42. gulmapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோ குல்மப்ரதிஷேதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

ஶோஷப்ரதிஷேதாநந்தரஂ ரிஷ்டோக்தக்ரமாநுக்ரமேண குல்மப்ரதிஷேதாரம்போ யுஜ்யத இத்யாஹ- அதாதோ குல்மப்ரதிஷேதமித்யாதி||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

யதோக்தைஃ கோபநைர்தோஷாஃ குபிதாஃ கோஷ்டமாகதாஃ | ஜநயந்தி நணாஂ குல்மஂ ஸ பஞ்சவித உச்யதே ||௩||

தத்ர நிதாநாநந்தரயீகத்வாத் ப்ரதிஷேதஸ்யாதௌ குல்மாநாஂ ஹேதுஸம்ப்ராப்திஸங்க்யா ஆஹ- யதோக்தைரித்யாதி| யதோக்தைஃ கோபநைஃ வ்ரணப்ரஶ்நோக்தைர்பலவத்விக்ரஹாதிக்ரோதாதிதிவாஸ்வப்நாதிபிஃ| ஆமபக்வாக்நிரக்தமூத்ராஶயஹதயோண்டுகபுப்புஸாஶ்ச கோஷ்டஶப்தவாச்யாஃ, ததா சோக்தம்- ‘ஸ்தாநாந்யாமாக்நிபக்வாநாஂ மூத்ரஸ்ய ருதிரஸ்ய ச| ஹதுண்டுகஃ புப்புஸஶ்ச கோஷ்ட இத்யபிதீயதே’ இதி| குல்மஃ பஞ்சவிதஃ பதக்தோஷைஃ த்ரயஃ, ஸமஸ்தைஃ ஏகஃ, ரக்தேந அபரஃ, ஏவஂ பஞ்சவிதஃ| ஏதச்ச ப்ராயோவசநஂ, த்வந்த்வஜகுல்மாநாஂ ஸத்பாவாத்| ததா சோக்தம்- “வ்யாமிஶ்ரலிங்காநபராஂஸ்து குல்மாஂஸ்த்ரீநாதிஶேத்பேஷஜகல்பநார்தம்”- இதி, ததா வ்ரணப்ரஶ்நோக்தப்ரஸரதயா பஞ்சதஶப்ரகாரகுல்மஸம்பவாத்| யதோக்தைஃ கோபநைரித்யாதிர்ஹேதுஃ, தோஷாஃ குபிதா இத்யாதிஃ ஸம்ப்ராப்திஃ, ஸ பஞ்சவித இத்யேஷா ஸங்க்யா||௩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ஹத்பஸ்த்யோரந்தரே க்ரந்திஃ ஸஞ்சாரீ யதி வாऽசலஃ | சயாபசயவாந் வத்தஃ ஸ குல்ம இதி கீர்திதஃ ||௪||

குல்மஸ்ய ரூபமாஹ- ஹத்பஸ்த்யோரந்தரே க்ரந்திரித்யாதி| ஹத்பஸ்த்யோஃ ஹதயே ச பஸ்தௌ ச, வா தயோரேவாந்தரே; தேந ஸர்வமுதரமாக்ஷிப்தம்| ஸஞ்சாரீ சலநஶீலஃ, வாதாதிக்யாத்| அசல ஏகஸ்தாநஶாயீ, வாயோரல்பத்வாத்| சயாபசயவாந் கதாசிதுபசிதஃ கதாசிதபசித இதி, விசித்ரக்ரியத்வாத்வாயோஃ| வத்தோ வர்துலஃ| கேசித் ‘ஹந்நாப்யோரந்தரே’ இதி படந்தி; தே ச நாபிக்ரஹணேநைவ ஸாமீப்யாத்பஸ்திஂ கஹ்ணந்தி| ‘சயாபசயவாந்’ இத்யத்ர ‘ஸ்திரோபசயவாந்’ இதி கேசித் படந்தி, ஸ்திர உபசயோ வத்திர்யஸ்ய ஸ இதி ச வ்யாக்யாநயந்தி||௪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

பஞ்ச குல்மாஶ்ரயா நணாஂ பார்ஶ்வே ஹந்நாபிபஸ்தயஃ |௫|

இதாநீஂ தத்ராப்யுதரே பஞ்சகுல்மாஶ்ரயாநாஹ- பஞ்ச குல்மாஶ்ரயா இத்யாதி| ஸுபோதமேதத்| கார்திககுண்டஸ்த்வேநஂ பாடஂ ‘ஸ வ்யஸ்தைர்ஜாயதே தோஷைஃ’ இத்யாதிவாக்யாதநந்தரஂ படதி|௫|-

Adhikarana 5 (5) · Śloka 6

குபிதாநிலமூலத்வாத்கூடமூலோதயாதபி ||௫|| குல்மவத்வா விஶாலத்வாத்குல்ம இத்யபிதீயதே |௬|

அத குல்மநிருக்திமாஹ- குபிதாநிலமூலத்வாதித்யாதி | குபிதாநிலமூலத்வாத் ஆகுலீகதவாயுமூலத்வாத், ஏதேந ஸர்வகுல்மாநாஂ வாயுஃ காரணம்| கூடமூலோதயாதிதி கூடமூலாஃ கந்தாதயஃ, தேஷாமிவோதயாதுத்பத்தேஃ; அந்யே து கூடமூலோ குப்தகாரண உதயோ யஸ்ய ஸ ததா தஸ்மாத், மூலஸ்ய வாயோர்கூடத்வமாவதத்வமுச்யதே தத்ப்ரகோபத்வைவித்யாத்; ததா ச- “வாயோர்தாதுக்ஷயாத் கோபோ மார்கஸ்யாவரணேந ச”- இதி| குல்மவத் மநுஷ்யாதிஸஂஹதிவத் | விஶாலத்வாத் விஸ்தீர்ணத்வாத்| ஏதேநைததுக்தஂ பவதி- யதா ஸஂஹதிவிஶேஷேணாவஸ்திதா மநுஷ்யவக்ஷாதயோ குல்மவ்யபதேஶஂ பஜந்தே- மநுஷ்யகுல்மோ வக்ஷகுல்ம இதி, ஏவமத்ராபி தஷ்டாந்தத்ரயஂ குல்மஸ்ய தோஷத்ரயோத்பவத்வப்ரதர்ஶநார்தம்| ‘குபிதாநிலமூலத்வாத்’ இத்யத்ர ‘குபிதாநிலமூலத்வாத்’ இதி கேசித் படந்தி| தத்ராபி ஸ ஏவார்தஃ| ‘கூடமூலோதயாத்’ இத்யத்ராபரே ‘கூடகூல்மோதயாத்’ இதி படந்தி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- கூடஸ்ய லதாதிவதஸ்ய குல்மஸ்யேவ வர்துலவிடபஸ்யேவ உதயாதுத்பத்தேர்குல்ம இத்யர்தஃ||௫||-

Adhikarana 6 (6) · Śloka 7

ஸ யஸ்மாதாத்மநி சயஂ கச்சத்யப்ஸ்விவ புத்புதஃ ||௬|| அந்தஃ ஸரதி யஸ்மாச்ச ந பாகமுபயாத்யதஃ |௭|

இதாநீஂ யதா ந பச்யதே குல்மஸ்ததாऽऽஹ- ஸ யஸ்மாதித்யாதி| ஸ குல்மோ யஸ்மாத் காரணாதாத்மநி ஸ்வாவயவே சயஂ நிசயஂ கச்சதி யாதி; அப்ஸ்விவ புத்புத உத்கச்சதி உத்கதிஂ யாதி, ததா குல்மரூபோऽபி தோஷஃ ஸ்வாவயவே உத்கச்சதி உத்கதிஂ யாதி; அந்தஃ அப்யந்தரே, ஸரதி ப்ராம்யதி| ஏவம்பூதஃ ப்ராயேண வாதிகோ பவதி, ஸ ச ந பச்யதே; இதரே ச குல்மா யதா ரக்தாதிதூஷ்யமதிஷ்டாய அவதிஷ்டந்தே ததா கதாசித் பச்யந்தே| ததா சோக்தம்- “ரக்தபித்தாதிவத்தத்வாத் க்ரியாமநுபலப்ய வா| யதி குல்மோ விதஹ்யேத ஶஸ்த்ரஂ தத்ர பிஷக்ஜிதம்”- இதி| அதைவமந்தர்வித்ரதேர்குல்மஸ்ய ச ஶீக்ரமந்தபாகித்வேந பேதஃ||௬||-

Adhikarana 7 (7) · Śloka 8

ஸ வ்யஸ்தைர்ஜாயதே தோஷைஃ ஸமஸ்தைரபி சோச்ச்ரிதைஃ ||௭|| புருஷாணாஂ ததா ஸ்த்ரீணாஂ ஜ்ஞேயோ ரக்தேந சாபரஃ |௮|

இதாநீஂ ‘ஸ பஞ்சவித உச்யதே’ இத்யஸ்யைவ விவரணமாஹ- ஸ வ்யஸ்தைர்ஜாயதே தோஷைரித்யாதி| ஸ குல்மஃ, வ்யஸ்தைஃ ஏகைகைஃ; உச்ச்ரிதைஃ ப்ரகுபிதைஃ, ரக்தேந ஆர்தவரக்தேந; சகாராத் தாதுரக்தேநாபி குல்மோ ஜாயதே, ஸ ச புஂஸாஂ ஸ்த்ரீணாஂ ச பவதி; தஸ்ய ச பதகுபாதாநஂ ந கதஂ, பைத்திககுல்மஸமாநலக்ஷணதயா தத்ரைவாவரோதாத்||௭||-

Adhikarana 8 (8-9) · Śloka 9

ஸதநஂ மதந்தா வஹ்நேராடோபோऽந்த்ரவிகூஜநம் ||௮|| விண்மூத்ராநிலஸங்கஶ்ச ஸௌஹித்யாஸஹதா ததா | த்வேஷோऽந்நே வாயுரூர்த்வஂ ச பூர்வரூபேஷு குல்மிநாம் ||௯||

குல்மபூர்வரூபாண்யாஹ- ஸதநமித்யாதி| ஆடோப உதராபூரஃ| ஸங்கோ நிரோதஃ| ஸௌஹித்யாஸஹதா தப்த்யக்ஷமத்வம்| வாயுஃ ஊர்த்வஂ ஸந்ததோத்கார இத்யர்தஃ||௮-௯||

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

ஹத்குக்ஷிஶூலஂ முககண்டஶோஷோ வாயோர்நிரோதோ விஷமாக்நிதா ச | தே தே விகாராஃ பவநாத்மகாஶ்ச பவந்தி குல்மேऽநிலஸம்பவே து ||௧௦||

வாதகுல்மலக்ஷணமாஹ- ஹத்குக்ஷிஶூலமித்யாதி| விஷமாக்நிதா சேதி சகாராந்முகவைரஸ்யஂ க்ராஹ்யம்| தே தே விகாராஃ ஸ்தம்பகம்பாதயஃ| கேசித்வாதகுல்மலக்ஷணஂ ‘ஆத்மாநஶூலே பவதோऽதிமாத்ரஂ’ இத்யாதிநா பாடேந படந்தி; ஸ சாபாவாந்ந லிகிதஃ||௧௦||

Adhikarana 10 (11) · Śloka 11

ஸ்வேதஜ்வராஹாரவிதாஹதாஹாஸ்தஷ்ணாऽங்கராகஃ கடுவக்த்ரதா ச | பித்தஸ்ய லிங்காந்யகிலாநி யாநி பித்தாத்மகே தாநி பவந்தி குல்மே ||௧௧||

பித்தகுல்மலக்ஷணமாஹ- ஸ்வேதேத்யாதி| ஆஹாரவிதாஹஃ புக்தமாத்ரஸ்யாஹாரஸ்யாம்லிகாதிஸத்பாவஃ| பித்தஸ்ய லிங்காநி ப்ரமமதமூர்ச்சாதீநி| பித்தகுல்மலக்ஷணமபி கேசிதந்யபாடேந படந்தி| யதா- ‘அம்லீபவத்யந்நமதோ ஜ்வரஶ்ச தாஹஃ பிபாஸா கடுவக்த்ரதா ச| பித்தஸ்ய லிங்காநி ச கீர்திதாநி பவந்தி பித்தப்ரபவே து குல்மே’ இதி||௧௧||

Adhikarana 11 (12) · Śloka 12

ஸ்தைமித்யமந்நேऽருசிரங்கஸாதஶ்சர்திஃ ப்ரஸேகோ மதுராஸ்யதா ச | கபஸ்ய லிங்காநி ச யாநி தாநி பவந்தி குல்மே கபஸம்பவே து ||௧௨||

கபகுல்மலக்ஷணமாஹ- ஸ்தைமித்யமித்யாதி| ஸ்தைமித்யஂ ஸ்திமிததா| அந்நே அருசிஃ அந்நாநபிலாஷஃ| ப்ரஸேகோ லாலாஸ்ராவஃ| கபஸ்ய லிங்காநி கௌரவஶைத்யாதீநி| கபகுல்மமபி கேசித் “அந்நே ந லிப்ஸா குருகாத்ரதா ச சர்திஃ ப்ரஸேகோ மதுராஸ்யதா ச” இத்யாதிபாடேந படந்தி, ஸோऽப்யபாவாந்ந தர்ஶிதஃ||௧௨||

Adhikarana 12 (13) · Śloka 13

ஸர்வாத்மகஃ ஸர்வவிகாரயுக்தஃ ஸோऽஸாத்ய உக்தஃ, ... |௧௩|

ஸந்நிபாதகுல்மலக்ஷணமாஹ- ஸர்வாத்மக இத்யாதி| ஸர்வவிகாரயுக்தஃ ப்ரத்யேகவாதாதிகுல்மோக்தலக்ஷணஸஹிதஃ| ‘ஸர்வாத்மகே ஸர்வருஜோபபத்திஃ’ இதி கேசித் படந்தி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- ஸர்வலிங்கோபபத்திரிதி வக்தவ்யே ஸர்வருஜோபபத்திரிதி யத்கதஂ தந்மஹாருஜத்வப்ரதிபாதநார்தம் | கேசிதத்ர நிசயகுல்மஂ புரீஷலஸிகாரக்தஜந்யஂ தக்ஷிணபார்ஶ்வாஶ்ரிதஂ படந்தி| தஸ்ய விஶேஷ உச்யதே,- “ஸிராஜாலபரிச்சந்நோ தாஹராகஜ்வராந்விதஃ| கூர்மவத்ரக்தபர்யந்தஸ்த்ரிதோஷஃ ஸ ந ஸித்யதி”- இதி| கேசிச்ச குல்மாவஸ்தாவிஶேஷமுபஸ்தம்பநாமாந்தரஂ படந்தி- “பயோ ஹ்யம்லஸமாயுக்தஂ ததிபாவஂ வ்ரஜேத்யதா| யத்நஹீநஸ்ய குல்மோऽபி ததோபஸ்தம்பதாஂ வ்ரஜேத்|| அம்போவஹே ஸ்தம்பயித்வா ஸ்ரோதஸீ கோஷ்டஸஂஶ்ரிதஃ| உதரே ப்ரதி ஸந்திஷ்டேதுபஸ்தம்பஂ து தஂ விதுஃ”- இதி|௧௩|-

Adhikarana 13 (13-15) · Śloka 15

... க்ஷதஜஂ ப்ரவக்ஷ்யே | நவப்ரஸூதாऽஹிதபோஜநா யா யா சாமகர்பஂ விஸஜேததௌ வா ||௧௩|| வாயுர்ஹி தஸ்யாஃ பரிகஹ்ய ரக்தஂ கரோதி குல்மஂ ஸருஜஂ ஸதாஹம் | பைத்தஸ்ய லிங்கேந ஸமாநலிங்கஂ விஶேஷணஂ சாப்யபரஂ நிபோத ||௧௪|| ந ஸ்பந்ததே நோதரமேதி வத்திஂ பவந்தி லிங்காநி ச கர்பிணீநாம் | தஂ கர்பகாலாதிகமே சிகித்ஸ்யமஸக்பவஂ குல்மமுஶந்தி தஜ்ஜ்ஞாஃ ||௧௫||

ஆர்தவரக்தஜகுல்மஂ ஹேத்வாதிபிராஹ- க்ஷதஜமித்யாதி| க்ஷதஜஶப்தேநார்தவரக்தமுச்யதே , காரணே கார்யோபசாராத்| ஆமகர்ப; ஷண்மாஸஂ யாவத்| தாவித்யத்ராபி அஹிதபோஜநேதி ஸம்பத்யதே| பைத்தஸ்ய பித்தஜகுல்மஸ்ய| விஶேஷணஂ விஶேஷம்| நிபோத ஜாநீஹி| ந ஸ்பந்ததே ந சலதி, ‘அங்கைஃ’ இதி ஶேஷஃ| அந்யே து பரதோ நிஷேதஸ்யோபயத்ர ஸம்பந்தாத் ஸ்பந்ததே இத்யேவ வர்ணயந்தி; தேந பிண்டிதஃ ஸ்பந்தத ஏவேத்யர்தஃ; ததா சோக்தம்- ‘யஃ ஸ்பந்ததே பிண்டித ஏவ நாங்கைஃ’ (ச. சி. அ.௫)- இதி| கர்பிணீநாஂ லிங்காநி ஶ்ரமாதீநி ஸதநாந்தாந்யத்ர வ்யாதிஸ்வபாவாத்பவந்தி| தஂ ரக்தகுல்மம்| கர்பகாலாதிகமே ப்ரஸூதிகாலேऽதிக்ராந்தே; ப்ரஸூதிகாலாதநந்தரஂ பிண்டீபூதே ரக்தகுல்மே ஸ்நேஹாதிநோபஸ்கததேஹாயாஃ ஸுகஸாத்யத்வம்| உக்தஂ ச- “ஜ்வரே துல்யர்துதோஷத்வஂ ப்ரமேஹே துல்யதூஷ்யதா| ரக்தகுல்மே புராணத்வஂ ஸுகஸாத்யஸ்ய லக்ஷணம் ” இதி| கேசிதேவஂ வ்யாக்யாநயந்தி- ‘மாஸே வ்யதீதே தஶமே சிகித்ஸ்யஃ’ இதி வக்தவ்யே ‘தஂ கர்பகாலாதிகமே சிகித்ஸ்யம்’ இதி யத்கதஂ தத்ரக்தகுல்மே ஸம்யகுபசிதே ப்ரஸூதிகாலாதர்வாகபி சிகித்ஸா கரணீயேதி போதயதி||௧௩-௧௫||

Adhikarana 14 (16) · Śloka 16

வாதகுல்மார்திதஂ ஸ்நிக்தஂ யுக்தஂ ஸ்நேஹவிரேசநைஃ | உபாசரேத்யதாகாலஂ நிரூஹைஃ ஸாநுவாஸநைஃ ||௧௬||

அதஃ பரஂ சிகித்ஸாமாஹ- வாதகுல்மார்திதமித்யாதி| ஸ்நிக்தமவஸ்தாபேக்ஷயா சதுர்பிரபி ஸ்நேஹைஃ| யதாகாலமிதி ‘பக்ஷாத்விரேகோ வாந்தஸ்ய’ இத்யாதிநோக்தஸ்ய காலஸ்யாநதிக்ரமேணேத்யர்தஃ; ‘யதாகாலஂ’ இத்யத்ர ‘யதாயோகஂ’ இதி படித்வா யதாவஸ்தமிதி வ்யாக்யா நயந்தி||௧௬||

Adhikarana 15 (17) · Śloka 17

பித்தகுல்மார்திதஂ ஸ்நிக்தஂ காகோல்யாதிகதேந து | விரிக்தஂ மதுரைர்யோகைர்நிரூஹைஃ ஸமுபாசரேத் ||௧௭||

பித்தகுல்மார்திதமித்யாதி| மதுரைர்யோகைஃ ஆரக்வதாதிபிஃ க்ஷீரஶர்கராதிபிஶ்ச; அந்யே து ‘பித்த்வா த்விதேக்ஷும்’ இத்யாத்யுக்தைர்மதுரைர்யோகைரிதி வ்யாக்யாநயந்தி| நிரூஹைஃ ஸமுபாசரேந்மதுரைரேவ||௧௭||

Adhikarana 16 (18) · Śloka 18

ஶ்லேஷ்மகுல்மார்திதஂ ஸ்நிக்தஂ பிப்பல்யாதிகதேந து | தீக்ஷ்ணைர்விரிக்தஂ தத்ரூபைர்நிரூஹைஃ ஸமுபாசரேத் ||௧௮||

ஶ்லேஷ்மகுல்மார்திதமித்யாதி| தீக்ஷ்ணைஃ தந்தீத்ரவந்தீப்ரபதீபிஃ| தத்ரூபைர்நிரூஹைஸ்தீக்ஷ்ணைஃ ‘ஆரக்வதாதிபிஃ க்வாதஃ’ இத்யாதிபிரித்யர்தஃ| ஸர்வகுல்மேஷு ஸ்நேஹஸ்வேதௌ ப்ரயோஜ்யௌ, வாதாரப்தத்வாத் ||௧௮||

Adhikarana 17 (19) · Śloka 19

ஸந்நிபாதோத்திதே குல்மே த்ரிதோஷக்நோ விதிர்ஹிதஃ |௧௯|

ஸந்நிபாதோத்திதே குல்மே இத்யாதி| நநு, பூர்வஂ ஸாந்நிபாதிகோ குல்மோऽஸாத்ய உக்தஃ, தத் கதஂ த்ரிதோஷக்நோ விதிர்ஹித இத்யுச்யதே? ஸத்யஂ, யதா விஷமஸந்நிபாதஜோ குல்மோऽஸாத்யஸ்ததா ஸமஸந்நிபாதஜோऽபிநவோ பலவதி புருஷே கச்ச்ரஸாத்யஃ, அதோऽத்ர சிகித்ஸிதமுக்தம்| ததா சோக்தஂ- “ஸந்நிபாதோத்திதோ குல்மஶ்சிரோத்தோऽஸமதோஷஜஃ| வர்ஜநீயோऽந்யதா கச்ச்ரஸாத்யோ பலவதோ மதஃ”- இதி|௧௯|-

Adhikarana 18 (19-21) · Śloka 21

பித்தவத்ரக்தகுல்மிந்யா நார்யாஃ கார்யஃ க்ரியாவிதிஃ ||௧௯|| விஶேஷமபரஂ சாஸ்யாஃ ஶணு ரக்தவிபேதநம் | பலாஶக்ஷாரதோயேந ஸித்தஂ ஸர்பிஃ ப்ரயோஜயேத் ||௨௦|| தத்யாதுத்தரபஸ்திஂ ச பிப்பல்யாதிகதேந து | உஷ்ணைர்வா பேதயேத்பிந்நே விதிராஸக்தரோ ஹிதஃ ||௨௧||

பித்தவத்ரக்தகுல்மிந்யா இத்யாதி| பித்தவத் பித்தகுல்மவத்| பித்தகுல்மசிகித்ஸயா ப்ரதிகதஸ்ய ரக்தகுல்மஸ்ய விஶேஷசிகித்ஸாமாஹ- விஶேஷமபரஂ சாஸ்யா இத்யாதி| பலாஶக்ஷாரதோயேந பலாஶபஸ்மகாலிதேந ஜலேந| கேசித்தோயஶப்தஂ க்வாதே வர்ணயந்தி | ஸ ச க்ஷாரக்வாதஃ ஸ்நேஹோபயோகோக்தவிதிநா கார்யஃ| பிப்பல்யாதிகணகல்கக்வாதாப்யாஂ ஸாதிதகதேந| உஷ்ணைரிதி பிப்பல்யாதிப்ரபதிபிஃ| விதிராஸக்தர இதி ரக்தபித்தோக்தோ விதிஃ; குத ஏதத்? அஸக்தரே ரக்தபித்தவித்யதிதேஶாத்; அஸக்தரவித்யதிதேஶேந ரக்தபித்தவித்யதிதேஶஂ குர்வந்நேதஜ்ஜ்ஞாபயதி- அதோகதரக்தபித்தசிகித்ஸிதமத்ர கார்யமிதி||௧௯-௨௧||

Adhikarana 19 (22) · Śloka 22

ஆநூபௌதகமஜ்ஜாநோ வஸா தைலஂ கதஂ ததி | விபக்வமேகதஃ ஶஸ்தஂ வாதகுல்மேऽநுவாஸநம் ||௨௨||

வாதகுல்மேऽநுவாஸநமுத்திஶந்நாஹ- ஆநூபௌதகமஜ்ஜாந இத்யாதி| ஆநூபா கஜகவயாதயஃ, ஔதகா மத்ஸ்யாதயஃ| வஸாऽபி ஆநூபாதீநாமேவ| விபக்வமேகத இதி ஏதச்ச ஸ்நேஹமேகீகத்ய விபக்வம், அர்தாத்வாதஹரைர்த்ரவ்யைரிதி போத்தவ்யம்||௨௨||

Adhikarana 20 (23) · Śloka 23

ஜாங்கலைகஶபாநாஂ து வஸா ஸர்பிஶ்ச பைத்திகே |௨௩|

பைத்திகே குல்மேऽநுவாஸநமாஹ- ஜாங்கலைகஶபாநாமித்யாதி| அத்ர ஜாங்கலஶப்தேந ஜங்காலவிஷ்கிரௌ ப்ரதாநதயா கஹ்யேதே| ஏகஶபா அஶ்வவேஶராதயஃ| வஸா ஸர்பிஶ்சேதி அத்ராபி விபக்வமிதி ஸம்பத்யதே| தேநைதத்த்வயஂ பித்தஹரைர்த்ரவ்யைர்விபக்வஂ பைத்திகே குல்மேऽநுவாஸநஂ யோஜ்யமிதி|௨௩|-

Adhikarana 21 (23) · Śloka 23

தைலஂ ஜாங்கலமஜ்ஜாந ஏவஂ குல்மே கபோத்திதே ||௨௩||

கபகுல்மேऽநுவாஸநமாஹ- தைலஂ ஜாங்கலமஜ்ஜாந இத்யாதி| ஏவமிதி கபஹரத்ரவ்யைர்விபக்வமநுவாஸநஂ ஶஸ்தமித்யர்தஃ||௨௩||

Adhikarana 22 (24) · Śloka 24

தாத்ரீபலாநாஂ ஸ்வரஸே ஷடங்கஂ விபசேத்கதம் | ஶர்கராஸைந்தவோபேதஂ தத்திதஂ வாதகுல்மிநே ||௨௪||

வாதாதிஜகுல்மேஷ்வநுவாஸநமபிதாய வாதாபஹகதாந்யாஹ - தாத்ரீபலாநாமித்யாதி| தாத்ரீபலாநாஂ ஸ்வரஸே சதுர்குணே; ஷடங்கமிதி ஷட்பலகஂ; தேநாத்ர பஞ்சகோலயவக்ஷாரகல்கமிதி லப்யதே| ஶர்கராஸைந்தவோபேதமிதி ஶர்கராஸைந்தவப்ரக்ஷேபயுக்தஂ தத்கதஂ வாதகுல்மிநே ஹிதமித்யர்தஃ||௨௪||

Adhikarana 23 (25-26) · Śloka 26

சித்ரகவ்யோஷஸிந்தூத்தபத்வீகாசவ்யதாடிமைஃ | தீப்யகக்ரந்திகாஜாஜீஹபுஷாதாந்யகைஃ ஸமைஃ ||௨௫|| தத்யாரநாலபதரமூலகஸ்வரஸைர்கதம் | தத்பிபேத்வாதகுல்மாக்நிதௌர்பல்யாடோபஶூலநுத் ||௨௬||

சித்ரகாதிகதமாஹ- சித்ரகவ்யோஷேத்யாதி| பத்வீகா ஹிங்குபத்ரிகா, ‘கஷ்ணஜீரக’ இத்யந்யே; தீப்யகஃ அஜமோதா, க்ரந்திகஂ பிப்பலீமூலம்| ஸமைரிதி ‘கல்கீகதைஃ’ இத்யத்யாஹார்யம்| தத்யாதீநி மூலகஸ்வரஸாந்தாநி ப்ரத்யேகஂ கதாச்சதுர்குணாநி||௨௫-௨௬||

Adhikarana 24 (27-28) · Śloka 28

ஹிங்குஸௌவர்சலாஜாஜீவிடதாடிமதீப்யகைஃ | புஷ்கரவ்யோஷதாந்யாம்லவேதஸக்ஷாரசித்ரகைஃ ||௨௭|| ஶடீவசாஜகந்தைலாஸுரஸைஶ்ச விபாசிதம் | ஶூலாநாஹஹரஂ ஸர்பிர்தத்நா சாநிலகுல்மிநாம் ||௨௮||

ஹிங்க்வாத்யஂ கதமாஹ- ஹிங்குஸௌவர்சலேத்யாதி| தாந்யஂ தாந்யகம்| அஜகந்தா போவயிகா| ஸுரஸஃ துலஸீ| ஹிங்க்வாதீநாஂ ஸுரஸாந்தாநாஂ கல்கே தத்நா சதுர்குணேந விபாசிதஂ ஸர்பிஃ ஶூலாதிஹரமிதி ஸம்பந்தஃ||௨௭-௨௮||

Adhikarana 25 (29-30) · Śloka 30

விடதாடிமஸிந்தூத்தஹுதபுக்வ்யோஷஜீரகைஃ | ஹிங்குஸௌவர்சலக்ஷாரருக்வக்ஷாம்லாம்லவேதஸைஃ ||௨௯|| பீஜபூரரஸோபேதஂ ஸர்பிர்ததிசதுர்குணம் | ஸாதிதஂ தாதிகஂ நாம குல்மஹத் ப்லீஹஶூலஜித் ||௩௦||

தாதிகஸஞ்ஜ்ஞஂ கதமாஹ- விடதாடிமஸிந்தூத்தேத்யாதி| ஹுதபுக் சித்ரகஃ| க்ஷாரோ யவக்ஷாரஃ, ருக் குஷ்டஂ, வக்ஷாம்லஂ திந்திடீகம்| பீஜபூரகரஸோऽத்ர சதுர்குணஃ, த்ரவத்ரவ்யத்வாத்||௨௯-௩௦||

Adhikarana 26 (31-33) · Śloka 33

ரஸோநஸ்வரஸே ஸர்பிஃ பஞ்சமூலரஸாந்விதம் | ஸுராரநாலதத்யம்லமூலகஸ்வரஸைஃ ஸஹ ||௩௧|| வ்யோஷதாடிமவக்ஷாம்லயவாநீசவ்யஸைந்தவைஃ | ஹிங்க்வம்லவேதஸாஜாஜீதீப்யகைஶ்ச ஸமாஂஶிகைஃ ||௩௨|| ஸித்தஂ குல்மக்ரஹண்யர்ஶஃஶ்வாஸோந்மாதக்ஷயஜ்வராந் | காஸாபஸ்மாரமந்தாக்நிப்லீஹஶூலாநிலாஞ்ஜயேத் ||௩௩||

ரஸோநாதிகதமாஹ- ரஸோநஸ்வரஸோ இத்யாதி| பஞ்சமூலரஸாந்விதமிதி பில்வாதிபஞ்சமூலக்வாதாந்விதம்| ஆரநாலஂ காஞ்ஜிகஂ, தத்யம்லஂ ததிமஸ்து| தீப்யகஃ அஜமோதா| ரஸோநஸ்வரஸாதிமூலகஸ்வரஸாந்தைஃ ஷட்பிர்த்ரவைர்கதஸமைஃ, வ்யோஷாதித்ரவ்யைஃ கல்கிதைஃ ஸர்பிஶ்சதுர்தாஂஶைஃ, ஸித்தஂ ஸர்பிர்குல்மாதீந் ஜயேதிதி ஸம்பந்தஃ||௩௧-௩௩||

Adhikarana 27 (34-35) · Śloka 35

ததி ஸௌவீரகஂ ஸர்பிஃ க்வாதௌ முத்ககுலத்தஜௌ | பஞ்சாடகாநி விபசேதாவாப்ய த்விபலாந்யத ||௩௪|| ஸௌவர்சலஂ ஸர்ஜிகாஂ ச தேவதார்வத ஸைந்தவம் | வாதகுல்மாபஹஂ ஸர்பிரேதத்தீபநமேவ ச ||௩௫||

ததி ஸௌவீரகமித்யாதி| தத்யாதீநி சத்வாரி பதகாடகப்ரமாணாநி, ஸௌவர்சலாதீநி த்விபலாந்யாவாப்ய ஸர்பிராடகஂ விபசேத், அயமத்ர ஸித்தஃ பாடஃ, பாரம்பர்யாவிச்சேதஸ்மரணாத்| வர்தமாநபுஸ்தகேஷு சாயஂ பட்யதே- குலத்தமூலகக்வாதேத்யாதி||௩௪-௩௫||

Adhikarana 28 (36) · Śloka 37

தணமூலகஷாயே து ஜீவநீயைஃ பசேத்கதம் | ந்யக்ரோதாதிகணே வாऽபி கணே வாऽப்யுத்பலாதிகே ||௩௬|| ரக்தபித்தோத்திதஂ க்நந்தி கதாந்யேதாந்யஸஂஶயம் |௩௭|

பித்தஜரக்தஜகுல்மயோர்கதாந்யாஹ- தணமூலகஷாயே இத்யாதி| அத்ர தணமூலஶப்தாத்தணபஞ்சமூலகஷாயே இதி போத்தவ்யம்| ஜீவநீயைரிதி காகோல்யாதிபிஃ கல்கீகதைரித்யர்தஃ| ந்யக்ரோதாதிகணே க்வாதீகதே இதி ஜ்ஞேயம்| வாऽபீத்வபிஶப்தோ ஜீவநீயைஃ பசேத்கதமிதி ஸமுச்சிநோதி| ஏதமுத்பலாதாவபி க்ராஹ்யம்| ரக்தபித்தோத்திதஂ ‘குல்மஂ’ இதி ஶேஷஃ||௩௬||-

Adhikarana 29 (37-38) · Śloka 38

ஆரக்வதாதௌ விபசேத்தீபநீயயுதஂ கதம் ||௩௭|| க்ஷாரவர்கே பசேச்சாந்யத் பசேந்மூத்ரகணேऽபரம் | க்நந்தி குல்மஂ கபோத்பூதஂ கதாந்யேதாந்யஸஂஶயம் ||௩௮||

கபகுல்மே கதாந்யாஹ- ஆரக்வதாதௌ விபசேதித்யாதி| ஆரக்வதாதாவிதி க்வாதீகதே| தீபநீயயுதமிதி பிப்பல்யாதிகல்கயுதம்| ஏகஂ கதம்| க்ஷாரவர்கே இதி முஷ்ககாதாரப்ய யாவச்சதஸ்ரஃ கோஶாதகீரிதி க்ஷாரவர்கே, முஷ்ககாதிகணே இத்யந்யே வ்யாக்யாநயந்தி| அத்ராபி தீபநீயயுதமிதி ஸம்பத்யதே, தேந க்ஷாரவர்கத்ரவே பிப்பல்யாதிகல்கயுதஂ கதஂ பசேதித்யர்தஃ; த்விதீயஂ கதமித்யர்தஃ| பசேந்மூத்ரகணேऽபரமிதி மூத்ரகணே கோமூத்ராதிகேऽஷ்டஸங்க்யாகேऽபரஂ ததீயஂ கதம்| அத்ராபி தீபநீயயுதமிதி ஸம்பத்யதே| ‘மூத்ரகணேऽபரம்’ இத்யத்ராந்யே ‘தீபநீயகணேऽபரம்’ இதி படந்தி, தச்ச டீகாகாரா அநார்ஷஂ வர்ணயந்தி| கேசிதிதஂ கபகுல்மசிகித்ஸிதஂ வாதகுல்மசிகித்ஸாநந்தரஂ படித்வா வாதாவரகஂ கபஶாந்தயே கபஹந்தண்யபி கதாநி வாதகுல்மே ஶஸ்தாநீதி வ்யாக்யாநயந்தி||௩௭-௩௮||

Adhikarana 30 (39) · Śloka 39

யதாதோஷோச்ச்ரயஂ சாபி சிகித்ஸேத்ஸாந்நிபாதிகம் |௩௯|

ஏவஂ கதாந்யபிதாயாதுநா ஸாந்நிபாதிகே தோஷோத்ரேகேண கதசூர்ணாதிபிஶ்சிகித்ஸிதமாஹ- யதேத்யாதி| யதாதோஷோச்ச்ரயஂ யோ யோ தோஷ உச்ச்ரித உத்கடஸ்தச்சிகித்ஸயா சிகித்ஸேதித்யர்தஃ| ‘யதாதோஷோச்ச்ரயஂ’ இத்யத்ராந்யே ‘யதாதோஷபலஂ’ இதி படந்தி; தத்ராப்யேகோऽர்தஃ|௩௯|-

Adhikarana 31 (39) · Śloka 40

சூர்ணஂ ஹிங்க்வாதிகஂ வாऽபி கதஂ வா ப்லீஹநாஶநம் ||௩௯|| பிபேத்குல்மாபஹஂ காலே ஸர்பிஸ்தைல்வகமேவ வா |௪௦|

தச்ச யதாதோஷோச்ச்ரயஂ சிகித்ஸிதஂ வாதே ஜிதே ஸதி கார்யமிதி வாதஹரவிதிமாஹ- சூர்ணமித்யாதி| சூர்ணஂ ஹிங்க்வாதிகமிதி ஹிங்குத்ரிகடுகேத்யாதிநா வாதவ்யாத்யுக்தம்| கதஂ வா ப்லீஹநாஶநமிதி ஷட்பலகமித்யர்தஃ| யத்யபி ஷட்பலஂ கதஂ தந்த்ராந்தரே கபகுல்மஹரத்வேந தர்ஶிதஂ, ததாऽப்யத்ர விலக்ஷணைகத்ரவ்யத்வாத்வாதகுல்மஹரத்வம்| காலே உத்பந்நமாத்ர ஏவ ஷட்பலகஂ கதஂ ஹிதஂ, காலே அவஸ்தாயாமித்யந்யே| ஸர்பிஸ்தைல்வகமிதி தில்வகஃ பட்டிகாரோத்ரஃ, தேந ஸஂஸ்கதஂ தைல்வகஂ, வாதவ்யாத்யுக்தஂ வா||௩௯||-

Adhikarana 32 (40-44) · Śloka 44

திலேக்ஷுரகபாலாஶஸார்ஷபஂ யாவநாலஜம் ||௪௦|| பஸ்ம மூலகஜஂ சாபி கோஜாவிகரஹஸ்திநாம் | மூத்ரேண மஹிஷீணாஂ ச பாலிகைஶ்சாவசூர்ணிதைஃ ||௪௧|| குஷ்டஸைந்தவயஷ்ட்யாஹ்வநாகரகமிகாதிபிஃ | ஸாஜமோதைஶ்ச தஶபிஃ ஸாமுத்ராச்ச பலைர்யுதம் ||௪௨|| அயஃபாத்ரேऽக்நிநாऽல்பேந பக்த்வா லேஹ்ய(ஹ)மதோத்தரேத் | தஸ்ய மாத்ராஂ பிபேத்தத்நா ஸுரயா ஸர்பிஷாऽபி வா ||௪௩|| தாந்யாம்லேநோஷ்ணதோயேந கௌலத்தேந ரஸேந வா | குல்மாந் வாதவிகாராஂஶ்ச க்ஷாரோऽயஂ ஹந்த்யஸஂஶயம் ||௪௪||

பாநீயஂ க்ஷாரமாஹ- திலேத்யாதி| இக்ஷுரகஃ கோகிலாக்ஷகஃ| நாகரகஸ்தாநே கேசித்த்ர்யூஷணஂ படந்தி| கமிகாதி விடங்கம்| திலாதீநாஂ மூலகாந்தாநாஂ பஸ்ம கவாதிமூத்ரகணேந சதுர்குணேந க்ஷாரகல்பேந பரிஸ்ராவ்ய குஷ்டாதிபிரஜமோதாந்தைஃ பாலிகேஃ ஸாமுத்ராத் ஸமுத்ரலவணாத்தஶபிஃ பலைஶ்சூர்ணிதைர்யுதஂ லௌஹபாத்ரே மதுநா சாக்நிநா லேஹ்யஂ பக்த்வா உத்தரேதிதி ஸம்பந்தஃ| அந்யே து வ்யாக்யாநயந்தி- திலாதிபஸ்மபலஶதஂ கவாதிமூத்ரேண சதுர்குணேந நிஷ்க்வாத்ய பாதபாகிகமவஶேஷ்ய, தச்சதுர்தாஂஶஂ குஷ்டாதிசூர்ணமாவாப்ய தாவத் பசேத்யாவல்லேஹ்யஂ பவதி| தத்நேத்யாத்யநேகாவலோடநத்ரவ்யோபதேஶோ தோஷகாலாக்ந்யபேக்ஷயா| வாதவிகாராந் தூநீப்ரபதீந்||௪௦-௪௪||

Adhikarana 33 (45) · Śloka 45

ஸ்வர்ஜிகாகுஷ்டஸஹிதஃ க்ஷாரஃ கேதகிஜோऽபி வா | தைலேந ஶமயேத் பீதோ குல்மஂ பவநஸம்பவம் ||௪௫||

ஶ்லோகேந யோகத்வயமாஹ- ஸ்வர்ஜிகேத்யாதி| க்ஷாரோ யவக்ஷாரஃ| தத்ர ஸ்வர்ஜிகாகுஷ்டஸஹிதோ யவக்ஷாரஸ்தைலேநேத்யேகோ யோகஃ; கேதகிஜோऽபி வேத்யத்ராபி க்ஷார இதி ஸம்பத்யதே, தேந கேதகிஜோऽபி வா க்ஷாரஸ்தைலேநேதி த்விதீயோ யோகஃ| கௌடாஸ்து கேதகிக்ஷாரஃ ஸ்வர்ஜிகாகுஷ்டஸஹிதஸ்தைலேநேத்யேகமேவ யோகஂ மந்யந்தே||௪௫||

Adhikarana 34 (46) · Śloka 46

பீதஂ ஸுகாம்புநா வாऽபி ஸ்வர்ஜிகாகுஷ்டஸைந்தவம் |௪௬|

க்ஷாராவலேஹமபிதாய சூர்ணமாஹ- பீதமித்யாதி| ஸுகாம்புநா ஈஷதுஷ்ணோதகேந| குல்மஂ ஹந்தீத்யத்ராபி ஸம்பத்யதே|௪௬|-

Adhikarana 35 (46-48) · Śloka 49

வஶ்சீவ(ர)முருபூகஂ ச வர்ஷாபூர்பஹதீத்வயம் ||௪௬|| சித்ரகஂ ச ஜலத்ரோணே பக்த்வா பாதாவஶேஷிதம் | மாகதீசித்ரகக்ஷௌத்ரலிப்தே கும்பே நிதாபயேத் ||௪௭|| மதுநஃ ப்ரஸ்தமாவாப்ய பத்யாசூர்ணார்தஸஂயுதம் | புஸோஷிதஂ தஶாஹஂ து ஜீர்ணபக்தஃ பிபேந்நரஃ ||௪௮|| அரிஷ்டோऽயஂ ஜயேத்குல்மமவிபாகமரோசகம் |௪௯|

வஶ்சீவாத்யரிஷ்டமாஹ- வஶ்சீவேத்யாதி வஶ்சீவஃ ஶுக்லபுநர்நவா| உருபூகஃ ஶுக்லைரண்டஃ| வர்ஷாபூஃ ரக்தபுநர்நவா| பஹதீத்வயமிதி ஏகா அணுபலா , த்விதீயா கண்டகிநீ ஸ்தூலபலா| வஶ்சீவாதீநாஂ சித்ரகாந்தாநாமாடகம்; அந்யே பலஶதஂ மந்யந்தே, த்ரோணேऽம்பஸி பலஶதமித்யாதிபரிபாஷிதத்வாத்| பாதாவஶேஷிதஂ சதுர்தாஂஶாவஶிஷ்டஂ க்வாதஂ, மகதாதிப்ரமாணஂ யாவந்மாத்ரேண கும்பஸ்ய ஸம்யக்லேபநஂ பவதி, பத்யாசூர்ணார்தஸஂயுக்தஂ ஹரீதகீசூர்ணாஷ்டபலஸஂயுதம்| புஸோஷிதஂ புஸமத்யே ஸ்திதம்| ஜீர்ணபக்தஃ பரிணதாஹாரஃ லகுகோஷ்ட இதி யாவத்| பிபேத் ப்ராதரேவ||௪௬-௪௮||-

Adhikarana 36 (49-51) · Śloka 52

பாடாநிகும்பரஜநீத்ரிகடுத்ரிபலாக்நிகம் ||௪௯|| லவணஂ வக்ஷபீஜஂ ச துல்யஂ ஸ்யாதநவோ குடஃ | பத்யாபிர்வா யுதஂ சூர்ணஂ கவாஂ மூத்ரயுதஂ பசேத் ||௫௦|| குடிகாஸ்தத்கநீபூதஂ கத்வா காதேதபுக்தவாந் | குல்மப்லீஹாக்நிஸாதாஂஸ்தா நாஶயேயுரஶேஷதஃ ||௫௧|| ஹத்ரோகஂ க்ரஹணீதோஷஂ பாண்டுரோகஂ ச தாருணம் |௫௨|

பாடேத்யாதி| நிகும்பா தந்தீ| அக்நிகஃ சித்ரகஃ, ‘அக்நிமந்த’ இத்யந்யே, ‘மோரட’ இத்யபரே| வக்ஷபீஜம் இந்த்ரயவஃ| அநவஂ குடஂ புராணஂ குடம்| பாடாதிசூர்ணஂ ஸமபுராணகுடயுதஂ ஸ்வாதேத், அதவா ததேவ சூர்ணஂ ஹரீதகீபிஃ ஸஹ கோமூத்ரேண பசேத், தஂ ச கநீபூதஂ குடிகாஃ கத்வா ப்ராதரேவ காதேத்| ஹரீதகீப்ரமாணஂ சூர்ணாச்சதுர்தாஂஶஂ, கோமூத்ரஂ து சதுர்குணம்||௪௯-௫௧||-

Adhikarana 37 (52) · Śloka 53

ஸஶூலே ஸோந்நதேऽஸ்பந்தே தாஹபாகருகந்விதே ||௫௨|| குல்மே ரக்தஂ ஜலௌகோபிஃ ஸிராமோக்ஷேண வா ஹரேத் |௫௩|

இதாநீமவஸ்தாயாஂ குல்மே ரக்தமோக்ஷணமாஹ- ஸஶூலே இத்யாதி| அஸ்பந்தே அசலே| பாகருகந்விதே பாகவேதநாயுக்தே, ஜலௌகோபீ ரக்தஂ ஹரேத் குல்மஸ்தாநே ஏவ, ஸிராமோக்ஷேண து பாஹ்வோஃ, தந்த்ராந்தரோக்தத்வாத்| கேசித் ‘அலாபுபாதநஂ சாபி குல்மே ஶஸ்தஂ கபாத்மகே’ இதி படந்தி||௫௨||-

Adhikarana 38 (53) · Śloka 54

ஸுகோஷ்ணா ஜாங்கலரஸாஃ ஸுஸ்நிக்தா வ்யக்தஸைந்தவாஃ ||௫௩|| கடுத்ரிகஸமாயுக்தா ஹிதாஃ பாநே து குல்மிநாம் |௫௪|

குல்மிநாஂ ஜாங்கலரஸ்ய பாநமாஹ- ஸுகோஷ்ணா இத்யாதி| ஸுகோஷ்ணா ஈஷதுஷ்ணாஃ| ஜாங்கலரஸா ஜாங்காலவிஷ்கிரமாஂஸரஸாஃ ஸஂஸ்கதாஃ| ஸுஸ்நிக்தாஃ ஸம்யக் ஸ்நேஹஸஂஸ்கதாஃ| ஹிதா இதி ‘யதாதோஷஂ’ இதி ஶேஷஃ||௫௩||-

Adhikarana 39 (54) · Śloka 55

பேயா வாதஹரைஃ ஸித்தாஃ கௌலத்தா ஸஂஸ்கதா ரஸாஃ ||௫௪|| கலாஃ ஸபஞ்சமூலாஶ்ச குல்மிநாஂ போஜநே ஹிதாஃ |௫௫|

போஜநார்தமாஹ- பேயேத்யாதி| வாதஹரைஃ பத்ரதார்வாதிபிஃ| ஸஂஸ்கதாஃ ஸ்நேஹாதிபிஃ| கலாஃ கபித்ததாடிமதக்ரஶாகாதிஸஂஸ்கதாஃ ‘கசிலா’ இதி ப்ரஸித்தாஃ| ஸபஞ்சமூலாஃ பஞ்சமூலஸஹிதாஃ, ஏதேந பஞ்சமூலஸஹிதைஃ கபித்தாதிபிஃ கதா இத்யர்தஃ| போஜநே ஹிதா யதாதோஷமித்யுபஸ்காரஃ||௫௪||-

Adhikarana 40 (55) · Śloka 55

பத்தவர்சோநிலாநாஂ து ஸார்த்ரகஂ க்ஷீரமிஷ்யதே ||௫௫||

அவஸ்தாவஶேந குல்மே போஜநவிஶேஷமாஹ- பத்தேத்யாதி| பத்தவர்சோநிலாநாஂ நிருத்தபுரீஷவாயூநாம்| ஸார்த்ரகம் ஆர்த்ரகஸஹிதம்| இஷ்யதே ‘போஜநே’ இதி ஶேஷஃ||௫௫||

Adhikarana 41 (56) · Śloka 56

கும்பீபிண்டேஷ்டகாஸ்வேதாந் காரயேத் குஶலோ பிஷக் |௫௬|

ஆந்தரோபசாரமபிதாயாவஸ்தாயாஂ பாஹ்யோபசாரஂ ஸ்வேதமாஹ- கும்பீபிண்டேஷ்டகாஸ்வேதாநித்யாதி| கும்பீப்ரபதிஸ்வேதாஃ ஸ்வேதாத்யாயே அபிஹிதாஃ| நிபுணதயா ஸ்வேதாந் காரயேத்|௫௬|-

Adhikarana 42 (56) · Śloka 57

குல்மிநஃ ஸர்வ ஏவோக்தா துர்விரேச்யதமா பஶம் ||௫௬|| அதஶ்சைதாஂஸ்து ஸுஸ்விந்நாந் ஸ்ரஂஸநேநோபபாதயேத் |௫௭|

வாதஶ்லேஷ்மாத்மகே ஸஶூலே கடிநே ச குல்மே குல்மிநோ விரேகமாஹ- குல்மிந இத்யாதி| ஸுகிந்நாநிதி ஸ்நேஹோ ஹி ஸ்வேதேநைவாக்ஷிப்தஃ, தேந ஸம்யக் ஸ்நிக்தஸ்விந்நாந்| ஸ்ரஂஸநேந விரேகேண| உபபாதயேத் யோஜயேத்||௫௬||-

Adhikarana 43 (57-58) · Śloka 59

விம்லாபநாப்யஞ்ஜநாநி ததைவ தஹநாநி ச ||௫௭|| உபநாஹாஶ்ச கர்தவ்யாஃ ஸுகோஷ்ணாஃ ஸால்வணாதயஃ | உதரோக்தாநி ஸர்பீஂஷி மூத்ரவர்திக்ரியாஸ்ததா ||௫௮|| லவணாநி ச யோஜ்யாநி யாந்யுக்தாந்யநிலாமயே |௫௯|

கிஂ குல்மே விரேக ஏவ கார்யஂ உதாந்யதபீத்யாஹ- விம்லாபநாப்யஞ்ஜநாநீத்யாதி| விம்லாபநம் அங்குல்யாதிநா குல்மஸ்ய மர்தநஂ, தஹநஂ ஜாம்பவௌஷ்டாதிநா| ஸால்வணாதய இத்யத்ர ஆதிஶப்தஃ ப்ரகாரே; தேந ஸால்வணப்ரகாரா அந்யேऽப்யுபநாஹஸ்வேதாஃ பச்யமாநாபிமுகே குல்மே கார்யாஃ| உதரோக்தாநி ஸர்பீஂஷி ‘ஹரீதகீசூர்ணப்ரஸ்தஂ’ இத்யாதிகாநி| மூத்ரவர்திக்ரியாஸ்ததேதி உதரோக்தா ‘வமநஶிரோவிரேசநத்ரவ்யாணாஂ’ இத்யாதிகாஃ| லவணாநி பத்ரலவணஸ்நேஹலவணகல்யாணலவணாநி| அநிலாமயே வாதவ்யாதௌ| கேசித் ‘ஸர்பீஂஷி’ இத்யஸ்யாக்ரே ‘சூர்ணாநி’ இதி படித்வா நாராசகாதய இதி வ்யாக்யாநயந்தி||௫௭-௫௮||-

Adhikarana 44 (59) · Śloka 60

வாதவர்சோநிரோதே து ஸாமுத்ரார்த்ரகஸர்ஷபைஃ ||௫௯|| கத்வா பாயௌ விதாதவ்யா வர்தயோ மரிசோத்தராஃ |௬௦|

இதாநீஂ மூத்ரவர்திப்ரயோகாவஸ்தாமபரவர்திஂ சாஹ- வாதேத்யாதி| ஸாமுத்ரஂ ஸமுத்ரலவணஂ, ஸமுத்ரபேநமபரே| மரிசோத்தரா மரிசப்ரதாநாஃ||௫௯||-

Adhikarana 45 (60) · Śloka 61

தந்தீசித்ரகமூலேஷு ததா வாதஹரேஷு ச ||௬௦|| குர்யாதரிஷ்டாந் ஸர்வாஂஶ்ச ஶ்லோகஸ்தாநே யதேரிதாந் |௬௧|

தந்தீசித்ரகமூலேஷ்வித்யாதி| வாதஹரேஷு விதாரிகந்தாப்ரபதிஷு| ஶ்லோகஸ்தாநே யதேரிதாநிதி யதா ஸூத்ரஸ்தாநே விரேசநகல்பே ஆஸவகரணமுக்தஂ, தேநைவ ப்ரகாரேணாத்ராபி தந்த்யாதிக்வாதேऽரிஷ்டாநாஸவாந் குர்யாத்| அந்யே து ‘ஶ்லோகஸ்தாநே’ இத்யத்ர த்விதீயஂ ஸ்தாநஶப்தஂ லுப்தஂ வர்ணயந்தி, லுப்தஸ்தாநஶப்தேந குல்மப்ரதிஷேதஂ கஹ்ணந்தி| தேநாத்ரோக்தவஶ்சீவாத்யரிஷ்டவத்தந்த்யாதிக்வாதே மதுபத்யாசூர்ணப்ரக்ஷேபேணாரிஷ்டகரணஂ, ஸூத்ரஸ்தாநோக்தப்ரகாரேண வாऽऽஸவகரணம்||௬௦||-

Adhikarana 46 (61) · Śloka 61

ஸ்வாதேத்வாऽப்யங்குராந் பஷ்டாந் பூதீகநபவக்ஷயோஃ ||௬௧||

ஸ்வாதேதித்யாதி| அங்குராந் கோமலபல்லவாந்| பஷ்டாநிதி ‘ஸ்நேஹேந’ இதி ஶேஷஃ; அந்யே அக்நிநா பஷ்டாநித்யாஹுஃ, தந்மதே வாதகாரிணோऽப்யங்குரா வ்யாதிப்ரத்யநீகத்வாத்குல்மே ஹிதாஃ| பூதீகஃ சிரபில்வஃ, நபவக்ஷோ கிரிமாலகஃ||௬௧||

Adhikarana 47 (62) · Śloka 62

ஊர்த்வவாதஂ மநுஷ்யஂ ச குல்மிநஂ ந நிரூஹயேத் |௬௨|

இதாநீஂ குல்மே ஹிதஸ்யாபி நிரூஹஸ்யாவஸ்தாயாஂ நிஷேதமாஹ- ஊர்த்வவாதமித்யாதி| ஊர்த்வவாதம் ஊர்த்வவாதயுக்தஂ குல்மிநஂ மநுஷ்யஂ ந நிரூஹயேதிதி ஸம்பந்தஃ| கேசிதிமஂ பாடஂ ந படந்தி|௬௨|-

Adhikarana 48 (62-63) · Śloka 63

பிபேத்த்ரிவந்நாகரஂ வா ஸகுடாஂ வா ஹரீதகீம் ||௬௨|| குக்குலுஂ த்ரிவதாஂ தந்தீஂ த்ரவந்தீஂ ஸைந்தவஂ வசாம் | மூத்ரமத்யபயோத்ராக்ஷாரஸைர்வீக்ஷ்ய பலாபலம் ||௬௩||

பிபேதித்யாதி| பிபேதிதி வக்ஷ்யமாணேந மூத்ரமத்யாதித்ரவேண; அந்யே பாநீயேந பிபேதித்யாஹுஃ| த்ரிவந்நாகரமித்யேகோ யோகஃ, ஸகுடாஂ வா ஹரீதகீமிதி த்விதீயஃ| குக்குலுமித்யாதி| த்ரவந்தீ சீரிதபத்ரா தந்தீபேதஃ| பயஃ துக்தஂ, த்ரக்ஷாரஸஃ த்ராக்ஷாஸ்வரஸஃ| வீக்ஷ்ய பலாபலமிதி ‘தோஷாதீநாஂ’ இதி வாக்யஶேஷஃ| அத்ராபி பிபேதிதி ஸம்பந்தநீயம்||௬௨-௬௩||

Adhikarana 49 (64) · Śloka 64

ஏவஂ பீலூநி பஷ்டாநி பிபேத் ஸலவணாநி து |௬௪|

ஏவமித்யாதி| ஏவமிதி மூத்ராதிபிரித்யர்தஃ| (பஷ்டாநி ஸ்நேஹேந )|௬௪|-

Adhikarana 50 (64) · Śloka 65

பிப்பலீபிப்பலீமூலசவ்யசித்ரகஸைந்தவைஃ ||௬௪|| யுக்தா ஹந்தி ஸுரா குல்மஂ ஶீக்ரஂ காலே ப்ரயோஜிதா |௬௫|

பிப்பலீத்யாதி| ஸுரா பைஷ்டீ| ஹந்தீத்யத்ர ஶீக்ரமிதி ஸம்பத்யதே| காலே ஆத்மாநாதிகாயாமவஸ்தாயாம்||௬௪||-

Adhikarana 51 (65) · Śloka 66

பத்தவிண்மாருதோ குல்மீ புஞ்ஜீத பயஸா யவாந் ||௬௫|| குல்மாஷாந் வா பஹுஸ்நேஹாந் பக்ஷயேல்லவணோத்தராந் |௬௬|

பத்தேத்யாதி| பயஸா துக்தேந| யவாந் வாட்யாதிகதாந்| குல்மாஷாந் யவபிஷ்டமயாந் பக்ஷ்யாந்| லவணோத்தராந் ஸைந்தவப்ரதாநாந்||௬௫||-

Adhikarana 52 (66) · Śloka 67

அதாஸ்யோபத்ரவஃ ஶூலஃ கதஞ்சிதுபஜாயதே ||௬௬|| ஶூலஂ நிகாநிதமிவாஸுகஂ யேந து வேத்த்யஸௌ |௬௭|

இதாநீஂ குல்மோபத்ரவமாஹ- அதேத்யாதி| அஸ்ய குல்மஸ்ய, உபத்ரவஃ பஶ்சாத்காலபாவீ கதஞ்சித் ஸ்வஹேதுபிரித்யர்தஃ| ஶூல உபஜாயதே| ஶூலஂ நிகாநிதமிவ கீலகஂ நிகாநிதமிவேத்யர்தஃ||௬௬||-

Adhikarana 53 (67-68) · Śloka 69

தத்ர விண்மூத்ரஸஂரோதஃ கச்ச்ரோச்ச்வாஸஃ ஸ்திராங்கதா ||௬௭|| தஷ்ணா தாஹோ ப்ரமோऽந்நஸ்ய விதக்தபரிவத்திதா | ரோமஹர்ஷோऽருசிஶ்சர்திர்புக்தவத்திர்ஜடாங்கதா ||௬௮|| வாய்வாதிபிர்யதாஸங்க்யஂ மிஶ்ரைர்வா... |௬௯|

தஸ்யைவோபத்ரவஸ்ய தோஷவிஶேஷேண லிங்கஂ ஸங்க்யாஂ சாஹ- தத்ரேத்யாதி| தத்ரேத்யுபத்ரவே ஶூலே| ஸ்திராங்கதா கடிநாங்கதா| அந்நஸ்ய விதக்தபரிவத்திதா அந்நஸ்ய விதாஹே ஶூலஸ்ய பரிவத்திர்பவதீத்யர்தஃ| புக்தவத்திரிதி புக்தஸ்ய வத்திஃ புக்தமாத்ரே ஶூலஸ்ய வத்திர்பவதீத்யர்தஃ| ஜடாங்கதா அங்காநாஂ ஜடதா| மிஶ்ரைரிதி த்வந்த்வைஃ ஸாந்நிபாதிகைஶ்சேத்யர்தஃ| விண்மூத்ரஸஂரோத இத்யாதிகஂ வாதஜஶூலலக்ஷணஂ, தஷ்ணாதாஹ இத்யாதிகஂ பித்தஜஶூலலக்ஷணஂ, ரோமஹர்ஷோऽருசிரித்யாதிகஂ ஶ்லேஷ்மஜஶூலலக்ஷணஂ, த்விதோஷலிங்கஂ த்வந்த்வைஃ, ஸர்வலிங்கஂ ஸமஸ்தைஃ||௬௭-௬௮||-

Adhikarana 54 (69-72) · Śloka 73

...வீக்ஷ்ய யோஜயேத் | பத்யாத்ரிலவணஂ க்ஷாரஂ ஹிங்குதும்புருபௌஷ்கரம் ||௬௯|| யவாநீஂ ச ஹரித்ராஂ ச விடங்காந்யம்லவேதஸம் | விதாரீத்ரிபலாऽபீருஶங்காடீகுடஶர்கராஃ ||௭௦|| காஶ்மரீபலயஷ்ட்யாஹ்வபரூஷகஹிமாநி ச | ஷட்க்ரந்தாதிவிஷாதாருபத்யாமரிசவக்ஷஜாந் ||௭௧|| கஷ்ணாமூலகசவ்யஂ ச நாகரக்ஷாரசித்ரகாந் | உஷ்ணாம்லகாஞ்ஜிகக்ஷீரதோயைஃ ஶ்லோகஸமாபநாந் ||௭௨|| யதாக்ரமஂ விமிஶ்ராஂஶ்ச த்வந்த்வே ஸர்வாஂஶ்ச ஸர்வஜே |௭௩|

அதஃ பரமுபத்ரவஶூலஸ்ய சிகித்ஸிதமாஹ- வீக்ஷ்யேத்யாதி| வீக்ஷ்யேதி வாதாதிபேதேந ஶூலமித்யர்தஃ| த்ரிலவணஂ ஸைந்தவஸௌவர்சலபிடாநி| க்ஷாரோ யவக்ஷாரஃ| அபீருஃ ஶதாவரீ, ஶங்காடீ ஜலஜஂ த்ரவ்யஂ த்ரிகண்டகபலஂ| குடஶர்கரா காங்கேடீபலம் | ஹிமஂ சந்தநம்| ஷட்க்ரந்தா வசா| வக்ஷஜ இந்த்ரயவஃ| மூலகஂ பிப்பலீமூலம்| உஷ்ணஶப்தோऽம்லகாஞ்ஜிகாதிபிஃ ஸம்பத்யதே| ஶ்லோகஸமாபநாந் ‘யோகாந்’ இதி ஶேஷஃ| யதாக்ரமமிதி பத்யாத்யம்லவேதஸாந்தமுஷ்ணாம்லகாஞ்ஜிகேந வாதிகே, விதார்யாதிஹிமாந்துமுஷ்ணக்ஷீரேண பைத்திகே, ஷட்க்ரந்தாதிசித்ரகாந்தமுஷ்ணதோயேந ஶ்லைஷ்மிகே; விமிஶ்ரஂ த்வந்த்வே இதி பத்யாதிவிதார்யாதீ வாதபைத்திகே, பத்யாதிஷட்க்ரந்தாதீ வாதஶ்லைஷ்மிகே, விதார்யாதிஷட்க்ரந்தாதீ பித்தஶ்லைஷ்மிகே, ஸர்வாஂஶ்ச பத்யாதீந் த்ரீந் ஸந்நிபாதே||௬௯-௭௨||-

Adhikarana 55 (73-74) · Śloka 75

ததைவ ஸேகாவகாஹப்ரதேஹாப்யங்கபோஜநம் ||௭௩|| ஶிஶிரோதகபூர்ணாநாஂ பாஜநாநாஂ ச தாரணம் | வமநோந்மர்தநஸ்வேதலங்கநக்ஷபணக்ரியாஃ ||௭௪|| ஸ்நேஹாதிஶ்ச க்ரமஃ ஸர்வோ விஶேஷேணோபதிஶ்யதே |௭௫|

கிமேததேவோபத்ரவஶூலே கார்யமுதாந்யதபீத்யாஹ- ததைவேத்யாதி| ததைவேதி யதாஸங்க்யமித்யர்தஃ| தேந ஸேகாதிகஂ வாதிகே, ஶிஶிரோதகாதிகஂ பைத்திகே, வமநாதிகஂ ஶ்லைஷ்மிகே| ஸ்நேஹாதிக்ரமஶ்ச யதாதோஷஂ யதாவஸ்தஂ ஸர்வேஷாமேவ, த்வந்த்வஜே த்வயஂ, ஸாந்நிபாதிகே ஸமஸ்தம்| க்ஷபணக்ரியா அந்யா அபி கபக்ஷயகரீ||௭௩-௭௪||-

Adhikarana 56 (75) · Śloka 76

வல்லூரஂ மூலகஂ மத்ஸ்யாந் ஶுஷ்கஶாகாநி வைதலம் ||௭௫|| ந காதேதாலுகஂ குல்மீ மதுராணி பலாநி ச |௭௬|

குல்மோபத்ரவமபிதாய குல்மே வர்ஜ்யமாஹ- வல்லூரஂ மூலகமித்யாதி| வல்லூரஂ ஶுஷ்கமாஂஸம்| வைதலஂ முத்கவநமுத்காதிகம்| ஆலுகஂ பிண்டாலுகாதிபேதேநாநேகப்ரகாரம்| மதுராணி பலாநி க்ஷீரவக்ஷபலாநி சோசமோசாதீநி ச| சகாராதேவஂவிதாந்யந்யாந்யபி வர்ஜ்யாநி| அஸ்யாக்ரே கேசித் ‘லக்வந்நஂ தீபநஂ ஸ்நிக்தமுஷ்ணஂ வாதாநுலோமநம்| பஂஹணஂ ச பவேத்யச்ச தத்திதஂ ஸர்வகுல்மிநாம்|| ஸ்தாநேऽவஸேகோ ரக்தஸ்ய பாஹுமத்யே ஸிராவ்யதஃ| ஸ்வேதோऽநுலோமநஂ சைவ ப்ரஶஸ்தஂ ஸர்வகுல்மிநாம்’ இத்யாதிகஂ படந்தி; ஸ சாபாவாந்ந லிகிதஃ| (இதி டஹ்லணேநாந்யக்ரந்ததர்ஶநாதுக்தம்)||௭௫||-

Adhikarana 57 (76) · Śloka 77

விநா குல்மேந யச்சூலஂ குல்மஸ்தாநேஷு ஜாயதே ||௭௬|| நிதாநஂ தஸ்ய வக்ஷ்யாமி ரூபஂ ச ஸசிகித்ஸிதம் |௭௭|

குல்மோபத்ரவஂ ஶூலமபிதாயேதாநீஂ கேவலஂ ஶூலமாஹ- விநேத்யாதி| குல்மஸ்தாநேஷு குல்மப்ரதிஷேதோக்தேஷு| அந்யே ‘விநா குல்மேந’ இத்யாதிஶ்லோகஂ பரித்யஜ்ய ‘அதாதஃ ஶூலப்ரதிஷேதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ’ இதி ப்ரதிஜ்ஞாஂ படித்வா வாதமூத்ரபுரீஷாணாஂ நிக்ரஹாதித்யாதிநா பதகேவ ஶூலாத்யாயஂ படந்தி; தே ச பூர்வபரிபாடீஂ த்யஜந்தி| அபரே விநா குல்மேநேத்யாதிகஂ ஸமஸ்தமபி அஸௌ ஶ்ருதஂ பணித்வா பரித்யஜந்தி| அஸ்மாபிஸ்து ஸர்வமதாநுஸாரிபிர்ஜேஜ்ஜடாபிப்ராயேண படிதஃ||௭௬||-

Adhikarana 58 (77-80) · Śloka 80

வாதமூத்ரபுரீஷாணாஂ நிக்ரஹாததிபோஜநாத் ||௭௭|| அஜீர்ணாத்யஶநாயாஸவிருத்தாந்நோபஸேவநாத் | பாநீயபாநாத் க்ஷுத்காலே விரூடாநாஂ ச ஸேவநாத் ||௭௮|| பிஷ்டாந்நஶுஷ்கமாஂஸாநாமுபயோகாத்ததைவ ச | ஏவஂவிதாநாஂ த்ரவ்யாணாமந்யேஷாஂ சோபஸேவநாத் ||௭௯|| வாயுஃ ப்ரகுபிதஃ கோஷ்டே ஶூலஂ ஸஞ்ஜநயேத்பஶம் | நிருச்ச்வாஸீ பவேத்தேந வேதநாபீடிதோ நரஃ ||௮௦||

ஶூலஸ்ய ஹேதுஂ ஸம்ப்ராப்திஂ சாஹ- வாதமூத்ரபுரீஷாணாமித்யாதி| நிக்ரஹாத் வேககாலேऽவரோதாத்| அஜீர்ணம் ஆமவிதக்தாதிபேதபிந்நம்| அத்யஶநஂ ஸாஜீர்ணபோஜநம்| ஆயாஸஃ ஶரீராயாஸஜநகஂ கர்ம| விருத்தாந்நஂ ஹிதாஹிதீயோக்தம்| விரூடாநாஂ விகதரோஹாணாமங்குரிதாநாஂ வா| ஏவஂவிதாநாஂ தோஷப்ரகோபணாநாம்| கோஷ்டே ஸர்வஸ்மிந்நுதரே| நிருச்ச்வாஸஃ நிருத்தோச்ச்வாஸஃ| தேந ஶூலேந| வாதமூத்ரபுரீஷாணாஂ நிக்ரஹாதித்யாதிரந்யேஷாஂ சோபஸேவநாதித்யந்தோ ஹேதுஃ, வாயுஃ ப்ரகுபித இத்யாதிஶ்ச ஸம்ப்ராப்திஃ||௭௭-௮௦||

Adhikarana 59 (81) · Śloka 81

ஶங்குஸ்போடநவத்தஸ்ய யஸ்மாத்தீவ்ராஶ்ச வேதநாஃ | ஶூலாஸக்தஸ்ய லக்ஷ்யந்தே தஸ்மாச்சூலமிஹோச்யதே ||௮௧||

தத் கஸ்மாச்சூலமுச்யத இத்யாஹ- ஶங்க்வித்யாதி| ஶங்குஸ்போடநவத் கீலகாஹநநவத்தீவ்ரா வேதநாஃ, தஸ்ய வ்யாதிதஸ்ய, ஶூலாஸக்தஸ்ய ஶூலிநஃ; ஏதேநைததுக்தஂ பவதி- யதா கஸ்யசித் கீலகாஹநநேந தீவ்ரா வேதநா லக்ஷ்யதே தத்வத்தஸ்ய யஸ்மாத்வேதநா லக்ஷ்யதே தஸ்மாச்சூலமிஹோச்யதே||௮௧||

Adhikarana 60 (82-83) · Śloka 83

நிராஹாரஸ்ய யஸ்யைவ தீவ்ரஂ ஶூலமுதீர்யதே | ப்ரஸ்தப்தகாத்ரோ பவதி கச்ச்ரேணோச்ச்வஸிதீவ ச ||௮௨|| வாதமூத்ரபுரீஷாணி கச்ச்ரேண குருதே நரஃ | ஏதைர்லிங்கைர்விஜாநீயாச்சூலஂ வாதஸமுத்பவம் ||௮௩||

வாதஶூலலக்ஷணமாஹ- நிராஹாரஸ்யேத்யாதி||௮௨-௮௩||

Adhikarana 61 (84) · Śloka 85

தஷ்ணா தாஹோ மதோ மூர்ச்சா தீவ்ரஂ ஶூலஂ ததைவ ச | ஶீதாபிகாமோ பவதி ஶீதேநைவ ப்ரஶாம்யதி ||௮௪|| ஏதைர்லிங்கைர்விஜாநீயாச்சூலஂ பித்தஸமுத்பவம் |௮௫|

பித்தஶூலலக்ஷணமாஹ- தஷ்ணேத்யாதி| ஶீதாபிகாமஃ ஶீதாபிலாஷஃ| ப்ரஶாம்யதி ‘ஶூலஂ’ இதி ஶேஷஃ||௮௪||-

Adhikarana 62 (85-86) · Śloka 86

ஶூலேநோத்பீட்யமாநஸ்ய ஹல்லாஸ உபஜாயதே ||௮௫|| அதீவ பூர்ணகோஷ்டத்வஂ ததைவ குருகாத்ரதா | ஏதச்ச்லேஷ்மஸமுத்தஸ்ய ஶூலஸ்யோக்தஂ நிதர்ஶநம் ||௮௬||

கபஶூலலக்ஷணமாஹ- ஶூலேநேத்யாதி| ஹல்லாஸஃ தூத்கரணம்| நிதர்ஶநஂ லக்ஷணம்||௮௫-௮௬||

Adhikarana 63 (87) · Śloka 88

ஸர்வாணி தஷ்ட்வா ரூபாணி நிர்திஶேத்ஸாந்நிபாதிகம் | ஸந்நிபாதஸமுத்தாநமஸாத்யஂ தஂ விநிர்திஶேத் ||௮௭|| ஶூலாநாஂ லக்ஷணஂ ப்ரோக்தஂ... |௮௮|

ஸாந்நிபாதிகஶூலலக்ஷணமாஹ- ஸர்வாணீத்யாதி| நநு, கைஶ்சித் பூர்வாசார்யைர்தோஷபேதேந நியதஂ ஸ்தாநஂ ஶூலஸ்யோக்தம்| ததாஹி- “வாதாத்மகஂ பஸ்திகதஂ வதந்தி, பித்தாத்மகஂ சாபி வதந்தி நாப்யாம்| ஹத்பார்ஶ்வகுக்ஷௌ கபஸந்நிவிஷ்டஂ, ஸர்வேஷு தேஶேஷு ச ஸந்நிபாதாத்”- இதி; தத் கதமத்ர ததா நோக்தம்| ஸத்யஂ, குபிததோஷாணாஂ ஸ்வாஶயே பராஶயே ச வ்யாத்யுத்பாதகத்வாந்ந நியதஂ ஸ்தாநமஸ்தி, அதஸ்ததா நோக்தம்||௮௭||-

Adhikarana 64 (88) · Śloka 89

...சிகித்ஸாஂ து நிபோத மே | ஆஶுகாரீ ஹி பவநஸ்தஸ்மாத்தஂ த்வரயா ஜயேத் ||௮௮|| தஸ்ய ஶூலாபிபந்நஸ்ய ஸ்வேத ஏவ ஸுகாவஹஃ |௮௯|

சிகித்ஸாமித்யாதி| நிபோத ஜாநீஹி| மே மத்ஸகாஶாத்| ஆஶுகாரீத்யாதி| ஆஶுகாரீ ஶீக்ரமத்யயகாரித்வாத்| ஹி யஸ்மாத்| தஂ வாதம்| தஸ்யேத்யாதி|- தஸ்ய புருஷஸ்ய, ஶூலாபிபந்நஸ்ய வாதிகஶூலக்ராந்தஸ்ய; அந்யே து தஸ்ய வாதஸ்ய யச்சூலஂ தேந ஆக்ராந்தஸ்யேத்யாஹுஃ||௮௮||-

Adhikarana 65 (89) · Śloka 89

பாயஸைஃ கஶராபிண்டைஃ ஸ்நிக்தைர்வா பிஶிதைர்ஹிதஃ ||௮௯||

ஸ ச ஸ்வேதஃ கைர்த்ரவ்யைஃ கார்ய இத்யாஹ- பாயஸைரித்யாதி| பாயஸோ துக்தஸித்தாஸ்தண்டுலாஃ| கஶராபிண்டைஃ திலதண்டுலமாஷகதயவாகூபிண்டைஃ| ஹித இதி ‘ஸ்வேத’ இதி ஶேஷஃ||௮௯||

Adhikarana 66 (90-91) · Śloka 91

த்ரிவச்சாகேந வா ஸ்நிக்தமுஷ்ணஂ புஞ்ஜீத போஜநம் | சிரபில்வாங்குராந் வாபி தைலபஷ்டாஂஸ்து பக்ஷயேத் ||௯௦|| வைஹங்காஂஶ்ச ரஸாந் ஸ்நிக்தாந் ஜாங்கலாந் ஶூலபீடிதஃ | யதாலாபஂ நிஷேவேத மாஂஸாநி பிலஶாயிநாம் ||௯௧||

போஜநமாஹ- த்ரிவச்சாகேநேத்யாதி| ஸ்நிக்தாதிகுணஂ போஜநஂ த்ரிவச்சாகேந ஸஹ புஞ்ஜீதேதி பிண்டார்தஃ| சிரபில்வாங்குராநித்யாதி| அங்குராஃ ஶுங்காஃ| வைஹங்காஂஶ்சேத்யாதி| ஜாங்கலாந் வைஹங்காந், லாவாதிகதாநித்யர்தஃ| பிலேஶயாஃ ஶ்வாவிச்சல்லகாதயஃ||௯௦-௯௧||

Adhikarana 67 (92) · Śloka 92

ஸுரா ஸௌவீரகஂ சுக்ரஂ மஸ்தூதஶ்வித்ததா ததி | ஸகாலலவணஂ பேயஂ ஶூலே வாதஸமுத்பவே ||௯௨||

ஸுரா ஸௌவீரகமித்யாதி| ஸுரா பிஷ்டபவா| ஸௌவீரகஂ காஞ்ஜிகபேதஃ| சுக்ரஂ ஶுக்தம்| மஸ்து ததிமஸ்து| உதஶ்வித் அர்தோதகஂ தக்ரம்| ததேதி யதாலாபமித்யர்தஃ| காலலவணஶப்தேந யத்யபி நிர்கந்தஸௌவர்சலமுச்யதே, ததாऽப்யத்ர கந்தவத்ஸௌவர்சலஂ க்ராஹ்யஂ, தந்த்ராந்தரோக்தத்வாத்||௯௨||

Adhikarana 68 (93) · Śloka 93

குலத்தயூஷோ யுக்தாம்லோ லாவகீயூஷஸஂஸ்கதஃ | ஸஸைந்தவஃ ஸமரிசோ வாதஶூலவிநாஶநஃ ||௯௩||

குலத்தயூஷ இத்யாதி| யுக்தஂ மாத்ரயோபஹிதமம்லஂ தாடிமாதிகஂ யத்ர ஸ யுக்தாம்லஃ| லாவகீயூஷஸஂஸ்கத இதி லாவகேந கதோ யூஷோ லாவகீயூஷஃ, தேந ஸஂஸ்கதஃ||௯௩||

Adhikarana 69 (94) · Śloka 95

விடங்கஶிக்ருகம்பில்லபத்யாஶ்யாமாம்லவேதஸாந் | ஸுரஸாமஶ்வமூத்ரீஂ ச ஸௌவர்சலயுதாந் பிபேத் ||௯௪|| மத்யேந வாதஜஂ ஶூலஂ க்ஷிப்ரமேவ ப்ரஶாம்யதி |௯௫|

விடங்கேத்யாதி| ஶிக்ருஃ விடபஶாகஂ, ஶோபாஞ்ஜநமபரே| ஶ்யாமா அருணமூலா த்ரிவத்| ஸுரஸா துலஸீ| அஶ்வமூத்ரீ ஶல்லகீ||௯௪||-

Adhikarana 70 (95-99) · Śloka 100

பத்வீகாஜாஜிசவிகாயவாநீவ்யோஷசித்ரகாஃ ||௯௫|| பிப்பல்யஃ பிப்பலீமூலஂ ஸைந்தவஂ சேதி சூர்ணயேத் | தாநி சூர்ணாநி பயஸா பிபேத் காம்பலிகேந வா ||௯௬|| மத்வாஸவேந சுக்ரேண ஸுராஸௌவீரகேண வா | அதவை(சை)தாநி சூர்ணாநி மாதுலுங்கரஸேந வா ||௯௭|| ததா பதரயூஷேண பாவிதாநி புநஃ புநஃ | தாநி ஹிங்குப்ரகாடாநி ஸஹ ஶர்கரயா பிபேத் ||௯௮|| ஸஹ தாடிமஸாரேண வர்திஃ கார்யா பிஷக்ஜிதா | ஸா வர்திர்வாதிகஂ ஶூலஂ க்ஷிப்ரமேவ வ்யபோஹதி ||௯௯|| குடதைலேந வா லீடா பீதா மத்யேந வா புநஃ |௧௦௦|

பத்வீகேத்யாதி| பத்வீகா ஹிங்குபத்ரிகா| அஜாஜீ உத்தராபதே ஜீரகவிஶேஷஃ| காம்பலிகேந ததிமஸ்த்வம்லஸித்தயூஷேண| சுக்ரஂ ஶுக்தம்| ஸௌவீரகஂ விரேசநத்ரவ்யவிகல்பகதிதம்| பக்ஷாந்தரமாஹ- அதவேத்யாதி| ஏதாநி பூர்வோக்தாநி சூர்ணாநி, பீஜபூரகரஸேந பதரயூஷேண வா புநஃ புநர்பாவிதாநி ஹிங்கூத்கடாநி ஶர்கரயா ஸஹ மாதுலுங்கரஸேநைவ பிபேதிதி பிண்டார்தஃ| ஸஹ தாடிமஸாரேணேத்யாதி|- தைரேவ சூர்ணைர்தாடிமஸாரேண ஸஹ பிஷக்ஜிதா வைத்யேந வர்திர்வா கார்யா| ஸா ச வர்திர்குடதைலேந லீடா மத்யேந வா பீதா ஸதீ வாதிகஂ ஶூலஂ க்ஷிப்ரமேவ ஹந்தீத்யர்தஃ||௯௫-௯௯||-

Adhikarana 71 (100) · Śloka 101

புபுக்ஷாப்ரபவே ஶூலே லகு ஸந்தர்பணஂ ஹிதம் ||௧௦௦|| உஷ்ணைஃ க்ஷீரைர்யவாகூபிஃ ஸ்நிக்தைர்மாஂஸரஸைஸ்ததா |௧௦௧|

புபுக்ஷாப்ரபவே இத்யாதி| லக்விதி மாத்ரயா ஸ்வபாவேந ச| ஸந்தர்பணஂ போஜநம்| உஷ்ணைரிதி க்ஷீராதிபிஃ ஸம்பத்யதே||௧௦௦||-

Adhikarana 72 (101-102) · Śloka 103

வாதஶூலே ஸமுத்பந்நே ரூக்ஷஂ ஸ்நிக்தேந போஜயேத் ||௧௦௧|| ஸுஸஂஸ்கதாஃ ப்ரதேயாஃ ஸ்யுர்கதபூரா விஶேஷதஃ | வாருணீஂ ச பிபேஜ்ஜந்துஸ்ததா ஸம்பத்யதே ஸுகீ ||௧௦௨|| ஏதத்வாதஸமுத்தஸ்ய ஶூலஸ்யோக்தஂ சிகித்ஸிதம் |௧௦௩|

வாதேத்யாதி| ஸுஸஂஸ்கதாஃ ஶுண்டீமரிசாதிபிஃ| ப்ரதேயா தாதவ்யாஃ| கதபூரா கதபூபா இத்யர்தஃ| வாருணீ ஸுரா| ததா தேந ப்ரகாரேண| ஸுகீ ஸம்பத்யதே ஸுகீ பவதீத்யர்தஃ| உபஸஂஹாரமாஹ- ஏதத்வாதஸமுத்தஸ்யேத்யாதி||௧௦௧-௧௦௨||-

Adhikarana 73 (103-104) · Śloka 104

அத பித்தஸமுத்தஸ்ய க்ரியாஂ வக்ஷ்யாம்யதஃ பரம் ||௧௦௩|| ஸ ஸுகஂ சர்தயித்வா து பீத்வா ஶீதோதகஂ நரஃ | ஶீதலாநி ச ஸேவேத ஸர்வாண்யுஷ்ணாநி வர்ஜயேத் ||௧௦௪||

வாதஶூலோபக்ரமமபிதாயேதாநீஂ பித்தஶூலசிகித்ஸாமாஹ- அதேத்யாதி| அதேதி வாக்யாலங்காரே, வாக்யோபக்ரமே இத்யந்யே| ததேஷ சிகித்ஸிதமாஹ- ஸ இத்யாதி| ஸ பித்தஶூலீ நரஃ, ஶீதோதகஂ பீத்வா, ஸுகஂ யதா பவதி ததா சர்தயித்வா, ஶீதலாநி பஜேத, உஷ்ணாநி ஸர்வாணி வர்ஜயேதிதி பிண்டார்தஃ||௧௦௩-௧௦௪||

Adhikarana 74 (105) · Śloka 105

மணிராஜததாம்ராணி பாஜநாநி ச ஸர்வஶஃ | வாரிபூர்ணாநி தாந்யஸ்ய ஶூலஸ்யோபரி நிக்ஷிபேத் ||௧௦௫||

மணிராஜததாம்ராணீத்யாதி| ராஜதஂ ரூப்யமயம்| ஸர்வஶ ஆமுகாத்| அஸ்ய பித்தஶூலிநஃ||௧௦௫||

Adhikarana 75 (106-107) · Śloka 107

குடஃ ஶாலிர்யவாஃ க்ஷீரஂ ஸர்பிஃபாநஂ விரேசநம் | ஜாங்கலாநி ச மாஂஸாநி பேஷஜஂ பித்தஶூலிநாம் ||௧௦௬|| ரஸாந் ஸேவேத பித்தக்நாந் பித்தலாநி விவர்ஜயேத் | பாலாஶஂ தாந்வநஂ வாऽபி பிபேத்யூஷஂ ஸஶர்கரம் ||௧௦௭||

குடேத்யாதி| பித்தக்நாந் ரஸாந் ஜாங்கலவர்கே யாநி நிர்திஷ்டாநி பித்தஹராணி மாஂஸாநி தத்கதாந் ரஸாநித்யர்தஃ| பித்தலாநீத்யாதி| பித்தலாநி அந்நபாநாதீநி| பாலாஶஂ யூஷஂ மாஂஸாதமாஂஸரஸமித்யர்தஃ| தாந்வநஂ ஜாங்கலமாஂஸரஸம்||௧௦௬-௧௦௭||

Adhikarana 76 (108) · Śloka 108

பருஷகாணி மத்வீகாகர்ஜூரோதகஜாந்யபி | தத் பிபேச்சர்கராயுக்தஂ பித்தஶூலநிவாரணம் ||௧௦௮||

பரூஷகாணீத்யாதி| பரூஷகாணி பரூஷகபலாநி| உதகஜாநி பத்மாநி||௧௦௮||

Adhikarana 77 (109) · Śloka 109

அஶநே புக்தமாத்ரே து ப்ரகோபஃ ஶ்லைஷ்மிகஸ்ய ச | வமநஂ காரயேத்தத்ர பிப்பலீவாரிணா பிஷக் ||௧௦௯||

ஶ்லைஷ்மிகஶூலசிகித்ஸாமாஹ- அஶநே இத்யாதி| அஶநே போஜநே| ஶ்லைஷ்மிகஸ்ய ஶ்லேஷ்மஶூலஸ்ய| தத்ர ஶ்லேஷ்மஶூலே| பிப்பலீவாரிணா பிப்பலீயுக்தபாநீயேந, அந்யே வாரிஶப்தஂ க்வாதே வர்தயந்தி, அபரே பிப்பலீஶப்தேந மதநபலபீஜாநி கதயந்தி||௧௦௯||

Adhikarana 78 (110) · Śloka 110

ரூக்ஷஃ ஸ்வேதஃ ப்ரயோஜ்யஃ ஸ்யாதந்யாஶ்சோஷ்ணாஃ க்ரியா ஹிதாஃ | பிப்பலீ ஶங்கவேரஂ ச ஶ்லேஷ்மஶூலே பிஷக்ஜிதம் ||௧௧௦||

ரூக்ஷஃ ஸ்வேதஃ ப்ரயோஜ்ய இத்யாதி|- ரூக்ஷஃ ஸ்வேதஃ ஸ்நிக்தரஹிதஃ கரீஷாதிகதஃ| பிப்பலீஶங்கவேரப்ரயோகஶ்சூர்ணகல்கக்வாதாதிவிதிநா||௧௧௦||

Adhikarana 79 (111) · Śloka 111

பாடாஂ வசாஂ த்ரிகடுகஂ ததா கடுகரோஹிணீம் | சித்ரகஸ்ய ச நிர்யூஹே பிபேத்யூஷஂ ஸஹார்ஜகம் ||௧௧௧||

பாடாமித்யாதி| பாடாதீநி த்ரவ்யாணி சூர்ணிதாநி கல்கிதாநி வா சித்ரகஸ்ய நிர்யூஹே க்வாதே பிபேதித்யேகோ யோகஃ| யூஷஂ ஸஹார்ஜகமிதி த்விதீயோ யோகஃ| யூஷஂ ஶூலஹரஶிம்பிதாந்யயூஷம்| அர்ஜகஃ குடேரகஃ||௧௧௧||

Adhikarana 80 (112-115) · Śloka 115

ஏரண்டபலமூலாநி மூலஂ கோக்ஷுரகஸ்ய ச | ஶாலபர்ணீஂ பஶ்நிபர்ணீஂ பஹதீஂ கண்டகாரிகாம் ||௧௧௨|| தத்யாச்சகாலவிந்நாஂ ச ஸஹதேவாஂ ததைவ ச | மஹாஸஹாஂ க்ஷுத்ரஸஹாஂ மூலமிக்ஷுரகஸ்ய ச ||௧௧௩|| ஏதத் ஸம்பத்ய ஸம்பாரஂ ஜலத்ரோணே விபாசயேத் | சதுர்பாகாவஶேஷஂ து யவக்ஷாரயுதஂ பிபேத் ||௧௧௪|| வாதிகஂ பைத்திகஂ வாऽபி ஶ்லைஷ்மிகஂ ஸாந்நிபாதிகம் | ப்ரஸஹ்ய நாஶயேச்சூலஂ சிந்நாப்ரமிவ மாருதஃ ||௧௧௫||

ஏரண்டத்வாதஶகமாஹ- ஏரண்டேத்யாதி| ஶகாலவிந்நா பஶ்நிபர்ணீபேதஃ| மஹாஸஹா மாஷபர்ணீ| க்ஷுத்ரஸஹா முத்கபர்ணீ| இக்ஷுரகஃ கோகிலாக்ஷகஃ| ஸம்பத்ய ஏகீகத்ய| ஏரண்டாதித்ரவ்யஸம்பாரஃ சதுஃஷஷ்டிபலப்ரமிதஃ; துலாப்ரமித இத்யந்யே| ப்ரஸஹ்ய பலாத்காரேண| பிபேதித்யநேநாப்யவஹாரேணாத்ர ஸூச்யதே; தேந தஷ்ணாயாஂ பாநமாசமநஂ வா தேந கார்யம், அந்யதா த்ரோணசதுர்தாஂஶஸ்ய ஸாதிதஸ்ய ஜலஸ்யாபரக்வாதவத் பலத்வயபாநே வையர்த்யஂ ஸ்யாத்| யத்யப்யயஂ யோகஃ ஸர்வஶூலஹரஸ்ததாப்யத்யந்தகபஶூலஹரத்வாதத்ரோக்தஃ| கேசித் ‘மூலஂ சேக்ஷுரகஸ்ய’ இத்யத்ர ‘தத்யாச்சைவேக்ஷுவாலிகாம்’ இதி படித்வா கக்கலீமிதி வ்யாக்யாநயந்தி||௧௧௨-௧௧௫||

Adhikarana 81 (116) · Śloka 117

பிப்பலீ ஸ்வர்ஜிகாக்ஷாரோ யவாஶ்சித்ரக ஏவ ச | ஸேவ்யஂ சைதத் ஸமாநீய பஸ்ம குர்யாத்விசக்ஷணஃ ||௧௧௬|| ததுஷ்ணவாரிணா பீதஂ ஶ்லேஷ்மஶூலே பிஷக்ஜிதம் |௧௧௭|

பிப்பலீத்யாதி| ஸேவ்யம் உஶீரஂ, தத் பஸ்ம||௧௧௬||-

Adhikarana 82 (117-119) · Śloka 119

ருணத்தி மாருதஂ ஶ்லேஷ்மா குக்ஷிபார்ஶ்வவ்யவஸ்திதஃ ||௧௧௭|| ஸ ஸஂருத்தஃ கரோத்யாஶு ஸாத்மாநஂ குட்குடாயநம் | ஸூசீபிரிவ நிஸ்தோதஂ கச்ச்ரோச்ச்வாஸீ ததா நரஃ ||௧௧௮|| நாந்நஂ வாஞ்சதி நோ நித்ராமுபைத்யர்திநிபீடிதஃ | பார்ஶ்வஶூலஃ ஸ விஜ்ஞேயஃ கபாநிலஸமுத்பவஃ ||௧௧௯||

யத்யபி சத்வாரஃ ஶூலாஃ, ததாபி தோஷதாதுமலஸஂஸர்காதாயதநவிஶேஷாந்நிமித்ததஶ்சைஷாஂ விகல்ப இதி கத்வா பார்ஶ்வாதிஶூலமாஹ- ருணத்தீத்யாதி| ஸ வாயுஃ| ஆத்மாநம் உதராபூரஃ| குட்குடாயநமத்ர அவ்யக்தஶப்தஃ| நோ நித்ராமுபைதி ந நித்ராஂ ப்ராப்நோதீத்யர்தஃ||௧௧௭-௧௧௯||

Adhikarana 83 (120-122) · Śloka 123

தத்ர புஷ்கரமூலாநி ஹிங்கு ஸௌவர்சலஂ விடம் | ஸைந்தவஂ தும்புருஂ பத்யாஂ சூர்ணஂ கத்வா து பாயயேத் ||௧௨௦|| பார்ஶ்வஹத்பஸ்திஶூலேஷு யவக்வாதேந ஸஂயுதம் | ஸர்பிஃ ப்லீஹோதரோக்தஂ வா கதஂ வா ஹிங்குஸஂயுதம் ||௧௨௧|| பீஜபூரகஸாரஂ வா பயஸா ஸஹ ஸாதிதம் | ஏரண்டதைலமதவா மத்யமஸ்துபயோரஸைஃ ||௧௨௨|| போஜயேச்சாபி பயஸா ஜாங்கலேந ரஸேந வா |௧௨௩|

பார்ஶ்வஶூலே சிகித்ஸிதமாஹ- தத்ரேத்யாதி| புஷ்கரமூலாதீநி த்ரவ்யாணி சூர்ணஂ கத்வா பார்ஶ்வாதிஶூலேஷு யவக்வாதேந ஸஂயுதஂ பாயயேதிதி பிண்டார்தஃ| யத்யப்யயஂ யோகோऽபதந்த்ரகேऽபி படிதஃ, ததாऽப்யத்ராம்லவேதஸாபாவாத் புநஃ படிதஃ| ஸர்பிஃ ப்லீஹோதரோக்தமித்யாதி ப்லீஹோதரோக்தஂ ஸர்பிஃ ஷட்பலஂ, ஹிங்குஸஂயுதஂ கதஂ வா அஸித்தமேவ| பயஸா க்ஷீரேண, ஸாதிதஂ க்வாதிதஂ, பீஜபூரகஸாரஂ பீஜபூரகபலபீஜம், அத்ராபி பாயயேதிதி ஸம்பத்யதே| கேசித் ‘பீஜபூரகஸாரஂ ச’ இத்யத்ர ‘பிபேத்பீஜகஸாரஂ ச’ இதி படந்தி| ஏரண்டதைலமித்யாதி|- ஏரண்டதைலஂ வா மத்யாதிபிர்யதாஸாத்ம்யஂ யதாதோஷஂ ச ப்ராதரேவ பிபேத், ஜீர்ணே ச க்ஷீரேண ஜாங்கலரஸேந வா போஜயேத்||௧௨௦-௧௨௨||-

Adhikarana 84 (123-125) · Śloka 125

ப்ரகுப்யதி யதா குக்ஷௌ வஹ்நிமாக்ரம்ய மாருதஃ ||௧௨௩|| ததாऽஸ்ய போஜநஂ புக்தஂ ஸோபஸ்தம்பஂ ந பச்யதே | உச்ச்வஸித்யாமஶகதா ஶூலேநாஹந்யதே முஹுஃ ||௧௨௪|| நைவாஸநே ந ஶயநே திஷ்டந் வா லபதே ஸுகம் | குக்ஷிஶூல இதி க்யாதோ வாதாதாமஸமுத்பவஃ ||௧௨௫||

குக்ஷிஶூலமாஹ- ப்ரகுப்யதீத்யாதி| ஆக்ரம்ய மந்தீகத்ய| ஸோபஸ்தம்பஂ ஸ்தப்ததாந்விதம்| உச்ச்வஸிதி உச்ச்வாஸஂ கரோதி ‘புருஷ’ இதி ஶேஷஃ| ஆமஶகதா அபக்வபுரீஷேண| திஷ்டந் ஊர்த்வீபவந்||௧௨௩-௧௨௫||

Adhikarana 85 (126) · Śloka 126

வமநஂ காரயேத்தத்ர லங்கயேத்வா யதாபலம் | ஸஂஸர்கபாசநஂ குர்யாதம்லைர்தீபநஸஂயுதைஃ ||௧௨௬||

குக்ஷிஶூலே சிகித்ஸாமாஹ- வமநஂ காரயேத்தத்ரேத்யாதி| தத்ர குக்ஷிஶூலே| யதாபலஂ பலஸ்யாநதிக்ரமேண| ஸஂஸர்கபாசநஂ பேயாதிக்ரமபாசநம்| அம்லைஃ தாடிமதக்ராதிபிஃ| தீபநஸஂயுதைரிதி பஞ்சகோலயுதைஃ||௧௨௬||

Adhikarana 86 (127) · Śloka 128

நாகரஂ தீப்யகஂ சவ்யஂ ஹிங்கு ஸௌவர்சலஂ விடம் | மாதுலுங்கஸ்ய பீஜாநி ததா ஶ்யாமோருபூகயோஃ ||௧௨௭|| பஹத்யாஃ கண்டகார்யாஶ்ச க்வாதஂ ஶூலஹரஂ பிபேத் |௧௨௮|

க்வாதமாஹ- நாகரஂ தீப்யகமித்யாதி| நாகராதிக்வாதஂ ஹிங்குஸௌர்வசலவிடப்ரக்ஷேபஂ பிபேதிதி பிண்டார்தஃ| பீஜாநீதிஶப்தோ மாதுலுங்காதிபிஃ கண்டகாரீபர்யந்தைஃ ஸஹ ஸம்பத்யதே| ஶ்யாமா வத்ததாரகஃ| உருபூகஃ ரக்தைரண்டஃ, ஶுக்லைரண்டமபரே| பஹதீ அணுபலா ஸ்தூலபலா வா||௧௨௭||-

Adhikarana 87 (128-129) · Śloka 129

வசா ஸௌவர்சலஂ ஹிங்கு குஷ்டஂ ஸாதிவிஷாऽபயா ||௧௨௮|| குடஜஸ்ய ச பீஜாநி ஸத்யஃஶூலஹராணி து | விரேசநே ப்ரயுஞ்ஜீத ஜ்ஞாத்வா தோஷபலாபலம் ||௧௨௯||

குக்ஷிஶூலே விரேசநமாஹ- வசேத்யாதி| வசாதீநி குடஜபீஜாந்தாநி ஸத்யஃஶூலஹராணி விரேசநே தோஷபலாபலஂ ஜ்ஞாத்வா ப்ரயுஞ்ஜீதேதி பிண்டார்தஃ| தோஷபலாபலமித்யத்ராதிஶப்தோ லுப்தோ த்ரஷ்டவ்யஃ, தேந ப்ரகத்யாதீநபி ஜ்ஞாத்வேத்யர்தஃ||௧௨௮-௧௨௯||

Adhikarana 88 (130) · Śloka 130

ஸ்நேஹபஸ்தீந்நிரூஹாஂஶ்ச குர்யாத்தோஷநிபர்ஹணாந் |௧௩௦|

கிஂ குக்ஷிஶூலே விரேசநமேவ யுஜ்யதே உதாந்யதபீத்யாஹ- ஸ்நேஹபஸ்தீநித்யாதி|௧௩௦|-

Adhikarana 89 (130) · Śloka 131

உபநாஹாஃ ஸ்நேஹஸேகா தாந்யாம்லபரிஷேசநம் ||௧௩௦|| அவகாஹாஶ்ச ஶஸ்யந்தே யச்சாந்யதபி தத்திதம் |௧௩௧|

குக்ஷிஶூலே உபநாஹாதிஸ்வேதஸ்ய ப்ரஶஸ்தத்வமாஹ- உபநாஹா இத்யாதி| உபநாஹாஃ ஸால்வணாப்ரகாராஃ| தாந்யாம்லஂ காஞ்ஜிகம்| அவகாஹோ வாதஹரத்ரவபூர்ணத்ரோண்யாதிநிமஜ்ஜநம்| யச்சாந்யதபீத்யாதி| தத்திதஂ குக்ஷிஶூலஹிதஂ யதந்யதபி பவதி ததஸ்ய ஶஸ்யதே இத்யர்தஃ||௧௩௦||

Adhikarana 90 (131-132) · Śloka 132

கபபித்தாவருத்தஸ்து மாருதோ ரஸமூர்ச்சிதஃ ||௧௩௧|| ஹதிஸ்தஃ குருதே ஶூலமுச்ச்வாஸாரோதகஂ பரம் | ஸ ஹச்சூல இதி க்யாதோ ரஸமாருதஸம்பவஃ ||௧௩௨||

ஹச்சூலமாஹ- கபேத்யாதி| அவருத்தோ ருத்தஃ| ரஸமூர்ச்சிதோ ரஸஸஂயுதஃ| உச்ச்வாஸாரோதகஂ உச்ச்வாஸஸ்ய ஆஸமந்தாத்ரோதகமித்யர்தஃ| ஏதத்தச்சூலஂ யஸ்மாத்தத்ரோகவிலக்ஷணஂ தஸ்மாத்தத்ரோகாத்பிந்நஂ, ததா ஸம்ப்ராப்திபேதாச்ச||௧௩௧-௧௩௨||

Adhikarana 91 (133) · Śloka 133

தத்ராபி கர்மாபிஹிதஂ யதுக்தஂ ஹத்விகாரிணாம் |௧௩௩|

ஹச்சூலே ஹத்ரோகோக்தாஂ க்ரியாமதிதிஶந்நாஹ- தத்ராபி கர்மாபிஹிதமித்யாதி| யத்தத்விகாரிணாஂ ஹத்ரோகிணாஂ கர்மோக்தஂ ததத்ராபி ஹச்சூலேऽபிஹிதமிதி பிண்டார்தஃ|௧௩௩|-

Adhikarana 92 (133-134) · Śloka 134

ஸஂரோதாத் குபிதோ வாயுர்பஸ்திமாவத்ய திஷ்டதி ||௧௩௩|| பஸ்திவங்க்ஷணநாபீஷு ததஃ ஶூலோऽஸ்ய ஜாயதே | விண்மூத்ரவாதஸஂரோதீ பஸ்திஶூலஃ ஸ மாருதாத் ||௧௩௪||

பஸ்திஶூலமாஹ- ஸஂரோதாதித்யாதி| ஸஂரோதாத் மூத்ரபுரீஷாதீநாமித்யர்தஃ| பஸ்திஃ மூத்ராதாரஃ, வங்க்ஷணஃ கண்டகஃ||௧௩௩-௧௩௪||

Adhikarana 93 (135) · Śloka 135

நாப்யாஂ வங்க்ஷணபார்ஶ்வேஷு குக்ஷௌ மேட்ராந்த்ரமர்தகஃ | மூத்ரமாவத்ய கஹ்ணாதி மூத்ரஶூலஃ ஸ மாருதாத் ||௧௩௫||

மூத்ரஶூலமாஹ- நாப்யாமித்யாதி| யதா மேட்ராந்த்ரமர்தகோ வாயுராவத்ய அவருத்ய மூத்ரஂ கஹ்ணாதி , ததா நாப்யாதிஷு ஶூலோ ஜாயதே| ஸ ச மாருதாத் மூத்ரஶூலோ ஜ்ஞேயஃ||௧௩௫||

Adhikarana 94 (136-139) · Śloka 139

வாயுஃ ப்ரகுபிதோ யஸ்ய ரூக்ஷாஹாரஸ்ய தேஹிநஃ | மலஂ ருணத்தி கோஷ்டஸ்தஂ மந்தீகத்ய து பாவகம் ||௧௩௬|| ஶூலஂ ஸஞ்ஜநயஂஸ்தீவ்ரஂ ஸ்ரோதாஂஸ்யாவத்ய தஸ்ய ஹி | தக்ஷிணஂ யதி வா வாமஂ குக்ஷிமாதாய ஜாயதே ||௧௩௭|| ஸர்வத்ர வர்ததே க்ஷிப்ரஂ ப்ரமந்நத ஸகோஷவாந் | பிபாஸா வர்ததே தீவ்ரா ப்ரமோ மூர்ச்சா ச ஜாயதே ||௧௩௮|| உச்சாரிதோ மூத்ரிதஶ்ச ந ஶாந்திமதிகச்சதி | விட்ஶூலமேதஜ்ஜாநீயாத்பிஷக் பரமதாருணம் ||௧௩௯||

புரீஷஶூலமாஹ- வாயுரித்யாதி| ஏவம்பூதஸ்ய தேஹிநோ வஹ்நிஂ மந்தீகத்ய ஸ்ரோதாஂஸி சாவத்ய ப்ரகுபிதோ வாயுஸ்தீவ்ரஂ ஶூலஂ ஸஞ்ஜநயந் கோஷ்டஸ்தஂ மலஂ ருணத்தி, தஸ்ய ச தக்ஷிணஂ வாமஂ வா குக்ஷிஂ கஹீத்வா ஶூலாய ஜாயதே, ஸ ச ஸர்வத்ர ப்ரமந் கோஷவாந் ஶப்தயுக்தோ வர்ததே இதி பிண்டார்தஃ| உச்சாரிதஃ ஸஞ்ஜாதபுரீஷவேகஃ| நாதிகச்சதி ந ப்ராப்நோதி| பரமதாருணம் அதிஶயகஷ்டகாரி||௧௩௬-௧௩௯||

Adhikarana 95 (140-141) · Śloka 141

க்ஷிப்ரஂ தோஷஹரஂ கார்யஂ பிஷஜா ஸாது ஜாநதா | ஸ்வேதநஂ ஶமநஂ சைவ நிரூஹாஃ ஸ்நேஹபஸ்தயஃ ||௧௪௦|| பூர்வோத்திஷ்டாந் பாயயேத யோகாந் கோஷ்டவிஶோதநாந் | உதாவர்தஹராஶ்சாஸ்ய க்ரியாஃ ஸர்வாஃ ஸுகாவஹாஃ ||௧௪௧||

இதாநீஂ பஸ்திஶூலதீநாஂ ஸாமாந்யசிகித்ஸாமாஹ- க்ஷிப்ரமித்யாதி| தோஷஹரஂ ஶோதநம்| ஸாது ஶோபநம்| ஶமநஂ ஸஂஶமநம்||௧௪௦-௧௪௧||

Adhikarana 96 (142-144) · Śloka 144

அதிமாத்ரஂ யதா புக்தஂ பாவகே மதுதாஂ கதே | ஸ்திரீபூதஂ து தத்கோஷ்டே வாயுராவத்ய திஷ்டதி ||௧௪௨|| அவிபாககதஂ ஹ்யந்நஂ ஶூலஂ தீவ்ரஂ கரோத்யதி | மூர்ச்சாऽऽத்மாநஂ விதாஹஶ்ச ஹதுத்க்லேஶோ விலம்பிகா ||௧௪௩|| விரிச்யதே சர்தயதி கம்பதேऽத விமுஹ்யதி | அவிபாகாத்பவேச்சூலஸ்த்வந்நதோஷஸமுத்பவஃ ||௧௪௪||

அதிமாத்ரமித்யாதி| அவிபாககதம் அவிபாகஂ ப்ராப்தம்||௧௪௨-௧௪௪||

Adhikarana 97 (145) · Śloka 145

வமநஂ லங்கநஂ ஸ்வேதஃ பாசநஂ பலவர்தயஃ | க்ஷாராஶ்சூர்ணாநி குடிகாஃ ஶஸ்யந்தே ஶூலநாஶநாஃ ||௧௪௫||

தஸ்ய சிகித்ஸிதமாஹ- வமநமித்யாதி||௧௪௫||

Adhikarana 98 (146) · Śloka 146

குல்மாவஸ்தாஃ க்ரியாஃ கார்யா யதாவத் ஸர்வஶூலிநாம் ||௧௪௬||

இதநீமுபஸஂஹாரமாஹ- குல்மாவஸ்தா இத்யாதி| யதாவத் யதாவஸ்தம்||௧௪௬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 42

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ராந்தர்கதே காய சிகித்ஸாதந்த்ரே குல்மப்ரதிஷேதோ நாம (சதுர்தோऽத்யாயஃ, ஆதிதஃ) த்விசத்வாரிஂஶோऽத்யாயஃ ||௪௨||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாமுத்தரதந்த்ரே காயசிகித்ஸாயாஂ குல்மப்ரதிஷேதோ நாம த்விசத்வாரிஂஶத்தமோऽத்யாயஃ||௪௨||