42. gulmapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതോ ഗുല്മപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

യഥോക്തൈഃ കോപനൈര്ദോഷാഃ കുപിതാഃ കോഷ്ഠമാഗതാഃ | ജനയന്തി നൃണാം ഗുല്മം സ പഞ്ചവിധ ഉച്യതേ ||൩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ഹൃദ്ബസ്ത്യോരന്തരേ ഗ്രന്ഥിഃ സഞ്ചാരീ യദി വാऽചലഃ | ചയാപചയവാന് വൃത്തഃ സ ഗുല്മ ഇതി കീര്തിതഃ ||൪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

പഞ്ച ഗുല്മാശ്രയാ നൃൗണാം പാര്ശ്വേ ഹൃന്നാഭിബസ്തയഃ |൫|

Adhikarana 5 (5) · Śloka 6

ഗുപിതാനിലമൂലത്വാദ്ഗൂഢമൂലോദയാദപി ||൫|| ഗുല്മവദ്വാ വിശാലത്വാദ്ഗുല്മ ഇത്യഭിധീയതേ |൬|

Adhikarana 6 (6) · Śloka 7

സ യസ്മാദാത്മനി ചയം ഗച്ഛത്യപ്സ്വിവ ബുദ്ബുദഃ ||൬|| അന്തഃ സരതി യസ്മാച്ച ന പാകമുപയാത്യതഃ |൭|

Adhikarana 7 (7) · Śloka 8

സ വ്യസ്തൈര്ജായതേ ദോഷൈഃ സമസ്തൈരപി ചോച്ഛ്രിതൈഃ ||൭|| പുരുഷാണാം തഥാ സ്ത്രീണാം ജ്ഞേയോ രക്തേന ചാപരഃ |൮|

Adhikarana 8 (8-9) · Śloka 9

സദനം മദന്താ വഹ്നേരാടോപോऽന്ത്രവികൂജനമ് ||൮|| വിണ്മൂത്രാനിലസങ്ഗശ്ച സൌഹിത്യാസഹതാ തഥാ | ദ്വേഷോऽന്നേ വായുരൂര്ധ്വം ച പൂര്വരൂപേഷു ഗുല്മിനാമ് ||൯||

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

ഹൃത്കുക്ഷിശൂലം മുഖകണ്ഠശോഷോ വായോര്നിരോധോ വിഷമാഗ്നിതാ ച | തേ തേ വികാരാഃ പവനാത്മകാശ്ച ഭവന്തി ഗുല്മേऽനിലസമ്ഭവേ തു ||൧൦||

Adhikarana 10 (11) · Śloka 11

സ്വേദജ്വരാഹാരവിദാഹദാഹാസ്തൃഷ്ണാऽങ്ഗരാഗഃ കടുവക്ത്രതാ ച | പിത്തസ്യ ലിങ്ഗാന്യഖിലാനി യാനി പിത്താത്മകേ താനി ഭവന്തി ഗുല്മേ ||൧൧||

Adhikarana 11 (12) · Śloka 12

സ്തൈമിത്യമന്നേऽരുചിരങ്ഗസാദശ്ഛര്ദിഃ പ്രസേകോ മധുരാസ്യതാ ച | കഫസ്യ ലിങ്ഗാനി ച യാനി താനി ഭവന്തി ഗുല്മേ കഫസമ്ഭവേ തു ||൧൨||

Adhikarana 12 (13) · Śloka 13

സര്വാത്മകഃ സര്വവികാരയുക്തഃ സോऽസാധ്യ ഉക്തഃ, ... |൧൩|

Adhikarana 13 (13-15) · Śloka 15

... ക്ഷതജം പ്രവക്ഷ്യേ | നവപ്രസൂതാऽഹിതഭോജനാ യാ യാ ചാമഗര്ഭം വിസൃജേദൃതൌ വാ ||൧൩|| വായുര്ഹി തസ്യാഃ പരിഗൃഹ്യ രക്തം കരോതി ഗുല്മം സരുജം സദാഹമ് | പൈത്തസ്യ ലിങ്ഗേന സമാനലിങ്ഗം വിശേഷണം ചാപ്യപരം നിബോധ ||൧൪|| ന സ്പന്ദതേ നോദരമേതി വൃദ്ധിം ഭവന്തി ലിങ്ഗാനി ച ഗര്ഭിണീനാമ് | തം ഗര്ഭകാലാതിഗമേ ചികിത്സ്യമസൃഗ്ഭവം ഗുല്മമുശന്തി തജ്ജ്ഞാഃ ||൧൫||

Adhikarana 14 (16) · Śloka 16

വാതഗുല്മാര്ദിതം സ്നിഗ്ധം യുക്തം സ്നേഹവിരേചനൈഃ | ഉപാചരേദ്യഥാകാലം നിരൂഹൈഃ സാനുവാസനൈഃ ||൧൬||

Adhikarana 15 (17) · Śloka 17

പിത്തഗുല്മാര്ദിതം സ്നിഗ്ധം കാകോല്യാദിഘൃതേന തു | വിരിക്തം മധുരൈര്യോഗൈര്നിരൂഹൈഃ സമുപാചരേത് ||൧൭||

Adhikarana 16 (18) · Śloka 18

ശ്ലേഷ്മഗുല്മാര്ദിതം സ്നിഗ്ധം പിപ്പല്യാദിഘൃതേന തു | തീക്ഷ്ണൈര്വിരിക്തം തദ്രൂപൈര്നിരൂഹൈഃ സമുപാചരേത് ||൧൮||

Adhikarana 17 (19) · Śloka 19

സന്നിപാതോത്ഥിതേ ഗുല്മേ ത്രിദോഷഘ്നോ വിധിര്ഹിതഃ |൧൯|

Adhikarana 18 (19-21) · Śloka 21

പിത്തവദ്രക്തഗുല്മിന്യാ നാര്യാഃ കാര്യഃ ക്രിയാവിധിഃ ||൧൯|| വിശേഷമപരം ചാസ്യാഃ ശൃണു രക്തവിഭേദനമ് | പലാശക്ഷാരതോയേന സിദ്ധം സര്പിഃ പ്രയോജയേത് ||൨൦|| ദദ്യാദുത്തരബസ്തിം ച പിപ്പല്യാദിഘൃതേന തു | ഉഷ്ണൈര്വാ ഭേദയേദ്ഭിന്നേ വിധിരാസൃഗ്ദരോ ഹിതഃ ||൨൧||

Adhikarana 19 (22) · Śloka 22

ആനൂപൌദകമജ്ജാനോ വസാ തൈലം ഘൃതം ദധി | വിപക്വമേകതഃ ശസ്തം വാതഗുല്മേऽനുവാസനമ് ||൨൨||

Adhikarana 20 (23) · Śloka 23

ജാങ്ഗലൈകശഫാനാം തു വസാ സര്പിശ്ച പൈത്തികേ |൨൩|

Adhikarana 21 (23) · Śloka 23

തൈലം ജാങ്ഗലമജ്ജാന ഏവം ഗുല്മേ കഫോത്ഥിതേ ||൨൩||

Adhikarana 22 (24) · Śloka 24

ധാത്രീഫലാനാം സ്വരസേ ഷഡങ്ഗം വിപചേദ്ഘൃതമ് | ശര്കരാസൈന്ധവോപേതം തദ്ധിതം വാതഗുല്മിനേ ||൨൪||

Adhikarana 23 (25-26) · Śloka 26

ചിത്രകവ്യോഷസിന്ധൂത്ഥപൃഥ്വീകാചവ്യദാഡിമൈഃ | ദീപ്യകഗ്രന്ഥികാജാജീഹപുഷാധാന്യകൈഃ സമൈഃ ||൨൫|| ദധ്യാരനാലബദരമൂലകസ്വരസൈര്ഘൃതമ് | തത്പിബേദ്വാതഗുല്മാഗ്നിദൌര്ബല്യാടോപശൂലനുത് ||൨൬||

Adhikarana 24 (27-28) · Śloka 28

ഹിങ്ഗുസൌവര്ചലാജാജീവിഡദാഡിമദീപ്യകൈഃ | പുഷ്കരവ്യോഷധാന്യാമ്ലവേതസക്ഷാരചിത്രകൈഃ ||൨൭|| ശടീവചാജഗന്ധൈലാസുരസൈശ്ച വിപാചിതമ് | ശൂലാനാഹഹരം സര്പിര്ദധ്നാ ചാനിലഗുല്മിനാമ് ||൨൮||

Adhikarana 25 (29-30) · Śloka 30

വിഡദാഡിമസിന്ധൂത്ഥഹുതഭുഗ്വ്യോഷജീരകൈഃ | ഹിങ്ഗുസൌവര്ചലക്ഷാരരുഗ്വൃക്ഷാമ്ലാമ്ലവേതസൈഃ ||൨൯|| ബീജപൂരരസോപേതം സര്പിര്ദധിചതുര്ഗുണമ് | സാധിതം ദാധികം നാമ ഗുല്മഹൃത് പ്ലീഹശൂലജിത് ||൩൦||

Adhikarana 26 (31-33) · Śloka 33

രസോനസ്വരസേ സര്പിഃ പഞ്ചമൂലരസാന്വിതമ് | സുരാരനാലദധ്യമ്ലമൂലകസ്വരസൈഃ സഹ ||൩൧|| വ്യോഷദാഡിമവൃക്ഷാമ്ലയവാനീചവ്യസൈന്ധവൈഃ | ഹിങ്ഗ്വമ്ലവേതസാജാജീദീപ്യകൈശ്ച സമാംശികൈഃ ||൩൨|| സിദ്ധം ഗുല്മഗ്രഹണ്യര്ശഃശ്വാസോന്മാദക്ഷയജ്വരാന് | കാസാപസ്മാരമന്ദാഗ്നിപ്ലീഹശൂലാനിലാഞ്ജയേത് ||൩൩||

Adhikarana 27 (34-35) · Śloka 35

ദധി സൌവീരകം സര്പിഃ ക്വാഥൌ മുദ്ഗകുലത്ഥജൌ | പഞ്ചാഢകാനി വിപചേദാവാപ്യ ദ്വിപലാന്യഥ ||൩൪|| സൌവര്ചലം സര്ജികാം ച ദേവദാര്വഥ സൈന്ധവമ് | വാതഗുല്മാപഹം സര്പിരേതദ്ദീപനമേവ ച ||൩൫||

Adhikarana 28 (36) · Śloka 37

തൃണമൂലകഷായേ തു ജീവനീയൈഃ പചേദ്ഘൃതമ് | ന്യഗ്രോധാദിഗണേ വാऽപി ഗണേ വാऽപ്യുത്പലാദികേ ||൩൬|| രക്തപിത്തോത്ഥിതം ഘ്നന്തി ഘൃതാന്യേതാന്യസംശയമ് |൩൭|

Adhikarana 29 (37-38) · Śloka 38

ആരഗ്വധാദൌ വിപചേദ്ദീപനീയയുതം ഘൃതമ് ||൩൭|| ക്ഷാരവര്ഗേ പചേച്ചാന്യത് പചേന്മൂത്രഗണേऽപരമ് | ഘ്നന്തി ഗുല്മം കഫോദ്ഭൂതം ഘൃതാന്യേതാന്യസംശയമ് ||൩൮||

Adhikarana 30 (39) · Śloka 39

യഥാദോഷോച്ഛ്രയം ചാപി ചികിത്സേത്സാന്നിപാതികമ് |൩൯|

Adhikarana 31 (39) · Śloka 40

ചൂര്ണം ഹിങ്ഗ്വാദികം വാऽപി ഘൃതം വാ പ്ലീഹനാശനമ് ||൩൯|| പിബേദ്ഗുല്മാപഹം കാലേ സര്പിസ്തൈല്വകമേവ വാ |൪൦|

Adhikarana 32 (40-44) · Śloka 44

തിലേക്ഷുരകപാലാശസാര്ഷപം യാവനാലജമ് ||൪൦|| ഭസ്മ മൂലകജം ചാപി ഗോജാവിഖരഹസ്തിനാമ് | മൂത്രേണ മഹിഷീണാം ച പാലികൈശ്ചാവചൂര്ണിതൈഃ ||൪൧|| കുഷ്ഠസൈന്ധവയഷ്ട്യാഹ്വനാഗരകൃമിഘാതിഭിഃ | സാജമോദൈശ്ച ദശഭിഃ സാമുദ്രാച്ച പലൈര്യുതമ് ||൪൨|| അയഃപാത്രേऽഗ്നിനാऽല്പേന പക്ത്വാ ലേഹ്യ(ഹ)മഥോദ്ധരേത് | തസ്യ മാത്രാം പിബേദ്ദധ്നാ സുരയാ സര്പിഷാऽപി വാ ||൪൩|| ധാന്യാമ്ലേനോഷ്ണതോയേന കൌലത്ഥേന രസേന വാ | ഗുല്മാന് വാതവികാരാംശ്ച ക്ഷാരോऽയം ഹന്ത്യസംശയമ് ||൪൪||

Adhikarana 33 (45) · Śloka 45

സ്വര്ജികാകുഷ്ഠസഹിതഃ ക്ഷാരഃ കേതകിജോऽപി വാ | തൈലേന ശമയേത് പീതോ ഗുല്മം പവനസമ്ഭവമ് ||൪൫||

Adhikarana 34 (46) · Śloka 46

പീതം സുഖാമ്ബുനാ വാऽപി സ്വര്ജികാകുഷ്ഠസൈന്ധവമ് |൪൬|

Adhikarana 35 (46-48) · Śloka 49

വൃശ്ചീവ(ര)മുരുബൂകം ച വര്ഷാഭൂര്ബൃഹതീദ്വയമ് ||൪൬|| ചിത്രകം ച ജലദ്രോണേ പക്ത്വാ പാദാവശേഷിതമ് | മാഗധീചിത്രകക്ഷൌദ്രലിപ്തേ കുമ്ഭേ നിധാപയേത് ||൪൭|| മധുനഃ പ്രസ്ഥമാവാപ്യ പഥ്യാചൂര്ണാര്ധസംയുതമ് | ബുസോഷിതം ദശാഹം തു ജീര്ണഭക്തഃ പിബേന്നരഃ ||൪൮|| അരിഷ്ടോऽയം ജയേദ്ഗുല്മമവിപാകമരോചകമ് |൪൯|

Adhikarana 36 (49-51) · Śloka 52

പാഠാനികുമ്ഭരജനീത്രികടുത്രിഫലാഗ്നികമ് ||൪൯|| ലവണം വൃക്ഷബീജം ച തുല്യം സ്യാദനവോ ഗുഡഃ | പഥ്യാഭിര്വാ യുതം ചൂര്ണം ഗവാം മൂത്രയുതം പചേത് ||൫൦|| ഗുടികാസ്തദ്ഘനീഭൂതം കൃത്വാ ഖാദേദഭുക്തവാന് | ഗുല്മപ്ലീഹാഗ്നിസാദാംസ്താ നാശയേയുരശേഷതഃ ||൫൧|| ഹൃദ്രോഗം ഗ്രഹണീദോഷം പാണ്ഡുരോഗം ച ദാരുണമ് |൫൨|

Adhikarana 37 (52) · Śloka 53

സശൂലേ സോന്നതേऽസ്പന്ദേ ദാഹപാകരുഗന്വിതേ ||൫൨|| ഗുല്മേ രക്തം ജലൌകോഭിഃ സിരാമോക്ഷേണ വാ ഹരേത് |൫൩|

Adhikarana 38 (53) · Śloka 54

സുഖോഷ്ണാ ജാങ്ഗലരസാഃ സുസ്നിഗ്ധാ വ്യക്തസൈന്ധവാഃ ||൫൩|| കടുത്രികസമായുക്താ ഹിതാഃ പാനേ തു ഗുല്മിനാമ് |൫൪|

Adhikarana 39 (54) · Śloka 55

പേയാ വാതഹരൈഃ സിദ്ധാഃ കൌലത്ഥാ സംസ്കൃതാ രസാഃ ||൫൪|| ഖലാഃ സപഞ്ചമൂലാശ്ച ഗുല്മിനാം ഭോജനേ ഹിതാഃ |൫൫|

Adhikarana 40 (55) · Śloka 55

ബദ്ധവര്ചോനിലാനാം തു സാര്ദ്രകം ക്ഷീരമിഷ്യതേ ||൫൫||

Adhikarana 41 (56) · Śloka 56

കുമ്ഭീപിണ്ഡേഷ്ടകാസ്വേദാന് കാരയേത് കുശലോ ഭിഷക് |൫൬|

Adhikarana 42 (56) · Śloka 57

ഗുല്മിനഃ സര്വ ഏവോക്താ ദുര്വിരേച്യതമാ ഭൃശമ് ||൫൬|| അതശ്ചൈതാംസ്തു സുസ്വിന്നാന് സ്രംസനേനോപപാദയേത് |൫൭|

Adhikarana 43 (57-58) · Śloka 59

വിമ്ലാപനാഭ്യഞ്ജനാനി തഥൈവ ദഹനാനി ച ||൫൭|| ഉപനാഹാശ്ച കര്തവ്യാഃ സുഖോഷ്ണാഃ സാല്വണാദയഃ | ഉദരോക്താനി സര്പീംഷി മൂത്രവര്തിക്രിയാസ്തഥാ ||൫൮|| ലവണാനി ച യോജ്യാനി യാന്യുക്താന്യനിലാമയേ |൫൯|

Adhikarana 44 (59) · Śloka 60

വാതവര്ചോനിരോധേ തു സാമുദ്രാര്ദ്രകസര്ഷപൈഃ ||൫൯|| കൃത്വാ പായൌ വിധാതവ്യാ വര്തയോ മരിചോത്തരാഃ |൬൦|

Adhikarana 45 (60) · Śloka 61

ദന്തീചിത്രകമൂലേഷു തഥാ വാതഹരേഷു ച ||൬൦|| കുര്യാദരിഷ്ടാന് സര്വാംശ്ച ശ്ലോകസ്ഥാനേ യഥേരിതാന് |൬൧|

Adhikarana 46 (61) · Śloka 61

സ്വാദേദ്വാऽപ്യങ്കുരാന് ഭൃഷ്ടാന് പൂതീകനൃപവൃക്ഷയോഃ ||൬൧||

Adhikarana 47 (62) · Śloka 62

ഊര്ധ്വവാതം മനുഷ്യം ച ഗുല്മിനം ന നിരൂഹയേത് |൬൨|

Adhikarana 48 (62-63) · Śloka 63

പിബേത്ത്രിവൃന്നാഗരം വാ സഗുഡാം വാ ഹരീതകീമ് ||൬൨|| ഗുഗ്ഗുലും ത്രിവൃതാം ദന്തീം ദ്രവന്തീം സൈന്ധവം വചാമ് | മൂത്രമദ്യപയോദ്രാക്ഷാരസൈര്വീക്ഷ്യ ബലാബലമ് ||൬൩||

Adhikarana 49 (64) · Śloka 64

ഏവം പീലൂനി ഭൃഷ്ടാനി പിബേത് സലവണാനി തു |൬൪|

Adhikarana 50 (64) · Śloka 65

പിപ്പലീപിപ്പലീമൂലചവ്യചിത്രകസൈന്ധവൈഃ ||൬൪|| യുക്താ ഹന്തി സുരാ ഗുല്മം ശീഘ്രം കാലേ പ്രയോജിതാ |൬൫|

Adhikarana 51 (65) · Śloka 66

ബദ്ധവിണ്മാരുതോ ഗുല്മീ ഭുഞ്ജീത പയസാ യവാന് ||൬൫|| കുല്മാഷാന് വാ ബഹുസ്നേഹാന് ഭക്ഷയേല്ലവണോത്തരാന് |൬൬|

Adhikarana 52 (66) · Śloka 67

അഥാസ്യോപദ്രവഃ ശൂലഃ കഥഞ്ചിദുപജായതേ ||൬൬|| ശൂലം നിഖാനിതമിവാസുഖം യേന തു വേത്ത്യസൌ |൬൭|

Adhikarana 53 (67-68) · Śloka 69

തത്ര വിണ്മൂത്രസംരോധഃ കൃച്ഛ്രോച്ഛ്വാസഃ സ്ഥിരാങ്ഗതാ ||൬൭|| തൃഷ്ണാ ദാഹോ ഭ്രമോऽന്നസ്യ വിദഗ്ധപരിവൃദ്ധിതാ | രോമഹര്ഷോऽരുചിശ്ഛര്ദിര്ഭുക്തവൃദ്ധിര്ജഡാങ്ഗതാ ||൬൮|| വായ്വാദിഭിര്യഥാസങ്ഖ്യം മിശ്രൈര്വാ... |൬൯|

Adhikarana 54 (69-72) · Śloka 73

...വീക്ഷ്യ യോജയേത് | പഥ്യാത്രിലവണം ക്ഷാരം ഹിങ്ഗുതുമ്ബുരുപൌഷ്കരമ് ||൬൯|| യവാനീം ച ഹരിദ്രാം ച വിഡങ്ഗാന്യമ്ലവേതസമ് | വിദാരീത്രിഫലാऽഭീരുശൃങ്ഗാടീഗുഡശര്കരാഃ ||൭൦|| കാശ്മരീഫലയഷ്ട്യാഹ്വപരൂഷകഹിമാനി ച | ഷഡ്ഗ്രന്ഥാതിവിഷാദാരുപഥ്യാമരിചവൃക്ഷജാന് ||൭൧|| കൃഷ്ണാമൂലകചവ്യം ച നാഗരക്ഷാരചിത്രകാന് | ഉഷ്ണാമ്ലകാഞ്ജികക്ഷീരതോയൈഃ ശ്ലോകസമാപനാന് ||൭൨|| യഥാക്രമം വിമിശ്രാംശ്ച ദ്വന്ദ്വേ സര്വാംശ്ച സര്വജേ |൭൩|

Adhikarana 55 (73-74) · Śloka 75

തഥൈവ സേകാവഗാഹപ്രദേഹാഭ്യങ്ഗഭോജനമ് ||൭൩|| ശിശിരോദകപൂര്ണാനാം ഭാജനാനാം ച ധാരണമ് | വമനോന്മര്ദനസ്വേദലങ്ഘനക്ഷപണക്രിയാഃ ||൭൪|| സ്നേഹാദിശ്ച ക്രമഃ സര്വോ വിശേഷേണോപദിശ്യതേ |൭൫|

Adhikarana 56 (75) · Śloka 76

വല്ലൂരം മൂലകം മത്സ്യാന് ശുഷ്കശാകാനി വൈദലമ് ||൭൫|| ന ഖാദേദാലുകം ഗുല്മീ മധുരാണി ഫലാനി ച |൭൬|

Adhikarana 57 (76) · Śloka 77

വിനാ ഗുല്മേന യച്ഛൂലം ഗുല്മസ്ഥാനേഷു ജായതേ ||൭൬|| നിദാനം തസ്യ വക്ഷ്യാമി രൂപം ച സചികിത്സിതമ് |൭൭|

Adhikarana 58 (77-80) · Śloka 80

വാതമൂത്രപുരീഷാണാം നിഗ്രഹാദതിഭോജനാത് ||൭൭|| അജീര്ണാധ്യശനായാസവിരുദ്ധാന്നോപസേവനാത് | പാനീയപാനാത് ക്ഷുത്കാലേ വിരൂഢാനാം ച സേവനാത് ||൭൮|| പിഷ്ടാന്നശുഷ്കമാംസാനാമുപയോഗാത്തഥൈവ ച | ഏവംവിധാനാം ദ്രവ്യാണാമന്യേഷാം ചോപസേവനാത് ||൭൯|| വായുഃ പ്രകുപിതഃ കോഷ്ഠേ ശൂലം സഞ്ജനയേദ്ഭൃശമ് | നിരുച്ഛ്വാസീ ഭവേത്തേന വേദനാപീഡിതോ നരഃ ||൮൦||

Adhikarana 59 (81) · Śloka 81

ശങ്കുസ്ഫോടനവത്തസ്യ യസ്മാത്തീവ്രാശ്ച വേദനാഃ | ശൂലാസക്തസ്യ ലക്ഷ്യന്തേ തസ്മാച്ഛൂലമിഹോച്യതേ ||൮൧||

Adhikarana 60 (82-83) · Śloka 83

നിരാഹാരസ്യ യസ്യൈവ തീവ്രം ശൂലമുദീര്യതേ | പ്രസ്തബ്ധഗാത്രോ ഭവതി കൃച്ഛ്രേണോച്ഛ്വസിതീവ ച ||൮൨|| വാതമൂത്രപുരീഷാണി കൃച്ഛ്രേണ കുരുതേ നരഃ | ഏതൈര്ലിങ്ഗൈര്വിജാനീയാച്ഛൂലം വാതസമുദ്ഭവമ് ||൮൩||

Adhikarana 61 (84) · Śloka 85

തൃഷ്ണാ ദാഹോ മദോ മൂര്ച്ഛാ തീവ്രം ശൂലം തഥൈവ ച | ശീതാഭികാമോ ഭവതി ശീതേനൈവ പ്രശാമ്യതി ||൮൪|| ഏതൈര്ലിങ്ഗൈര്വിജാനീയാച്ഛൂലം പിത്തസമുദ്ഭവമ് |൮൫|

Adhikarana 62 (85-86) · Śloka 86

ശൂലേനോത്പീഡ്യമാനസ്യ ഹൃല്ലാസ ഉപജായതേ ||൮൫|| അതീവ പൂര്ണകോഷ്ഠത്വം തഥൈവ ഗുരുഗാത്രതാ | ഏതച്ഛ്ലേഷ്മസമുത്ഥസ്യ ശൂലസ്യോക്തം നിദര്ശനമ് ||൮൬||

Adhikarana 63 (87) · Śloka 88

സര്വാണി ദൃഷ്ട്വാ രൂപാണി നിര്ദിശേത്സാന്നിപാതികമ് | സന്നിപാതസമുത്ഥാനമസാധ്യം തം വിനിര്ദിശേത് ||൮൭|| ശൂലാനാം ലക്ഷണം പ്രോക്തം... |൮൮|

Adhikarana 64 (88) · Śloka 89

...ചികിത്സാം തു നിബോധ മേ | ആശുകാരീ ഹി പവനസ്തസ്മാത്തം ത്വരയാ ജയേത് ||൮൮|| തസ്യ ശൂലാഭിപന്നസ്യ സ്വേദ ഏവ സുഖാവഹഃ |൮൯|

Adhikarana 65 (89) · Śloka 89

പായസൈഃ കൃശരാപിണ്ഡൈഃ സ്നിഗ്ധൈര്വാ പിശിതൈര്ഹിതഃ ||൮൯||

Adhikarana 66 (90-91) · Śloka 91

ത്രിവൃച്ഛാകേന വാ സ്നിഗ്ധമുഷ്ണം ഭുഞ്ജീത ഭോജനമ് | ചിരബില്വാങ്കുരാന് വാപി തൈലഭൃഷ്ടാംസ്തു ഭക്ഷയേത് ||൯൦|| വൈഹങ്ഗാംശ്ച രസാന് സ്നിഗ്ധാന് ജാങ്ഗലാന് ശൂലപീഡിതഃ | യഥാലാഭം നിഷേവേത മാംസാനി ബിലശായിനാമ് ||൯൧||

Adhikarana 67 (92) · Śloka 92

സുരാ സൌവീരകം ചുക്രം മസ്തൂദശ്വിത്തഥാ ദധി | സകാലലവണം പേയം ശൂലേ വാതസമുദ്ഭവേ ||൯൨||

Adhikarana 68 (93) · Śloka 93

കുലത്ഥയൂഷോ യുക്താമ്ലോ ലാവകീയൂഷസംസ്കൃതഃ | സസൈന്ധവഃ സമരിചോ വാതശൂലവിനാശനഃ ||൯൩||

Adhikarana 69 (94) · Śloka 95

വിഡങ്ഗശിഗ്രുകമ്പില്ലപഥ്യാശ്യാമാമ്ലവേതസാന് | സുരസാമശ്വമൂത്രീം ച സൌവര്ചലയുതാന് പിബേത് ||൯൪|| മദ്യേന വാതജം ശൂലം ക്ഷിപ്രമേവ പ്രശാമ്യതി |൯൫|

Adhikarana 70 (95-99) · Śloka 100

പൃഥ്വീകാജാജിചവികായവാനീവ്യോഷചിത്രകാഃ ||൯൫|| പിപ്പല്യഃ പിപ്പലീമൂലം സൈന്ധവം ചേതി ചൂര്ണയേത് | താനി ചൂര്ണാനി പയസാ പിബേത് കാമ്ബലികേന വാ ||൯൬|| മധ്വാസവേന ചുക്രേണ സുരാസൌവീരകേണ വാ | അഥവൈ(ചൈ)താനി ചൂര്ണാനി മാതുലുങ്ഗരസേന വാ ||൯൭|| തഥാ ബദരയൂഷേണ ഭാവിതാനി പുനഃ പുനഃ | താനി ഹിങ്ഗുപ്രഗാഢാനി സഹ ശര്കരയാ പിബേത് ||൯൮|| സഹ ദാഡിമസാരേണ വര്തിഃ കാര്യാ ഭിഷഗ്ജിതാ | സാ വര്തിര്വാതികം ശൂലം ക്ഷിപ്രമേവ വ്യപോഹതി ||൯൯|| ഗുഡതൈലേന വാ ലീഢാ പീതാ മദ്യേന വാ പുനഃ |൧൦൦|

Adhikarana 71 (100) · Śloka 101

ബുഭുക്ഷാപ്രഭവേ ശൂലേ ലഘു സന്തര്പണം ഹിതമ് ||൧൦൦|| ഉഷ്ണൈഃ ക്ഷീരൈര്യവാഗൂഭിഃ സ്നിഗ്ധൈര്മാംസരസൈസ്തഥാ |൧൦൧|

Adhikarana 72 (101-102) · Śloka 103

വാതശൂലേ സമുത്പന്നേ രൂക്ഷം സ്നിഗ്ധേന ഭോജയേത് ||൧൦൧|| സുസംസ്കൃതാഃ പ്രദേയാഃ സ്യുര്ഘൃതപൂരാ വിശേഷതഃ | വാരുണീം ച പിബേജ്ജന്തുസ്തഥാ സമ്പദ്യതേ സുഖീ ||൧൦൨|| ഏതദ്വാതസമുത്ഥസ്യ ശൂലസ്യോക്തം ചികിത്സിതമ് |൧൦൩|

Adhikarana 73 (103-104) · Śloka 104

അഥ പിത്തസമുത്ഥസ്യ ക്രിയാം വക്ഷ്യാമ്യതഃ പരമ് ||൧൦൩|| സ സുഖം ഛര്ദയിത്വാ തു പീത്വാ ശീതോദകം നരഃ | ശീതലാനി ച സേവേത സര്വാണ്യുഷ്ണാനി വര്ജയേത് ||൧൦൪||

Adhikarana 74 (105) · Śloka 105

മണിരാജതതാമ്രാണി ഭാജനാനി ച സര്വശഃ | വാരിപൂര്ണാനി താന്യസ്യ ശൂലസ്യോപരി നിക്ഷിപേത് ||൧൦൫||

Adhikarana 75 (106-107) · Śloka 107

ഗുഡഃ ശാലിര്യവാഃ ക്ഷീരം സര്പിഃപാനം വിരേചനമ് | ജാങ്ഗലാനി ച മാംസാനി ഭേഷജം പിത്തശൂലിനാമ് ||൧൦൬|| രസാന് സേവേത പിത്തഘ്നാന് പിത്തലാനി വിവര്ജയേത് | പാലാശം ധാന്വനം വാऽപി പിബേദ്യൂഷം സശര്കരമ് ||൧൦൭||

Adhikarana 76 (108) · Śloka 108

പരുഷകാണി മൃദ്വീകാഖര്ജൂരോദകജാന്യപി | തത് പിബേച്ഛര്കരായുക്തം പിത്തശൂലനിവാരണമ് ||൧൦൮||

Adhikarana 77 (109) · Śloka 109

അശനേ ഭുക്തമാത്രേ തു പ്രകോപഃ ശ്ലൈഷ്മികസ്യ ച | വമനം കാരയേത്തത്ര പിപ്പലീവാരിണാ ഭിഷക് ||൧൦൯||

Adhikarana 78 (110) · Śloka 110

രൂക്ഷഃ സ്വേദഃ പ്രയോജ്യഃ സ്യാദന്യാശ്ചോഷ്ണാഃ ക്രിയാ ഹിതാഃ | പിപ്പലീ ശൃങ്ഗവേരം ച ശ്ലേഷ്മശൂലേ ഭിഷഗ്ജിതമ് ||൧൧൦||

Adhikarana 79 (111) · Śloka 111

പാഠാം വചാം ത്രികടുകം തഥാ കടുകരോഹിണീമ് | ചിത്രകസ്യ ച നിര്യൂഹേ പിബേദ്യൂഷം സഹാര്ജകമ് ||൧൧൧||

Adhikarana 80 (112-115) · Śloka 115

ഏരണ്ഡഫലമൂലാനി മൂലം ഗോക്ഷുരകസ്യ ച | ശാലപര്ണീം പൃശ്നിപര്ണീം ബൃഹതീം കണ്ടകാരികാമ് ||൧൧൨|| ദദ്യാച്ഛൃഗാലവിന്നാം ച സഹദേവാം തഥൈവ ച | മഹാസഹാം ക്ഷുദ്രസഹാം മൂലമിക്ഷുരകസ്യ ച ||൧൧൩|| ഏതത് സമ്ഭൃത്യ സമ്ഭാരം ജലദ്രോണേ വിപാചയേത് | ചതുര്ഭാഗാവശേഷം തു യവക്ഷാരയുതം പിബേത് ||൧൧൪|| വാതികം പൈത്തികം വാऽപി ശ്ലൈഷ്മികം സാന്നിപാതികമ് | പ്രസഹ്യ നാശയേച്ഛൂലം ഛിന്നാഭ്രമിവ മാരുതഃ ||൧൧൫||

Adhikarana 81 (116) · Śloka 117

പിപ്പലീ സ്വര്ജികാക്ഷാരോ യവാശ്ചിത്രക ഏവ ച | സേവ്യം ചൈതത് സമാനീയ ഭസ്മ കുര്യാദ്വിചക്ഷണഃ ||൧൧൬|| തദുഷ്ണവാരിണാ പീതം ശ്ലേഷ്മശൂലേ ഭിഷഗ്ജിതമ് |൧൧൭|

Adhikarana 82 (117-119) · Śloka 119

രുണദ്ധി മാരുതം ശ്ലേഷ്മാ കുക്ഷിപാര്ശ്വവ്യവസ്ഥിതഃ ||൧൧൭|| സ സംരുദ്ധഃ കരോത്യാശു സാധ്മാനം ഗുഡ്ഗുഡായനമ് | സൂചീഭിരിവ നിസ്തോദം കൃച്ഛ്രോച്ഛ്വാസീ തദാ നരഃ ||൧൧൮|| നാന്നം വാഞ്ഛതി നോ നിദ്രാമുപൈത്യര്തിനിപീഡിതഃ | പാര്ശ്വശൂലഃ സ വിജ്ഞേയഃ കഫാനിലസമുദ്ഭവഃ ||൧൧൯||

Adhikarana 83 (120-122) · Śloka 123

തത്ര പുഷ്കരമൂലാനി ഹിങ്ഗു സൌവര്ചലം വിഡമ് | സൈന്ധവം തുമ്ബുരും പഥ്യാം ചൂര്ണം കൃത്വാ തു പായയേത് ||൧൨൦|| പാര്ശ്വഹൃദ്ബസ്തിശൂലേഷു യവക്വാഥേന സംയുതമ് | സര്പിഃ പ്ലീഹോദരോക്തം വാ ഘൃതം വാ ഹിങ്ഗുസംയുതമ് ||൧൨൧|| ബീജപൂരകസാരം വാ പയസാ സഹ സാധിതമ് | ഏരണ്ഡതൈലമഥവാ മദ്യമസ്തുപയോരസൈഃ ||൧൨൨|| ഭോജയേച്ചാപി പയസാ ജാങ്ഗലേന രസേന വാ |൧൨൩|

Adhikarana 84 (123-125) · Śloka 125

പ്രകുപ്യതി യദാ കുക്ഷൌ വഹ്നിമാക്രമ്യ മാരുതഃ ||൧൨൩|| തദാऽസ്യ ഭോജനം ഭുക്തം സോപസ്തമ്ഭം ന പച്യതേ | ഉച്ഛ്വസിത്യാമശകൃതാ ശൂലേനാഹന്യതേ മുഹുഃ ||൧൨൪|| നൈവാസനേ ന ശയനേ തിഷ്ഠന് വാ ലഭതേ സുഖമ് | കുക്ഷിശൂല ഇതി ഖ്യാതോ വാതാദാമസമുദ്ഭവഃ ||൧൨൫||

Adhikarana 85 (126) · Śloka 126

വമനം കാരയേത്തത്ര ലങ്ഘയേദ്വാ യഥാബലമ് | സംസര്ഗപാചനം കുര്യാദമ്ലൈര്ദീപനസംയുതൈഃ ||൧൨൬||

Adhikarana 86 (127) · Śloka 128

നാഗരം ദീപ്യകം ചവ്യം ഹിങ്ഗു സൌവര്ചലം വിഡമ് | മാതുലുങ്ഗസ്യ ബീജാനി തഥാ ശ്യാമോരുബൂകയോഃ ||൧൨൭|| ബൃഹത്യാഃ കണ്ടകാര്യാശ്ച ക്വാഥം ശൂലഹരം പിബേത് |൧൨൮|

Adhikarana 87 (128-129) · Śloka 129

വചാ സൌവര്ചലം ഹിങ്ഗു കുഷ്ഠം സാതിവിഷാऽഭയാ ||൧൨൮|| കുടജസ്യ ച ബീജാനി സദ്യഃശൂലഹരാണി തു | വിരേചനേ പ്രയുഞ്ജീത ജ്ഞാത്വാ ദോഷബലാബലമ് ||൧൨൯||

Adhikarana 88 (130) · Śloka 130

സ്നേഹബസ്തീന്നിരൂഹാംശ്ച കുര്യാദ്ദോഷനിബര്ഹണാന് |൧൩൦|

Adhikarana 89 (130) · Śloka 131

ഉപനാഹാഃ സ്നേഹസേകാ ധാന്യാമ്ലപരിഷേചനമ് ||൧൩൦|| അവഗാഹാശ്ച ശസ്യന്തേ യച്ചാന്യദപി തദ്ധിതമ് |൧൩൧|

Adhikarana 90 (131-132) · Śloka 132

കഫപിത്താവരുദ്ധസ്തു മാരുതോ രസമൂര്ച്ഛിതഃ ||൧൩൧|| ഹൃദിസ്ഥഃ കുരുതേ ശൂലമുച്ഛ്വാസാരോധകം പരമ് | സ ഹൃച്ഛൂല ഇതി ഖ്യാതോ രസമാരുതസമ്ഭവഃ ||൧൩൨||

Adhikarana 91 (133) · Śloka 133

തത്രാപി കര്മാഭിഹിതം യദുക്തം ഹൃദ്വികാരിണാമ് |൧൩൩|

Adhikarana 92 (133-134) · Śloka 134

സംരോധാത് കുപിതോ വായുര്ബസ്തിമാവൃത്യ തിഷ്ഠതി ||൧൩൩|| ബസ്തിവങ്ക്ഷണനാഭീഷു തതഃ ശൂലോऽസ്യ ജായതേ | വിണ്മൂത്രവാതസംരോധീ ബസ്തിശൂലഃ സ മാരുതാത് ||൧൩൪||

Adhikarana 93 (135) · Śloka 135

നാഭ്യാം വങ്ക്ഷണപാര്ശ്വേഷു കുക്ഷൌ മേഢ്രാന്ത്രമര്ദകഃ | മൂത്രമാവൃത്യ ഗൃഹ്ണാതി മൂത്രശൂലഃ സ മാരുതാത് ||൧൩൫||

Adhikarana 94 (136-139) · Śloka 139

വായുഃ പ്രകുപിതോ യസ്യ രൂക്ഷാഹാരസ്യ ദേഹിനഃ | മലം രുണദ്ധി കോഷ്ഠസ്ഥം മന്ദീകൃത്യ തു പാവകമ് ||൧൩൬|| ശൂലം സഞ്ജനയംസ്തീവ്രം സ്രോതാംസ്യാവൃത്യ തസ്യ ഹി | ദക്ഷിണം യദി വാ വാമം കുക്ഷിമാദായ ജായതേ ||൧൩൭|| സര്വത്ര വര്ധതേ ക്ഷിപ്രം ഭ്രമന്നഥ സഘോഷവാന് | പിപാസാ വര്ധതേ തീവ്രാ ഭ്രമോ മൂര്ച്ഛാ ച ജായതേ ||൧൩൮|| ഉച്ചാരിതോ മൂത്രിതശ്ച ന ശാന്തിമധിഗച്ഛതി | വിട്ശൂലമേതജ്ജാനീയാദ്ഭിഷക് പരമദാരുണമ് ||൧൩൯||

Adhikarana 95 (140-141) · Śloka 141

ക്ഷിപ്രം ദോഷഹരം കാര്യം ഭിഷജാ സാധു ജാനതാ | സ്വേദനം ശമനം ചൈവ നിരൂഹാഃ സ്നേഹബസ്തയഃ ||൧൪൦|| പൂര്വോദ്ദിഷ്ടാന് പായയേത യോഗാന് കോഷ്ഠവിശോധനാന് | ഉദാവര്തഹരാശ്ചാസ്യ ക്രിയാഃ സര്വാഃ സുഖാവഹാഃ ||൧൪൧||

Adhikarana 96 (142-144) · Śloka 144

അതിമാത്രം യദാ ഭുക്തം പാവകേ മൃദുതാം ഗതേ | സ്ഥിരീഭൂതം തു തത്കോഷ്ഠേ വായുരാവൃത്യ തിഷ്ഠതി ||൧൪൨|| അവിപാകഗതം ഹ്യന്നം ശൂലം തീവ്രം കരോത്യതി | മൂര്ച്ഛാऽऽധ്മാനം വിദാഹശ്ച ഹൃദുത്ക്ലേശോ വിലമ്ബികാ ||൧൪൩|| വിരിച്യതേ ഛര്ദയതി കമ്പതേऽഥ വിമുഹ്യതി | അവിപാകാദ്ഭവേച്ഛൂലസ്ത്വന്നദോഷസമുദ്ഭവഃ ||൧൪൪||

Adhikarana 97 (145) · Śloka 145

വമനം ലങ്ഘനം സ്വേദഃ പാചനം ഫലവര്തയഃ | ക്ഷാരാശ്ചൂര്ണാനി ഗുടികാഃ ശസ്യന്തേ ശൂലനാശനാഃ ||൧൪൫||

Adhikarana 98 (146) · Śloka 146

ഗുല്മാവസ്ഥാഃ ക്രിയാഃ കാര്യാ യഥാവത് സര്വശൂലിനാമ് ||൧൪൬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 42

ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ കായ ചികിത്സാതന്ത്രേ ഗുല്മപ്രതിഷേധോ നാമ (ചതുര്ഥോऽധ്യായഃ, ആദിതഃ) ദ്വിചത്വാരിംശോऽധ്യായഃ ||൪൨||