പയോ ഹ്യമ്ലസമായുക്തം ദധിഭാവം വ്രജേദ്യഥാ| യത്നഹീനസ്യ ഗുല്മോऽപി തഥോപസ്തമ്ഭതാം വ്രജേത്|| അമ്ഭോവഹേ സ്തമ്ഭയിത്വാ സ്രോതസീ കോഷ്ഠസംശ്രിതഃ| ഉദരേ പ്രതി സന്തിഷ്ഠേദുപസ്തമ്ഭം തു തം വിദുഃ”- ഇതി|൧൩|-
Adhikarana 13 (13-15) · Śloka 15
... ക്ഷതജം പ്രവക്ഷ്യേ | നവപ്രസൂതാऽഹിതഭോജനാ യാ യാ ചാമഗര്ഭം വിസൃജേദൃതൌ വാ ||൧൩|| വായുര്ഹി തസ്യാഃ പരിഗൃഹ്യ രക്തം കരോതി ഗുല്മം സരുജം സദാഹമ് | പൈത്തസ്യ ലിങ്ഗേന സമാനലിങ്ഗം വിശേഷണം ചാപ്യപരം നിബോധ ||൧൪|| ന സ്പന്ദതേ നോദരമേതി വൃദ്ധിം ഭവന്തി ലിങ്ഗാനി ച ഗര്ഭിണീനാമ് | തം ഗര്ഭകാലാതിഗമേ ചികിത്സ്യമസൃഗ്ഭവം ഗുല്മമുശന്തി തജ്ജ്ഞാഃ ||൧൫||
... क्षतजं प्रवक्ष्ये | नवप्रसूताऽहितभोजना या या चामगर्भं विसृजेदृतौ वा ||१३|| वायुर्हि तस्याः परिगृह्य रक्तं करोति गुल्मं सरुजं सदाहम् | पैत्तस्य लिङ्गेन समानलिङ्गं विशेषणं चाप्यपरं निबोध ||१४|| न स्पन्दते नोदरमेति वृद्धिं भवन्ति लिङ्गानि च गर्भिणीनाम् | तं गर्भकालातिगमे चिकित्स्यमसृग्भवं गुल्ममुशन्ति तज्ज्ञाः ||१५||
🔊 Audio coming soon
ആര്തവരക്തജഗുല്മം ഹേത്വാദിഭിരാഹ- ക്ഷതജമിത്യാദി| ക്ഷതജശബ്ദേനാര്തവരക്തമുച്യതേ , കാരണേ കാര്യോപചാരാത്| ആമഗര്ഭ; ഷണ്മാസം യാവത്| ഋതാവിത്യത്രാപി അഹിതഭോജനേതി സമ്ബധ്യതേ| പൈത്തസ്യ പിത്തജഗുല്മസ്യ| വിശേഷണം വിശേഷമ്| നിബോധ ജാനീഹി| ന സ്പന്ദതേ ന ചലതി, ‘അങ്ഗൈഃ’ ഇതി ശേഷഃ| അന്യേ തു പരതോ നിഷേധസ്യോഭയത്ര സമ്ബന്ധാത് സ്പന്ദതേ ഇത്യേവ വര്ണയന്തി; തേന പിണ്ഡിതഃ സ്പന്ദത ഏവേത്യര്ഥഃ; തഥാ ചോക്തമ്- ‘യഃ സ്പന്ദതേ പിണ്ഡിത ഏവ നാങ്ഗൈഃ’ (ച. ചി. അ.൫)- ഇതി| ഗര്ഭിണീനാം ലിങ്ഗാനി ശ്രമാദീനി സദനാന്താന്യത്ര വ്യാധിസ്വഭാവാദ്ഭവന്തി| തം രക്തഗുല്മമ്| ഗര്ഭകാലാതിഗമേ പ്രസൂതികാലേऽതിക്രാന്തേ; പ്രസൂതികാലാദനന്തരം പിണ്ഡീഭൂതേ രക്തഗുല്മേ സ്നേഹാദിനോപസ്കൃതദേഹായാഃ സുഖസാധ്യത്വമ്| ഉക്തം ച- “ജ്വരേ തുല്യര്തുദോഷത്വം പ്രമേഹേ തുല്യദൂഷ്യതാ| രക്തഗുല്മേ പുരാണത്വം സുഖസാധ്യസ്യ ലക്ഷണമ് ” ഇതി| കേചിദേവം വ്യാഖ്യാനയന്തി- ‘മാസേ വ്യതീതേ ദശമേ ചികിത്സ്യഃ’ ഇതി വക്തവ്യേ ‘തം ഗര്ഭകാലാതിഗമേ ചികിത്സ്യമ്’ ഇതി യത്കൃതം തദ്രക്തഗുല്മേ സമ്യഗുപചിതേ പ്രസൂതികാലാദര്വാഗപി ചികിത്സാ കരണീയേതി ബോധയതി||൧൩-൧൫||
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
വാതഗുല്മാര്ദിതം സ്നിഗ്ധം യുക്തം സ്നേഹവിരേചനൈഃ | ഉപാചരേദ്യഥാകാലം നിരൂഹൈഃ സാനുവാസനൈഃ ||൧൬||
वातगुल्मार्दितं स्निग्धं युक्तं स्नेहविरेचनैः | उपाचरेद्यथाकालं निरूहैः सानुवासनैः ||१६||
🔊 Audio coming soon
അതഃ പരം ചികിത്സാമാഹ- വാതഗുല്മാര്ദിതമിത്യാദി| സ്നിഗ്ധമവസ്ഥാപേക്ഷയാ ചതുര്ഭിരപി സ്നേഹൈഃ| യഥാകാലമിതി ‘പക്ഷാദ്വിരേകോ വാന്തസ്യ’ ഇത്യാദിനോക്തസ്യ കാലസ്യാനതിക്രമേണേത്യര്ഥഃ; ‘യഥാകാലം’ ഇത്യത്ര ‘യഥായോഗം’ ഇതി പഠിത്വാ യഥാവസ്ഥമിതി വ്യാഖ്യാ നയന്തി||൧൬||
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
പിത്തഗുല്മാര്ദിതം സ്നിഗ്ധം കാകോല്യാദിഘൃതേന തു | വിരിക്തം മധുരൈര്യോഗൈര്നിരൂഹൈഃ സമുപാചരേത് ||൧൭||
पित्तगुल्मार्दितं स्निग्धं काकोल्यादिघृतेन तु | विरिक्तं मधुरैर्योगैर्निरूहैः समुपाचरेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
പിത്തഗുല്മാര്ദിതമിത്യാദി| മധുരൈര്യോഗൈഃ ആരഗ്വധാദിഭിഃ ക്ഷീരശര്കരാദിഭിശ്ച; അന്യേ തു ‘ഭിത്ത്വാ ദ്വിധേക്ഷുമ്’ ഇത്യാദ്യുക്തൈര്മധുരൈര്യോഗൈരിതി വ്യാഖ്യാനയന്തി| നിരൂഹൈഃ സമുപാചരേന്മധുരൈരേവ||൧൭||
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
ശ്ലേഷ്മഗുല്മാര്ദിതം സ്നിഗ്ധം പിപ്പല്യാദിഘൃതേന തു | തീക്ഷ്ണൈര്വിരിക്തം തദ്രൂപൈര്നിരൂഹൈഃ സമുപാചരേത് ||൧൮||
श्लेष्मगुल्मार्दितं स्निग्धं पिप्पल्यादिघृतेन तु | तीक्ष्णैर्विरिक्तं तद्रूपैर्निरूहैः समुपाचरेत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
ശ്ലേഷ്മഗുല്മാര്ദിതമിത്യാദി| തീക്ഷ്ണൈഃ ദന്തീദ്രവന്തീപ്രഭൃതീഭിഃ| തദ്രൂപൈര്നിരൂഹൈസ്തീക്ഷ്ണൈഃ ‘ആരഗ്വധാദിഭിഃ ക്വാഥഃ’ ഇത്യാദിഭിരിത്യര്ഥഃ| സര്വഗുല്മേഷു സ്നേഹസ്വേദൌ പ്രയോജ്യൌ, വാതാരബ്ധത്വാത് ||൧൮||
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
സന്നിപാതോത്ഥിതേ ഗുല്മേ ത്രിദോഷഘ്നോ വിധിര്ഹിതഃ |൧൯|
सन्निपातोत्थिते गुल्मे त्रिदोषघ्नो विधिर्हितः |१९|
🔊 Audio coming soon
സന്നിപാതോത്ഥിതേ ഗുല്മേ ഇത്യാദി| നനു, പൂര്വം സാന്നിപാതികോ ഗുല്മോऽസാധ്യ ഉക്തഃ, തത് കഥം ത്രിദോഷഘ്നോ വിധിര്ഹിത ഇത്യുച്യതേ? സത്യം, യഥാ വിഷമസന്നിപാതജോ ഗുല്മോऽസാധ്യസ്തഥാ സമസന്നിപാതജോऽഭിനവോ ബലവതി പുരുഷേ കൃച്ഛ്രസാധ്യഃ, അതോऽത്ര ചികിത്സിതമുക്തമ്| തഥാ ചോക്തം- “സന്നിപാതോത്ഥിതോ ഗുല്മശ്ചിരോത്ഥോऽസമദോഷജഃ| വര്ജനീയോऽന്യഥാ കൃച്ഛ്രസാധ്യോ ബലവതോ മതഃ”- ഇതി|൧൯|-
Adhikarana 18 (19-21) · Śloka 21
പിത്തവദ്രക്തഗുല്മിന്യാ നാര്യാഃ കാര്യഃ ക്രിയാവിധിഃ ||൧൯|| വിശേഷമപരം ചാസ്യാഃ ശൃണു രക്തവിഭേദനമ് | പലാശക്ഷാരതോയേന സിദ്ധം സര്പിഃ പ്രയോജയേത് ||൨൦|| ദദ്യാദുത്തരബസ്തിം ച പിപ്പല്യാദിഘൃതേന തു | ഉഷ്ണൈര്വാ ഭേദയേദ്ഭിന്നേ വിധിരാസൃഗ്ദരോ ഹിതഃ ||൨൧||
पित्तवद्रक्तगुल्मिन्या नार्याः कार्यः क्रियाविधिः ||१९|| विशेषमपरं चास्याः शृणु रक्तविभेदनम् | पलाशक्षारतोयेन सिद्धं सर्पिः प्रयोजयेत् ||२०|| दद्यादुत्तरबस्तिं च पिप्पल्यादिघृतेन तु | उष्णैर्वा भेदयेद्भिन्ने विधिरासृग्दरो हितः ||२१||
🔊 Audio coming soon
പിത്തവദ്രക്തഗുല്മിന്യാ ഇത്യാദി| പിത്തവത് പിത്തഗുല്മവത്| പിത്തഗുല്മചികിത്സയാ പ്രതികൃതസ്യ രക്തഗുല്മസ്യ വിശേഷചികിത്സാമാഹ- വിശേഷമപരം ചാസ്യാ ഇത്യാദി| പലാശക്ഷാരതോയേന പലാശഭസ്മഗാലിതേന ജലേന| കേചിത്തോയശബ്ദം ക്വാഥേ വര്ണയന്തി | സ ച ക്ഷാരക്വാഥഃ സ്നേഹോപയോഗോക്തവിധിനാ കാര്യഃ| പിപ്പല്യാദിഗണകല്കക്വാഥാഭ്യാം സാധിതഘൃതേന| ഉഷ്ണൈരിതി പിപ്പല്യാദിപ്രഭൃതിഭിഃ| വിധിരാസൃഗ്ദര ഇതി രക്തപിത്തോക്തോ വിധിഃ; കുത ഏതത്? അസൃഗ്ദരേ രക്തപിത്തവിധ്യതിദേശാത്; അസൃഗ്ദരവിധ്യതിദേശേന രക്തപിത്തവിധ്യതിദേശം കുര്വന്നേതജ്ജ്ഞാപയതി- അധോഗതരക്തപിത്തചികിത്സിതമത്ര കാര്യമിതി||൧൯-൨൧||
Adhikarana 19 (22) · Śloka 22
ആനൂപൌദകമജ്ജാനോ വസാ തൈലം ഘൃതം ദധി | വിപക്വമേകതഃ ശസ്തം വാതഗുല്മേऽനുവാസനമ് ||൨൨||
आनूपौदकमज्जानो वसा तैलं घृतं दधि | विपक्वमेकतः शस्तं वातगुल्मेऽनुवासनम् ||२२||
🔊 Audio coming soon
വാതഗുല്മേऽനുവാസനമുദ്ദിശന്നാഹ- ആനൂപൌദകമജ്ജാന ഇത്യാദി| ആനൂപാ ഗജഗവയാദയഃ, ഔദകാ മത്സ്യാദയഃ| വസാऽപി ആനൂപാദീനാമേവ| വിപക്വമേകത ഇതി ഏതച്ച സ്നേഹമേകീകൃത്യ വിപക്വമ്, അര്ഥാദ്വാതഹരൈര്ദ്രവ്യൈരിതി ബോദ്ധവ്യമ്||൨൨||
Adhikarana 20 (23) · Śloka 23
ജാങ്ഗലൈകശഫാനാം തു വസാ സര്പിശ്ച പൈത്തികേ |൨൩|
जाङ्गलैकशफानां तु वसा सर्पिश्च पैत्तिके |२३|
🔊 Audio coming soon
പൈത്തികേ ഗുല്മേऽനുവാസനമാഹ- ജാങ്ഗലൈകശഫാനാമിത്യാദി| അത്ര ജാങ്ഗലശബ്ദേന ജങ്ഘാലവിഷ്കിരൌ പ്രധാനതയാ ഗൃഹ്യേതേ| ഏകശഫാ അശ്വവേശരാദയഃ| വസാ സര്പിശ്ചേതി അത്രാപി വിപക്വമിതി സമ്ബധ്യതേ| തേനൈതദ്ദ്വയം പിത്തഹരൈര്ദ്രവ്യൈര്വിപക്വം പൈത്തികേ ഗുല്മേऽനുവാസനം യോജ്യമിതി|൨൩|-
Adhikarana 21 (23) · Śloka 23
തൈലം ജാങ്ഗലമജ്ജാന ഏവം ഗുല്മേ കഫോത്ഥിതേ ||൨൩||
तैलं जाङ्गलमज्जान एवं गुल्मे कफोत्थिते ||२३||
🔊 Audio coming soon
കഫഗുല്മേऽനുവാസനമാഹ- തൈലം ജാങ്ഗലമജ്ജാന ഇത്യാദി| ഏവമിതി കഫഹരദ്രവ്യൈര്വിപക്വമനുവാസനം ശസ്തമിത്യര്ഥഃ||൨൩||
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
ധാത്രീഫലാനാം സ്വരസേ ഷഡങ്ഗം വിപചേദ്ഘൃതമ് | ശര്കരാസൈന്ധവോപേതം തദ്ധിതം വാതഗുല്മിനേ ||൨൪||
धात्रीफलानां स्वरसे षडङ्गं विपचेद्घृतम् | शर्करासैन्धवोपेतं तद्धितं वातगुल्मिने ||२४||
🔊 Audio coming soon
വാതാദിജഗുല്മേഷ്വനുവാസനമഭിധായ വാതാപഹഘൃതാന്യാഹ - ധാത്രീഫലാനാമിത്യാദി| ധാത്രീഫലാനാം സ്വരസേ ചതുര്ഗുണേ; ഷഡങ്ഗമിതി ഷട്പലകം; തേനാത്ര പഞ്ചകോലയവക്ഷാരകല്കമിതി ലഭ്യതേ| ശര്കരാസൈന്ധവോപേതമിതി ശര്കരാസൈന്ധവപ്രക്ഷേപയുക്തം തദ്ഘൃതം വാതഗുല്മിനേ ഹിതമിത്യര്ഥഃ||൨൪||
Adhikarana 23 (25-26) · Śloka 26
ചിത്രകവ്യോഷസിന്ധൂത്ഥപൃഥ്വീകാചവ്യദാഡിമൈഃ | ദീപ്യകഗ്രന്ഥികാജാജീഹപുഷാധാന്യകൈഃ സമൈഃ ||൨൫|| ദധ്യാരനാലബദരമൂലകസ്വരസൈര്ഘൃതമ് | തത്പിബേദ്വാതഗുല്മാഗ്നിദൌര്ബല്യാടോപശൂലനുത് ||൨൬||
चित्रकव्योषसिन्धूत्थपृथ्वीकाचव्यदाडिमैः | दीप्यकग्रन्थिकाजाजीहपुषाधान्यकैः समैः ||२५|| दध्यारनालबदरमूलकस्वरसैर्घृतम् | तत्पिबेद्वातगुल्माग्निदौर्बल्याटोपशूलनुत् ||२६||
🔊 Audio coming soon
ചിത്രകാദിഘൃതമാഹ- ചിത്രകവ്യോഷേത്യാദി| പൃഥ്വീകാ ഹിങ്ഗുപത്രികാ, ‘കൃഷ്ണജീരക’ ഇത്യന്യേ; ദീപ്യകഃ അജമോദാ, ഗ്രന്ഥികം പിപ്പലീമൂലമ്| സമൈരിതി ‘കല്കീകൃതൈഃ’ ഇത്യധ്യാഹാര്യമ്| ദധ്യാദീനി മൂലകസ്വരസാന്താനി പ്രത്യേകം ഘൃതാച്ചതുര്ഗുണാനി||൨൫-൨൬||
Adhikarana 24 (27-28) · Śloka 28
ഹിങ്ഗുസൌവര്ചലാജാജീവിഡദാഡിമദീപ്യകൈഃ | പുഷ്കരവ്യോഷധാന്യാമ്ലവേതസക്ഷാരചിത്രകൈഃ ||൨൭|| ശടീവചാജഗന്ധൈലാസുരസൈശ്ച വിപാചിതമ് | ശൂലാനാഹഹരം സര്പിര്ദധ്നാ ചാനിലഗുല്മിനാമ് ||൨൮||
हिङ्गुसौवर्चलाजाजीविडदाडिमदीप्यकैः | पुष्करव्योषधान्याम्लवेतसक्षारचित्रकैः ||२७|| शटीवचाजगन्धैलासुरसैश्च विपाचितम् | शूलानाहहरं सर्पिर्दध्ना चानिलगुल्मिनाम् ||२८||
🔊 Audio coming soon
ഹിങ്ഗ്വാദ്യം ഘൃതമാഹ- ഹിങ്ഗുസൌവര്ചലേത്യാദി| ധാന്യം ധാന്യകമ്| അജഗന്ധാ ബോവയികാ| സുരസഃ തുലസീ| ഹിങ്ഗ്വാദീനാം സുരസാന്താനാം കല്കേ ദധ്നാ ചതുര്ഗുണേന വിപാചിതം സര്പിഃ ശൂലാദിഹരമിതി സമ്ബന്ധഃ||൨൭-൨൮||
Adhikarana 25 (29-30) · Śloka 30
വിഡദാഡിമസിന്ധൂത്ഥഹുതഭുഗ്വ്യോഷജീരകൈഃ | ഹിങ്ഗുസൌവര്ചലക്ഷാരരുഗ്വൃക്ഷാമ്ലാമ്ലവേതസൈഃ ||൨൯|| ബീജപൂരരസോപേതം സര്പിര്ദധിചതുര്ഗുണമ് | സാധിതം ദാധികം നാമ ഗുല്മഹൃത് പ്ലീഹശൂലജിത് ||൩൦||
विडदाडिमसिन्धूत्थहुतभुग्व्योषजीरकैः | हिङ्गुसौवर्चलक्षाररुग्वृक्षाम्लाम्लवेतसैः ||२९|| बीजपूररसोपेतं सर्पिर्दधिचतुर्गुणम् | साधितं दाधिकं नाम गुल्महृत् प्लीहशूलजित् ||३०||
🔊 Audio coming soon
ദാധികസഞ്ജ്ഞം ഘൃതമാഹ- വിഡദാഡിമസിന്ധൂത്ഥേത്യാദി| ഹുതഭുക് ചിത്രകഃ| ക്ഷാരോ യവക്ഷാരഃ, രുക് കുഷ്ഠം, വൃക്ഷാമ്ലം തിന്തിഡീകമ്| ബീജപൂരകരസോऽത്ര ചതുര്ഗുണഃ, ദ്രവദ്രവ്യത്വാത്||൨൯-൩൦||
Adhikarana 26 (31-33) · Śloka 33
രസോനസ്വരസേ സര്പിഃ പഞ്ചമൂലരസാന്വിതമ് | സുരാരനാലദധ്യമ്ലമൂലകസ്വരസൈഃ സഹ ||൩൧|| വ്യോഷദാഡിമവൃക്ഷാമ്ലയവാനീചവ്യസൈന്ധവൈഃ | ഹിങ്ഗ്വമ്ലവേതസാജാജീദീപ്യകൈശ്ച സമാംശികൈഃ ||൩൨|| സിദ്ധം ഗുല്മഗ്രഹണ്യര്ശഃശ്വാസോന്മാദക്ഷയജ്വരാന് | കാസാപസ്മാരമന്ദാഗ്നിപ്ലീഹശൂലാനിലാഞ്ജയേത് ||൩൩||
रसोनस्वरसे सर्पिः पञ्चमूलरसान्वितम् | सुरारनालदध्यम्लमूलकस्वरसैः सह ||३१|| व्योषदाडिमवृक्षाम्लयवानीचव्यसैन्धवैः | हिङ्ग्वम्लवेतसाजाजीदीप्यकैश्च समांशिकैः ||३२|| सिद्धं गुल्मग्रहण्यर्शःश्वासोन्मादक्षयज्वरान् | कासापस्मारमन्दाग्निप्लीहशूलानिलाञ्जयेत् ||३३||
🔊 Audio coming soon
രസോനാദിഘൃതമാഹ- രസോനസ്വരസോ ഇത്യാദി| പഞ്ചമൂലരസാന്വിതമിതി ബില്വാദിപഞ്ചമൂലക്വാഥാന്വിതമ്| ആരനാലം കാഞ്ജികം, ദധ്യമ്ലം ദധിമസ്തു| ദീപ്യകഃ അജമോദാ| രസോനസ്വരസാദിമൂലകസ്വരസാന്തൈഃ ഷഡ്ഭിര്ദ്രവൈര്ഘൃതസമൈഃ, വ്യോഷാദിദ്രവ്യൈഃ കല്കിതൈഃ സര്പിശ്ചതുര്ഥാംശൈഃ, സിദ്ധം സര്പിര്ഗുല്മാദീന് ജയേദിതി സമ്ബന്ധഃ||൩൧-൩൩||
Adhikarana 27 (34-35) · Śloka 35
ദധി സൌവീരകം സര്പിഃ ക്വാഥൌ മുദ്ഗകുലത്ഥജൌ | പഞ്ചാഢകാനി വിപചേദാവാപ്യ ദ്വിപലാന്യഥ ||൩൪|| സൌവര്ചലം സര്ജികാം ച ദേവദാര്വഥ സൈന്ധവമ് | വാതഗുല്മാപഹം സര്പിരേതദ്ദീപനമേവ ച ||൩൫||
दधि सौवीरकं सर्पिः क्वाथौ मुद्गकुलत्थजौ | पञ्चाढकानि विपचेदावाप्य द्विपलान्यथ ||३४|| सौवर्चलं सर्जिकां च देवदार्वथ सैन्धवम् | वातगुल्मापहं सर्पिरेतद्दीपनमेव च ||३५||
🔊 Audio coming soon
ദധി സൌവീരകമിത്യാദി| ദധ്യാദീനി ചത്വാരി പൃഥഗാഢകപ്രമാണാനി, സൌവര്ചലാദീനി ദ്വിപലാന്യാവാപ്യ സര്പിരാഢകം വിപചേത്, അയമത്ര സിദ്ധഃ പാഠഃ, പാരമ്പര്യാവിച്ഛേദസ്മരണാത്| വര്തമാനപുസ്തകേഷു ചായം പഠ്യതേ- കുലത്ഥമൂലകക്വാഥേത്യാദി||൩൪-൩൫||
Adhikarana 28 (36) · Śloka 37
തൃണമൂലകഷായേ തു ജീവനീയൈഃ പചേദ്ഘൃതമ് | ന്യഗ്രോധാദിഗണേ വാऽപി ഗണേ വാऽപ്യുത്പലാദികേ ||൩൬|| രക്തപിത്തോത്ഥിതം ഘ്നന്തി ഘൃതാന്യേതാന്യസംശയമ് |൩൭|
तृणमूलकषाये तु जीवनीयैः पचेद्घृतम् | न्यग्रोधादिगणे वाऽपि गणे वाऽप्युत्पलादिके ||३६|| रक्तपित्तोत्थितं घ्नन्ति घृतान्येतान्यसंशयम् |३७|
🔊 Audio coming soon
പിത്തജരക്തജഗുല്മയോര്ഘൃതാന്യാഹ- തൃണമൂലകഷായേ ഇത്യാദി| അത്ര തൃണമൂലശബ്ദാത്തൃണപഞ്ചമൂലകഷായേ ഇതി ബോദ്ധവ്യമ്| ജീവനീയൈരിതി കാകോല്യാദിഭിഃ കല്കീകൃതൈരിത്യര്ഥഃ| ന്യഗ്രോധാദിഗണേ ക്വാഥീകൃതേ ഇതി ജ്ഞേയമ്| വാऽപീത്വപിശബ്ദോ ജീവനീയൈഃ പചേദ്ഘൃതമിതി സമുച്ചിനോതി| ഏതമുത്പലാദാവപി ഗ്രാഹ്യമ്| രക്തപിത്തോത്ഥിതം ‘ഗുല്മം’ ഇതി ശേഷഃ||൩൬||-
Adhikarana 29 (37-38) · Śloka 38
ആരഗ്വധാദൌ വിപചേദ്ദീപനീയയുതം ഘൃതമ് ||൩൭|| ക്ഷാരവര്ഗേ പചേച്ചാന്യത് പചേന്മൂത്രഗണേऽപരമ് | ഘ്നന്തി ഗുല്മം കഫോദ്ഭൂതം ഘൃതാന്യേതാന്യസംശയമ് ||൩൮||
आरग्वधादौ विपचेद्दीपनीययुतं घृतम् ||३७|| क्षारवर्गे पचेच्चान्यत् पचेन्मूत्रगणेऽपरम् | घ्नन्ति गुल्मं कफोद्भूतं घृतान्येतान्यसंशयम् ||३८||
🔊 Audio coming soon
കഫഗുല്മേ ഘൃതാന്യാഹ- ആരഗ്വധാദൌ വിപചേദിത്യാദി| ആരഗ്വധാദാവിതി ക്വാഥീകൃതേ| ദീപനീയയുതമിതി പിപ്പല്യാദികല്കയുതമ്| ഏകം ഘൃതമ്| ക്ഷാരവര്ഗേ ഇതി മുഷ്കകാദാരഭ്യ യാവച്ചതസ്രഃ കോശാതകീരിതി ക്ഷാരവര്ഗേ, മുഷ്കകാദിഗണേ ഇത്യന്യേ വ്യാഖ്യാനയന്തി| അത്രാപി ദീപനീയയുതമിതി സമ്ബധ്യതേ, തേന ക്ഷാരവര്ഗദ്രവേ പിപ്പല്യാദികല്കയുതം ഘൃതം പചേദിത്യര്ഥഃ; ദ്വിതീയം ഘൃതമിത്യര്ഥഃ| പചേന്മൂത്രഗണേऽപരമിതി മൂത്രഗണേ ഗോമൂത്രാദികേऽഷ്ടസങ്ഖ്യാകേऽപരം തൃതീയം ഘൃതമ്| അത്രാപി ദീപനീയയുതമിതി സമ്ബധ്യതേ| ‘മൂത്രഗണേऽപരമ്’ ഇത്യത്രാന്യേ ‘ദീപനീയഗണേऽപരമ്’ ഇതി പഠന്തി, തച്ച ടീകാകാരാ അനാര്ഷം വര്ണയന്തി| കേചിദിദം കഫഗുല്മചികിത്സിതം വാതഗുല്മചികിത്സാനന്തരം പഠിത്വാ വാതാവരകം കഫശാന്തയേ കഫഹന്തൃൗണ്യപി ഘൃതാനി വാതഗുല്മേ ശസ്താനീതി വ്യാഖ്യാനയന്തി||൩൭-൩൮||
Adhikarana 30 (39) · Śloka 39
യഥാദോഷോച്ഛ്രയം ചാപി ചികിത്സേത്സാന്നിപാതികമ് |൩൯|
यथादोषोच्छ्रयं चापि चिकित्सेत्सान्निपातिकम् |३९|
🔊 Audio coming soon
ഏവം ഘൃതാന്യഭിധായാധുനാ സാന്നിപാതികേ ദോഷോദ്രേകേണ ഘൃതചൂര്ണാദിഭിശ്ചികിത്സിതമാഹ- യഥേത്യാദി| യഥാദോഷോച്ഛ്രയം യോ യോ ദോഷ ഉച്ഛ്രിത ഉത്കടസ്തച്ചികിത്സയാ ചികിത്സേദിത്യര്ഥഃ| ‘യഥാദോഷോച്ഛ്രയം’ ഇത്യത്രാന്യേ ‘യഥാദോഷബലം’ ഇതി പഠന്തി; തത്രാപ്യേകോऽര്ഥഃ|൩൯|-
Adhikarana 31 (39) · Śloka 40
ചൂര്ണം ഹിങ്ഗ്വാദികം വാऽപി ഘൃതം വാ പ്ലീഹനാശനമ് ||൩൯|| പിബേദ്ഗുല്മാപഹം കാലേ സര്പിസ്തൈല്വകമേവ വാ |൪൦|
चूर्णं हिङ्ग्वादिकं वाऽपि घृतं वा प्लीहनाशनम् ||३९|| पिबेद्गुल्मापहं काले सर्पिस्तैल्वकमेव वा |४०|
🔊 Audio coming soon
തച്ച യഥാദോഷോച്ഛ്രയം ചികിത്സിതം വാതേ ജിതേ സതി കാര്യമിതി വാതഹരവിധിമാഹ- ചൂര്ണമിത്യാദി| ചൂര്ണം ഹിങ്ഗ്വാദികമിതി ഹിങ്ഗുത്രികടുകേത്യാദിനാ വാതവ്യാധ്യുക്തമ്| ഘൃതം വാ പ്ലീഹനാശനമിതി ഷട്പലകമിത്യര്ഥഃ| യദ്യപി ഷട്പലം ഘൃതം തന്ത്രാന്തരേ കഫഗുല്മഹരത്വേന ദര്ശിതം, തഥാऽപ്യത്ര വിലക്ഷണൈകദ്രവ്യത്വാദ്വാതഗുല്മഹരത്വമ്| കാലേ ഉത്പന്നമാത്ര ഏവ ഷട്പലകം ഘൃതം ഹിതം, കാലേ അവസ്ഥായാമിത്യന്യേ| സര്പിസ്തൈല്വകമിതി തില്വകഃ പട്ടികാരോധ്രഃ, തേന സംസ്കൃതം തൈല്വകം, വാതവ്യാധ്യുക്തം വാ||൩൯||-
Adhikarana 32 (40-44) · Śloka 44
തിലേക്ഷുരകപാലാശസാര്ഷപം യാവനാലജമ് ||൪൦|| ഭസ്മ മൂലകജം ചാപി ഗോജാവിഖരഹസ്തിനാമ് | മൂത്രേണ മഹിഷീണാം ച പാലികൈശ്ചാവചൂര്ണിതൈഃ ||൪൧|| കുഷ്ഠസൈന്ധവയഷ്ട്യാഹ്വനാഗരകൃമിഘാതിഭിഃ | സാജമോദൈശ്ച ദശഭിഃ സാമുദ്രാച്ച പലൈര്യുതമ് ||൪൨|| അയഃപാത്രേऽഗ്നിനാऽല്പേന പക്ത്വാ ലേഹ്യ(ഹ)മഥോദ്ധരേത് | തസ്യ മാത്രാം പിബേദ്ദധ്നാ സുരയാ സര്പിഷാऽപി വാ ||൪൩|| ധാന്യാമ്ലേനോഷ്ണതോയേന കൌലത്ഥേന രസേന വാ | ഗുല്മാന് വാതവികാരാംശ്ച ക്ഷാരോऽയം ഹന്ത്യസംശയമ് ||൪൪||
तिलेक्षुरकपालाशसार्षपं यावनालजम् ||४०|| भस्म मूलकजं चापि गोजाविखरहस्तिनाम् | मूत्रेण महिषीणां च पालिकैश्चावचूर्णितैः ||४१|| कुष्ठसैन्धवयष्ट्याह्वनागरकृमिघातिभिः | साजमोदैश्च दशभिः सामुद्राच्च पलैर्युतम् ||४२|| अयःपात्रेऽग्निनाऽल्पेन पक्त्वा लेह्य(ह)मथोद्धरेत् | तस्य मात्रां पिबेद्दध्ना सुरया सर्पिषाऽपि वा ||४३|| धान्याम्लेनोष्णतोयेन कौलत्थेन रसेन वा | गुल्मान् वातविकारांश्च क्षारोऽयं हन्त्यसंशयम् ||४४||
🔊 Audio coming soon
പാനീയം ക്ഷാരമാഹ- തിലേത്യാദി| ഇക്ഷുരകഃ കോകിലാക്ഷകഃ| നാഗരകസ്ഥാനേ കേചിത്ത്ര്യൂഷണം പഠന്തി| കൃമിഘാതി വിഡങ്ഗമ്| തിലാദീനാം മൂലകാന്താനാം ഭസ്മ ഗവാദിമൂത്രഗണേന ചതുര്ഗുണേന ക്ഷാരകല്പേന പരിസ്രാവ്യ കുഷ്ടാദിഭിരജമോദാന്തൈഃ പാലികേഃ സാമുദ്രാത് സമുദ്രലവണാദ്ദശഭിഃ പലൈശ്ചൂര്ണിതൈര്യുതം ലൌഹപാത്രേ മൃദുനാ ചാഗ്നിനാ ലേഹ്യം പക്ത്വാ ഉദ്ധരേദിതി സമ്ബന്ധഃ| അന്യേ തു വ്യാഖ്യാനയന്തി- തിലാദിഭസ്മപലശതം ഗവാദിമൂത്രേണ ചതുര്ഗുണേന നിഷ്ക്വാഥ്യ പാദഭാഗികമവശേഷ്യ, തച്ചതുര്ഥാംശം കുഷ്ഠാദിചൂര്ണമാവാപ്യ താവത് പചേദ്യാവല്ലേഹ്യം ഭവതി| ദധ്നേത്യാദ്യനേകാവലോഡനദ്രവ്യോപദേശോ ദോഷകാലാഗ്ന്യപേക്ഷയാ| വാതവികാരാന് തൂനീപ്രഭൃതീന്||൪൦-൪൪||
Adhikarana 33 (45) · Śloka 45
സ്വര്ജികാകുഷ്ഠസഹിതഃ ക്ഷാരഃ കേതകിജോऽപി വാ | തൈലേന ശമയേത് പീതോ ഗുല്മം പവനസമ്ഭവമ് ||൪൫||
स्वर्जिकाकुष्ठसहितः क्षारः केतकिजोऽपि वा | तैलेन शमयेत् पीतो गुल्मं पवनसम्भवम् ||४५||
🔊 Audio coming soon
ശ്ലോകേന യോഗദ്വയമാഹ- സ്വര്ജികേത്യാദി| ക്ഷാരോ യവക്ഷാരഃ| തത്ര സ്വര്ജികാകുഷ്ഠസഹിതോ യവക്ഷാരസ്തൈലേനേത്യേകോ യോഗഃ; കേതകിജോऽപി വേത്യത്രാപി ക്ഷാര ഇതി സമ്ബധ്യതേ, തേന കേതകിജോऽപി വാ ക്ഷാരസ്തൈലേനേതി ദ്വിതീയോ യോഗഃ| ഗൌഡാസ്തു കേതകിക്ഷാരഃ സ്വര്ജികാകുഷ്ഠസഹിതസ്തൈലേനേത്യേകമേവ യോഗം മന്യന്തേ||൪൫||
Adhikarana 34 (46) · Śloka 46
പീതം സുഖാമ്ബുനാ വാऽപി സ്വര്ജികാകുഷ്ഠസൈന്ധവമ് |൪൬|
पीतं सुखाम्बुना वाऽपि स्वर्जिकाकुष्ठसैन्धवम् |४६|
🔊 Audio coming soon
ക്ഷാരാവലേഹമഭിധായ ചൂര്ണമാഹ- പീതമിത്യാദി| സുഖാമ്ബുനാ ഈഷദുഷ്ണോദകേന| ഗുല്മം ഹന്തീത്യത്രാപി സമ്ബധ്യതേ|൪൬|-
Adhikarana 35 (46-48) · Śloka 49
വൃശ്ചീവ(ര)മുരുബൂകം ച വര്ഷാഭൂര്ബൃഹതീദ്വയമ് ||൪൬|| ചിത്രകം ച ജലദ്രോണേ പക്ത്വാ പാദാവശേഷിതമ് | മാഗധീചിത്രകക്ഷൌദ്രലിപ്തേ കുമ്ഭേ നിധാപയേത് ||൪൭|| മധുനഃ പ്രസ്ഥമാവാപ്യ പഥ്യാചൂര്ണാര്ധസംയുതമ് | ബുസോഷിതം ദശാഹം തു ജീര്ണഭക്തഃ പിബേന്നരഃ ||൪൮|| അരിഷ്ടോऽയം ജയേദ്ഗുല്മമവിപാകമരോചകമ് |൪൯|
वृश्चीव(र)मुरुबूकं च वर्षाभूर्बृहतीद्वयम् ||४६|| चित्रकं च जलद्रोणे पक्त्वा पादावशेषितम् | मागधीचित्रकक्षौद्रलिप्ते कुम्भे निधापयेत् ||४७|| मधुनः प्रस्थमावाप्य पथ्याचूर्णार्धसंयुतम् | बुसोषितं दशाहं तु जीर्णभक्तः पिबेन्नरः ||४८|| अरिष्टोऽयं जयेद्गुल्ममविपाकमरोचकम् |४९|
🔊 Audio coming soon
വൃശ്ചീവാദ്യരിഷ്ടമാഹ- വൃശ്ചീവേത്യാദി വൃശ്ചീവഃ ശുക്ലപുനര്നവാ| ഉരുബൂകഃ ശുക്ലൈരണ്ഡഃ| വര്ഷാഭൂഃ രക്തപുനര്നവാ| ബൃഹതീദ്വയമിതി ഏകാ അണുഫലാ , ദ്വിതീയാ കണ്ടകിനീ സ്ഥൂലഫലാ| വൃശ്ചീവാദീനാം ചിത്രകാന്താനാമാഢകമ്; അന്യേ പലശതം മന്യന്തേ, ദ്രോണേऽമ്ഭസി പലശതമിത്യാദിപരിഭാഷിതത്വാത്| പാദാവശേഷിതം ചതുര്ഥാംശാവശിഷ്ടം ക്വാഥം, മഗധാദിപ്രമാണം യാവന്മാത്രേണ കുമ്ഭസ്യ സമ്യഗ്ലേപനം ഭവതി, പഥ്യാചൂര്ണാര്ധസംയുക്തം ഹരീതകീചൂര്ണാഷ്ടപലസംയുതമ്| ബുസോഷിതം ബുസമധ്യേ സ്ഥിതമ്| ജീര്ണഭക്തഃ പരിണതാഹാരഃ ലഘുകോഷ്ഠ ഇതി യാവത്| പിബേത് പ്രാതരേവ||൪൬-൪൮||-
Adhikarana 36 (49-51) · Śloka 52
പാഠാനികുമ്ഭരജനീത്രികടുത്രിഫലാഗ്നികമ് ||൪൯|| ലവണം വൃക്ഷബീജം ച തുല്യം സ്യാദനവോ ഗുഡഃ | പഥ്യാഭിര്വാ യുതം ചൂര്ണം ഗവാം മൂത്രയുതം പചേത് ||൫൦|| ഗുടികാസ്തദ്ഘനീഭൂതം കൃത്വാ ഖാദേദഭുക്തവാന് | ഗുല്മപ്ലീഹാഗ്നിസാദാംസ്താ നാശയേയുരശേഷതഃ ||൫൧|| ഹൃദ്രോഗം ഗ്രഹണീദോഷം പാണ്ഡുരോഗം ച ദാരുണമ് |൫൨|
पाठानिकुम्भरजनीत्रिकटुत्रिफलाग्निकम् ||४९|| लवणं वृक्षबीजं च तुल्यं स्यादनवो गुडः | पथ्याभिर्वा युतं चूर्णं गवां मूत्रयुतं पचेत् ||५०|| गुटिकास्तद्घनीभूतं कृत्वा खादेदभुक्तवान् | गुल्मप्लीहाग्निसादांस्ता नाशयेयुरशेषतः ||५१|| हृद्रोगं ग्रहणीदोषं पाण्डुरोगं च दारुणम् |५२|
🔊 Audio coming soon
പാഠേത്യാദി| നികുമ്ഭാ ദന്തീ| അഗ്നികഃ ചിത്രകഃ, ‘അഗ്നിമന്ഥ’ ഇത്യന്യേ, ‘മോരട’ ഇത്യപരേ| വൃക്ഷബീജമ് ഇന്ദ്രയവഃ| അനവം ഗുഡം പുരാണം ഗുഡമ്| പാഠാദിചൂര്ണം സമപുരാണഗുഡയുതം സ്വാദേത്, അഥവാ തദേവ ചൂര്ണം ഹരീതകീഭിഃ സഹ ഗോമൂത്രേണ പചേത്, തം ച ഘനീഭൂതം ഗുടികാഃ കൃത്വാ പ്രാതരേവ ഖാദേത്| ഹരീതകീപ്രമാണം ചൂര്ണാച്ചതുര്ഥാംശം, ഗോമൂത്രം തു ചതുര്ഗുണമ്||൪൯-൫൧||-
Adhikarana 37 (52) · Śloka 53
സശൂലേ സോന്നതേऽസ്പന്ദേ ദാഹപാകരുഗന്വിതേ ||൫൨|| ഗുല്മേ രക്തം ജലൌകോഭിഃ സിരാമോക്ഷേണ വാ ഹരേത് |൫൩|
सशूले सोन्नतेऽस्पन्दे दाहपाकरुगन्विते ||५२|| गुल्मे रक्तं जलौकोभिः सिरामोक्षेण वा हरेत् |५३|
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീമവസ്ഥായാം ഗുല്മേ രക്തമോക്ഷണമാഹ- സശൂലേ ഇത്യാദി| അസ്പന്ദേ അചലേ| പാകരുഗന്വിതേ പാകവേദനായുക്തേ, ജലൌകോഭീ രക്തം ഹരേത് ഗുല്മസ്ഥാനേ ഏവ, സിരാമോക്ഷേണ തു ബാഹ്വോഃ, തന്ത്രാന്തരോക്തത്വാത്| കേചിത് ‘അലാബുപാതനം ചാപി ഗുല്മേ ശസ്തം കഫാത്മകേ’ ഇതി പഠന്തി||൫൨||-
Adhikarana 38 (53) · Śloka 54
സുഖോഷ്ണാ ജാങ്ഗലരസാഃ സുസ്നിഗ്ധാ വ്യക്തസൈന്ധവാഃ ||൫൩|| കടുത്രികസമായുക്താ ഹിതാഃ പാനേ തു ഗുല്മിനാമ് |൫൪|
सुखोष्णा जाङ्गलरसाः सुस्निग्धा व्यक्तसैन्धवाः ||५३|| कटुत्रिकसमायुक्ता हिताः पाने तु गुल्मिनाम् |५४|
🔊 Audio coming soon
ഗുല്മിനാം ജാങ്ഗലരസ്യ പാനമാഹ- സുഖോഷ്ണാ ഇത്യാദി| സുഖോഷ്ണാ ഈഷദുഷ്ണാഃ| ജാങ്ഗലരസാ ജാങ്ഘാലവിഷ്കിരമാംസരസാഃ സംസ്കൃതാഃ| സുസ്നിഗ്ധാഃ സമ്യക് സ്നേഹസംസ്കൃതാഃ| ഹിതാ ഇതി ‘യഥാദോഷം’ ഇതി ശേഷഃ||൫൩||-
Adhikarana 39 (54) · Śloka 55
പേയാ വാതഹരൈഃ സിദ്ധാഃ കൌലത്ഥാ സംസ്കൃതാ രസാഃ ||൫൪|| ഖലാഃ സപഞ്ചമൂലാശ്ച ഗുല്മിനാം ഭോജനേ ഹിതാഃ |൫൫|
पेया वातहरैः सिद्धाः कौलत्था संस्कृता रसाः ||५४|| खलाः सपञ्चमूलाश्च गुल्मिनां भोजने हिताः |५५|
🔊 Audio coming soon
ഭോജനാര്ഥമാഹ- പേയേത്യാദി| വാതഹരൈഃ ഭദ്രദാര്വാദിഭിഃ| സംസ്കൃതാഃ സ്നേഹാദിഭിഃ| ഖലാഃ കപിത്ഥദാഡിമതക്രശാകാദിസംസ്കൃതാഃ ‘കചിലാ’ ഇതി പ്രസിദ്ധാഃ| സപഞ്ചമൂലാഃ പഞ്ചമൂലസഹിതാഃ, ഏതേന പഞ്ചമൂലസഹിതൈഃ കപിത്ഥാദിഭിഃ കൃതാ ഇത്യര്ഥഃ| ഭോജനേ ഹിതാ യഥാദോഷമിത്യുപസ്കാരഃ||൫൪||-
Adhikarana 40 (55) · Śloka 55
ബദ്ധവര്ചോനിലാനാം തു സാര്ദ്രകം ക്ഷീരമിഷ്യതേ ||൫൫||
बद्धवर्चोनिलानां तु सार्द्रकं क्षीरमिष्यते ||५५||
🔊 Audio coming soon
അവസ്ഥാവശേന ഗുല്മേ ഭോജനവിശേഷമാഹ- ബദ്ധേത്യാദി| ബദ്ധവര്ചോനിലാനാം നിരുദ്ധപുരീഷവായൂനാമ്| സാര്ദ്രകമ് ആര്ദ്രകസഹിതമ്| ഇഷ്യതേ ‘ഭോജനേ’ ഇതി ശേഷഃ||൫൫||
Adhikarana 41 (56) · Śloka 56
കുമ്ഭീപിണ്ഡേഷ്ടകാസ്വേദാന് കാരയേത് കുശലോ ഭിഷക് |൫൬|
कुम्भीपिण्डेष्टकास्वेदान् कारयेत् कुशलो भिषक् |५६|
🔊 Audio coming soon
ആന്തരോപചാരമഭിധായാവസ്ഥായാം ബാഹ്യോപചാരം സ്വേദമാഹ- കുമ്ഭീപിണ്ഡേഷ്ടകാസ്വേദാനിത്യാദി| കുമ്ഭീപ്രഭൃതിസ്വേദാഃ സ്വേദാധ്യായേ അഭിഹിതാഃ| നിപുണതയാ സ്വേദാന് കാരയേത്|൫൬|-
Adhikarana 42 (56) · Śloka 57
ഗുല്മിനഃ സര്വ ഏവോക്താ ദുര്വിരേച്യതമാ ഭൃശമ് ||൫൬|| അതശ്ചൈതാംസ്തു സുസ്വിന്നാന് സ്രംസനേനോപപാദയേത് |൫൭|
गुल्मिनः सर्व एवोक्ता दुर्विरेच्यतमा भृशम् ||५६|| अतश्चैतांस्तु सुस्विन्नान् स्रंसनेनोपपादयेत् |५७|
🔊 Audio coming soon
വാതശ്ലേഷ്മാത്മകേ സശൂലേ കഠിനേ ച ഗുല്മേ ഗുല്മിനോ വിരേകമാഹ- ഗുല്മിന ഇത്യാദി| സുഖിന്നാനിതി സ്നേഹോ ഹി സ്വേദേനൈവാക്ഷിപ്തഃ, തേന സമ്യക് സ്നിഗ്ധസ്വിന്നാന്| സ്രംസനേന വിരേകേണ| ഉപപാദയേത് യോജയേത്||൫൬||-
Adhikarana 43 (57-58) · Śloka 59
വിമ്ലാപനാഭ്യഞ്ജനാനി തഥൈവ ദഹനാനി ച ||൫൭|| ഉപനാഹാശ്ച കര്തവ്യാഃ സുഖോഷ്ണാഃ സാല്വണാദയഃ | ഉദരോക്താനി സര്പീംഷി മൂത്രവര്തിക്രിയാസ്തഥാ ||൫൮|| ലവണാനി ച യോജ്യാനി യാന്യുക്താന്യനിലാമയേ |൫൯|
विम्लापनाभ्यञ्जनानि तथैव दहनानि च ||५७|| उपनाहाश्च कर्तव्याः सुखोष्णाः साल्वणादयः | उदरोक्तानि सर्पींषि मूत्रवर्तिक्रियास्तथा ||५८|| लवणानि च योज्यानि यान्युक्तान्यनिलामये |५९|
🔊 Audio coming soon
കിം ഗുല്മേ വിരേക ഏവ കാര്യം ഉതാന്യദപീത്യാഹ- വിമ്ലാപനാഭ്യഞ്ജനാനീത്യാദി| വിമ്ലാപനമ് അങ്ഗുല്യാദിനാ ഗുല്മസ്യ മര്ദനം, ദഹനം ജാമ്ബവൌഷ്ഠാദിനാ| സാല്വണാദയ ഇത്യത്ര ആദിശബ്ദഃ പ്രകാരേ; തേന സാല്വണപ്രകാരാ അന്യേऽപ്യുപനാഹസ്വേദാഃ പച്യമാനാഭിമുഖേ ഗുല്മേ കാര്യാഃ| ഉദരോക്താനി സര്പീംഷി ‘ഹരീതകീചൂര്ണപ്രസ്ഥം’ ഇത്യാദികാനി| മൂത്രവര്തിക്രിയാസ്തഥേതി ഉദരോക്താ ‘വമനശിരോവിരേചനദ്രവ്യാണാം’ ഇത്യാദികാഃ| ലവണാനി പത്രലവണസ്നേഹലവണകല്യാണലവണാനി| അനിലാമയേ വാതവ്യാധൌ| കേചിത് ‘സര്പീംഷി’ ഇത്യസ്യാഗ്രേ ‘ചൂര്ണാനി’ ഇതി പഠിത്വാ നാരാചകാദയ ഇതി വ്യാഖ്യാനയന്തി||൫൭-൫൮||-
Adhikarana 44 (59) · Śloka 60
വാതവര്ചോനിരോധേ തു സാമുദ്രാര്ദ്രകസര്ഷപൈഃ ||൫൯|| കൃത്വാ പായൌ വിധാതവ്യാ വര്തയോ മരിചോത്തരാഃ |൬൦|
वातवर्चोनिरोधे तु सामुद्रार्द्रकसर्षपैः ||५९|| कृत्वा पायौ विधातव्या वर्तयो मरिचोत्तराः |६०|
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം മൂത്രവര്തിപ്രയോഗാവസ്ഥാമപരവര്തിം ചാഹ- വാതേത്യാദി| സാമുദ്രം സമുദ്രലവണം, സമുദ്രഫേനമപരേ| മരിചോത്തരാ മരിചപ്രധാനാഃ||൫൯||-
Adhikarana 45 (60) · Śloka 61
ദന്തീചിത്രകമൂലേഷു തഥാ വാതഹരേഷു ച ||൬൦|| കുര്യാദരിഷ്ടാന് സര്വാംശ്ച ശ്ലോകസ്ഥാനേ യഥേരിതാന് |൬൧|
दन्तीचित्रकमूलेषु तथा वातहरेषु च ||६०|| कुर्यादरिष्टान् सर्वांश्च श्लोकस्थाने यथेरितान् |६१|
🔊 Audio coming soon
ദന്തീചിത്രകമൂലേഷ്വിത്യാദി| വാതഹരേഷു വിദാരിഗന്ധാപ്രഭൃതിഷു| ശ്ലോകസ്ഥാനേ യഥേരിതാനിതി യഥാ സൂത്രസ്ഥാനേ വിരേചനകല്പേ ആസവകരണമുക്തം, തേനൈവ പ്രകാരേണാത്രാപി ദന്ത്യാദിക്വാഥേऽരിഷ്ടാനാസവാന് കുര്യാത്| അന്യേ തു ‘ശ്ലോകസ്ഥാനേ’ ഇത്യത്ര ദ്വിതീയം സ്ഥാനശബ്ദം ലുപ്തം വര്ണയന്തി, ലുപ്തസ്ഥാനശബ്ദേന ഗുല്മപ്രതിഷേധം ഗൃഹ്ണന്തി| തേനാത്രോക്തവൃശ്ചീവാദ്യരിഷ്ടവദ്ദന്ത്യാദിക്വാഥേ മധുപഥ്യാചൂര്ണപ്രക്ഷേപേണാരിഷ്ടകരണം, സൂത്രസ്ഥാനോക്തപ്രകാരേണ വാऽऽസവകരണമ്||൬൦||-
Adhikarana 46 (61) · Śloka 61
സ്വാദേദ്വാऽപ്യങ്കുരാന് ഭൃഷ്ടാന് പൂതീകനൃപവൃക്ഷയോഃ ||൬൧||
स्वादेद्वाऽप्यङ्कुरान् भृष्टान् पूतीकनृपवृक्षयोः ||६१||
🔊 Audio coming soon
സ്വാദേദിത്യാദി| അങ്കുരാന് കോമലപല്ലവാന്| ഭൃഷ്ടാനിതി ‘സ്നേഹേന’ ഇതി ശേഷഃ; അന്യേ അഗ്നിനാ ഭൃഷ്ടാനിത്യാഹുഃ, തന്മതേ വാതകാരിണോऽപ്യങ്കുരാ വ്യാധിപ്രത്യനീകത്വാദ്ഗുല്മേ ഹിതാഃ| പൂതീകഃ ചിരബില്വഃ, നൃപവൃക്ഷോ ഗിരിമാലകഃ||൬൧||
Adhikarana 47 (62) · Śloka 62
ഊര്ധ്വവാതം മനുഷ്യം ച ഗുല്മിനം ന നിരൂഹയേത് |൬൨|
ऊर्ध्ववातं मनुष्यं च गुल्मिनं न निरूहयेत् |६२|
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം ഗുല്മേ ഹിതസ്യാപി നിരൂഹസ്യാവസ്ഥായാം നിഷേധമാഹ- ഊര്ധ്വവാതമിത്യാദി| ഊര്ധ്വവാതമ് ഊര്ധ്വവാതയുക്തം ഗുല്മിനം മനുഷ്യം ന നിരൂഹയേദിതി സമ്ബന്ധഃ| കേചിദിമം പാഠം ന പഠന്തി|൬൨|-
Adhikarana 48 (62-63) · Śloka 63
പിബേത്ത്രിവൃന്നാഗരം വാ സഗുഡാം വാ ഹരീതകീമ് ||൬൨|| ഗുഗ്ഗുലും ത്രിവൃതാം ദന്തീം ദ്രവന്തീം സൈന്ധവം വചാമ് | മൂത്രമദ്യപയോദ്രാക്ഷാരസൈര്വീക്ഷ്യ ബലാബലമ് ||൬൩||
पिबेत्त्रिवृन्नागरं वा सगुडां वा हरीतकीम् ||६२|| गुग्गुलुं त्रिवृतां दन्तीं द्रवन्तीं सैन्धवं वचाम् | मूत्रमद्यपयोद्राक्षारसैर्वीक्ष्य बलाबलम् ||६३||
🔊 Audio coming soon
പിബേദിത്യാദി| പിബേദിതി വക്ഷ്യമാണേന മൂത്രമദ്യാദിദ്രവേണ; അന്യേ പാനീയേന പിബേദിത്യാഹുഃ| ത്രിവൃന്നാഗരമിത്യേകോ യോഗഃ, സഗുഡാം വാ ഹരീതകീമിതി ദ്വിതീയഃ| ഗുഗ്ഗുലുമിത്യാദി| ദ്രവന്തീ ചീരിതപത്രാ ദന്തീഭേദഃ| പയഃ ദുഗ്ധം, ദ്രക്ഷാരസഃ ദ്രാക്ഷാസ്വരസഃ| വീക്ഷ്യ ബലാബലമിതി ‘ദോഷാദീനാം’ ഇതി വാക്യശേഷഃ| അത്രാപി പിബേദിതി സമ്ബന്ധനീയമ്||൬൨-൬൩||
Adhikarana 49 (64) · Śloka 64
ഏവം പീലൂനി ഭൃഷ്ടാനി പിബേത് സലവണാനി തു |൬൪|
एवं पीलूनि भृष्टानि पिबेत् सलवणानि तु |६४|
🔊 Audio coming soon
ഏവമിത്യാദി| ഏവമിതി മൂത്രാദിഭിരിത്യര്ഥഃ| (ഭൃഷ്ടാനി സ്നേഹേന )|൬൪|-
Adhikarana 50 (64) · Śloka 65
പിപ്പലീപിപ്പലീമൂലചവ്യചിത്രകസൈന്ധവൈഃ ||൬൪|| യുക്താ ഹന്തി സുരാ ഗുല്മം ശീഘ്രം കാലേ പ്രയോജിതാ |൬൫|
पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकसैन्धवैः ||६४|| युक्ता हन्ति सुरा गुल्मं शीघ्रं काले प्रयोजिता |६५|
🔊 Audio coming soon
പിപ്പലീത്യാദി| സുരാ പൈഷ്ടീ| ഹന്തീത്യത്ര ശീഘ്രമിതി സമ്ബധ്യതേ| കാലേ ആധ്മാനാദികായാമവസ്ഥായാമ്||൬൪||-
Adhikarana 51 (65) · Śloka 66
ബദ്ധവിണ്മാരുതോ ഗുല്മീ ഭുഞ്ജീത പയസാ യവാന് ||൬൫|| കുല്മാഷാന് വാ ബഹുസ്നേഹാന് ഭക്ഷയേല്ലവണോത്തരാന് |൬൬|
बद्धविण्मारुतो गुल्मी भुञ्जीत पयसा यवान् ||६५|| कुल्माषान् वा बहुस्नेहान् भक्षयेल्लवणोत्तरान् |६६|
🔊 Audio coming soon
ബദ്ധേത്യാദി| പയസാ ദുഗ്ധേന| യവാന് വാട്യാദികൃതാന്| കുല്മാഷാന് യവപിഷ്ടമയാന് ഭക്ഷ്യാന്| ലവണോത്തരാന് സൈന്ധവപ്രധാനാന്||൬൫||-
Adhikarana 52 (66) · Śloka 67
അഥാസ്യോപദ്രവഃ ശൂലഃ കഥഞ്ചിദുപജായതേ ||൬൬|| ശൂലം നിഖാനിതമിവാസുഖം യേന തു വേത്ത്യസൌ |൬൭|
अथास्योपद्रवः शूलः कथञ्चिदुपजायते ||६६|| शूलं निखानितमिवासुखं येन तु वेत्त्यसौ |६७|
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം ഗുല്മോപദ്രവമാഹ- അഥേത്യാദി| അസ്യ ഗുല്മസ്യ, ഉപദ്രവഃ പശ്ചാത്കാലഭാവീ കഥഞ്ചിത് സ്വഹേതുഭിരിത്യര്ഥഃ| ശൂല ഉപജായതേ| ശൂലം നിഖാനിതമിവ കീലകം നിഖാനിതമിവേത്യര്ഥഃ||൬൬||-
Adhikarana 53 (67-68) · Śloka 69
തത്ര വിണ്മൂത്രസംരോധഃ കൃച്ഛ്രോച്ഛ്വാസഃ സ്ഥിരാങ്ഗതാ ||൬൭|| തൃഷ്ണാ ദാഹോ ഭ്രമോऽന്നസ്യ വിദഗ്ധപരിവൃദ്ധിതാ | രോമഹര്ഷോऽരുചിശ്ഛര്ദിര്ഭുക്തവൃദ്ധിര്ജഡാങ്ഗതാ ||൬൮|| വായ്വാദിഭിര്യഥാസങ്ഖ്യം മിശ്രൈര്വാ... |൬൯|
तत्र विण्मूत्रसंरोधः कृच्छ्रोच्छ्वासः स्थिराङ्गता ||६७|| तृष्णा दाहो भ्रमोऽन्नस्य विदग्धपरिवृद्धिता | रोमहर्षोऽरुचिश्छर्दिर्भुक्तवृद्धिर्जडाङ्गता ||६८|| वाय्वादिभिर्यथासङ्ख्यं मिश्रैर्वा... |६९|
🔊 Audio coming soon
തസ്യൈവോപദ്രവസ്യ ദോഷവിശേഷേണ ലിങ്ഗം സങ്ഖ്യാം ചാഹ- തത്രേത്യാദി| തത്രേത്യുപദ്രവേ ശൂലേ| സ്ഥിരാങ്ഗതാ കഠിനാങ്ഗതാ| അന്നസ്യ വിദഗ്ധപരിവൃദ്ധിതാ അന്നസ്യ വിദാഹേ ശൂലസ്യ പരിവൃദ്ധിര്ഭവതീത്യര്ഥഃ| ഭുക്തവൃദ്ധിരിതി ഭുക്തസ്യ വൃദ്ധിഃ ഭുക്തമാത്രേ ശൂലസ്യ വൃദ്ധിര്ഭവതീത്യര്ഥഃ| ജഡാങ്ഗതാ അങ്ഗാനാം ജഡതാ| മിശ്രൈരിതി ദ്വന്ദ്വൈഃ സാന്നിപാതികൈശ്ചേത്യര്ഥഃ| വിണ്മൂത്രസംരോധ ഇത്യാദികം വാതജശൂലലക്ഷണം, തൃഷ്ണാദാഹ ഇത്യാദികം പിത്തജശൂലലക്ഷണം, രോമഹര്ഷോऽരുചിരിത്യാദികം ശ്ലേഷ്മജശൂലലക്ഷണം, ദ്വിദോഷലിങ്ഗം ദ്വന്ദ്വൈഃ, സര്വലിങ്ഗം സമസ്തൈഃ||൬൭-൬൮||-
Adhikarana 54 (69-72) · Śloka 73
...വീക്ഷ്യ യോജയേത് | പഥ്യാത്രിലവണം ക്ഷാരം ഹിങ്ഗുതുമ്ബുരുപൌഷ്കരമ് ||൬൯|| യവാനീം ച ഹരിദ്രാം ച വിഡങ്ഗാന്യമ്ലവേതസമ് | വിദാരീത്രിഫലാऽഭീരുശൃങ്ഗാടീഗുഡശര്കരാഃ ||൭൦|| കാശ്മരീഫലയഷ്ട്യാഹ്വപരൂഷകഹിമാനി ച | ഷഡ്ഗ്രന്ഥാതിവിഷാദാരുപഥ്യാമരിചവൃക്ഷജാന് ||൭൧|| കൃഷ്ണാമൂലകചവ്യം ച നാഗരക്ഷാരചിത്രകാന് | ഉഷ്ണാമ്ലകാഞ്ജികക്ഷീരതോയൈഃ ശ്ലോകസമാപനാന് ||൭൨|| യഥാക്രമം വിമിശ്രാംശ്ച ദ്വന്ദ്വേ സര്വാംശ്ച സര്വജേ |൭൩|
...वीक्ष्य योजयेत् | पथ्यात्रिलवणं क्षारं हिङ्गुतुम्बुरुपौष्करम् ||६९|| यवानीं च हरिद्रां च विडङ्गान्यम्लवेतसम् | विदारीत्रिफलाऽभीरुशृङ्गाटीगुडशर्कराः ||७०|| काश्मरीफलयष्ट्याह्वपरूषकहिमानि च | षड्ग्रन्थातिविषादारुपथ्यामरिचवृक्षजान् ||७१|| कृष्णामूलकचव्यं च नागरक्षारचित्रकान् | उष्णाम्लकाञ्जिकक्षीरतोयैः श्लोकसमापनान् ||७२|| यथाक्रमं विमिश्रांश्च द्वन्द्वे सर्वांश्च सर्वजे |७३|
🔊 Audio coming soon
അതഃ പരമുപദ്രവശൂലസ്യ ചികിത്സിതമാഹ- വീക്ഷ്യേത്യാദി| വീക്ഷ്യേതി വാതാദിഭേദേന ശൂലമിത്യര്ഥഃ| ത്രിലവണം സൈന്ധവസൌവര്ചലബിഡാനി| ക്ഷാരോ യവക്ഷാരഃ| അഭീരുഃ ശതാവരീ, ശൃങ്ഗാടീ ജലജം ദ്രവ്യം ത്രികണ്ടകഫലം| ഗുഡശര്കരാ ഗാങ്ഗേടീഫലമ് | ഹിമം ചന്ദനമ്| ഷഡ്ഗ്രന്ഥാ വചാ| വൃക്ഷജ ഇന്ദ്രയവഃ| മൂലകം പിപ്പലീമൂലമ്| ഉഷ്ണശബ്ദോऽമ്ലകാഞ്ജികാദിഭിഃ സമ്ബധ്യതേ| ശ്ലോകസമാപനാന് ‘യോഗാന്’ ഇതി ശേഷഃ| യഥാക്രമമിതി പഥ്യാദ്യമ്ലവേതസാന്തമുഷ്ണാമ്ലകാഞ്ജികേന വാതികേ, വിദാര്യാദിഹിമാന്തുമുഷ്ണക്ഷീരേണ പൈത്തികേ, ഷഡ്ഗ്രന്ഥാദിചിത്രകാന്തമുഷ്ണതോയേന ശ്ലൈഷ്മികേ; വിമിശ്രം ദ്വന്ദ്വേ ഇതി പഥ്യാദിവിദാര്യാദീ വാതപൈത്തികേ, പഥ്യാദിഷഡ്ഗ്രന്ഥാദീ വാതശ്ലൈഷ്മികേ, വിദാര്യാദിഷഡ്ഗ്രന്ഥാദീ പിത്തശ്ലൈഷ്മികേ, സര്വാംശ്ച പഥ്യാദീന് ത്രീന് സന്നിപാതേ||൬൯-൭൨||-
Adhikarana 55 (73-74) · Śloka 75
തഥൈവ സേകാവഗാഹപ്രദേഹാഭ്യങ്ഗഭോജനമ് ||൭൩|| ശിശിരോദകപൂര്ണാനാം ഭാജനാനാം ച ധാരണമ് | വമനോന്മര്ദനസ്വേദലങ്ഘനക്ഷപണക്രിയാഃ ||൭൪|| സ്നേഹാദിശ്ച ക്രമഃ സര്വോ വിശേഷേണോപദിശ്യതേ |൭൫|
तथैव सेकावगाहप्रदेहाभ्यङ्गभोजनम् ||७३|| शिशिरोदकपूर्णानां भाजनानां च धारणम् | वमनोन्मर्दनस्वेदलङ्घनक्षपणक्रियाः ||७४|| स्नेहादिश्च क्रमः सर्वो विशेषेणोपदिश्यते |७५|
🔊 Audio coming soon
കിമേതദേവോപദ്രവശൂലേ കാര്യമുതാന്യദപീത്യാഹ- തഥൈവേത്യാദി| തഥൈവേതി യഥാസങ്ഖ്യമിത്യര്ഥഃ| തേന സേകാദികം വാതികേ, ശിശിരോദകാദികം പൈത്തികേ, വമനാദികം ശ്ലൈഷ്മികേ| സ്നേഹാദിക്രമശ്ച യഥാദോഷം യഥാവസ്ഥം സര്വേഷാമേവ, ദ്വന്ദ്വജേ ദ്വയം, സാന്നിപാതികേ സമസ്തമ്| ക്ഷപണക്രിയാ അന്യാ അപി കഫക്ഷയകരീ||൭൩-൭൪||-
Adhikarana 56 (75) · Śloka 76
വല്ലൂരം മൂലകം മത്സ്യാന് ശുഷ്കശാകാനി വൈദലമ് ||൭൫|| ന ഖാദേദാലുകം ഗുല്മീ മധുരാണി ഫലാനി ച |൭൬|
वल्लूरं मूलकं मत्स्यान् शुष्कशाकानि वैदलम् ||७५|| न खादेदालुकं गुल्मी मधुराणि फलानि च |७६|
🔊 Audio coming soon
ഗുല്മോപദ്രവമഭിധായ ഗുല്മേ വര്ജ്യമാഹ- വല്ലൂരം മൂലകമിത്യാദി| വല്ലൂരം ശുഷ്കമാംസമ്| വൈദലം മുദ്ഗവനമുദ്ഗാദികമ്| ആലുകം പിണ്ഡാലുകാദിഭേദേനാനേകപ്രകാരമ്| മധുരാണി ഫലാനി ക്ഷീരവൃക്ഷഫലാനി ചോചമോചാദീനി ച| ചകാരാദേവംവിധാന്യന്യാന്യപി വര്ജ്യാനി| അസ്യാഗ്രേ കേചിത് ‘ലഘ്വന്നം ദീപനം സ്നിഗ്ധമുഷ്ണം വാതാനുലോമനമ്| ബൃംഹണം ച ഭവേദ്യച്ച തദ്ധിതം സര്വഗുല്മിനാമ്|| സ്ഥാനേऽവസേകോ രക്തസ്യ ബാഹുമധ്യേ സിരാവ്യധഃ| സ്വേദോऽനുലോമനം ചൈവ പ്രശസ്തം സര്വഗുല്മിനാമ്’ ഇത്യാദികം പഠന്തി; സ ചാഭാവാന്ന ലിഖിതഃ| (ഇതി ഡഹ്ലണേനാന്യഗ്രന്ഥദര്ശനാദുക്തമ്)||൭൫||-
Adhikarana 57 (76) · Śloka 77
വിനാ ഗുല്മേന യച്ഛൂലം ഗുല്മസ്ഥാനേഷു ജായതേ ||൭൬|| നിദാനം തസ്യ വക്ഷ്യാമി രൂപം ച സചികിത്സിതമ് |൭൭|
विना गुल्मेन यच्छूलं गुल्मस्थानेषु जायते ||७६|| निदानं तस्य वक्ष्यामि रूपं च सचिकित्सितम् |७७|
🔊 Audio coming soon
ഗുല്മോപദ്രവം ശൂലമഭിധായേദാനീം കേവലം ശൂലമാഹ- വിനേത്യാദി| ഗുല്മസ്ഥാനേഷു ഗുല്മപ്രതിഷേധോക്തേഷു| അന്യേ ‘വിനാ ഗുല്മേന’ ഇത്യാദിശ്ലോകം പരിത്യജ്യ ‘അഥാതഃ ശൂലപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ’ ഇതി പ്രതിജ്ഞാം പഠിത്വാ വാതമൂത്രപുരീഷാണാം നിഗ്രഹാദിത്യാദിനാ പൃഥഗേവ ശൂലാധ്യായം പഠന്തി; തേ ച പൂര്വപരിപാടീം ത്യജന്തി| അപരേ വിനാ ഗുല്മേനേത്യാദികം സമസ്തമപി അസൌ ശ്രുതം ഭണിത്വാ പരിത്യജന്തി| അസ്മാഭിസ്തു സര്വമതാനുസാരിഭിര്ജേജ്ജടാഭിപ്രായേണ പഠിതഃ||൭൬||-
Adhikarana 58 (77-80) · Śloka 80
വാതമൂത്രപുരീഷാണാം നിഗ്രഹാദതിഭോജനാത് ||൭൭|| അജീര്ണാധ്യശനായാസവിരുദ്ധാന്നോപസേവനാത് | പാനീയപാനാത് ക്ഷുത്കാലേ വിരൂഢാനാം ച സേവനാത് ||൭൮|| പിഷ്ടാന്നശുഷ്കമാംസാനാമുപയോഗാത്തഥൈവ ച | ഏവംവിധാനാം ദ്രവ്യാണാമന്യേഷാം ചോപസേവനാത് ||൭൯|| വായുഃ പ്രകുപിതഃ കോഷ്ഠേ ശൂലം സഞ്ജനയേദ്ഭൃശമ് | നിരുച്ഛ്വാസീ ഭവേത്തേന വേദനാപീഡിതോ നരഃ ||൮൦||
वातमूत्रपुरीषाणां निग्रहादतिभोजनात् ||७७|| अजीर्णाध्यशनायासविरुद्धान्नोपसेवनात् | पानीयपानात् क्षुत्काले विरूढानां च सेवनात् ||७८|| पिष्टान्नशुष्कमांसानामुपयोगात्तथैव च | एवंविधानां द्रव्याणामन्येषां चोपसेवनात् ||७९|| वायुः प्रकुपितः कोष्ठे शूलं सञ्जनयेद्भृशम् | निरुच्छ्वासी भवेत्तेन वेदनापीडितो नरः ||८०||
🔊 Audio coming soon
ശൂലസ്യ ഹേതും സമ്പ്രാപ്തിം ചാഹ- വാതമൂത്രപുരീഷാണാമിത്യാദി| നിഗ്രഹാത് വേഗകാലേऽവരോധാത്| അജീര്ണമ് ആമവിദഗ്ധാദിഭേദഭിന്നമ്| അധ്യശനം സാജീര്ണഭോജനമ്| ആയാസഃ ശരീരായാസജനകം കര്മ| വിരുദ്ധാന്നം ഹിതാഹിതീയോക്തമ്| വിരൂഢാനാം വിഗതരോഹാണാമങ്കുരിതാനാം വാ| ഏവംവിധാനാം ദോഷപ്രകോപണാനാമ്| കോഷ്ഠേ സര്വസ്മിന്നുദരേ| നിരുച്ഛ്വാസഃ നിരുദ്ധോച്ഛ്വാസഃ| തേന ശൂലേന| വാതമൂത്രപുരീഷാണാം നിഗ്രഹാദിത്യാദിരന്യേഷാം ചോപസേവനാദിത്യന്തോ ഹേതുഃ, വായുഃ പ്രകുപിത ഇത്യാദിശ്ച സമ്പ്രാപ്തിഃ||൭൭-൮൦||
Adhikarana 59 (81) · Śloka 81
ശങ്കുസ്ഫോടനവത്തസ്യ യസ്മാത്തീവ്രാശ്ച വേദനാഃ | ശൂലാസക്തസ്യ ലക്ഷ്യന്തേ തസ്മാച്ഛൂലമിഹോച്യതേ ||൮൧||
शङ्कुस्फोटनवत्तस्य यस्मात्तीव्राश्च वेदनाः | शूलासक्तस्य लक्ष्यन्ते तस्माच्छूलमिहोच्यते ||८१||
🔊 Audio coming soon
തത് കസ്മാച്ഛൂലമുച്യത ഇത്യാഹ- ശങ്ക്വിത്യാദി| ശങ്കുസ്ഫോടനവത് കീലകാഹനനവത്തീവ്രാ വേദനാഃ, തസ്യ വ്യാധിതസ്യ, ശൂലാസക്തസ്യ ശൂലിനഃ; ഏതേനൈതദുക്തം ഭവതി- യഥാ കസ്യചിത് കീലകാഹനനേന തീവ്രാ വേദനാ ലക്ഷ്യതേ തദ്വത്തസ്യ യസ്മാദ്വേദനാ ലക്ഷ്യതേ തസ്മാച്ഛൂലമിഹോച്യതേ||൮൧||
Adhikarana 60 (82-83) · Śloka 83
നിരാഹാരസ്യ യസ്യൈവ തീവ്രം ശൂലമുദീര്യതേ | പ്രസ്തബ്ധഗാത്രോ ഭവതി കൃച്ഛ്രേണോച്ഛ്വസിതീവ ച ||൮൨|| വാതമൂത്രപുരീഷാണി കൃച്ഛ്രേണ കുരുതേ നരഃ | ഏതൈര്ലിങ്ഗൈര്വിജാനീയാച്ഛൂലം വാതസമുദ്ഭവമ് ||൮൩||
निराहारस्य यस्यैव तीव्रं शूलमुदीर्यते | प्रस्तब्धगात्रो भवति कृच्छ्रेणोच्छ्वसितीव च ||८२|| वातमूत्रपुरीषाणि कृच्छ्रेण कुरुते नरः | एतैर्लिङ्गैर्विजानीयाच्छूलं वातसमुद्भवम् ||८३||
🔊 Audio coming soon
വാതശൂലലക്ഷണമാഹ- നിരാഹാരസ്യേത്യാദി||൮൨-൮൩||
Adhikarana 61 (84) · Śloka 85
തൃഷ്ണാ ദാഹോ മദോ മൂര്ച്ഛാ തീവ്രം ശൂലം തഥൈവ ച | ശീതാഭികാമോ ഭവതി ശീതേനൈവ പ്രശാമ്യതി ||൮൪|| ഏതൈര്ലിങ്ഗൈര്വിജാനീയാച്ഛൂലം പിത്തസമുദ്ഭവമ് |൮൫|
तृष्णा दाहो मदो मूर्च्छा तीव्रं शूलं तथैव च | शीताभिकामो भवति शीतेनैव प्रशाम्यति ||८४|| एतैर्लिङ्गैर्विजानीयाच्छूलं पित्तसमुद्भवम् |८५|
🔊 Audio coming soon
പിത്തശൂലലക്ഷണമാഹ- തൃഷ്ണേത്യാദി| ശീതാഭികാമഃ ശീതാഭിലാഷഃ| പ്രശാമ്യതി ‘ശൂലം’ ഇതി ശേഷഃ||൮൪||-
Adhikarana 62 (85-86) · Śloka 86
ശൂലേനോത്പീഡ്യമാനസ്യ ഹൃല്ലാസ ഉപജായതേ ||൮൫|| അതീവ പൂര്ണകോഷ്ഠത്വം തഥൈവ ഗുരുഗാത്രതാ | ഏതച്ഛ്ലേഷ്മസമുത്ഥസ്യ ശൂലസ്യോക്തം നിദര്ശനമ് ||൮൬||
शूलेनोत्पीड्यमानस्य हृल्लास उपजायते ||८५|| अतीव पूर्णकोष्ठत्वं तथैव गुरुगात्रता | एतच्छ्लेष्मसमुत्थस्य शूलस्योक्तं निदर्शनम् ||८६||
🔊 Audio coming soon
കഫശൂലലക്ഷണമാഹ- ശൂലേനേത്യാദി| ഹൃല്ലാസഃ ഥൂത്കരണമ്| നിദര്ശനം ലക്ഷണമ്||൮൫-൮൬||
Adhikarana 63 (87) · Śloka 88
സര്വാണി ദൃഷ്ട്വാ രൂപാണി നിര്ദിശേത്സാന്നിപാതികമ് | സന്നിപാതസമുത്ഥാനമസാധ്യം തം വിനിര്ദിശേത് ||൮൭|| ശൂലാനാം ലക്ഷണം പ്രോക്തം... |൮൮|
सर्वाणि दृष्ट्वा रूपाणि निर्दिशेत्सान्निपातिकम् | सन्निपातसमुत्थानमसाध्यं तं विनिर्दिशेत् ||८७|| शूलानां लक्षणं प्रोक्तं... |८८|
🔊 Audio coming soon
സാന്നിപാതികശൂലലക്ഷണമാഹ- സര്വാണീത്യാദി| നനു, കൈശ്ചിത് പൂര്വാചാര്യൈര്ദോഷഭേദേന നിയതം സ്ഥാനം ശൂലസ്യോക്തമ്| തഥാഹി- “വാതാത്മകം ബസ്തിഗതം വദന്തി, പിത്താത്മകം ചാപി വദന്തി നാഭ്യാമ്| ഹൃത്പാര്ശ്വകുക്ഷൌ കഫസന്നിവിഷ്ടം, സര്വേഷു ദേശേഷു ച സന്നിപാതാത്”- ഇതി; തത് കഥമത്ര തഥാ നോക്തമ്| സത്യം, കുപിതദോഷാണാം സ്വാശയേ പരാശയേ ച വ്യാധ്യുത്പാദകത്വാന്ന നിയതം സ്ഥാനമസ്തി, അതസ്തഥാ നോക്തമ്||൮൭||-
Adhikarana 64 (88) · Śloka 89
...ചികിത്സാം തു നിബോധ മേ | ആശുകാരീ ഹി പവനസ്തസ്മാത്തം ത്വരയാ ജയേത് ||൮൮|| തസ്യ ശൂലാഭിപന്നസ്യ സ്വേദ ഏവ സുഖാവഹഃ |൮൯|
...चिकित्सां तु निबोध मे | आशुकारी हि पवनस्तस्मात्तं त्वरया जयेत् ||८८|| तस्य शूलाभिपन्नस्य स्वेद एव सुखावहः |८९|
🔊 Audio coming soon
ചികിത്സാമിത്യാദി| നിബോധ ജാനീഹി| മേ മത്സകാശാത്| ആശുകാരീത്യാദി| ആശുകാരീ ശീഘ്രമത്യയകാരിത്വാത്| ഹി യസ്മാത്| തം വാതമ്| തസ്യേത്യാദി|- തസ്യ പുരുഷസ്യ, ശൂലാഭിപന്നസ്യ വാതികശൂലക്രാന്തസ്യ; അന്യേ തു തസ്യ വാതസ്യ യച്ഛൂലം തേന ആക്രാന്തസ്യേത്യാഹുഃ||൮൮||-
Adhikarana 65 (89) · Śloka 89
പായസൈഃ കൃശരാപിണ്ഡൈഃ സ്നിഗ്ധൈര്വാ പിശിതൈര്ഹിതഃ ||൮൯||
पायसैः कृशरापिण्डैः स्निग्धैर्वा पिशितैर्हितः ||८९||
🔊 Audio coming soon
സ ച സ്വേദഃ കൈര്ദ്രവ്യൈഃ കാര്യ ഇത്യാഹ- പായസൈരിത്യാദി| പായസോ ദുഗ്ധസിദ്ധാസ്തണ്ഡുലാഃ| കൃശരാപിണ്ഡൈഃ തിലതണ്ഡുലമാഷകൃതയവാഗൂപിണ്ഡൈഃ| ഹിത ഇതി ‘സ്വേദ’ ഇതി ശേഷഃ||൮൯||
Adhikarana 66 (90-91) · Śloka 91
ത്രിവൃച്ഛാകേന വാ സ്നിഗ്ധമുഷ്ണം ഭുഞ്ജീത ഭോജനമ് | ചിരബില്വാങ്കുരാന് വാപി തൈലഭൃഷ്ടാംസ്തു ഭക്ഷയേത് ||൯൦|| വൈഹങ്ഗാംശ്ച രസാന് സ്നിഗ്ധാന് ജാങ്ഗലാന് ശൂലപീഡിതഃ | യഥാലാഭം നിഷേവേത മാംസാനി ബിലശായിനാമ് ||൯൧||
त्रिवृच्छाकेन वा स्निग्धमुष्णं भुञ्जीत भोजनम् | चिरबिल्वाङ्कुरान् वापि तैलभृष्टांस्तु भक्षयेत् ||९०|| वैहङ्गांश्च रसान् स्निग्धान् जाङ्गलान् शूलपीडितः | यथालाभं निषेवेत मांसानि बिलशायिनाम् ||९१||
🔊 Audio coming soon
ഭോജനമാഹ- ത്രിവൃച്ഛാകേനേത്യാദി| സ്നിഗ്ധാദിഗുണം ഭോജനം ത്രിവൃച്ഛാകേന സഹ ഭുഞ്ജീതേതി പിണ്ഡാര്ഥഃ| ചിരബില്വാങ്കുരാനിത്യാദി| അങ്കുരാഃ ശുങ്ഗാഃ| വൈഹങ്ഗാംശ്ചേത്യാദി| ജാങ്ഗലാന് വൈഹങ്ഗാന്, ലാവാദികൃതാനിത്യര്ഥഃ| ബിലേശയാഃ ശ്വാവിച്ഛല്ലകാദയഃ||൯൦-൯൧||
Adhikarana 67 (92) · Śloka 92
സുരാ സൌവീരകം ചുക്രം മസ്തൂദശ്വിത്തഥാ ദധി | സകാലലവണം പേയം ശൂലേ വാതസമുദ്ഭവേ ||൯൨||
सुरा सौवीरकं चुक्रं मस्तूदश्वित्तथा दधि | सकाललवणं पेयं शूले वातसमुद्भवे ||९२||
🔊 Audio coming soon
സുരാ സൌവീരകമിത്യാദി| സുരാ പിഷ്ടഭവാ| സൌവീരകം കാഞ്ജികഭേദഃ| ചുക്രം ശുക്തമ്| മസ്തു ദധിമസ്തു| ഉദശ്വിത് അര്ധോദകം തക്രമ്| തഥേതി യഥാലാഭമിത്യര്ഥഃ| കാലലവണശബ്ദേന യദ്യപി നിര്ഗന്ധസൌവര്ചലമുച്യതേ, തഥാऽപ്യത്ര ഗന്ധവത്സൌവര്ചലം ഗ്രാഹ്യം, തന്ത്രാന്തരോക്തത്വാത്||൯൨||
Adhikarana 68 (93) · Śloka 93
കുലത്ഥയൂഷോ യുക്താമ്ലോ ലാവകീയൂഷസംസ്കൃതഃ | സസൈന്ധവഃ സമരിചോ വാതശൂലവിനാശനഃ ||൯൩||
कुलत्थयूषो युक्ताम्लो लावकीयूषसंस्कृतः | ससैन्धवः समरिचो वातशूलविनाशनः ||९३||
🔊 Audio coming soon
കുലത്ഥയൂഷ ഇത്യാദി| യുക്തം മാത്രയോപഹിതമമ്ലം ദാഡിമാദികം യത്ര സ യുക്താമ്ലഃ| ലാവകീയൂഷസംസ്കൃത ഇതി ലാവകേന കൃതോ യൂഷോ ലാവകീയൂഷഃ, തേന സംസ്കൃതഃ||൯൩||
Adhikarana 69 (94) · Śloka 95
വിഡങ്ഗശിഗ്രുകമ്പില്ലപഥ്യാശ്യാമാമ്ലവേതസാന് | സുരസാമശ്വമൂത്രീം ച സൌവര്ചലയുതാന് പിബേത് ||൯൪|| മദ്യേന വാതജം ശൂലം ക്ഷിപ്രമേവ പ്രശാമ്യതി |൯൫|
विडङ्गशिग्रुकम्पिल्लपथ्याश्यामाम्लवेतसान् | सुरसामश्वमूत्रीं च सौवर्चलयुतान् पिबेत् ||९४|| मद्येन वातजं शूलं क्षिप्रमेव प्रशाम्यति |९५|
🔊 Audio coming soon
വിഡങ്ഗേത്യാദി| ശിഗ്രുഃ വിടപശാകം, ശോഭാഞ്ജനമപരേ| ശ്യാമാ അരുണമൂലാ ത്രിവൃത്| സുരസാ തുലസീ| അശ്വമൂത്രീ ശല്ലകീ||൯൪||-
Adhikarana 70 (95-99) · Śloka 100
പൃഥ്വീകാജാജിചവികായവാനീവ്യോഷചിത്രകാഃ ||൯൫|| പിപ്പല്യഃ പിപ്പലീമൂലം സൈന്ധവം ചേതി ചൂര്ണയേത് | താനി ചൂര്ണാനി പയസാ പിബേത് കാമ്ബലികേന വാ ||൯൬|| മധ്വാസവേന ചുക്രേണ സുരാസൌവീരകേണ വാ | അഥവൈ(ചൈ)താനി ചൂര്ണാനി മാതുലുങ്ഗരസേന വാ ||൯൭|| തഥാ ബദരയൂഷേണ ഭാവിതാനി പുനഃ പുനഃ | താനി ഹിങ്ഗുപ്രഗാഢാനി സഹ ശര്കരയാ പിബേത് ||൯൮|| സഹ ദാഡിമസാരേണ വര്തിഃ കാര്യാ ഭിഷഗ്ജിതാ | സാ വര്തിര്വാതികം ശൂലം ക്ഷിപ്രമേവ വ്യപോഹതി ||൯൯|| ഗുഡതൈലേന വാ ലീഢാ പീതാ മദ്യേന വാ പുനഃ |൧൦൦|
पृथ्वीकाजाजिचविकायवानीव्योषचित्रकाः ||९५|| पिप्पल्यः पिप्पलीमूलं सैन्धवं चेति चूर्णयेत् | तानि चूर्णानि पयसा पिबेत् काम्बलिकेन वा ||९६|| मध्वासवेन चुक्रेण सुरासौवीरकेण वा | अथवै(चै)तानि चूर्णानि मातुलुङ्गरसेन वा ||९७|| तथा बदरयूषेण भावितानि पुनः पुनः | तानि हिङ्गुप्रगाढानि सह शर्करया पिबेत् ||९८|| सह दाडिमसारेण वर्तिः कार्या भिषग्जिता | सा वर्तिर्वातिकं शूलं क्षिप्रमेव व्यपोहति ||९९|| गुडतैलेन वा लीढा पीता मद्येन वा पुनः |१००|
🔊 Audio coming soon
പൃഥ്വീകേത്യാദി| പൃഥ്വീകാ ഹിങ്ഗുപത്രികാ| അജാജീ ഉത്തരാപഥേ ജീരകവിശേഷഃ| കാമ്ബലികേന ദധിമസ്ത്വമ്ലസിദ്ധയൂഷേണ| ചുക്രം ശുക്തമ്| സൌവീരകം വിരേചനദ്രവ്യവികല്പകഥിതമ്| പക്ഷാന്തരമാഹ- അഥവേത്യാദി| ഏതാനി പൂര്വോക്താനി ചൂര്ണാനി, ബീജപൂരകരസേന ബദരയൂഷേണ വാ പുനഃ പുനര്ഭാവിതാനി ഹിങ്ഗൂത്കടാനി ശര്കരയാ സഹ മാതുലുങ്ഗരസേനൈവ പിബേദിതി പിണ്ഡാര്ഥഃ| സഹ ദാഡിമസാരേണേത്യാദി|- തൈരേവ ചൂര്ണൈര്ദാഡിമസാരേണ സഹ ഭിഷഗ്ജിതാ വൈദ്യേന വര്തിര്വാ കാര്യാ| സാ ച വര്തിര്ഗുഡതൈലേന ലീഢാ മദ്യേന വാ പീതാ സതീ വാതികം ശൂലം ക്ഷിപ്രമേവ ഹന്തീത്യര്ഥഃ||൯൫-൯൯||-
Adhikarana 71 (100) · Śloka 101
ബുഭുക്ഷാപ്രഭവേ ശൂലേ ലഘു സന്തര്പണം ഹിതമ് ||൧൦൦|| ഉഷ്ണൈഃ ക്ഷീരൈര്യവാഗൂഭിഃ സ്നിഗ്ധൈര്മാംസരസൈസ്തഥാ |൧൦൧|
बुभुक्षाप्रभवे शूले लघु सन्तर्पणं हितम् ||१००|| उष्णैः क्षीरैर्यवागूभिः स्निग्धैर्मांसरसैस्तथा |१०१|
🔊 Audio coming soon
ബുഭുക്ഷാപ്രഭവേ ഇത്യാദി| ലഘ്വിതി മാത്രയാ സ്വഭാവേന ച| സന്തര്പണം ഭോജനമ്| ഉഷ്ണൈരിതി ക്ഷീരാദിഭിഃ സമ്ബധ്യതേ||൧൦൦||-
Adhikarana 72 (101-102) · Śloka 103
വാതശൂലേ സമുത്പന്നേ രൂക്ഷം സ്നിഗ്ധേന ഭോജയേത് ||൧൦൧|| സുസംസ്കൃതാഃ പ്രദേയാഃ സ്യുര്ഘൃതപൂരാ വിശേഷതഃ | വാരുണീം ച പിബേജ്ജന്തുസ്തഥാ സമ്പദ്യതേ സുഖീ ||൧൦൨|| ഏതദ്വാതസമുത്ഥസ്യ ശൂലസ്യോക്തം ചികിത്സിതമ് |൧൦൩|
वातशूले समुत्पन्ने रूक्षं स्निग्धेन भोजयेत् ||१०१|| सुसंस्कृताः प्रदेयाः स्युर्घृतपूरा विशेषतः | वारुणीं च पिबेज्जन्तुस्तथा सम्पद्यते सुखी ||१०२|| एतद्वातसमुत्थस्य शूलस्योक्तं चिकित्सितम् |१०३|
🔊 Audio coming soon
വാതേത്യാദി| സുസംസ്കൃതാഃ ശുണ്ഠീമരിചാദിഭിഃ| പ്രദേയാ ദാതവ്യാഃ| ഘൃതപൂരാ ഘൃതപൂപാ ഇത്യര്ഥഃ| വാരുണീ സുരാ| തഥാ തേന പ്രകാരേണ| സുഖീ സമ്പദ്യതേ സുഖീ ഭവതീത്യര്ഥഃ| ഉപസംഹാരമാഹ- ഏതദ്വാതസമുത്ഥസ്യേത്യാദി||൧൦൧-൧൦൨||-
Adhikarana 73 (103-104) · Śloka 104
അഥ പിത്തസമുത്ഥസ്യ ക്രിയാം വക്ഷ്യാമ്യതഃ പരമ് ||൧൦൩|| സ സുഖം ഛര്ദയിത്വാ തു പീത്വാ ശീതോദകം നരഃ | ശീതലാനി ച സേവേത സര്വാണ്യുഷ്ണാനി വര്ജയേത് ||൧൦൪||
अथ पित्तसमुत्थस्य क्रियां वक्ष्याम्यतः परम् ||१०३|| स सुखं छर्दयित्वा तु पीत्वा शीतोदकं नरः | शीतलानि च सेवेत सर्वाण्युष्णानि वर्जयेत् ||१०४||
🔊 Audio coming soon
വാതശൂലോപക്രമമഭിധായേദാനീം പിത്തശൂലചികിത്സാമാഹ- അഥേത്യാദി| അഥേതി വാക്യാലങ്കാരേ, വാക്യോപക്രമേ ഇത്യന്യേ| തദേഷ ചികിത്സിതമാഹ- സ ഇത്യാദി| സ പിത്തശൂലീ നരഃ, ശീതോദകം പീത്വാ, സുഖം യഥാ ഭവതി തഥാ ഛര്ദയിത്വാ, ശീതലാനി ഭജേത, ഉഷ്ണാനി സര്വാണി വര്ജയേദിതി പിണ്ഡാര്ഥഃ||൧൦൩-൧൦൪||
Adhikarana 74 (105) · Śloka 105
മണിരാജതതാമ്രാണി ഭാജനാനി ച സര്വശഃ | വാരിപൂര്ണാനി താന്യസ്യ ശൂലസ്യോപരി നിക്ഷിപേത് ||൧൦൫||
मणिराजतताम्राणि भाजनानि च सर्वशः | वारिपूर्णानि तान्यस्य शूलस्योपरि निक्षिपेत् ||१०५||
🔊 Audio coming soon
മണിരാജതതാമ്രാണീത്യാദി| രാജതം രൂപ്യമയമ്| സര്വശ ആമുഖാത്| അസ്യ പിത്തശൂലിനഃ||൧൦൫||
Adhikarana 75 (106-107) · Śloka 107
ഗുഡഃ ശാലിര്യവാഃ ക്ഷീരം സര്പിഃപാനം വിരേചനമ് | ജാങ്ഗലാനി ച മാംസാനി ഭേഷജം പിത്തശൂലിനാമ് ||൧൦൬|| രസാന് സേവേത പിത്തഘ്നാന് പിത്തലാനി വിവര്ജയേത് | പാലാശം ധാന്വനം വാऽപി പിബേദ്യൂഷം സശര്കരമ് ||൧൦൭||
गुडः शालिर्यवाः क्षीरं सर्पिःपानं विरेचनम् | जाङ्गलानि च मांसानि भेषजं पित्तशूलिनाम् ||१०६|| रसान् सेवेत पित्तघ्नान् पित्तलानि विवर्जयेत् | पालाशं धान्वनं वाऽपि पिबेद्यूषं सशर्करम् ||१०७||
🔊 Audio coming soon
ഗുഡേത്യാദി| പിത്തഘ്നാന് രസാന് ജാങ്ഗലവര്ഗേ യാനി നിര്ദിഷ്ടാനി പിത്തഹരാണി മാംസാനി തത്കൃതാന് രസാനിത്യര്ഥഃ| പിത്തലാനീത്യാദി| പിത്തലാനി അന്നപാനാദീനി| പാലാശം യൂഷം മാംസാദമാംസരസമിത്യര്ഥഃ| ധാന്വനം ജാങ്ഗലമാംസരസമ്||൧൦൬-൧൦൭||
Adhikarana 76 (108) · Śloka 108
പരുഷകാണി മൃദ്വീകാഖര്ജൂരോദകജാന്യപി | തത് പിബേച്ഛര്കരായുക്തം പിത്തശൂലനിവാരണമ് ||൧൦൮||
परुषकाणि मृद्वीकाखर्जूरोदकजान्यपि | तत् पिबेच्छर्करायुक्तं पित्तशूलनिवारणम् ||१०८||
🔊 Audio coming soon
പരൂഷകാണീത്യാദി| പരൂഷകാണി പരൂഷകഫലാനി| ഉദകജാനി പദ്മാനി||൧൦൮||
Adhikarana 77 (109) · Śloka 109
അശനേ ഭുക്തമാത്രേ തു പ്രകോപഃ ശ്ലൈഷ്മികസ്യ ച | വമനം കാരയേത്തത്ര പിപ്പലീവാരിണാ ഭിഷക് ||൧൦൯||
अशने भुक्तमात्रे तु प्रकोपः श्लैष्मिकस्य च | वमनं कारयेत्तत्र पिप्पलीवारिणा भिषक् ||१०९||
🔊 Audio coming soon
ശ്ലൈഷ്മികശൂലചികിത്സാമാഹ- അശനേ ഇത്യാദി| അശനേ ഭോജനേ| ശ്ലൈഷ്മികസ്യ ശ്ലേഷ്മശൂലസ്യ| തത്ര ശ്ലേഷ്മശൂലേ| പിപ്പലീവാരിണാ പിപ്പലീയുക്തപാനീയേന, അന്യേ വാരിശബ്ദം ക്വാഥേ വര്തയന്തി, അപരേ പിപ്പലീശബ്ദേന മദനഫലബീജാനി കഥയന്തി||൧൦൯||
Adhikarana 78 (110) · Śloka 110
രൂക്ഷഃ സ്വേദഃ പ്രയോജ്യഃ സ്യാദന്യാശ്ചോഷ്ണാഃ ക്രിയാ ഹിതാഃ | പിപ്പലീ ശൃങ്ഗവേരം ച ശ്ലേഷ്മശൂലേ ഭിഷഗ്ജിതമ് ||൧൧൦||
रूक्षः स्वेदः प्रयोज्यः स्यादन्याश्चोष्णाः क्रिया हिताः | पिप्पली शृङ्गवेरं च श्लेष्मशूले भिषग्जितम् ||११०||
🔊 Audio coming soon
രൂക്ഷഃ സ്വേദഃ പ്രയോജ്യ ഇത്യാദി|- രൂക്ഷഃ സ്വേദഃ സ്നിഗ്ധരഹിതഃ കരീഷാദികൃതഃ| പിപ്പലീശൃങ്ഗവേരപ്രയോഗശ്ചൂര്ണകല്കക്വാഥാദിവിധിനാ||൧൧൦||
Adhikarana 79 (111) · Śloka 111
പാഠാം വചാം ത്രികടുകം തഥാ കടുകരോഹിണീമ് | ചിത്രകസ്യ ച നിര്യൂഹേ പിബേദ്യൂഷം സഹാര്ജകമ് ||൧൧൧||
पाठां वचां त्रिकटुकं तथा कटुकरोहिणीम् | चित्रकस्य च निर्यूहे पिबेद्यूषं सहार्जकम् ||१११||
🔊 Audio coming soon
പാഠാമിത്യാദി| പാഠാദീനി ദ്രവ്യാണി ചൂര്ണിതാനി കല്കിതാനി വാ ചിത്രകസ്യ നിര്യൂഹേ ക്വാഥേ പിബേദിത്യേകോ യോഗഃ| യൂഷം സഹാര്ജകമിതി ദ്വിതീയോ യോഗഃ| യൂഷം ശൂലഹരശിമ്ബിധാന്യയൂഷമ്| അര്ജകഃ കുഠേരകഃ||൧൧൧||
Adhikarana 80 (112-115) · Śloka 115
ഏരണ്ഡഫലമൂലാനി മൂലം ഗോക്ഷുരകസ്യ ച | ശാലപര്ണീം പൃശ്നിപര്ണീം ബൃഹതീം കണ്ടകാരികാമ് ||൧൧൨|| ദദ്യാച്ഛൃഗാലവിന്നാം ച സഹദേവാം തഥൈവ ച | മഹാസഹാം ക്ഷുദ്രസഹാം മൂലമിക്ഷുരകസ്യ ച ||൧൧൩|| ഏതത് സമ്ഭൃത്യ സമ്ഭാരം ജലദ്രോണേ വിപാചയേത് | ചതുര്ഭാഗാവശേഷം തു യവക്ഷാരയുതം പിബേത് ||൧൧൪|| വാതികം പൈത്തികം വാऽപി ശ്ലൈഷ്മികം സാന്നിപാതികമ് | പ്രസഹ്യ നാശയേച്ഛൂലം ഛിന്നാഭ്രമിവ മാരുതഃ ||൧൧൫||
एरण्डफलमूलानि मूलं गोक्षुरकस्य च | शालपर्णीं पृश्निपर्णीं बृहतीं कण्टकारिकाम् ||११२|| दद्याच्छृगालविन्नां च सहदेवां तथैव च | महासहां क्षुद्रसहां मूलमिक्षुरकस्य च ||११३|| एतत् सम्भृत्य सम्भारं जलद्रोणे विपाचयेत् | चतुर्भागावशेषं तु यवक्षारयुतं पिबेत् ||११४|| वातिकं पैत्तिकं वाऽपि श्लैष्मिकं सान्निपातिकम् | प्रसह्य नाशयेच्छूलं छिन्नाभ्रमिव मारुतः ||११५||
🔊 Audio coming soon
ഏരണ്ഡദ്വാദശകമാഹ- ഏരണ്ഡേത്യാദി| ശൃഗാലവിന്നാ പൃശ്നിപര്ണീഭേദഃ| മഹാസഹാ മാഷപര്ണീ| ക്ഷുദ്രസഹാ മുദ്ഗപര്ണീ| ഇക്ഷുരകഃ കോകിലാക്ഷകഃ| സമ്ഭൃത്യ ഏകീകൃത്യ| ഏരണ്ഡാദിദ്രവ്യസമ്ഭാരഃ ചതുഃഷഷ്ടിപലപ്രമിതഃ; തുലാപ്രമിത ഇത്യന്യേ| പ്രസഹ്യ ബലാത്കാരേണ| പിബേദിത്യനേനാഭ്യവഹാരേണാത്ര സൂച്യതേ; തേന തൃഷ്ണായാം പാനമാചമനം വാ തേന കാര്യമ്, അന്യഥാ ദ്രോണചതുര്ഥാംശസ്യ സാധിതസ്യ ജലസ്യാപരക്വാഥവത് പലദ്വയപാനേ വൈയര്ഥ്യം സ്യാത്| യദ്യപ്യയം യോഗഃ സര്വശൂലഹരസ്തഥാപ്യത്യന്തകഫശൂലഹരത്വാദത്രോക്തഃ| കേചിത് ‘മൂലം ചേക്ഷുരകസ്യ’ ഇത്യത്ര ‘ദദ്യാച്ചൈവേക്ഷുവാലികാമ്’ ഇതി പഠിത്വാ ഖഗ്ഗലീമിതി വ്യാഖ്യാനയന്തി||൧൧൨-൧൧൫||
Adhikarana 81 (116) · Śloka 117
പിപ്പലീ സ്വര്ജികാക്ഷാരോ യവാശ്ചിത്രക ഏവ ച | സേവ്യം ചൈതത് സമാനീയ ഭസ്മ കുര്യാദ്വിചക്ഷണഃ ||൧൧൬|| തദുഷ്ണവാരിണാ പീതം ശ്ലേഷ്മശൂലേ ഭിഷഗ്ജിതമ് |൧൧൭|
पिप्पली स्वर्जिकाक्षारो यवाश्चित्रक एव च | सेव्यं चैतत् समानीय भस्म कुर्याद्विचक्षणः ||११६|| तदुष्णवारिणा पीतं श्लेष्मशूले भिषग्जितम् |११७|
🔊 Audio coming soon
പിപ്പലീത്യാദി| സേവ്യമ് ഉശീരം, തത് ഭസ്മ||൧൧൬||-
Adhikarana 82 (117-119) · Śloka 119
രുണദ്ധി മാരുതം ശ്ലേഷ്മാ കുക്ഷിപാര്ശ്വവ്യവസ്ഥിതഃ ||൧൧൭|| സ സംരുദ്ധഃ കരോത്യാശു സാധ്മാനം ഗുഡ്ഗുഡായനമ് | സൂചീഭിരിവ നിസ്തോദം കൃച്ഛ്രോച്ഛ്വാസീ തദാ നരഃ ||൧൧൮|| നാന്നം വാഞ്ഛതി നോ നിദ്രാമുപൈത്യര്തിനിപീഡിതഃ | പാര്ശ്വശൂലഃ സ വിജ്ഞേയഃ കഫാനിലസമുദ്ഭവഃ ||൧൧൯||
रुणद्धि मारुतं श्लेष्मा कुक्षिपार्श्वव्यवस्थितः ||११७|| स संरुद्धः करोत्याशु साध्मानं गुड्गुडायनम् | सूचीभिरिव निस्तोदं कृच्छ्रोच्छ्वासी तदा नरः ||११८|| नान्नं वाञ्छति नो निद्रामुपैत्यर्तिनिपीडितः | पार्श्वशूलः स विज्ञेयः कफानिलसमुद्भवः ||११९||
🔊 Audio coming soon
യദ്യപി ചത്വാരഃ ശൂലാഃ, തഥാപി ദോഷധാതുമലസംസര്ഗാദായതനവിശേഷാന്നിമിത്തതശ്ചൈഷാം വികല്പ ഇതി കൃത്വാ പാര്ശ്വാദിശൂലമാഹ- രുണദ്ധീത്യാദി| സ വായുഃ| ആധ്മാനമ് ഉദരാപൂരഃ| ഗുഡ്ഗുഡായനമത്ര അവ്യക്തശബ്ദഃ| നോ നിദ്രാമുപൈതി ന നിദ്രാം പ്രാപ്നോതീത്യര്ഥഃ||൧൧൭-൧൧൯||
Adhikarana 83 (120-122) · Śloka 123
തത്ര പുഷ്കരമൂലാനി ഹിങ്ഗു സൌവര്ചലം വിഡമ് | സൈന്ധവം തുമ്ബുരും പഥ്യാം ചൂര്ണം കൃത്വാ തു പായയേത് ||൧൨൦|| പാര്ശ്വഹൃദ്ബസ്തിശൂലേഷു യവക്വാഥേന സംയുതമ് | സര്പിഃ പ്ലീഹോദരോക്തം വാ ഘൃതം വാ ഹിങ്ഗുസംയുതമ് ||൧൨൧|| ബീജപൂരകസാരം വാ പയസാ സഹ സാധിതമ് | ഏരണ്ഡതൈലമഥവാ മദ്യമസ്തുപയോരസൈഃ ||൧൨൨|| ഭോജയേച്ചാപി പയസാ ജാങ്ഗലേന രസേന വാ |൧൨൩|
तत्र पुष्करमूलानि हिङ्गु सौवर्चलं विडम् | सैन्धवं तुम्बुरुं पथ्यां चूर्णं कृत्वा तु पाययेत् ||१२०|| पार्श्वहृद्बस्तिशूलेषु यवक्वाथेन संयुतम् | सर्पिः प्लीहोदरोक्तं वा घृतं वा हिङ्गुसंयुतम् ||१२१|| बीजपूरकसारं वा पयसा सह साधितम् | एरण्डतैलमथवा मद्यमस्तुपयोरसैः ||१२२|| भोजयेच्चापि पयसा जाङ्गलेन रसेन वा |१२३|
🔊 Audio coming soon
പാര്ശ്വശൂലേ ചികിത്സിതമാഹ- തത്രേത്യാദി| പുഷ്കരമൂലാദീനി ദ്രവ്യാണി ചൂര്ണം കൃത്വാ പാര്ശ്വാദിശൂലേഷു യവക്വാഥേന സംയുതം പായയേദിതി പിണ്ഡാര്ഥഃ| യദ്യപ്യയം യോഗോऽപതന്ത്രകേऽപി പഠിതഃ, തഥാऽപ്യത്രാമ്ലവേതസാഭാവാത് പുനഃ പഠിതഃ| സര്പിഃ പ്ലീഹോദരോക്തമിത്യാദി പ്ലീഹോദരോക്തം സര്പിഃ ഷട്പലം, ഹിങ്ഗുസംയുതം ഘൃതം വാ അസിദ്ധമേവ| പയസാ ക്ഷീരേണ, സാധിതം ക്വാഥിതം, ബീജപൂരകസാരം ബീജപൂരകഫലബീജമ്, അത്രാപി പായയേദിതി സമ്ബധ്യതേ| കേചിത് ‘ബീജപൂരകസാരം ച’ ഇത്യത്ര ‘പിബേദ്ബീജകസാരം ച’ ഇതി പഠന്തി| ഏരണ്ഡതൈലമിത്യാദി|- ഏരണ്ഡതൈലം വാ മദ്യാദിഭിര്യഥാസാത്മ്യം യഥാദോഷം ച പ്രാതരേവ പിബേത്, ജീര്ണേ ച ക്ഷീരേണ ജാങ്ഗലരസേന വാ ഭോജയേത്||൧൨൦-൧൨൨||-
Adhikarana 84 (123-125) · Śloka 125
പ്രകുപ്യതി യദാ കുക്ഷൌ വഹ്നിമാക്രമ്യ മാരുതഃ ||൧൨൩|| തദാऽസ്യ ഭോജനം ഭുക്തം സോപസ്തമ്ഭം ന പച്യതേ | ഉച്ഛ്വസിത്യാമശകൃതാ ശൂലേനാഹന്യതേ മുഹുഃ ||൧൨൪|| നൈവാസനേ ന ശയനേ തിഷ്ഠന് വാ ലഭതേ സുഖമ് | കുക്ഷിശൂല ഇതി ഖ്യാതോ വാതാദാമസമുദ്ഭവഃ ||൧൨൫||
प्रकुप्यति यदा कुक्षौ वह्निमाक्रम्य मारुतः ||१२३|| तदाऽस्य भोजनं भुक्तं सोपस्तम्भं न पच्यते | उच्छ्वसित्यामशकृता शूलेनाहन्यते मुहुः ||१२४|| नैवासने न शयने तिष्ठन् वा लभते सुखम् | कुक्षिशूल इति ख्यातो वातादामसमुद्भवः ||१२५||
🔊 Audio coming soon
കുക്ഷിശൂലമാഹ- പ്രകുപ്യതീത്യാദി| ആക്രമ്യ മന്ദീകൃത്യ| സോപസ്തമ്ഭം സ്തബ്ധതാന്വിതമ്| ഉച്ഛ്വസിതി ഉച്ഛ്വാസം കരോതി ‘പുരുഷ’ ഇതി ശേഷഃ| ആമശകൃതാ അപക്വപുരീഷേണ| തിഷ്ഠന് ഊര്ധ്വീഭവന്||൧൨൩-൧൨൫||
Adhikarana 85 (126) · Śloka 126
വമനം കാരയേത്തത്ര ലങ്ഘയേദ്വാ യഥാബലമ് | സംസര്ഗപാചനം കുര്യാദമ്ലൈര്ദീപനസംയുതൈഃ ||൧൨൬||
वमनं कारयेत्तत्र लङ्घयेद्वा यथाबलम् | संसर्गपाचनं कुर्यादम्लैर्दीपनसंयुतैः ||१२६||
🔊 Audio coming soon
കുക്ഷിശൂലേ ചികിത്സാമാഹ- വമനം കാരയേത്തത്രേത്യാദി| തത്ര കുക്ഷിശൂലേ| യഥാബലം ബലസ്യാനതിക്രമേണ| സംസര്ഗപാചനം പേയാദിക്രമപാചനമ്| അമ്ലൈഃ ദാഡിമതക്രാദിഭിഃ| ദീപനസംയുതൈരിതി പഞ്ചകോലയുതൈഃ||൧൨൬||
Adhikarana 86 (127) · Śloka 128
നാഗരം ദീപ്യകം ചവ്യം ഹിങ്ഗു സൌവര്ചലം വിഡമ് | മാതുലുങ്ഗസ്യ ബീജാനി തഥാ ശ്യാമോരുബൂകയോഃ ||൧൨൭|| ബൃഹത്യാഃ കണ്ടകാര്യാശ്ച ക്വാഥം ശൂലഹരം പിബേത് |൧൨൮|
नागरं दीप्यकं चव्यं हिङ्गु सौवर्चलं विडम् | मातुलुङ्गस्य बीजानि तथा श्यामोरुबूकयोः ||१२७|| बृहत्याः कण्टकार्याश्च क्वाथं शूलहरं पिबेत् |१२८|
🔊 Audio coming soon
ക്വാഥമാഹ- നാഗരം ദീപ്യകമിത്യാദി| നാഗരാദിക്വാഥം ഹിങ്ഗുസൌര്വചലവിഡപ്രക്ഷേപം പിബേദിതി പിണ്ഡാര്ഥഃ| ബീജാനീതിശബ്ദോ മാതുലുങ്ഗാദിഭിഃ കണ്ടകാരീപര്യന്തൈഃ സഹ സമ്ബധ്യതേ| ശ്യാമാ വൃദ്ധദാരകഃ| ഉരുബൂകഃ രക്തൈരണ്ഡഃ, ശുക്ലൈരണ്ഡമപരേ| ബൃഹതീ അണുഫലാ സ്ഥൂലഫലാ വാ||൧൨൭||-
Adhikarana 87 (128-129) · Śloka 129
വചാ സൌവര്ചലം ഹിങ്ഗു കുഷ്ഠം സാതിവിഷാऽഭയാ ||൧൨൮|| കുടജസ്യ ച ബീജാനി സദ്യഃശൂലഹരാണി തു | വിരേചനേ പ്രയുഞ്ജീത ജ്ഞാത്വാ ദോഷബലാബലമ് ||൧൨൯||
वचा सौवर्चलं हिङ्गु कुष्ठं सातिविषाऽभया ||१२८|| कुटजस्य च बीजानि सद्यःशूलहराणि तु | विरेचने प्रयुञ्जीत ज्ञात्वा दोषबलाबलम् ||१२९||
🔊 Audio coming soon
കുക്ഷിശൂലേ വിരേചനമാഹ- വചേത്യാദി| വചാദീനി കുടജബീജാന്താനി സദ്യഃശൂലഹരാണി വിരേചനേ ദോഷബലാബലം ജ്ഞാത്വാ പ്രയുഞ്ജീതേതി പിണ്ഡാര്ഥഃ| ദോഷബലാബലമിത്യത്രാദിശബ്ദോ ലുപ്തോ ദ്രഷ്ടവ്യഃ, തേന പ്രകൃത്യാദീനപി ജ്ഞാത്വേത്യര്ഥഃ||൧൨൮-൧൨൯||
Adhikarana 88 (130) · Śloka 130
സ്നേഹബസ്തീന്നിരൂഹാംശ്ച കുര്യാദ്ദോഷനിബര്ഹണാന് |൧൩൦|
स्नेहबस्तीन्निरूहांश्च कुर्याद्दोषनिबर्हणान् |१३०|
🔊 Audio coming soon
കിം കുക്ഷിശൂലേ വിരേചനമേവ യുജ്യതേ ഉതാന്യദപീത്യാഹ- സ്നേഹബസ്തീനിത്യാദി|൧൩൦|-
Adhikarana 89 (130) · Śloka 131
ഉപനാഹാഃ സ്നേഹസേകാ ധാന്യാമ്ലപരിഷേചനമ് ||൧൩൦|| അവഗാഹാശ്ച ശസ്യന്തേ യച്ചാന്യദപി തദ്ധിതമ് |൧൩൧|
उपनाहाः स्नेहसेका धान्याम्लपरिषेचनम् ||१३०|| अवगाहाश्च शस्यन्ते यच्चान्यदपि तद्धितम् |१३१|
🔊 Audio coming soon
കുക്ഷിശൂലേ ഉപനാഹാദിസ്വേദസ്യ പ്രശസ്തത്വമാഹ- ഉപനാഹാ ഇത്യാദി| ഉപനാഹാഃ സാല്വണാപ്രകാരാഃ| ധാന്യാമ്ലം കാഞ്ജികമ്| അവഗാഹോ വാതഹരദ്രവപൂര്ണദ്രോണ്യാദിനിമജ്ജനമ്| യച്ചാന്യദപീത്യാദി| തദ്ധിതം കുക്ഷിശൂലഹിതം യദന്യദപി ഭവതി തദസ്യ ശസ്യതേ ഇത്യര്ഥഃ||൧൩൦||
Adhikarana 90 (131-132) · Śloka 132
കഫപിത്താവരുദ്ധസ്തു മാരുതോ രസമൂര്ച്ഛിതഃ ||൧൩൧|| ഹൃദിസ്ഥഃ കുരുതേ ശൂലമുച്ഛ്വാസാരോധകം പരമ് | സ ഹൃച്ഛൂല ഇതി ഖ്യാതോ രസമാരുതസമ്ഭവഃ ||൧൩൨||
कफपित्तावरुद्धस्तु मारुतो रसमूर्च्छितः ||१३१|| हृदिस्थः कुरुते शूलमुच्छ्वासारोधकं परम् | स हृच्छूल इति ख्यातो रसमारुतसम्भवः ||१३२||
🔊 Audio coming soon
ഹൃച്ഛൂലമാഹ- കഫേത്യാദി| അവരുദ്ധോ രുദ്ധഃ| രസമൂര്ച്ഛിതോ രസസംയുതഃ| ഉച്ഛ്വാസാരോധകം ഉച്ഛ്വാസസ്യ ആസമന്താദ്രോധകമിത്യര്ഥഃ| ഏതദ്ധൃച്ഛൂലം യസ്മാദ്ധൃദ്രോഗവിലക്ഷണം തസ്മാദ്ധൃദ്രോഗാദ്ഭിന്നം, തഥാ സമ്പ്രാപ്തിഭേദാച്ച||൧൩൧-൧൩൨||
Adhikarana 91 (133) · Śloka 133
തത്രാപി കര്മാഭിഹിതം യദുക്തം ഹൃദ്വികാരിണാമ് |൧൩൩|
तत्रापि कर्माभिहितं यदुक्तं हृद्विकारिणाम् |१३३|
🔊 Audio coming soon
ഹൃച്ഛൂലേ ഹൃദ്രോഗോക്താം ക്രിയാമതിദിശന്നാഹ- തത്രാപി കര്മാഭിഹിതമിത്യാദി| യദ്ധൃദ്വികാരിണാം ഹൃദ്രോഗിണാം കര്മോക്തം തദത്രാപി ഹൃച്ഛൂലേऽഭിഹിതമിതി പിണ്ഡാര്ഥഃ|൧൩൩|-
Adhikarana 92 (133-134) · Śloka 134
സംരോധാത് കുപിതോ വായുര്ബസ്തിമാവൃത്യ തിഷ്ഠതി ||൧൩൩|| ബസ്തിവങ്ക്ഷണനാഭീഷു തതഃ ശൂലോऽസ്യ ജായതേ | വിണ്മൂത്രവാതസംരോധീ ബസ്തിശൂലഃ സ മാരുതാത് ||൧൩൪||
संरोधात् कुपितो वायुर्बस्तिमावृत्य तिष्ठति ||१३३|| बस्तिवङ्क्षणनाभीषु ततः शूलोऽस्य जायते | विण्मूत्रवातसंरोधी बस्तिशूलः स मारुतात् ||१३४||
🔊 Audio coming soon
ബസ്തിശൂലമാഹ- സംരോധാദിത്യാദി| സംരോധാത് മൂത്രപുരീഷാദീനാമിത്യര്ഥഃ| ബസ്തിഃ മൂത്രാധാരഃ, വങ്ക്ഷണഃ ഗണ്ഡകഃ||൧൩൩-൧൩൪||
Adhikarana 93 (135) · Śloka 135
നാഭ്യാം വങ്ക്ഷണപാര്ശ്വേഷു കുക്ഷൌ മേഢ്രാന്ത്രമര്ദകഃ | മൂത്രമാവൃത്യ ഗൃഹ്ണാതി മൂത്രശൂലഃ സ മാരുതാത് ||൧൩൫||
नाभ्यां वङ्क्षणपार्श्वेषु कुक्षौ मेढ्रान्त्रमर्दकः | मूत्रमावृत्य गृह्णाति मूत्रशूलः स मारुतात् ||१३५||
🔊 Audio coming soon
മൂത്രശൂലമാഹ- നാഭ്യാമിത്യാദി| യദാ മേഢ്രാന്ത്രമര്ദകോ വായുരാവൃത്യ അവരുധ്യ മൂത്രം ഗൃഹ്ണാതി , തദാ നാഭ്യാദിഷു ശൂലോ ജായതേ| സ ച മാരുതാത് മൂത്രശൂലോ ജ്ഞേയഃ||൧൩൫||
Adhikarana 94 (136-139) · Śloka 139
വായുഃ പ്രകുപിതോ യസ്യ രൂക്ഷാഹാരസ്യ ദേഹിനഃ | മലം രുണദ്ധി കോഷ്ഠസ്ഥം മന്ദീകൃത്യ തു പാവകമ് ||൧൩൬|| ശൂലം സഞ്ജനയംസ്തീവ്രം സ്രോതാംസ്യാവൃത്യ തസ്യ ഹി | ദക്ഷിണം യദി വാ വാമം കുക്ഷിമാദായ ജായതേ ||൧൩൭|| സര്വത്ര വര്ധതേ ക്ഷിപ്രം ഭ്രമന്നഥ സഘോഷവാന് | പിപാസാ വര്ധതേ തീവ്രാ ഭ്രമോ മൂര്ച്ഛാ ച ജായതേ ||൧൩൮|| ഉച്ചാരിതോ മൂത്രിതശ്ച ന ശാന്തിമധിഗച്ഛതി | വിട്ശൂലമേതജ്ജാനീയാദ്ഭിഷക് പരമദാരുണമ് ||൧൩൯||
वायुः प्रकुपितो यस्य रूक्षाहारस्य देहिनः | मलं रुणद्धि कोष्ठस्थं मन्दीकृत्य तु पावकम् ||१३६|| शूलं सञ्जनयंस्तीव्रं स्रोतांस्यावृत्य तस्य हि | दक्षिणं यदि वा वामं कुक्षिमादाय जायते ||१३७|| सर्वत्र वर्धते क्षिप्रं भ्रमन्नथ सघोषवान् | पिपासा वर्धते तीव्रा भ्रमो मूर्च्छा च जायते ||१३८|| उच्चारितो मूत्रितश्च न शान्तिमधिगच्छति | विट्शूलमेतज्जानीयाद्भिषक् परमदारुणम् ||१३९||
🔊 Audio coming soon
പുരീഷശൂലമാഹ- വായുരിത്യാദി| ഏവമ്ഭൂതസ്യ ദേഹിനോ വഹ്നിം മന്ദീകൃത്യ സ്രോതാംസി ചാവൃത്യ പ്രകുപിതോ വായുസ്തീവ്രം ശൂലം സഞ്ജനയന് കോഷ്ഠസ്ഥം മലം രുണദ്ധി, തസ്യ ച ദക്ഷിണം വാമം വാ കുക്ഷിം ഗൃഹീത്വാ ശൂലായ ജായതേ, സ ച സര്വത്ര ഭ്രമന് ഘോഷവാന് ശബ്ദയുക്തോ വര്ധതേ ഇതി പിണ്ഡാര്ഥഃ| ഉച്ചാരിതഃ സഞ്ജാതപുരീഷവേഗഃ| നാധിഗച്ഛതി ന പ്രാപ്നോതി| പരമദാരുണമ് അതിശയകഷ്ടകാരി||൧൩൬-൧൩൯||
Adhikarana 95 (140-141) · Śloka 141
ക്ഷിപ്രം ദോഷഹരം കാര്യം ഭിഷജാ സാധു ജാനതാ | സ്വേദനം ശമനം ചൈവ നിരൂഹാഃ സ്നേഹബസ്തയഃ ||൧൪൦|| പൂര്വോദ്ദിഷ്ടാന് പായയേത യോഗാന് കോഷ്ഠവിശോധനാന് | ഉദാവര്തഹരാശ്ചാസ്യ ക്രിയാഃ സര്വാഃ സുഖാവഹാഃ ||൧൪൧||
क्षिप्रं दोषहरं कार्यं भिषजा साधु जानता | स्वेदनं शमनं चैव निरूहाः स्नेहबस्तयः ||१४०|| पूर्वोद्दिष्टान् पाययेत योगान् कोष्ठविशोधनान् | उदावर्तहराश्चास्य क्रियाः सर्वाः सुखावहाः ||१४१||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം ബസ്തിശൂലദീനാം സാമാന്യചികിത്സാമാഹ- ക്ഷിപ്രമിത്യാദി| ദോഷഹരം ശോധനമ്| സാധു ശോഭനമ്| ശമനം സംശമനമ്||൧൪൦-൧൪൧||
Adhikarana 96 (142-144) · Śloka 144
അതിമാത്രം യദാ ഭുക്തം പാവകേ മൃദുതാം ഗതേ | സ്ഥിരീഭൂതം തു തത്കോഷ്ഠേ വായുരാവൃത്യ തിഷ്ഠതി ||൧൪൨|| അവിപാകഗതം ഹ്യന്നം ശൂലം തീവ്രം കരോത്യതി | മൂര്ച്ഛാऽऽധ്മാനം വിദാഹശ്ച ഹൃദുത്ക്ലേശോ വിലമ്ബികാ ||൧൪൩|| വിരിച്യതേ ഛര്ദയതി കമ്പതേऽഥ വിമുഹ്യതി | അവിപാകാദ്ഭവേച്ഛൂലസ്ത്വന്നദോഷസമുദ്ഭവഃ ||൧൪൪||
अतिमात्रं यदा भुक्तं पावके मृदुतां गते | स्थिरीभूतं तु तत्कोष्ठे वायुरावृत्य तिष्ठति ||१४२|| अविपाकगतं ह्यन्नं शूलं तीव्रं करोत्यति | मूर्च्छाऽऽध्मानं विदाहश्च हृदुत्क्लेशो विलम्बिका ||१४३|| विरिच्यते छर्दयति कम्पतेऽथ विमुह्यति | अविपाकाद्भवेच्छूलस्त्वन्नदोषसमुद्भवः ||१४४||
🔊 Audio coming soon
അതിമാത്രമിത്യാദി| അവിപാകഗതമ് അവിപാകം പ്രാപ്തമ്||൧൪൨-൧൪൪||
Adhikarana 97 (145) · Śloka 145
വമനം ലങ്ഘനം സ്വേദഃ പാചനം ഫലവര്തയഃ | ക്ഷാരാശ്ചൂര്ണാനി ഗുടികാഃ ശസ്യന്തേ ശൂലനാശനാഃ ||൧൪൫||
वमनं लङ्घनं स्वेदः पाचनं फलवर्तयः | क्षाराश्चूर्णानि गुटिकाः शस्यन्ते शूलनाशनाः ||१४५||
🔊 Audio coming soon
തസ്യ ചികിത്സിതമാഹ- വമനമിത്യാദി||൧൪൫||
Adhikarana 98 (146) · Śloka 146
ഗുല്മാവസ്ഥാഃ ക്രിയാഃ കാര്യാ യഥാവത് സര്വശൂലിനാമ് ||൧൪൬||
गुल्मावस्थाः क्रियाः कार्या यथावत् सर्वशूलिनाम् ||१४६||
🔊 Audio coming soon
ഇദനീമുപസംഹാരമാഹ- ഗുല്മാവസ്ഥാ ഇത്യാദി| യഥാവത് യഥാവസ്ഥമ്||൧൪൬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 42
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ കായ ചികിത്സാതന്ത്രേ ഗുല്മപ്രതിഷേധോ നാമ (ചതുര്ഥോऽധ്യായഃ, ആദിതഃ) ദ്വിചത്വാരിംശോऽധ്യായഃ ||൪൨||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते काय चिकित्सातन्त्रे गुल्मप्रतिषेधो नाम (चतुर्थोऽध्यायः, आदितः) द्विचत्वारिंशोऽध्यायः ||४२||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാമുത്തരതന്ത്രേ കായചികിത്സായാം ഗുല്മപ്രതിഷേധോ നാമ ദ്വിചത്വാരിംശത്തമോऽധ്യായഃ||൪൨||